Żupan: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 6 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
| Linia 27: | Linia 27: | ||
== Współcześnie == | == Współcześnie == | ||
| − | Na podstawie [[Konstytucja Chorwacji|Konstytucji Republiki Chorwacji]] [[Zgromadzenie Chorwackie|Sabor]] uchwalił ustawę o obszarach żupanii, miast i gmin (''Narodne Novine nr 90/92'') zgodnie z którą utworzono: 21 żupanii, 2 kotara, 70 miast i 419 gmin. [[Komitat|Żupania]] jest w [[Chorwacja|Chorwacji]] jednostką zasadniczego podziału terytorialnego odpowiadającą polskiemu [[Województwo|województwu]], a żupan odpowiednikiem polskiego [[Wojewoda|wojewody]]<ref>Bożena Borkowska, Andrzej Tyndzik, Lidia Cieślińska-Živčić, [http://www.ok.szu.pl/pl/firma/Chorwacja.pdf ''Chorwacja''], [[Zagrzeb]] 2002, | + | Na podstawie [[Konstytucja Chorwacji|Konstytucji Republiki Chorwacji]] [[Zgromadzenie Chorwackie|Sabor]] uchwalił ustawę o obszarach żupanii, miast i gmin (''Narodne Novine nr 90/92'') zgodnie z którą utworzono: 21 żupanii, 2 kotara, 70 miast i 419 gmin. [[Komitat|Żupania]] jest w [[Chorwacja|Chorwacji]] jednostką zasadniczego podziału terytorialnego odpowiadającą polskiemu [[Województwo|województwu]], a żupan odpowiednikiem polskiego [[Wojewoda|wojewody]]<ref>Bożena Borkowska, Andrzej Tyndzik, Lidia Cieślińska-Živčić, [http://www.ok.szu.pl/pl/firma/Chorwacja.pdf ''Chorwacja''], [[Zagrzeb]] 2002, str. 9</ref>. W [[Słowenia|Słowenii]] żupan ([[język słoweński|słoweńskie]] ''Župàn''), to odpowiednik polskiego [[burmistrz]]a/[[Prezydent miasta|prezydenta miasta]]<ref>[http://www.ljubljana.si/si/mol/zupan/default.html/ Strona żupana na oficjalnym portalu miasta Lublany]</ref>. Na Słowacji żupa (''župa'') jest potoczną nazwą "kraju" ([[język słowacki|słowackie]] ''samosprávny kraj'', żupy oficjalnie istniały do 1945) czyli odpowiednika polskiego województwa, stąd potocznie, ale powszechnie, żupanem (''Župan'') nazywa się przewodniczącego (słow. ''predseda'') "kraju"<ref>kilka przykładów ze słowackiej prasy i stron urzędowych: [http://www.region-bsk.sk/clanok/zupan-pavol-freso-protestoval-s-aktivistami-proti-skladke-pred-uradom-vlady-606710.aspx 1], [http://spravy.pravda.sk/missik-navrhuje-nezlucitelnost-funkcii-zupana-a-poslanca-nr-sr-pwd-/sk_domace.asp?c=A090824_140338_sk_domace_p12 2], [http://www.oks.sk/article.php?963 3], [http://korzar.sme.sk/c/5338142/krajsky-predseda-sdku-sa-prihlasil-k-putacu-volime-zupana-nie-vajdu.html 4], historia słowackich żup i żupanów na stronie miasta [[Koszyce|Koszyc]]: [http://www.cassovia.sk/historiaclanky/zupani/ ''Z dejín správneho rozdelenia štátu: ŽUPY A ŽUPANI''] (po słowacku)</ref>. |
== Żupan w źródłach == | == Żupan w źródłach == | ||
Za najstarszy tekst wymieniający żupana uchodzi zapiska z roku 777, pochodząca z dworu [[Agilolfingowie|księcia]] [[Bawaria|bawarskiego]] [[Tassilo III|Tassilona III]] zapisana ręką mnicha z klasztoru w [[Kremsmüster]]: | Za najstarszy tekst wymieniający żupana uchodzi zapiska z roku 777, pochodząca z dworu [[Agilolfingowie|księcia]] [[Bawaria|bawarskiego]] [[Tassilo III|Tassilona III]] zapisana ręką mnicha z klasztoru w [[Kremsmüster]]: | ||
| − | + | ||
| + | <blockquote><cite> | ||
| + | <small>''XXX Sclavos, quos coniuravit ille iopan qui dicitur Physso'' ([[Wysz]])<ref>[[Henryk Łowmiański]], ''Geneza państw słowiańskich'' [w:] ''Studia nad dziejami Słowiańszczyzny, Polski i Rusi w wiekach średnich'', Poznań 1986, str. 76</ref>.</small> | ||
| + | </blockquote></cite> | ||
| + | |||
Dokument Cresimiri Regis Croatiæ et Dalmatiæ ann. 1071. apud Joan. Lucium lib. 3. cap. 12, wymienia: | Dokument Cresimiri Regis Croatiæ et Dalmatiæ ann. 1071. apud Joan. Lucium lib. 3. cap. 12, wymienia: | ||
| − | + | ||
| + | <blockquote><cite> | ||
| + | <small>''Volumus,....... ut dicta Ecclesia habeat suas parochias, scilicet Juppam, quæ fuit sub Alpibus a castro... Murula, etc.''</small> | ||
| + | </blockquote></cite> | ||
| + | |||
a następnie: | a następnie: | ||
| − | + | ||
| − | U [[Serbowie|Serbów]] Ζουπάνοι γέροντες wymienia [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] w swoim ''De administrando imperio''<ref>Inne teksty źródłowe z tym terminem dostępne są tu: [http://ducange.enc.sorbonne.fr/ZUPA1 Charles Du Fresne Du Cange, ''Glossarium mediae et infimae latinitatis'', Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 8,] | + | <blockquote><cite> |
| + | <small>''Dedimus Episcopo Novensi Juppam Licchæ, Juppam Buchani, etc.''</small> | ||
| + | </blockquote></cite> | ||
| + | |||
| + | |||
| + | U [[Serbowie|Serbów]] Ζουπάνοι γέροντες wymienia [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] w swoim ''De administrando imperio''<ref>Inne teksty źródłowe z tym terminem dostępne są tu: [http://ducange.enc.sorbonne.fr/ZUPA1 Charles Du Fresne Du Cange, ''Glossarium mediae et infimae latinitatis'', Niort : L. Favre, 1883‑1887, t. 8,] (po łacinie)</ref>. | ||
=== Zobacz też === | === Zobacz też === | ||
| Linia 43: | Linia 56: | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| − | {{ | + | {{izvori}} |
[[Kategoria:Historia Chorwacji]] | [[Kategoria:Historia Chorwacji]] | ||
[[Kategoria:Historia Słowacji]] | [[Kategoria:Historia Słowacji]] | ||
[[Kategoria:Urzędy staropolskie]] | [[Kategoria:Urzędy staropolskie]] | ||
Aktualna wersja na dzień 14:59, 29 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Żupan (chor. Župan, bos. Župan), średniowieczny urzędnik administracji w krajach słowiańskich. Żupan zarządzał w imieniu suwerena obszarem zwanym żupa. Urząd taki istniał również w Polsce, gdzie oznaczał wysokiego rangą dostojnika królewskiego. W pierwotnej formie wyraz ten brzmiał "żpan", z której przekształcił się w używaną do dzisiaj postać "pan". Pokrewnym urzędem w dawnej Polsce był żupnik, którego jednak nie należy mylić z żupanem. EtymologiaŽupanъ "dostojnik, naczelnik okręgu" – derywat od župa "obszar region". Zbigniew Gołąb nie wykluczał, że zarówno županъ jak i prasłowiański *gъpanъ, od którego pochodzi polskie pan, czy staroczeskie hpan (identyfikowany z irańskim *gu-pāna/*gau-pāna "strażnik bydła", zobacz afgańskie ɣōbə "pasterz bydła" i jako człon złożeń typu *fšu-pāna "pasterz" w językach irańskich, np. afgańskie špə, špūn, nowoperskie šubān – przesunięcie pasterz → pan w kontekście relacji koczownicy/rolnicy) są rdzennie słowiańskimi derywatami od *gъpa (według Pokornego *gupā) – župa "ziemianka" (zobacz greckie γὐπη, staroangielskie cove)[1]. WspółcześnieNa podstawie Konstytucji Republiki Chorwacji Sabor uchwalił ustawę o obszarach żupanii, miast i gmin (Narodne Novine nr 90/92) zgodnie z którą utworzono: 21 żupanii, 2 kotara, 70 miast i 419 gmin. Żupania jest w Chorwacji jednostką zasadniczego podziału terytorialnego odpowiadającą polskiemu województwu, a żupan odpowiednikiem polskiego wojewody[2]. W Słowenii żupan (słoweńskie Župàn), to odpowiednik polskiego burmistrza/prezydenta miasta[3]. Na Słowacji żupa (župa) jest potoczną nazwą "kraju" (słowackie samosprávny kraj, żupy oficjalnie istniały do 1945) czyli odpowiednika polskiego województwa, stąd potocznie, ale powszechnie, żupanem (Župan) nazywa się przewodniczącego (słow. predseda) "kraju"[4]. Żupan w źródłachZa najstarszy tekst wymieniający żupana uchodzi zapiska z roku 777, pochodząca z dworu księcia bawarskiego Tassilona III zapisana ręką mnicha z klasztoru w Kremsmüster:
Dokument Cresimiri Regis Croatiæ et Dalmatiæ ann. 1071. apud Joan. Lucium lib. 3. cap. 12, wymienia:
a następnie:
Zobacz teżPrzypisy
|
