Werbőczy István: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "[[Dieta|" na "[[Dieta węgierska|") |
|||
| (Nie pokazano 8 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 33: | Linia 33: | ||
|} | |} | ||
| − | '''Werbőczy István''' (pol. ''Stefan Werbocy'', cz. ''Štefan Verbőci'', łac. '' Stephanus de Werbőcz'' lub ''Werboecius'') (* ok.1458? | + | '''Werbőczy István''' (pol. ''Stefan Werbocy'', cz. ''Štefan Verbőci'', łac. '' Stephanus de Werbőcz'' lub ''Werboecius'') (* ok.1458?<ref>Kármán, Gábor; Kunčević, Lovro (2013). The European Tributary States of the Ottoman Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries. Leiden: Brill. str. 68.</ref>, † 1541) był węgierskim teoretykiem prawa i mężem stanu, autorem węgierskiego prawa zwyczajowego, który po raz pierwszy stał się znany jako prawnik i teolog tak poważny, że został mianowany towarzyszyć cesarzowi Karolowi V w Worms, walczyć z pałkami przeciwko Marcinowi Luterowi. W liście tym papież Klemens VII również chwalił Werbőczy jako uczonego za jego wzniosłość w prawie kanonicznym i teologii podczas sporu Werbőczy z Martinem Lutherem na diecie cesarskiej w Norymberdze.<ref>Andrew Pettegree (1992). ''[https://books.google.com/books?id=6BD-jwPCRsYC&pg=PA58&dq=werboczy+luther+emperor&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOz7m6uK7pAhWMvosKHUInDmAQ6AEIKDAA#v=onepage&q=werboczy%20luther%20emperor&f=false The Early Reformation in Europe]''. Cambridge University </ref> |
| − | |||
| − | |||
== Życiorys == | == Życiorys == | ||
| Linia 41: | Linia 39: | ||
[[File:Tripartitum 1574.jpg|thumb|left|His influential work: ''[[Tripartitum]]'']] | [[File:Tripartitum 1574.jpg|thumb|left|His influential work: ''[[Tripartitum]]'']] | ||
| − | + | Karierę polityczną rozpoczął jako zastępca komitatu [[Ugocsa]] na węgierską ''[[Dieta węgierska|dietę]]'' w 1498 r., w której jego elokwencja i wykształcenie miały ogromny wpływ na rozszerzenie przywilejów szlachty i wykluczenie wszystkich zagranicznych konkurentów na tron węgierski w przyszłych wyborach. Był rzecznikiem i przywódcą szlachty przeciwko magnatom i prałatom na ''diecie'' 1500, 1501 i 1505. W ostatniej diecie nalegał, w swojej prośbie do króla, aby prawo było wiążące dla wszystkich szlachty, i głęboko zakorzenione w umysłach ludzi zasadę monarchii narodowej<ref name="Chisholm">Chisholm, Hugh, red. (1911). "Verbóczy, Istvan". ''Encyclopædia Britannica''. 27 (11th ed.). Cambridge University Press.</ref>. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Najbardziej uderzającym dowodem jego popularności w tym czasie jest fakt, że ''dieta'' przyznała mu dwa denary za jego usługi w 1505 roku, co jest okolicznością w historii Węgier. W 1517 r. Werbőczy został wyznaczony na opiekuna narodzonego właśnie [[II. Lajos|Ludwika II]] i został wysłany na misję zagraniczną w celu pozyskania pomocy chrześcijaństwa przeciw Turkom. Po powrocie stwierdził, że frakcje są bardziej zacięte niż kiedykolwiek, a cały kraj jest w stanie anarchii<ref name="Chisholm" />. | |
| − | + | Podczas ''diety'' w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Hatvan Hatvan], 25 czerwca 1525 r., wygłosił orację pojednawczą, która tak wpłynęła na zgromadzenie, że wybrano go na palatyna. Przez krótki czas sprawował ten urząd, bezinteresownie i odważnie usiłując służyć zarówno królowi, jak i ludowi, poniżając dumę magnatów, którzy byli przede wszystkim odpowiedzialni za zniszczenie królestwa. Został jednak odwołany na kolejnej diecie i wycofał się z życia publicznego aż do wyboru Jánosa Szapolijasza, który zrealizował jego teorię króla narodowego i od którego przyjął stanowisko kanclerza. Teraz poświęcił się całkowicie studium prawoznawstwa, a rezultatem jego pracy był słynny ''Opus tripartitum juris consuetudinarii inclyti regni hungariae'' (potocznie zwany po prostu ''Tripartitum''), ''de facto'' księgi prawa Węgier do 1848 r. – chociaż jeszcze w 1945 r. niektóre prawa spadkowe były nadal regulowane przez tę pracę.<ref name="Chisholm" /> | |
| − | + | Pełny łaciński tekst Werbőczy's Tripartitum (wydrukowany przez Singrenius w 1517 r.) został opublikowany jako ''Prawo zwyczajowe renomowanego Królestwa Węgier: dzieło z trzech części, „Tripartitum” = Tripartitum opus iuris consuetudinarii inclyti regni Hungariæ''; redakcją i tłumaczenie: János M. Bak, Péter Banyó i Martyn Rady; wstępne opracowanie: László Pétera; Schlacks i CEU Press, Idyllwild, Kalifornia i Budapeszt, 2005. | |
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| Linia 67: | Linia 57: | ||
| | | | ||
{{Urzędnik infobox | {{Urzędnik infobox | ||
| − | |urzędnik = István | + | |urzędnik = Werbőczy István (węg.)<br>Stefan Werbocy (pol.)<br>Štefan Verbőci (cz.)<br>Stephanus de Werbőcz (łac.)<br>Werboecius (łac.) |
|imiona = | |imiona = | ||
|tytulatura = Palatyn Królestwa Węgier | |tytulatura = Palatyn Królestwa Węgier | ||
| Linia 96: | Linia 86: | ||
|rodzina = | |rodzina = | ||
|pochodzenie = węgierskie | |pochodzenie = węgierskie | ||
| − | |państwo = [[Królestwo Węgier | + | |państwo = [[Królestwo Węgier]] |
|data urodzenia = ok.1458 | |data urodzenia = ok.1458 | ||
|miejsce urodzenia = Verbőc, [[Kingdom of Hungary]] (today: Verbovec, [[Ukraine]]) | |miejsce urodzenia = Verbőc, [[Kingdom of Hungary]] (today: Verbovec, [[Ukraine]]) | ||
Aktualna wersja na dzień 11:04, 31 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Werbőczy István (pol. Stefan Werbocy, cz. Štefan Verbőci, łac. Stephanus de Werbőcz lub Werboecius) (* ok.1458?[1], † 1541) był węgierskim teoretykiem prawa i mężem stanu, autorem węgierskiego prawa zwyczajowego, który po raz pierwszy stał się znany jako prawnik i teolog tak poważny, że został mianowany towarzyszyć cesarzowi Karolowi V w Worms, walczyć z pałkami przeciwko Marcinowi Luterowi. W liście tym papież Klemens VII również chwalił Werbőczy jako uczonego za jego wzniosłość w prawie kanonicznym i teologii podczas sporu Werbőczy z Martinem Lutherem na diecie cesarskiej w Norymberdze.[2] ŻyciorysPlik:Tripartitum 1574.jpg His influential work: Tripartitum Karierę polityczną rozpoczął jako zastępca komitatu Ugocsa na węgierską dietę w 1498 r., w której jego elokwencja i wykształcenie miały ogromny wpływ na rozszerzenie przywilejów szlachty i wykluczenie wszystkich zagranicznych konkurentów na tron węgierski w przyszłych wyborach. Był rzecznikiem i przywódcą szlachty przeciwko magnatom i prałatom na diecie 1500, 1501 i 1505. W ostatniej diecie nalegał, w swojej prośbie do króla, aby prawo było wiążące dla wszystkich szlachty, i głęboko zakorzenione w umysłach ludzi zasadę monarchii narodowej[3]. Najbardziej uderzającym dowodem jego popularności w tym czasie jest fakt, że dieta przyznała mu dwa denary za jego usługi w 1505 roku, co jest okolicznością w historii Węgier. W 1517 r. Werbőczy został wyznaczony na opiekuna narodzonego właśnie Ludwika II i został wysłany na misję zagraniczną w celu pozyskania pomocy chrześcijaństwa przeciw Turkom. Po powrocie stwierdził, że frakcje są bardziej zacięte niż kiedykolwiek, a cały kraj jest w stanie anarchii[3]. Podczas diety w Hatvan, 25 czerwca 1525 r., wygłosił orację pojednawczą, która tak wpłynęła na zgromadzenie, że wybrano go na palatyna. Przez krótki czas sprawował ten urząd, bezinteresownie i odważnie usiłując służyć zarówno królowi, jak i ludowi, poniżając dumę magnatów, którzy byli przede wszystkim odpowiedzialni za zniszczenie królestwa. Został jednak odwołany na kolejnej diecie i wycofał się z życia publicznego aż do wyboru Jánosa Szapolijasza, który zrealizował jego teorię króla narodowego i od którego przyjął stanowisko kanclerza. Teraz poświęcił się całkowicie studium prawoznawstwa, a rezultatem jego pracy był słynny Opus tripartitum juris consuetudinarii inclyti regni hungariae (potocznie zwany po prostu Tripartitum), de facto księgi prawa Węgier do 1848 r. – chociaż jeszcze w 1945 r. niektóre prawa spadkowe były nadal regulowane przez tę pracę.[3] Pełny łaciński tekst Werbőczy's Tripartitum (wydrukowany przez Singrenius w 1517 r.) został opublikowany jako Prawo zwyczajowe renomowanego Królestwa Węgier: dzieło z trzech części, „Tripartitum” = Tripartitum opus iuris consuetudinarii inclyti regni Hungariæ; redakcją i tłumaczenie: János M. Bak, Péter Banyó i Martyn Rady; wstępne opracowanie: László Pétera; Schlacks i CEU Press, Idyllwild, Kalifornia i Budapeszt, 2005. Przypisy
Bibliografia
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
