|
|
| (Nie pokazano 20 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | {{Uwaga polska|
| + | #PATRZ [[Szent Erzsébet]] |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/El%C5%BCbieta_z_Turyngii
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=El%C5%BCbieta_z_Turyngii&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| + | [[Kategoria:Árpád-házi]] |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | '''Elżbieta z Turyngii''', '''Elżbieta Węgierska'''{{r|H Fros F Sowa Księga imion}} (ur. 1207 w [[Bratysława|Pożoniu]] lub w [[Sárospatak]], zm. 17 listopada 1231 w [[Marburg]]u) − księżniczka węgierska, [[Franciszkański Zakon Świeckich|tercjarka franciszkańska]]{{r|Iriarte OFMCap1998-s569}}, [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego|święta Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | [[Plik:Złoty relikwiarz- Elisabethkirche.jpg|mały|240px|left|Relikwiarz św. Elżbiety w kościele w Marburgu]]
| |
| − | | |
| − | == Biografia ==
| |
| − | Elżbieta Węgierska była trzecim dzieckiem [[władcy Węgier|króla Węgier]] [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] i [[Gertruda z Meran|Gertrudy z Meran]] (siostry św. [[Jadwiga Śląska|Jadwigi Śląskiej]] i [[Agnieszka z Meran|Agnieszki]], królowej Francji).
| |
| − | | |
| − | W wieku 4 lat ówczesnym zwyczajem została zaręczona z [[Ludwik IV Święty|Ludwikiem IV]], synem [[Herman I (landgraf Turyngii)|Hermana]], [[palatynat saski|hrabiego-palatyna saskiego]] i [[władcy Turyngii|landgrafa Turyngii]]. Udała się wtedy do [[Turyngia|Turyngii]] i zamieszkała na zamku w [[Wartburg (zamek)|Wartburgu]]. Ślub obojga odbył się dopiero 10 lat później, kiedy Elżbieta miała zaledwie 14 lat. W następnych latach urodziła troje dzieci: [[Herman II (landgraf Turyngii)|Hermana]], [[Zofia z Turyngii|Zofię]] i [[Gertruda z Altenbergu|Gertrudę]].
| |
| − | | |
| − | Od 1225, zgodnie z życzeniem męża, spowiednikiem i kierownikiem duchowym Elżbiety został [[Konrad z Marburga]], kaznodzieja i [[Inkwizycja|inkwizytor]]. Duchowny z jednej strony kładł pewne granice uczynkom miłosierdzia świętej. Obawiał się także jej praktyk ubóstwa, inspirowanych życiem współczesnych jej świętych Franciszka i Klary. Przypominały mu jednak zbytnio ascezę grup [[Herezja|heretyckich]] ([[Gnostycyzm|gnostyckich]]). Z drugiej strony oczekiwał, że nie będzie jadła potraw dworskich, pochodzących z niepewnego źródła, tzn. z danin niesprawiedliwie ściąganych od chłopów. Elżbieta praktykowała z tego powodu wiele postów. Blisko zamku zbudowała szpital, w którym sama usługiwała chorym i ubogim, często spłacając ich długi{{r|Por A M Sicari Santa Elisabetta}}.
| |
| − | | |
| − | Po 6 latach małżeństwa w 1227 zmarł jej mąż podczas [[wyprawy krzyżowe]]j do [[Ziemia Święta|Ziemi Świętej]]. Elżbieta została odsunięta od życia dworskiego przez regenta jej małoletniego syna, [[Henryk Raspe|Henryka Raspe]], opuściła zamek w Wartburgu i przeniosła się do [[Eisenach]].
| |
| − | | |
| − | Po śmierci męża, z obawy przed rozrzutną wdową, próbowano pozbyć się jej z zamku, nie było dla niej i jej dzieci miejsca także w Wartburgu. Dopiero, gdy towarzysze męża wrócili z wyprawy krzyżowej, ujęli się za nią. Rodzina proponowała jej nowe, korzystne małżeństwo. Elżbieta jednak w [[Wielki Piątek]] 1229. w kaplicy zamku w Wartburgu, do którego wróciła na jakiś czas, złożyła na ręce franciszkanów ślub wyrzeczenia się własnej woli, w służbie ubogich i chorych. Następnie, wbrew woli Konrada, przeniosła się do Marburga, gdzie zbudowała nowy szpital, pod wezwaniem [[Franciszek z Asyżu|św. Franciszka]], niedawno kanonizowanego. Konrad próbował wprowadzić ład w jej żywiołową posługę, ograniczając ilość rozdawanej jałmużny i liczbę chorych, którym sama usługiwała. Chciał ją uchronić przed zarażeniem, co niestety stało się faktem, wcześniej niż myślał. 17 listopada 1231 zmarła w wieku zaledwie 24 lat. Jej ostatnie słowa przed śmiercią, gdy zbliżała się północ, brzmiały: "''Oto godzina, kiedy Dziewica porodziła swe Dzieciątko!''"{{r|Por A M Sicari Santa Elisabetta2}}.
| |
| − | | |
| − | Za sugestią Konrada, i z polecenia papieskiego, przeprowadzono badania tych, którzy zostali uzdrowieni przy jej grobie pomiędzy sierpniem 1232. i styczniem 1235. Wyniki badań zostały uzupełnione krótkim [[żywoty świętych|żywotem]] przyszłej świętej i świadectwami służebnic i towarzyszek Elżbiety (''Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elizabeth confectus''). Została kanonizowana przez papieża [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]].
| |
| − | | |
| − | Jej ciało złożono w złotym grobowcu, zachowanym do dziś dnia w Marburgu w kościele pod jej wezwaniem.
| |
| − | W okresie Reformacji jej własny potomek, [[Filip Wielkoduszny|Landgraf Filip I "Wielkoduszny"]] z [[Hesja|Hesji]], wyjął i rozrzucił jej doczesne szczątki. ''Elizabeth Kirche'' jest obecnie kościołem protestanckim, kaplica Elżbiety z relikwiarzem jest dostępna dla modlitwy katolickiej.
| |
| − | | |
| − | Marburg stał się centrum [[Zakon krzyżacki|Zakonu krzyżackiego]], który przyjął Świętą za swą drugorzędną patronkę.
| |
| − | | |
| − | W 1228. złożyła śluby jako jedna z pierwszych [[Franciszkański Zakon Świeckich|tercjarek franciszkańskich]]. Oddała się całkowicie modlitwie, pokucie i uczynkom miłosierdzia. Sprowadziła z rodzinnych Węgier do Turyngii [[Zakon Rycerzy św. Łazarza|zakonników św. Łazarza]]. W Marburgu ufundowała przytułek dla opuszczonych, gdzie codziennie posługiwała ubogim, prowadząc jednocześnie bardzo surowy tryb życia.
| |
| − | | |
| − | Została ogłoszona świętą przez [[papież]]a [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]] [[27 maja]] [[1235]].
| |
| − | | |
| − | Patronka zgromadzenia [[Elżbietanki|elżbietanek]] oraz [[Elżbietanki cieszyńskie|elżbietanek cieszyńskich]].
| |
| − | | |
| − | == Kult po śmierci ==
| |
| − | Na jej grobie Zakon Krzyżacki wzniósł [[Kościół św. Elżbiety w Marburgu]], który jest jednym z najstarszych gotyckich kościołów w Niemczech. Sława jej świętości była tak wielka, że jej grób zaraz po jej śmierci stał się celem licznych pielgrzymek. W związku z tym, że Marburg stał się miastem protestanckim, w XIX wieku szczątki św. Elżbiety przeniesiono do [[Andechs (gmina)|Andechs]] w katolickiej Bawarii.
| |
| − | | |
| − | We Wrocławiu znajduje się '''kościół pod wezwaniem św. Elżbiety Węgierskiej, który został [[Poświęcenie kościoła|konsekrowany]] 19 listopada 1257 roku przez biskupa [[Tomasz I (biskup wrocławski)|Tomasza I]] ('''zwany '''Farą Elżbietańską''' lub '''kościołem Garnizonowym). W styczniu 1991 Jan Paweł II dekretem Kongregacji ds. Biskupów, przywrócił w Polsce, po przeszło pięćdziesięcioletniej przerwie [[Ordynariat Polowy Wojska Polskiego]]. [[Parafia cywilno-wojskowa św. Elżbiety we Wrocławiu]] została erygowana 15 marca 1998, a 31 maja 2003 roku [[Jan Paweł II]] nadał mu status [[Bazylika mniejsza|bazyliki mniejszej]].'''<ref>{{Cytuj |tytuł = Historia św. Elżbiety « Kościół Garnizonowy. Bazylika Mniejsza pw. św. Elżbiety |data dostępu = 2019-11-16 |opublikowany = www.elzbieta.archidiecezja.wroc.pl |url = http://www.elzbieta.archidiecezja.wroc.pl/?page_id=246}}</ref>
| |
| − | | |
| − | 2007 został ogłoszony przez Kościół katolicki "Rokiem św. Elżbiety Węgierskiej" (osiemsetna rocznica narodzin). W [[Niemcy|Niemczech]] obchody były organizowanie wspólnie przez kościoły katolicki i ewangelicki. Rok jubileuszowy zainaugurował w [[Bazylika św. Piotra na Watykanie|Bazylice św. Piotra]] w [[Rzym]]ie [[prymas]] Węgier – kardynał [[Péter Erdő]]<ref>opr. Błażej Tobolski, ''Rok św. Elżbiety'', w: ''[[Przewodnik Katolicki]]'', nr 48/2006, s.9</ref>.
| |
| − | | |
| − | [[Wspomnienie liturgiczne]] obchodzone jest w ''[[dies natalis]]''.
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{Przypisy|
| |
| − | <ref name="H Fros F Sowa Księga imion">H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 2, Kraków 1997, kolumna 143.</ref>
| |
| − | <ref name="Iriarte OFMCap1998-s569">{{cytuj książkę|nazwisko=Iriarte OFMCap|imię=Lázaro|nazwisko2=Kafel OFMCap|imię2=Józef Salezy|nazwisko3=Zębik OFMCap|imię3=Andrzej Józef|nazwisko4=Kuklińska OSC|imię4=Krystyna|tytuł=Historia franciszkanizmu|data=1998|wydawca=Bracia Mniejsi Kapucyni|miejsce=Kraków|isbn=83-910410-0-X|strony=569}}</ref>
| |
| − | <ref name="Por A M Sicari Santa Elisabetta">Por. A.M.Sicari, ''Santa Elisabetta d'Ungheria (1207-1231)'' w ''Il nono libro dei ritratti di santi'', Milano: Jaca Books, 2006, {{ISBN|88-16-30427-8}}, s.17-19.</ref>
| |
| − | <ref name="Por A M Sicari Santa Elisabetta2">Por. A.M.Sicari, ''Santa Elisabetta d'Ungheria (1207-1231)'', s.20-23.</ref>
| |
| − | }}
| |
| − | {{portal|Święci}}
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * [http://www.nowezycie.archidiecezja.wroc.pl/stara_strona/numery/112000/03.html Artykuł o Świętej Elżbiecie]
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Święty infobox
| |
| − | |rodzaj = Święta
| |
| − | |imię = Elżbieta Węgierska<br />(Elżbieta z Turyngii)
| |
| − | |imię oryginalne =
| |
| − | |tytuły =
| |
| − | |grafika = Bratyslawa Elzbieta Wegierska.jpg
| |
| − | |podpis grafiki = Mozaika na fasadzie [[Kościół św. Elżbiety w Bratysławie|Niebieskiego kościółka w Bratysławie]] przedstawiająca Elżbietę Węgierską
| |
| − | |data urodzenia = 7 lipca 1207
| |
| − | |miejsce urodzenia = [[Bratysława|Pozsony, Slowacja]] lub w [[Sárospatak]], [[Węgry]]
| |
| − | |data śmierci = 17 listopada 1231
| |
| − | |miejsce śmierci = [[Marburg]], [[Niemcy]]
| |
| − | |kościół = [[Kościół katolicki]]
| |
| − | |data beatyfikacji =
| |
| − | |miejsce beatyfikacji =
| |
| − | |beatyfikujący =
| |
| − | |data kanonizacji = 27 maja 1235
| |
| − | |miejsce kanonizacji =
| |
| − | |kanonizujący = [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]]
| |
| − | |wspomnienie = 17 listopada
| |
| − | |atrybuty =
| |
| − | |patron = [[Elżbietanki|elżbietanek]]
| |
| − | |miejsce kultu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |commons = Category:Elisabeth of Hungary
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca =
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura =
| |
| − | |grafika =
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb =
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = landgrafini Turyngii <br/> hrabina palatynowa Saksonii
| |
| − | |1. od = 1221
| |
| − | |1. do = 11 września 1227
| |
| − | |1. koronacja =
| |
| − | |1. jako = żona
| |
| − | |1. kogo = [[Ludwik IV Święty|Ludwika IV]]
| |
| − | |1. poprzednik =
| |
| − | |1. następca =
| |
| − | |dynastia = [[Arpadowie|Arpadów]]
| |
| − | |data urodzenia =
| |
| − | |miejsce urodzenia =
| |
| − | |data śmierci =
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |przyczyna śmierci =
| |
| − | |miejsce spoczynku =
| |
| − | |ojciec = [[Andrzej II węgierski]]
| |
| − | |matka = [[Gertruda z Meran]]
| |
| − | |rodzeństwo =
| |
| − | |1. związek = mąż
| |
| − | |1. związek z = [[Ludwik IV Święty]]
| |
| − | |1. związek od = 1221
| |
| − | |1. związek do = 11 września 1227
| |
| − | |1. dzieci = [[Herman II (landgraf Turyngii)|Herman]] <br/> [[Zofia z Turyngii|Zofia]] <br/> [[Gertruda z Altenbergu|Gertruda]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons =
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | {{Galeria
| |
| − | | Nazwa = Święta Elżbieta|Plik:2014 Zgromadzenie Sióstr św. Elżbiety w Nysie 04.jpg|Figura świętej w [[Nysa|Nysie]]|Plik:Praga, most Karola, figura św. Elżbiety z Turyngii(Aw58).JPG|Figura świętej na [[Most Karola w Pradze|moście Karola w Pradze]]
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Arpadowie, Elżbieta Święta}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Arpadowie]] | |
| − | [[Kategoria:Dynastie]] | |
| − | [[Kategoria:Dynastia Arpadów]]
| |
| − | [[Kategoria:Święci katoliccy]]
| |
| − | [[Kategoria:Tercjarki franciszkańskie (biografie)]]
| |
| − | [[Kategoria:Węgierskie królewny]]
| |
| − | [[Kategoria:Żony władców]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1207]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1231]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Importowane]]
| |
