|
|
| (Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | {{Uwaga polska|
| + | #PATRZ [[Szent Hedvig]] |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Jadwiga_Andegawe%C5%84ska
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jadwiga_Andegawe%C5%84ska&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | '''Jadwiga Andegaweńska''' (również '''królowa Jadwiga'''; ur. między [[3 października]] [[1373]] a [[18 lutego]] [[1374]]<ref>Stanisław Andrzej Sroka: ''Genealogia Andegawenów węgierskich''. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, 1999, s. 54–55. ISBN 83-909094-1-3.</ref> w [[Buda (Budapeszt)|Budzie]], zm. [[17 lipca]] [[1399]] w [[Kraków|Krakowie]]) – [[król Polski|królowa Polski]]<ref>''Andegawenowie'' [w:] ''Poczet władców Polski'', Kraków: Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, s. 217, ISBN 83-88080-80-6.</ref><ref>''Słownik polskich postaci historycznych'', Kraków: GREG, 2006, s. 89, ISBN 978-83-7327-613-0.</ref><ref> Jerzy Besala, ''Małżeństwa królewskie. Jagiellonowie.'', Warszawa: Bellona, s. 7, ISBN 978-83-11-12877-4.</ref><ref>[http://www.edulandia.pl/edukacja/1,124766,6713823,Krolowa_Jadwiga_Andegawenska.html ''Królowa Jadwiga Andegaweńska''], gazetapl [dostęp 2015-12-29] zarchiwizowane [http://web.archive.org/web/20161106100757/http://www.edulandia.pl:80/edukacja/1,124766,6713823,Krolowa_Jadwiga_Andegawenska.html z adresu]] 2016-11-06].</ref><ref>[http://histmag.org/Jadwiga-Andegawenska-swieta-polska-krolowa-8564 ''Jadwiga Andegaweńska – święta polska królowa''], histmag.org [dostęp 2015-12-29].</ref> z dynastii [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenów]], córka [[Ludwik Węgierski|Ludwika Węgierskiego]] i [[Elżbieta Bośniaczka|Elżbiety Bośniaczki]], w 1384 koronowana na króla Polski<ref>Małgorzata Duczmal: ''Jagiellonowie. Leksykon biograficzny.'' Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1990, s. 306. ISBN 83-08-02577-3.</ref>, apostołka [[Litwa|Litwy]], [[święty|święta]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]] i [[Katoliccy patroni Polski|patronka Polski]].
| |
| − | | |
| − | | |
| − | == Jadwiga – tytulatura, pieczęcie i herby ==
| |
| − | === Tytulatura ===
| |
| − | Królewna węgierska i polska Jadwiga była określana w dokumentach jako ''Hedvigis filia regis Ungarie et Polonie''. Po ostatecznym desygnowaniu Jadwigi przez Elżbietę Bośniaczkę na władczynię Polski królewnie przysługiwał tytuł ''heres Polonie'' (dziedziczka Polski)<ref>Jarosław Nikodem: ''Jadwiga. Król Polski''. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2009. ISBN 978-83-04-04978-9. OCLC 798381903. s. 98</ref><ref>Jerzy Wyrozumski: ''Królowa Jadwiga. Między epoką piastowską i jagiellońską''. Kraków: Universitas, 1997, s. 83–84. ISBN 83-7052-934-8. OCLC 38494021. s. 84.</ref>
| |
| − | | |
| − | Po koronacji pełna tytulatura Jadwigi brzmiała: ''Hedvigis Dei gracia regina Polonie, necnon terrarum Cracovie, Sandomirie, Siradie, Lancicie, Cuiavie, Pomoranieque domina et heres'' (Jadwiga z Bożej łaski królowa Polski, a także pani i dziedziczka ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej i pomorskiej), a w wersji skróconej ''serenissima princeps domina Hedwiga regina Polonie'' lub ''Hedwigis regina Polonie''. Po zawarciu małżeństwa z Władysławem Jagiełłą do tytulatury polskiej Jadwigi dodawano tytulaturę litewską i ruską po mężu: ''Hedvigis regina Polonie, princepsque Lithuanie suprema et heres Russie'' (królowa Polski oraz najwyższa księżna Litwy i dziedziczka Rusi). W okresie od maja 1395 r. (śmierć siostry Marii, królowej Węgier) do lipca 1397 r. (zawarcie porozumienia ze szwagrem Zygmuntem Luksemburskim na zjeździe spiskim) Jadwiga używała ponadto tytułu ''heres Ungarie'' (dziedziczka Węgier)<ref>'''Wyrozumski 1997''', s. 92; '''Nikodem 2009''', s. 221, 292, 300–301, 305. W dokumentach Jadwiga Andegaweńska nie była nazywana królem (rex), ale – zgodnie ze swoją płcią – królową (regina), chociaż została koronowana na króla Polski.</ref>.
| |
| − | | |
| − | === Sfragistyka ===
| |
| − | [[Plik:Jadwiga Andegaweńska seal 1386.PNG|thumb|240px|left|Pieczęć majestatyczna królowej Jadwigi z tytulaturą ''hedwigis dei gracia regina polo[...]'']]
| |
| − | [[Plik:Hedvig of Anjou seal.png|thumb|240px|left|Pieczęć herbowa królowej Jadwigi z tytulaturą ''hedwigis dei gra[...] Regina Polonie'']]
| |
| − | Kilka [[Pieczęć|pieczęci]] królowej Jadwigi znanych jest z oryginałów i odlewów i odrysów, z XIX wieku. Wiadomo, że pieczęć majestatyczną królowej odciskano w wosku bezbarwnym, a pieczęć herbową w wosku czerwonym<ref>M. Gumowski, ''Pieczęcie królów polskich'', Kraków 1909, nr 6, 8-10; S. K. Kuczyński, ''Pieczęcie książąt mazowieckich'', Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978, s. 91–92 – Pieczęcią majestatyczną uwierzytelniano zwykle dokumenty o charakterze wieczystym, natomiast pieczęcią średnią albo sygnetową (zwykle herbową) inne dokumenty i korespondencję.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Na pieczęci majestatycznej, przywieszonej m.in. do dokumentu z 1386, wyobrażono smukłą postać Jadwigi z insygniami władzy, siedzącej na gotyckim, okazałym tronie otoczonym tarczami herbowymi. Odrys pieczęci posłużył [[Jan Matejko|Janowi Matejce]] do namalowania wizerunku Jadwigi na majestacie<ref>H. Widacka, [http://wilanow-palac.pl/lilia_wawelu.html Lilia Wawelu]. [dostęp: 2019-12-06]</ref>.
| |
| − | | |
| − | Na innej pieczęci Jadwigi, przywieszonej do dokumentu z 1387, umieszczono polskiego Orła zwróconego głową, zgodnie z zasadą kurtuazji herbowej, w stronę tarczy węgierskiej linii Andegawenów. Ukazany na pieczęci anioł-tarczownik (''tenant'' – [[Trzymacze heraldyczne|trzymacz tarczy]]) jest jednym z pierwszych przykładów zastosowania tego schematu ikonograficznego w sfragistyce polskiej<ref>T. Żebrawski, ''O pieczęciach dawnej Polski i Litwy'', Kraków 1865, s. 42; F. Piekosiński, ''Pieczęcie polskie wieków średnich'', „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne”, t. XVII, 1935, nr 580; S. K. Kuczyński, ''Pieczęcie książąt mazowieckich'', Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978, s. 172.</ref>. Na małej pieczęci Jadwigi, przywieszonej do dokumentu z 1397, wyobrażono herb węgierskich Andegawenów z klejnotem w formie głowy strusia między dwoma piórami<ref>T. Żebrawski, ''O pieczęciach dawnej Polski i Litwy'', Kraków 1865, s. 41.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Legendy pieczęci są częściowo zatarte, jednak mimo ubytków czytelna jest tytulatura Jadwigi: ''Hedwigis dei gracia regina Polonie''<ref>M. Gumowski, Pieczęcie królów polskich, Kraków 1919, nr 6, 8-10.</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Życiorys ==
| |
| − | === Królewna Jadwiga ===
| |
| − | ==== Data i miejsce urodzenia ====
| |
| − | [[Plik:Aleksander Lesser, Jadwiga.jpg|mały|240px|left|Jadwiga z [[Wizerunki królów polskich|wizerunków królów polskich]] autorstwa [[Aleksander Lesser|Aleksandra Lessera]] z XIX w.]]
| |
| − | W zgodnej opinii źródeł węgierskich i polskich Jadwiga była ostatnim dzieckiem ze związku Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki<ref name=wdowiszewska>Z. Wdowiszewski, ''Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce'', Kraków 2005, s. 63.</ref>. Data urodzin przyszłej królowej nie została odnotowana w źródłach i może być ustalona jedynie na podstawie danych pośrednich. Dawniejsza historiografia za datę narodzin Jadwigi uznawała rok 1371, opierając się na błędnym przekazie Jana Długosza<ref>'''Nikodem 2009, s. 79''' W Annales Długosz podał wiele nieprawdziwych informacji o Jadwidze i Jagielle – opinia o wartości przekazu Długosza m.in. w '''Nikodem 2009, s. 132–133''':.</ref>. W XX w. historycy ustalili, że w roku 1371 przyszła na świat starsza siostra Jadwigi [[Maria Andegaweńska]], a ostatnie dziecko Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki urodziło się pod koniec roku 1373 albo na początku roku 1374<ref>E. Rudzki: ''Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów'', wyd. II, Warszawa 1990, s. 63</ref><ref>'''Wyrozumski 1997''', s. 73.</ref><ref>'''Nikodem 2009''', s. 79–80.</ref>.
| |
| − | | |
| − | [[Jan Dąbrowski (historyk)|Jan Dąbrowski]] jako pierwszy zwrócił uwagę na źródła z epoki, z których można wywnioskować, że Jadwiga urodziła się po 3 października 1373 r. (dokument Ludwika Węgierskiego mówiący o dwóch córkach króla i dziecku, które się dopiero narodzi), a przed 17 kwietnia 1374 (instrukcja poselska wymieniająca imiennie trzy córki króla, w tym Jadwigę). Przyjął ponadto, że najbardziej prawdopodobny czas narodzin Jadwigi to pierwsze tygodnie roku 1374<ref>J. Dąbrowski, ''Królowa Jadwiga'', „Przegląd Powszechny”, R. 50, 1933, t. 200, s. 201–220. Taką ostrożną datację podtrzymuje np. Jerzy Wyrozumski – '''Wyrozumski 1997, s. 67'''.</ref>. Anna Misiąg-Bocheńska za najpóźniejszą możliwą datę narodzin Jadwigi przyjęła dzień 18 lutego 1374, ponieważ z zapisków w ''Kalendarzu katedralnym krakowskim'' wynika, że 18 lutego 1386 Jadwiga była już ''in annis maturitatis'', tj. musiała mieć w tym dniu ukończone 12 lat<ref>A. Misiąg-Bocheńska, ''Dwie daty z życia królowej Jadwigi'', „Polonia Sacra”, t. 3, 1949 s. 267–275.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Większość współczesnych badaczy przyjmuje, że Jadwiga urodziła się albo w dniu 18 lutego 1374<ref>A. Strzelecka, ''Jadwiga Andegaweńska'', [w:] ''Polski Słownik Biograficzny'', t. X, Wrosław-Warszawa-Kraków 1962-1964, s. 291.</ref>, albo kilka dni wcześniej<ref>'''Nikodem 2009''', s. 80.</ref>, np. 15 lutego<ref name=wdowiszewska /> lub najwcześniej 11 lutego<ref>Rekonstruując horoskop Jadwigi, [[Jerzy Dobrzycki (historyk nauki)|Jerzy Dobrzycki]] ustalił tzw. medium coeli – w dniu narodzin Jadwigi Słońce zjadnowało się w znaku Ryb (E. Śnieżyńska-Stolot, ''Tajemnice dekoracji Psałterza Floriańskiego. Z dziejów średniowiecznej koncepcji uniwersum'', Warszawa 1992, przyp. 80 na s. 79), a przed reformą gregoriańską pierwszym dniem wejścia Słońca w ten znak Zodiaku był dzień 11 lutego. (A. Januszajtis, ''Zegar astronomiczny w Kościele Mariackim w Gdańsku'', Gdańsk 1998, s. 29).</ref>.
| |
| − | | |
| − | Prawdopodobnym miejscem narodzin królowej Jadwigi był zamek wyszehradzki<ref>E. Rudzki: ''Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów'', wyd. II, Warszawa 1990, s. 63</ref> lub zamek budziński<ref>E. Śnieżyńska-Stolot, ''Tajemnice dekoracji Psałterza Floriańskiego. Z dziejów średniowiecznej koncepcji uniwersum'', Warszawa 1992, przyp. 80 na s. 79.</ref>.
| |
| − | | |
| − | ==== Imię (imiona) ====
| |
| − | Królewna Jadwiga otrzymała imię chrzestne na cześć księżnej wrocławskiej [[Jadwiga Śląska|Jadwigi Śląskiej]], kanonizowanej w 1267, której kult wówczas się rozwijał, lub po księżnej kaliskiej i królowej Polski [[Jadwiga Bolesławówna|Jadwidze]], żonie [[Władysław I Łokietek|Władysława Łokietka]], swej prababce<ref>'''Nikodem 2009''', s. 132-180</ref>. W dokumentach z epoki imię Jadwigi zapisywano jako Adviga, Hedviga (Heduiga), Hedvigis (Hedwigis, Heduigis), Hedwig<ref>Wyrozumski 1997, s. 91, 92, 94</ref><ref>Nikodem 2009, s. 80, 98</ref>.
| |
| − | | |
| − | Być może Jadwiga Andegaweńska nosiła również drugie, słowiańskie imię Draga, pod którym występuje w zadarskiej kronice Pawła Pavlovicia. Pierwsze, chrzestne imię Jadwiga mogła otrzymać zgodnie z życzeniem babki Elżbiety Łokietkówny, a drugie nadałaby jej matka<ref>S. Nimano, ''Słowiańskie imię królowej Jadwigi'', „Analecta Cracoviensia”, t. 19, 1987, s. 143–155.</ref>.
| |
| − | | |
| − | ==== Wczesne dzieciństwo ====
| |
| − | Jadwigę od dzieciństwa przygotowywano do pełnienia roli królowej poprzez wykształcenie. Pobyt w środowisku kulturalnym dworu w [[Buda (Budapeszt)|Budzie]] sprawił, że Jadwiga posiadła umiejętność czytania, znajomość języków obcych, zamiłowanie do lektury, muzyki, sztuki i nauki<ref>M. Barański, S. Ciara, M. Kunicki-Goldfinger (autorzy not historycznych): ''Poczet królów i książąt polskich Jana Matejki''. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 141–143. ISBN 83-7129-995-8.</ref>
| |
| − | | |
| − | 15 czerwca 1378 została zaręczona z ośmioletnim [[Wilhelm Habsburg|Wilhelmem z dynastii Habsburgów]]. Odbyła się nawet ceremonia zaręczyn mających charakter formalnego ślubu między dziećmi (''[[sponsalia de futuro]]''). Nie był to jednak kontrakt nierozerwalny. Podpisano zobowiązanie, że strona, która zerwałaby zaręczyny, wypłaci drugiej stronie 200 000 [[floren]]ów w złocie.
| |
| − | | |
| − | === Królowa Jadwiga ===
| |
| − | ==== Objęcie tronu i koronacja ====
| |
| − | Na zjeździe rycerstwa w [[Radomsko|Radomsku]] 25 listopada 1382 postanowiono obrać jedną z córek zmarłego króla Ludwika Węgierskiego na króla Polski. Uchwalono wówczas<ref>Rydel 1984, s. 28</ref>
| |
| − | | |
| − | ''Ściśle dochować hołdu wierności złożonego córkom nieboszczyka króla, byleby którakolwiek z nich razem ze swoim małżonkiem – oboje koronowani na króla i królową Polski – w Polsce przemieszkiwali stale.''
| |
| − | | |
| − | W odpowiedzi na tę uchwałę wdowa po królu, Elżbieta Bośniaczka, przysłała na zwołany 26 lutego 1383 zjazd w [[Sieradz]]u uroczyste oświadczenie z przyrzeczeniem przysłania młodszej córki Jadwigi celem dokonania aktu koronacji<ref>Rydel 1984, s. 31</ref>.
| |
| − | 13 października 1384 przybyła Jadwiga z Węgier do Polski, na [[Wawel]]<ref>Por. Roman Grodecki, ''Dzieje Polski średniowiecznej.'' Tom 2. ''Od roku 1333 do 1506'', Kraków 1995, s. 215.</ref>. 16 października tegoż roku w Krakowie została koronowana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego [[Bodzęta (arcybiskup gnieźnieński)|Bodzantę]] na króla Polski. Wobec jej małoletniości ster rządów w państwie dzierżyli możnowładcy małopolscy, pozostający w kontakcie z jej matką Elżbietą Bośniaczką – jednak nie powołano regenta, ponieważ, jak pisze [[Jan Długosz]]:
| |
| − | | |
| − | ''Wszystko co mówiła lub czyniła znamionowało sędziwego wieku powagę''.
| |
| − | | |
| − | ==== Sprawa małżeństwa z Wilhelmem Habsburgiem ====
| |
| − | Kandydaturę Wilhelma Habsburga na męża Jadwigi usilnie popierał [[Władysław Opolczyk|książę opolski, Władysław Opolczyk]], który nawet opanował 24 sierpnia 1385 [[Wawel|zamek wawelski]], przygotowując dopełnienie ceremonii małżeństwa.<br />
| |
| − | Panowie krakowscy mieli jednak wobec niej zupełnie inne plany, chcąc związać Polskę z Litwą, ofiarowali polską koronę wielkiemu księciu litewskiemu [[Władysław II Jagiełło|Jagielle]], który miał przyjąć chrzest razem ze swoim państwem ([[unia w Krewie|unia w Krewie 14 sierpnia 1385]]). [[Kasztelan]] krakowski [[Dobiesław Kurozwęcki]] przepędził austriackiego pretendenta z zamku. [[Jan Długosz]] utrzymuje, że zrozpaczona młodziutka królowa, próbowała wówczas wyrąbać toporem bramę wawelską, by uciec z miłością swojego życia na [[Śląsk]] (powstrzymać miał ją [[podskarbi wielki koronny]] [[Dymitr z Goraja]]), jednakże harmonijny związek, jaki stworzyła z Jagiełłą, świadczy o innej motywacji jej postępowania niż uczucie do Habsburga.
| |
| − | | |
| − | ==== Małżeństwo z Władysławem Jagiełłą ====
| |
| − | [[Plik:Polska 1386 - 1434.png|thumb|240px|left|Polska i Litwa w latach 1386–1434]]
| |
| − | 11 stycznia 1386 w [[Wołkowysk]]u panowie polscy oznajmili Jagielle, że Jadwiga zgodziła się zostać jego żoną. Królowa odwołała publicznie swoje ''sponsalia'' z Wilhelmem. Jagiełło przybył do Krakowa, gdzie 15 lutego 1386 przyjął chrzest. 18 lutego tegoż roku Jadwiga i Jagiełło uroczyście zawarli związek małżeński w katedrze na Wawelu. Dwa tygodnie później, 4 marca w katedrze wawelskiej odbyła się uroczysta koronacja przez abp. Bodzantę i obecnego legata papieskiego, [[Maffiolus de Lampugnano|Maffiolusa de Lampregnano]], jej męża Władysława Jagiełły, na króla Polski<ref>Rydel 1984, s. 62</ref>.
| |
| − | | |
| − | Historycy wielokrotnie spekulowali na temat relacji między Jadwigą i jej mężem, Władysławem II Jagiełłą. Dominuje przekonanie, iż Jadwiga była w tym politycznym związku nieszczęśliwa, ze względu na różnicę wieku, [[wychowanie|wychowania]], kultury itd. Według odmiennej koncepcji zaprezentowanej ostatnio Jagiełło był dla Jadwigi raczej postacią ojcowską, a ich współżycie mogło mieć stosunkowo harmonijny charakter<ref>Nikodem 2009, s. 350–362</ref>.
| |
| − | | |
| − | ==== Działalność polityczna ====
| |
| − | Na wiosnę 1387 Jadwiga stanęła na czele wyprawy rycerstwa polskiego, której celem była [[rewindykacja]] zajętej przez Węgrów [[Ruś Czerwona|Rusi Czerwonej]]. 8 marca 1387 potwierdziła przywileje dla Lwowa, gwarantując mu [[prawo składu]]. Tam też 26 września 1387 złożył jej hołd lenny [[Mołdawia|hospodar mołdawski]] [[Piotr I (hospodar mołdawski)|Piotr I]].
| |
| − | W 1395 r. zmarła siostra Jadwigi – Maria, co osłabiło pozycję na Węgrzech jej męża [[Zygmunt Luksemburski|Zygmunta Luksemburskiego]]. Aby nie psuć stosunków z Zygmuntem, Jadwiga zaprzestała używać tytułu królowej Węgier, ale się go nie zrzekła. W 1397 r. doszło do spotkania Zygmunta Luksemburskiego z Jadwigą i Władysławem Jagiełłą. Zygmunt dożywotnio odstąpił Jagielle swoje prawa do [[Ruś Czerwona|Rusi Halickiej]], ten natomiast zrezygnował ze zwierzchnictwa nad Mołdawią i Podolem. Podpisano układ pokojowy, który miał obowiązywać przez szesnaście lat. Zawarcie tego pokoju pozwoliło stronie polskiej na wystąpienie wobec Zakonu z roszczeniami dotyczącymi zwrotu [[Ziemia dobrzyńska|ziemi dobrzyńskiej]]. W 1397 r. w [[Inowrocław]]iu odbyła zjazd z [[Wielcy mistrzowie zakonu krzyżackiego|wielkim mistrzem krzyżackim]] [[Konrad von Jungingen|Konradem von Jungingenem]] w celu wynegocjowania powrotu do korony ziemi dobrzyńskiej. Zjazd nie przyniósł pozytywnych rezultatów, Krzyżacy nie byli skłonni do oddania tego terenu<ref> Michał Kozłowski. [https://histmag.org/Krolowa-Jadwiga-Andegawenska-swieta-polska-wladczyni-8564/1 ''Królowa Jadwiga Andegaweńska – święta polska władczyni'']]. „Histmag.org”, październik 2013. [dostęp 2019-08-06].</ref>
| |
| − | | |
| − | ==== Działalność kulturalna i fundacje kościelne ====
| |
| − | Na swoim dworze skupiła elitę intelektualną Polski ([[Piotr Wysz]], [[Mateusz z Krakowa]], [[Hieronim z Pragi]]). Zleciła pierwsze w naszej historii tłumaczenie Księgi Psalmów na język polski (zachował się po dziś dzień egzemplarz tego dzieła znany jako [[Psałterz floriański]]).
| |
| − | | |
| − | Fundowała wiele nowych kościołów i uposażała już istniejące klasztory. Opiekowała się szpitalami. W 1397 założyła bursę dla polskich i litewskich studentów przy [[Uniwersytet Karola|Uniwersytecie Karola]] w Pradze. W tym też roku uzyskała zgodę [[papież]]a na utworzenie fakultetu teologii na [[Uniwersytet Jagielloński|Akademii Krakowskiej]].
| |
| − | | |
| − | ==== Śmierć i pochówek ====
| |
| − | 22 czerwca 1399 urodziła córkę [[Elżbieta Bonifacja|Elżbietę Bonifację]], która zmarła 13 lipca 1399. Jadwiga zmarła cztery dni później około godziny 13, prawdopodobnie na [[zakażenie połogowe|gorączkę połogową]]<ref>[http://portalwiedzy.onet.pl/220663,2,1,0,galeria_media.html ''Na to umierali polscy królowie'']. portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2018-02-28]. zarchiwizowane z tego [http://web.archive.org/web/20161011223346/http://portalwiedzy.onet.pl/220663,2,1,0,galeria_media.html adresu] (2016-10-11).</ref>. Królowa Jadwiga została pochowana w katedrze wawelskiej 19 lipca tegoż roku. Podczas jej pogrzebu [[Stanisław ze Skarbimierza|Stanisław ze Skalbmierza]], rektor Akademii Krakowskiej, powiedział wówczas m.in.
| |
| − | | |
| − | ''Królowa była ozdobą kleru, rosą dla biednego, kolumną Kościoła, łaskawością dla dostojników, czułą opiekunką obywateli, matką biednych, ucieczką nędzarzy, obrończynią sierot, kotwicą słabych, opiekunką wszystkich poddanych.''
| |
| − | | |
| − | W testamencie zapisała swój majątek [[Uniwersytet Jagielloński|Akademii Krakowskiej]]. Kiedy w styczniu 1887 otworzono jej grobowiec<ref>[http://www.kryminalistyka.fr.pl/forensic_groby_jadwiga.php ''Jadwiga (grób)'']. W: ''Medycyna Sądowa'' [on-line]. kryminalistyka.fr.pl. [dostęp 2018-01-07].</ref>, znajdujący się w [[Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie|Katedrze Wawelskiej]], stwierdzono, że klejnoty grobowe wykonane były ze skóry i drewna.
| |
| − | | |
| − | Grób powszechnie czczonej królowej nie znalazł oprawy godnej jej wyjątkowej pozycji i zasług. Być może w oczekiwaniu na rychłą kanonizację Jadwigi Andegaweńskiej odwlekano budowę bardziej okazałego grobowca. Przez ponad 200 lat skromna płyta lub [[tumba]] nad pochówkiem królowej znajdowała się po północnej stronie prezbiterium, obok wielkiego ołtarza katedry<ref>P. Mrozowski, Polskie nagrobki gotyckie, Warszawa 1994, s. 25, 261-262.</ref>. Według źródeł, z XVI wieku, napis na grobie Jadwigi Andegaweńskiej brzmiał: "''Sidus Polonorum, hic iacet Hedvigis eorum Regina"'' (''Gwiazda Polaków, tu spoczywa Jadwiga ich Królowa'')<ref>Napis przytaczali [[Maciej Miechowita|Miechowita]] i [[Bernard Wapowski|Wapowski]]. Sprawozdanie Mieczysława Tobiasza z 1949 r. [w:] Z. Święch, ''Klątwy, mikroby i uczeni'', t. I, Warszawa 1988, wyd. II, s. 157.</ref><ref>Dłuższa wersja w: [http://www.wirtualnakatedra.pl/sw-jadwiga/nagrobek/ ''Nagrobek królowej Jadwigi''].</ref>.
| |
| − | [[Plik:Nagrobek Jadwigi Andegaweńskiej.jpg|thumb|240px|Nagrobek Jadwigi Andegaweńskiej w [[Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie|Katedrze na Wawelu]] (obecnie pusty)]]
| |
| − | | |
| − | Pierwotna, być może wapienna, płyta grobowca Jadwigi została zniszczona podczas przebudowy prezbiterium katedry w 1. połowie XVII wieku. Wówczas to nieoznaczone miejsce pochówku królowej zniknęło pod nową posadzką. W 1634 wykonaną z czarnego marmuru płytę memoratywną z nową inskrypcją, fundacji biskupa [[Piotr Gembicki|Piotra Gembickiego]], umieszczono po lewej stronie wielkiego ołtarza, na występie podwyższenia posadzki<ref>S. Starowolski, ''Monumenta sarmatorum viam universae carnis ingressorum'', Kraków 1655, s. 5; P. Mrozowski, ''Polskie nagrobki gotyckie'', Warszawa 1994, s. 262.</ref>.
| |
| − | | |
| − | W ''[[Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego|Rocznikach]]'' [[Jan Długosz|Jana Długosza]] zanotowany został też anonimowy łaciński wiersz ''[[Sidus Polonorum iacet hic Hedvigis eorum]]'', poświęcony zmarłej Jadwidze<ref>Maciej Włodarski: Wstęp. W: ''Średniowieczna poezja łacińska w Polsce''. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2007, s. XLVI-XLVII. ISBN 978-83-04-04605-4.</ref>.
| |
| − | | |
| − | ==== Eksploracja grobu ====
| |
| − | Jej sarkofag w katedrze wawelskiej kilkakrotnie otwierano. Po raz pierwszy zrobiono to w XVII w., przy okazji przebudowy katedry.
| |
| − | | |
| − | W 1887 naukowcy w obecności [[Jan Matejko|Jana Matejki]], który przygotowywał portrety polskich władców, otworzyli grobowiec powtórnie. Napisano wówczas sprawozdanie – skromna trumna zawierała kompletny szkielet i królewski płaszcz. Malarz wykonał szkic czaszki, po czym szczątki królowej umieszczono w miedzianej trumnie, a tę z kolei w większej, dębowej. Następnie grób ponownie zamurowano.
| |
| − | | |
| − | W 1949 naukowcy przeprowadzili badania szczątków, otwierając 12 lipca tegoż roku o godzinie 11:25 ponownie jej grób w celu ustalenia jej bliższego wyglądu. Stwierdzono, że monarchini prawdopodobnie została pochowana razem ze zmarłą trzy tygodnie po narodzinach córeczką, której szkielet się nie zachował, ponieważ kości noworodka nie były dostatecznie ukształtowane. Asystujący przy otwarciu jej grobu prof. [[Mieczysław Tobiasz]] tak opisał to wydarzenie<ref>Rydel 1984, s. 149-150</ref>:
| |
| − | | |
| − | ''Po chwili zeszli na dół laborant Franciszek Sikorski i jeden z robotników i stanęli obok trumny przylegającej jednym bokiem do ściany katedry, zdejmując deski wierzchnie. Ukazało się wtedy leżące w pośrodku postaci jabłko królewskie oraz wypukłość głowy, przykrytej – jak cała postać królowej Jadwigi – tkaniną brunatnej barwy. Po włożeniu zbutwiałych desek do środka trumny – z największą ostrożnością zaczęto wiązać ją w trzech miejscach, podkładając od spodu na wszelki wypadek białe prześcieradło. Ostrożności te okazały się konieczne, gdyż dno drewnianej paki miało w pośrodku wąską szparę, a zachodziła obawa rozsypania się. Na szczęście bez większych trudności wyjęto pakę z całą zawartością i wśród wielkiego wzruszenia przeniesiono do skarbca katedralnego, gdzie o godzinie 13 złożono drogie szczątki na jednym z trzech przygotowanych stołów. Tutaj odczytano dekret o ekskomunice w wypadku zabrania jakichkolwiek części osobistych królowej Jadwigi lub podłożenia czegokolwiek, a dziekan profesor Jan Olbrycht i doktor Marian Kusiak złożyli przysięgę przed przystąpieniem do badania zwłok. (...) Po usunięciu resztek materii, którą była przykryta królowa Jadwiga, oczom obecnych odsłoniła się doskonale zachowana czaszka z oczodołami i jamą kości nosowej, zasypanymi próchnem trumny, jakie wypełniało całą skrzynię. Charakterystyczne było ułożenie postaci Jadwigi, zbliżone do jednego z boków trumny, co łatwo można było wytłumaczyć tym, że obok niegdyś leżała jej zmarła córeczka, Elżbieta Bonifacja. Naturalnie nie znaleziono żadnych jej szczątków, gdyż po 550 latach z trzechdniowego dziecka, mającego miękkie chrząstki, nic pozostać nie mogło. To jednak charakterystyczne ułożenie ciała dobitnie świadczyło, że niegdyś leżała obok królowej jej zmarła córeczka. Świadczyło to także jeszcze o jednym: mianowicie, iż mimo zmiany trumny ciało nie było ruszane od dnia pogrzebu.''
| |
| − | | |
| − | Po dokonaniu wszystkich prac badawczych, szczątki królowej złożono w dwu nakładających się na siebie trumnach, miedzianej i dębowej, a następnie 14 lipca 1949 o godzinie 17 uroczyście złożono do grobowca<ref>Rydel 1984, s. 150</ref>. Sarkofag ozdobiono nagrobkiem z 1902, wykonanym przez [[Antoni Madeyski|Antoniego Madeyskiego]] (fundacja [[Karol Lanckoroński|Karola Lanckorońskiego]]). W 1976, z uwagi na rozwój medycyny sądowej, postanowiono przeprowadzić kolejne badania<ref>Podsumowanie wyników badań Jana Olbrychta i Mariana Kusiaka oraz dyskusji na temat wieku i wzrostu królowej Jadwigi w: rozdział 4 – Królowa Jadwiga. W: Jan Widacki: ''Detektywi na tropach zagadek historii''. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1988.</ref>. Ustalono, że Jadwiga Andegaweńska była kobietą silnej budowy i bardzo wysoką (175–180 cm). Długość kompletnego szkieletu Jadwigi w ułożeniu anatomicznym wynosiła ponad 175 cm. Natomiast same pomiary kości długich, w zależności od metody i wymiarów poszczególnych kości, dały szacunki w granicach 165,9–182 cm, średnio zaś 171,6 cm lub 172,8 cm, . Nie mogą być one jednak traktowane jako nadrzędne wobec pomiaru długości całego szkieletu in situ<ref>Widacki 1992, s. 57–58, 60–61, 63–65, '''uwaga'''</ref>. Nie wykryto zmian patologicznych kośćca, jednak zwrócono uwagę na szczególnie wąską i wysoką miednicę, której budowa mogła spowodować komplikacje przy porodzie. Wiek biologiczny monarchini w chwili zgonu, oceniony na podstawie badań anatomicznych, był wyższy od metrykalnego o kilka lat (28–30 lat). Prawdopodobnie więc królowa szybko osiągnęła dojrzałość i jej organizm wcześnie zaczął się starzeć, ponieważ źródła z czasów królowej wskazują datę jej urodzenia z dokładnością do kilku dni – według nich Jadwiga w chwili zgonu miała 25 lat<ref>'''Widacki 1992''', s. 59, 63–65</ref>.
| |
| − | W 1987 [[relikwie]] królowej Jadwigi umieszczono w północno-wschodniej części Katedry – w [[Mensa ołtarzowa|mensie ołtarza]] z czarnym krucyfiksem, z którego według legendy przemówił do bardzo młodej wówczas dziewczyny Chrystus, doradzając jej ślub z Jagiełłą. Neogotycki nagrobek pozostał pusty<ref>[http://www.kryminalistyka.fr.pl/forensic_groby_jadwiga.php Groby Królewskie – Jadwiga]. na stronie o kryminalistyce i medycynie sądowej.</ref>. W zbiorach muzealnych Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II w Rzymie przechowywany jest osobisty, papieski [[relikwiarz świętej Jadwigi królowej]]
| |
| − | | |
| − | == Życie duchowe ==
| |
| − | Według zapisów kronikarzy Święta Jadwiga uprawiała surowe [[umartwienie|umartwienia]]. Jej kierownikiem duchowym był krakowski dominikanin [[Henryk Bitterfeld]], autor traktatu o ''Komunii świętej'' i traktatu ascetyczno-mistycznego napisanego specjalnie dla Jadwigi. W swym życiu harmonijnie łączyła kontemplację z działalnością praktyczną, co wyraziła również w nawiązującym do [[Ewangelia|Ewangelii]] symbolu dwóch przeplatających się liter MM (Maria i Marta), który poleciła umieścić na ścianach swej komnaty, a chcąc, by chwała Boża nieustannie rozbrzmiewała w katedrze wawelskiej założyła i zapewniła utrzymanie Kolegium Psałterzystów, którzy dzień i noc śpiewali psalmy przed Najświętszym Sakramentem. Ufundowała również i częściowo własnoręcznie wyhaftowała [[racjonał]] – drogocenną szatę liturgiczną dla biskupów krakowskich, zachowaną po dziś dzień, używaną podczas największych uroczystości.
| |
| − | | |
| − | Jadwiga uprawiała działalność charytatywną – ufundowała szpital w [[Biecz]]u, uposażyła szpitale w [[Sandomierz]]u i Sączu oraz otoczyła opieką liczne inne szpitale miejskie i klasztorne, w tym szpital [[Jadwiga Śląska|św. Jadwigi Śląskiej]] w [[Stradom (Kraków)|Krakowie na Stradomiu]]. Wykazywała wrażliwość nie tylko na biedę materialną, ale stawała również w obronie ludzkiej godności: do króla Władysława Jagiełły, kompensującego pieniędzmi krzywdę chłopów miała powiedzieć: „A któż im łzy powróci?”.
| |
| − | | |
| − | == Beatyfikacja i kanonizacja ==
| |
| − | Pierwsze próby wyniesienia jej na ołtarze podjął w 1426 arcybiskup gnieźnieński [[Wojciech Jastrzębiec]], ale rozpoczęty proces kanoniczny w wyniku wielu przeszkód natury politycznej nie zakończył się powodzeniem<ref>Święta Jadwiga Królowa. brewiarz.pl</ref>. Następnie z tą propozycją wystąpił w 1949 arcybiskup krakowski [[Adam Stefan Sapieha]], który rozpoczął proces informacyjny na szczeblu diecezjalnym. Zebrany materiał w 1950 przesłano do [[Rzym]]u. Po zapoznaniu się z tą dokumentacją [[Stolica Apostolska]] nie wyraziła jednak zgody na rozpoczęcie formalnej procedury jej [[Beatyfikacja|beatyfikacji]]. Następnie w 1974 arcybiskup krakowski [[Jan Paweł II|Karol Wojtyła]], późniejszy papież i święty, wydał orzeczenie o istnieniu publicznego [[Kult religijny|kultu]] oddawanego „od niepamiętnych czasów”, co pozwoliło jego następcy, kard. [[Franciszek Macharski|Franciszkowi Macharskiemu]] w 1979 zwrócić się z prośbą do Stolicy Apostolskiej o zatwierdzenie tegoż kultu, do której dołączono obszerną dokumentację liczącą ponad 350 stron<ref>Święta Jadwiga Królowa. brewiarz.pl</ref>.
| |
| − | | |
| − | 31 maja 1979, na dwa dni przed [[Podróż apostolska Jana Pawła II do Polski (1979)|I pielgrzymką do Polski]], papież Jan Paweł II, beatyfikował ją poprzez zatwierdzenie jej publicznego kultu w archidiecezji krakowskiej i 8 czerwca 1979 na zamknięcie synodu archidiecezji krakowskiej odprawił uroczystą [[Msza|mszę świętą]] ku jej czci<ref>Święta Jadwiga Królowa. brewiarz.pl</ref>.
| |
| − | | |
| − | Po przeprowadzonym procesie kanonizacyjnym na szczeblu diecezjalnym, 18 lutego 1994 Stolica Apostolska wydała dekret o jego ważności, po czym [[postulator]] procesu w 1996 wydał tzw. ''[[Positio]]'' wymagane w dalszej procedurze kanonizacyjnej. 17 grudnia 1996 [[Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych]] ogłosiła dekret o heroiczności jej cnót, a 8 kwietnia 1997 ta sama kongregacja ogłosiła dekret stwierdzający cudowny charakter uzdrowienia Anny Romiszewskiej w 1950 za przyczyną błogosławionej królowej Jadwigi.
| |
| − | | |
| − | Uroczystej [[Kanonizacja|kanonizacji]] dokonał papież, Jan Paweł II, 8 czerwca 1997 podczas mszy świętej sprawowanej na [[Błonia (Kraków)|krakowskich błoniach]], w obecności ponad miliona ludzi<ref>Święta Jadwiga Królowa. brewiarz.pl</ref>. [[Wspomnienie liturgiczne]] przeniesiono wówczas z pierwotnego terminu (17 lipca, [[dies natalis]]) na dzień 8 czerwca<ref>Święta Jadwiga Królowa. brewiarz.pl</ref>. Była to pierwsza w dziejach kanonizacja na ziemi polskiej<ref>Święta Jadwiga Królowa. brewiarz.pl</ref>. W [[Homilia|homilii]] papież powiedział m.in.:
| |
| − | | |
| − | ''Najgłębszym rysem jej krótkiego życia, a zarazem miarą jej wielkości, jest duch służby. Swoją pozycję społeczną, swoje talenty, całe swoje życie prywatne całkowicie oddała na służbę Chrystusa, a gdy przypadło jej w udziale zadanie królowania, oddała swe życie również na służbę powierzonego jej ludu.''
| |
| − | | |
| − | == Genealogia ==
| |
| − | {| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:85%; line-height:1.2em"
| |
| − | |-
| |
| − | |colspan=9 bgcolor=#DCDCDC align=center|[[Plik:Coat of arms of Jadwiga of Poland.svg|25px]] '''Tablica rodowodowa'''<ref>[https://www.geni.com/people/Hedwig-Queen-of-Poland/6000000002240799191?from_flash=1&fsession_id=1514579159786&through=6000000002240799191 Hedwig, Queen of Poland]. geni.com. [dostęp 2017-12-30].</ref>
| |
| − | |-
| |
| − | |align=center|'''Prapradziadkowie'''||width=130 align=center|król Neapolu<br />[[Karol II Andegaweński]]<br />(1254–1309)<br />∞1270<br />[[Maria Węgierska]]<br />(''1257''–1325)||width=130 align=center|król Niemiec<br />[[Rudolf I Habsburg]]<br />(1218–1291)<br />∞1245<br />[[Gertruda von Hohenberg]]<br />(''1225''–1281)||width=130 align=center|[[Kazimierz I kujawski|Kazimierz I Kujawski]]<br />(''1211''–1267)<br />∞''1257''<br />[[Eufrozyna opolska|Eufrozyna Opolska]]||width=130 align=center|[[Bolesław Pobożny]]<br />(''1224''–1279)<br />∞1256<br />[[Jolenta Helena|Jolenta Helena Węgierska]]<br />(''1244''–1304)||width=130 align=center|ban Bośni Uban [[Prijezda I]]<br />(1211–1287)<br />∞<br />Elżbieta||width=130 align=center|król Serbii<br />[[Stefan Dragutin]]<br />(''1252''–1316)<br />∞''1269''<br />[[Katarzyna węgierska (królowa serbska)|Katarzyna węgierska]]<br />(1256–1314)||width=130 align=center|[[Ziemomysł inowrocławski|Ziemomysł Inowrocławski]]<br />(''1245''–1287)<br />∞1268<br />Salomea Pomorska<br />(zm. 1312)||width=130 align=center|NN<br />∞<br />NN
| |
| − | |- bgcolor=#F5F5F5
| |
| − | |align=center|'''Pradziadkowie'''||colspan=2 align=center|król Węgier<br />[[Karol Martel Andegaweński]]<br />(1271–1295)<br />∞1281<br />[[Klemencja Habsburg]]<br />(''1262''–1293)||colspan=2 align=center|król Polski<br />[[Władysław I Łokietek]]<br />(1260–1333)<br />∞<br />[[Jadwiga Bolesławówna]]<br />(''1266''–1339)||colspan=2 align=center|ban Bośni<br />[[Stefan I Kotroman]]<br />(1242–1314)<br />∞1284<br />Elżbieta Nemanja Serbska<br />(1270–1331)||colspan=2 align=center|[[Kazimierz III gniewkowski|Kazimierz III Gniewkowski]]<br />(1278–1347)<br />∞<br />NN
| |
| − | |-
| |
| − | |align=center|'''Dziadkowie'''||colspan=4 align=center|król Węgier<br />[[Karol Robert|Karol Robert Andegaweński]] (1288–1342)<br />∞1320<br />[[Elżbieta Łokietkówna]] (1305–1380)||colspan=4 align=center|ban Bośni<br />[[Stefan II Kotromanić]] (1292–1353)<br />∞1324<br />Elżbieta Kujawska (1302–1343)
| |
| − | |- bgcolor=#F5F5F5
| |
| − | |align=center|'''Rodzice'''||colspan=8 align=center|król Polski i Węgier<br />[[Ludwik Węgierski]] (1326–1382)<br />∞<br />[[Elżbieta Bośniaczka]] (1340–1387)
| |
| − | |- bgcolor=#FFFF00
| |
| − | |colspan=9 align=center|'''Jadwiga Andegaweńska (1373–1399), król Polski'''
| |
| − | |-
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | == Upamiętnienie ==
| |
| − | Od dnia kanonizacji [[wspomnienie liturgiczne]] w [[Kościół katolicki|Kościele katolickim]] obchodzone jest 8 czerwca i w Polsce ma rangę wspomnienia obowiązkowego<ref>[http://www.kkbids.episkopat.pl/index.php?id=168 Kalendarz liturgiczny diecezji polskich, Stan na 30 października 2011]. KKBiDS. [dostęp 2012-03-02].</ref>.
| |
| − | | |
| − | Święta Jadwiga jest patronką Polaków i apostołką Litwy.
| |
| − | | |
| − | Władze kilku polskich miejscowości związanych ze świętą Jadwigą podjęły uchwały w sprawie ustanowienia jej patronką miasta. Decyzje rad miejskich zostały oficjalnie potwierdzone przez papieży św. [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]], [[Benedykt XVI|Benedykta XVI]] i [[Franciszek (papież)|Franciszka]] którzy ogłosili świętą Jadwigę [[patron (chrześcijaństwo)|patronką]] m.in. [[Nieszawa|Nieszawy]] w 2003<ref>[http://wloclawskie24.pl/articles/9125-nieszawa-swieto-miasta Nieszawa – Święto Miasta]. Wloclawskie24.p, 2011-06-03. [dostęp 2011-12-22]. [http://web.archive.org/web/20131203002856/http://wloclawskie24.pl/articles/9125-nieszawa-swieto-miasta zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-03)].</ref>, [[Radomsko|Radomska]] w roku 2008<ref>[http://www.radomsko.pl/cms/miasto.php?id=108&kateg=1 Uchwała Nr XXI/168/08 Rady Miejskiej w Radomsku]. Radomsko-Oficjalna Strona Miasta, 2008-03-27. [dostęp 2011-11-13]. [http://archive.fo/hgdN zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-14)].</ref>, [[Inowrocław]]ia w roku 2009<ref>[http://www.inowroclaw.pl/aktualnosci/news/id/1332.html Św. Jadwiga Królowa – patronką Inowrocławia]. oficjalna strona miasta Inowrocław. [dostęp 2011-12-22]. [http://archive.fo/2012.08.03-215526/http://www.inowroclaw.pl/aktualnosci/news/id/1332.html zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-03)].</ref> i [[Tczew]]a w roku 2016<ref>[http://www.tcz.pl/index.php?p=1,47,0,wiadomosci&item=56fdc88f03c4a580&title=Swieta-Jadwiga-juz-oficjalnie-patronka-Tczewa Święta Jadwiga (już oficjalnie) patronką Tczewa]. tcz.pl, 2016-06-07. [dostęp 2017-02-21].</ref>.
| |
| − | | |
| − | [[Karol Kurpiński]] poświęcił jej operę ''Jadwiga Królowa Polska'' ([[libretto]]: [[Julian Ursyn Niemcewicz]], 1814). W 1964 jej wizerunek wraz z królem Władysławem Jagiełłą znalazł się na znaczku pocztowym projektu [[Stefan Małecki|Stefana Małeckiego]] o nominale 2,50 zł, wyemitowanym 5 maja przez [[Poczta Polska|Pocztę Polską]] w ramach serii znaczków z okazji 600-lecia [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Jagiellońskiego]].
| |
| − | | |
| − | W 1990 z inicjatywy fundatorów: kard. [[Franciszek Macharski|Franciszka Macharskiego]] i bp. prof. dr. hab. [[Wacław Świerzawski|Wacława Świerzawskiego]], ówczesnego rektora [[Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie|Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie]] założono fundację pod nazwą ''Fundacja im. Świętej Królowej Jadwigi dla UP J P II'', w celu rozbudowy majątku uczelni, a także pomocy finansowej w realizacji zadań w dziedzinie nauk humanistycznych oraz kształcenia kadry naukowej i studentów. Ponadto w 2000 z inicjatywy Aleksandry Markiewicz w [[Puszczykowo|Puszczykowie]] założono inną fundację pod nazwą ''Fundacja im. Królowej Polski św. Jadwigi'' w celu szeroko rozumianej działalności o charakterze charytatywnym, w tym przede wszystkim rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz integracji osób niepełnosprawnych.
| |
| − | | |
| − | W 1997 [[Telewizja Polska]] nakręciła [[film dokumentalny]] w reżyserii ks. prof. [[Andrzej Baczyński|Andrzeja Baczyńskiego]] i Tadeusza Szymy pt. ''Drogi Królowej Jadwigi''.
| |
| − | | |
| − | 18 października 2009 w [[Budapeszt|Budapeszcie]] odsłonięto i poświęcono pierwszy pomnik św. Jadwigi na Węgrzech<ref>[http://storico.radiovaticana.org/pol/storico/2009-10/327168_budapeszt_pomnik_sw_jadwigi_krolowej.html Budapeszt: pomnik św. Jadwigi królowej] – [[Radio Watykańskie]] [opublikowano: 2009-10-18].</ref>.
| |
| − | | |
| − | Dwa mosty w Polsce, w [[Most Królowej Jadwigi w Bydgoszczy|Bydgoszczy]] i [[Most Królowej Jadwigi w Poznaniu|Poznaniu]] nazwano jej imieniem. Ponadto w kilkudziesięciu miejscowościach, jedną z ulic również nazwano jej imieniem, m.in. w: [[Ulica Królowej Jadwigi w Bydgoszczy|Bydgoszczy]], Dąbrowie Górniczej, [[Ulica Królowej Jadwigi w Krakowie|Krakowie]], [[Ulica Królowej Jadwigi w Poznaniu|Poznaniu]], [[Ulica Królowej Jadwigi w Toruniu|Toruniu]] czy [[Ulica Królowej Jadwigi w Zamościu|Zamościu]]. Jeden z placów w [[Żagań|Żaganiu]] nosi jej imię. Na Rynku w [[Inowrocław]]iu 20 kwietnia 2011 odsłonięto pomnik jej poświęcony. Ponadto pomniki ku jej czci postawiono również w [[Radomsko|Radomsku]] i Krakowie (wspólnie z królem Jagiełłą).
| |
| − | | |
| − | Od roku 2006 święta Królowa Jadwiga Andegaweńska jest patronką [[Uniwersytet Rzeszowski|Uniwersytetu Rzeszowskiego]]<ref>[http://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/1,34962,3653511.html Św. Jadwiga patronką Uniwersytetu Rzeszowskiego]. rzeszow.wyborcza.pl. [dostęp 2018-07-26].</ref>.
| |
| − | | |
| − | Wiele placówek oświatowych zostało nazwanych jej imieniem, m.in.: [[II Liceum Ogólnokształcące im. św. Królowej Jadwigi w Siedlcach|II Liceum Ogólnokształcące w Siedlcach]], [[II Liceum Ogólnokształcące im. Królowej Jadwigi w Toruniu|II Liceum Ogólnokształcące w Toruniu]], III Liceum Ogólnokształcące w [[Inowrocław]]iu, [[X Liceum Ogólnokształcące im. Królowej Jadwigi w Warszawie|X Liceum Ogólnokształcące w Warszawie]], Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 w [[Nowy Targ|Nowym Targu]]; czy szkoły podstawowe, m.in. w: [[Biały Kościół (województwo małopolskie)|Białym Kościele]], [[Białystok|Białymstoku]] (nr 50), [[Chocznia|Choczni]] (nr 2), [[Czechowice-Dziedzice|Czechowicach-Dziedzicach]] (nr 2), [[Częstochowa|Częstochowie]] (nr 29), [[Jarocin]]ie (nr 2), [[Jarosław (województwo podkarpackie)|Jarosławiu]] (nr 1), [[Knurów|Knurowie]] (nr 6), [[Konstantynów Łódzki|Konstantynowie Łódzkim]] (nr 1), [[Lublin]]ie (nr 21), [[Osiek (powiat oświęcimski)|Osieku]] (nr 2), [[Oświęcim]]iu (nr 1), [[Pcim]]iu (nr 5), [[Siercza|Sierczy]], [[Sulejów|Sulejowie]] (nr 2), [[Swarzędz]]u (nr 2), [[Tarnowskie Góry|Tarnowskich Górach]] (nr 5), [[Tłuszcz (powiat wołomiński)|Tłuszczu]], [[Unin (województwo mazowieckie)|Uninie]]<ref>Artur Czyżewski: [http://wiarygodnaszkola.pl/publiczna-szkola-podstawowa-im-krolowej-jadwigi-uninie/ Publiczna Szkoła Podstawowa im. Królowej Jadwigi w Uninie]. wiarygodnaszkola.pl, 2017-01-30. [dostęp 2018-04-03].</ref> czy [[Wilkowice (powiat bielski)|Wilkowicach]] (nr 2)<ref>[http://www.gimwilk.lap.pl Aktualności]. W: Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Wilkowicach z Oddziałami Sportowymi [on-line]. gimwilk.lap.pl. [dostęp 2018-04-03].</ref>.
| |
| − | | |
| − | === Pamiątki po św. Jadwidze Andegaweńskiej ===
| |
| − | Do najcenniejszych pamiątek pozostawionych przez świętą zalicza się:
| |
| − | * [[Racjonał]] św. Jadwigi – [[Paramenty kościelne|parament]] przechowywany w [[Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie|katedrze wawelskiej]], własnoręcznie przez nią wyhaftowany, ozdobiony złotem i [[perła]]mi, zakładany przez [[Biskupi krakowscy|metropolitę krakowskiego]] w wyjątkowych uroczystościach;
| |
| − | * [[Psałterz floriański]] – [[księga Psalmów]] wykonana specjalnie dla niej, jeden z najcenniejszych zabytków języka polskiego, przechowywany w [[Biblioteka Narodowa (Warszawa)|Bibliotece Narodowej w Warszawie]], zredagowany w trzech językach: [[Łacina|łacińskim]], polskim i [[Język niemiecki|niemieckim]];
| |
| − | * Roztruchan – puchar ze złoconego srebra i [[Kryształ górski|kryształu górskiego]], przechowywany w [[Państwowe Zbiory Sztuki w Dreźnie|Muzeum w Dreźnie]];
| |
| − | * [[Berło królowej Jadwigi]] – tzw. rektorskie ze złoconego srebra, przechowywane obecnie w [[Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego|Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie]]};
| |
| − | * [[Jabłko królewskie|Jabłko]] i [[berło]] królowej Jadwigi – drewniane, złocone [[insygnia]] grobowe, przechowywane w katedrze na Wawelu.
| |
| − | | |
| − | === Ikonografia ===
| |
| − | W [[ikonografia chrześcijańska|ikonografii]] św. Jadwiga przedstawiana jest w stroju królewskim.
| |
| − | | |
| − | Jej [[atrybut (sztuka)|atrybutem]] są buciki, z czym związana jest legenda:
| |
| − | ''Przy budowie kościoła NMP na Piasku, który istnieje do dziś, królowa Jadwiga sama doglądała robót. Pewnego dnia jej czujne oko dojrzało kamieniarza, który był smutny. Kiedy zapytała o powód, odpowiedział, że w domu zostawił ciężko chorą żonę, boi się, że go zostawi z drobnymi dziećmi, a nie ma pieniędzy na lekarza. Królowa, nie namyślając się, oderwała ze swego bucika złotą klamrę, wysadzaną drogimi kamieniami, i oddała ją robotnikowi, aby zapłacił lekarzowi. Nie zauważyła tylko, że stopę położyła na kamieniu oblanym wapnem. Odbity ślad bucika wdzięczny kamieniarz obkuł dokoła i wraz z kamieniem wmurował w zewnętrzną ścianę świątyni. Do dzisiaj można go oglądać.''<ref>{{Cytuj stronę| url = http://pielgrzymka1.w.interia.pl/z7.htm |tytuł = ''Święta Jadwiga'' (Wincenty Zaleski SDB, „Święci na każdy dzień”) i Dwie Jadwigi (Teresa Dunin-Wąsowicz)}} na [[interia.pl]].</ref>}}
| |
| − | | |
| − | == Zobacz też ==
| |
| − | {{Wikiźródła|Królowa Jadwiga (Niewiadomska)/całość|Cecylia Niewiadomska: ''Królowa Jadwiga''}}
| |
| − | {{Wikiźródła|Wizerunki książąt i królów polskich/Jadwiga|Józef Ignacy Kraszewski: ''Wizerunki książąt i królów polskich (Jadwiga)''}}
| |
| − | {{portal|Święci|Katolicyzm}}
| |
| − | * [[Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego]]
| |
| − | * [[Polscy święci i błogosławieni]]
| |
| − | * [[Wstawiennictwo świętych|Modlitwa za wstawiennictwem świętych]]
| |
| − | * [[beatyfikowani i kanonizowani przez Jana Pawła II]]
| |
| − | * [[kult świętych]]
| |
| − | * [[1 Regiment Pieszy Koronny|1 Regiment Pieszy Koronny im. Królowej Jadwigi]]
| |
| − | * [[Sodalicja Świętej Jadwigi Królowej]]
| |
| − | * [[Wojna o Księstwo Halicko-Włodzimierskie (1340–1392)|Wojna o Księstwo Halicko-Włodzimierskie w latach 1340–1392]]
| |
| − | * [[100 złotych 1988 Jadwiga]]
| |
| − | | |
| − | == Noty ==
| |
| − | * Niekiedy spotyka się nieprawidłową datę 15 października, podawaną za omyłkowym zapisem Kalendarza katedry krakowskiej i błędnym przekazem Długosza. Z najwcześniejszych zapisek wynika, że koronacja miała miejsce, zgodnie z tradycją, w niedzielę, która przypadała na dzień 16 października[6].
| |
| − | | |
| − | * Zrywając zaręczyny z Wilhelmem, z królewskiego polecenia na jego wiedeński dwór udał się kanonik krakowski ks. Mikołaj Trąba, późniejszy arcybiskup i prymas Polski, celem zapłaty odszkodowania w wysokości 200 000 florenów. Wbrew jednak prawu wtrącono go do więzienia, w którym przebywał cztery lata (Rydel 1984 ↓, s. 65).
| |
| − | | |
| − | * Podawana jest również mylna data jej pogrzebu (14 sierpnia 1399). Data pogrzebu Jadwigi w dniu 19 lipca, poświadczona jest wpisem w księdze sądowej sądu ziemskiego krakowskiego (Mańkowski 2014 ↓, s. 66).
| |
| − | | |
| − | * Długość kompletnego szkieletu Jadwigi w ułożeniu anatomicznym wynosiła ponad 175 cm. Natomiast same pomiary kości długich, w zależności od metody i wymiarów poszczególnych kości, dały szacunki w granicach 165,9–182 cm, średnio zaś 171,6 cm lub 172,8 cm, . Nie mogą być one jednak traktowane jako nadrzędne wobec pomiaru długości całego szkieletu in situ[56].
| |
| − | | |
| − | * Prawdopodobnie więc królowa szybko osiągnęła dojrzałość i jej organizm wcześnie zaczął się starzeć, ponieważ źródła z czasów królowej wskazują datę jej urodzenia z dokładnością do kilku dni – według nich Jadwiga w chwili zgonu miała 25 lat[57].
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * Michał Kozłowski. [https://histmag.org/Krolowa-Jadwiga-Andegawenska-swieta-polska-wladczyni-8564/1 ''Królowa Jadwiga Andegaweńska – święta polska władczyni'']. „Histmag.org”, październik 2013. [dostęp 2019-08-06].
| |
| − | | |
| − | * Jerzy Mańkowski. [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-fac9f9a7-c828-4900-963a-f17aff05f139/c/mankowski_data_urodzin.pdf ''Dzień urodzin królowej Jadwigi Andegaweńskiej i dzień jej ślubu z Władysławem Jagiełłą w kontekście aktu krewskiego. Uwagi filologa do interpretacji źródeł. (PDF)'']. „Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego”. Tom V, 2014. ISSN 2080-9212. OCLC 903348383.
| |
| − | | |
| − | * Jarosław Nikodem: ''Jadwiga. Król Polski''. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2009. ISBN 978-83-04-04978-9. OCLC 798381903.
| |
| − | | |
| − | * Lucjan Rydel: ''Królowa Jadwiga''. Wyd. 1. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1984. ISBN 83-211-0565-3. OCLC 731822871.
| |
| − | | |
| − | * Jan Widacki: ''Detektywi na tropie zagadek historii''. Kraków: Wydawnictwo Wawelskie, 1992. ISBN 83-85347-02-X.
| |
| − | | |
| − | * Jerzy Wyrozumski: Królowa Jadwiga. Między epoką piastowską i jagiellońską. Kraków: Universitas, 1997, s. 83–84. ISBN 83-7052-934-8. OCLC 38494021.
| |
| − | | |
| − | * [http://web.archive.org/web/20130509214422/http://www.polona.pl:80/dlibra/collectiondescription2?dirids=32 ''Św. Jadwiga królowa Polski'']. W: ''Cyfrowa Biblioteka Narodowa'' [on-line]. polona.pl. [dostęp 2018-03-01]. [zarchiwizowane [https://polona.pl/dlibra/collectiondescription2?dirids=32z tego adresu] (2013-05-09)].
| |
| − | | |
| − | * [https://brewiarz.pl/czytelnia/swieci/06-08a.php3 ''Święta Jadwiga Królowa''] – materiały na brewiarz.pl
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * Ikonografia Świętej Jadwigi Królowej. sodalicja.org. [dostęp 2018-01-09].
| |
| − | | |
| − | * Michał Kozłowski: Jadwiga Andegaweńska – święta polska królowa. W: Pierwszy polski portal historyczny [on-line]. histmag.org, 2013-10-18. [dostęp 2018-01-09].
| |
| − | | |
| − | * Władysław Staich: „Budzenie świętej”: dzieje kultu królowej Jadwigi. Kraków: Księgarnia Krakowska, 1933. OCLC 749459516.
| |
| − | | |
| − | * Franciszek Piekosiński: Czy król Władysław Jagiełło był za życia królowej Jadwigi królem Polski czy tylko mężem królowej?. Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności, 1897. OCLC 903380697.
| |
| − | | |
| − | * Władysław Bandurski: O najwyższy hołd Królowej Jadwidze. Kraków: Drukarnia „Czasu”, 1910. OCLC 838941367.
| |
| − | | |
| − | * Zofia Sokołowska: Królowa Jadwiga. Poznań: Drukarnia S. A. „Ostoja”, 1934. OCLC 837374127.
| |
| − | | |
| − | * Jadwiga Andegaweńska, rękopisy w zbiorach biblioteki cyfrowej Polona. polona.pl. [dostęp 2018-03-03].
| |
| − | | |
| − | *Aleksander Przeździecki: Życie domowe Jadwigi i Jagiełły z regestrów skarbowych z lat 1388–1417. Warszawa: Skł. główny w Księgarni Kommisowej Z. Steblera, 1854. OCLC 750723271.
| |
| − | | |
| − | * Św. Jadwiga, królowa. W: Miesięcznik Rodzin Katolickich „Nasza Arka” [on-line]. 2007-06. [dostęp 2018-06-18].
| |
| − | | |
| − | == Przypisy i uwagi ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Władca infobox
| |
| − | |władca = Jadwiga Andegaweńska<br />''Królowa Jadwiga''
| |
| − | |imiona =
| |
| − | |tytulatura = z Bożej łaski królowa Polski, najwyższa księżna Litwy, Krakowa, Sandomierza, Sieradza, Łęczycy, Kujaw, Pomorza i Rusi pani i dziedziczka<ref>Jerzy Ochmański, Jadwiga Krzyżaniakowa: ''Władysław II Jagiełło''. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 107. ISBN 83-04-03317-8.</ref><ref> Jadwiga Krzyżaniakowa. ''Jadwiga – królowa Polski 1384-1399''. „Lithuania”. 2(11)-3(12), s. 13, 1994. ISSN 0867-6445.</ref>
| |
| − | |grafika = Matejko Jadwiga.jpg
| |
| − | |opis grafiki =
| |
| − | |herb = Coat of arms of Jadwiga of Poland.svg
| |
| − | |opis herbu =
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |dewiza =
| |
| − | |1. tytuł = [[Król Polski]]
| |
| − | |1. od = [[16 października]] [[1384]]<ref>''Historia Polski''. T. 1: Polska do 1586. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 320. ISBN 978-84-9819-808-9.</ref><ref>''Jadwiga''. T. 12. Rzeczpospolita, 2007, s. 9, seria: Władcy Polski cykl dodatków „Rzeczpospolitej”.</ref><ref>Mariusz Trąba, Lech Bielski: ''Poczet królów i książąt polskich''. Wyd. 2. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK Sp. z o.o., 2005, s. 285. ISBN 83-7266-284-3.</ref><ref>'''Wyrozumski 1997''', s. 83–84.</ref>
| |
| − | |1. do = [[17 lipca]] [[1399]]
| |
| − | |1. koronacja = [[16 października]] [[1384]]
| |
| − | |1. poprzednik = [[Ludwik Węgierski]]
| |
| − | |1. następca = [[Władysław II Jagiełło]]
| |
| − | |dynastia = [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenowie]] ([[Kapetyngowie]])
| |
| − | |data urodzenia = między [[3 października]] [[1373]] a [[18 lutego]] [[1374]]
| |
| − | |miejsce urodzenia = [[Buda (Budapeszt)|Buda]]
| |
| − | |data śmierci = [[17 lipca]] [[1399]]
| |
| − | |miejsce śmierci = [[Kraków]]
| |
| − | |przyczyna śmierci = prawdopodobnie [[Zakażenie połogowe|gorączka połogowa]]
| |
| − | |miejsce spoczynku = [[Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie|Katedra na Wawelu]]
| |
| − | |ojciec = [[Ludwik Węgierski]]
| |
| − | |matka = [[Elżbieta Bośniaczka]]
| |
| − | |rodzeństwo = Maria,<br />[[Katarzyna Andegaweńska]],<br />[[Maria Andegaweńska]]
| |
| − | |1. związek = mąż
| |
| − | |1. związek z = [[Władysław II Jagiełło]]
| |
| − | |1. związek od = [[18 lutego]] [[1386]]
| |
| − | |1. związek do = [[17 lipca]] [[1399]]
| |
| − | |1. dzieci = [[Elżbieta Bonifacja]]
| |
| − | |odznaczenia =
| |
| − | |commons =
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty =
| |
| − | }}
| |
| − | {{Święty infobox
| |
| − | |rodzaj = Święta
| |
| − | |imię = <span></span>
| |
| − | |imię oryginalne =
| |
| − | |tytuły = Apostołka [[Litwa|Litwy]],<br />Patronka Polski
| |
| − | |grafika = Jadwiga by Bacciarelli.jpg
| |
| − | |podpis grafiki = <small><small>Portret królowej Jadwigi Andegaweńskiej, autor [[Marcello Bacciarelli]]</small></small>
| |
| − | |data urodzenia =
| |
| − | |miejsce urodzenia =
| |
| − | |data śmierci =
| |
| − | |miejsce śmierci =
| |
| − | |kościół = [[Kościół katolicki]]
| |
| − | |data beatyfikacji = [[31 maja]] [[1979]]
| |
| − | |miejsce beatyfikacji = [[Rzym]]
| |
| − | |beatyfikujący = [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]]
| |
| − | |data kanonizacji = [[8 czerwca]] [[1997]]
| |
| − | |miejsce kanonizacji = [[Kraków]]
| |
| − | |kanonizujący = [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]]
| |
| − | |wspomnienie = [[8 czerwca]]
| |
| − | |atrybuty = buciki
| |
| − | |patron = [[Polska|Polski]], [[Inowrocław]]ia, [[Nieszawa|Nieszawy]], [[Radomsko|Radomska]] i [[Tczew|Tczewa]]
| |
| − | |miejsce kultu = [[Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie]]
| |
| − | |faksymile =
| |
| − | |opis faksymile =
| |
| − | |commons = Category:Jadwiga of Poland
| |
| − | |wikiźródła =
| |
| − | |wikicytaty = Jadwiga Andegaweńska
| |
| − | }}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Andegawenowie węgierscy]]
| |
| − | [[Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem (Polska średniowieczna)]]
| |
| − | [[Kategoria:Władcy Polski]]
| |
| − | [[Kategoria:Polskie królowe]]
| |
| − | [[Kategoria:Żony władców Polski]]
| |
| − | [[Kategoria:Patroni Polski]]
| |
| − | [[Kategoria:Polscy święci katoliccy]]
| |
| − | [[Kategoria:Ludzie związani z Bieczem]]
| |
| − | [[Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w XIV wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1399]]
| |
| − | [[Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii]]
| |
| − | [[Kategoria:Kanonizowani przez Jana Pawła II]]
| |
| − | [[Kategoria:Jadwiga Andegaweńska]]
| |
| − | [[Kategoria:Importowane]] | |
