Tarkan: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 17: Linia 17:
 
'''Tarkan''' lub '''Tarkán''' – wysokie stanowisko w państwowej organizacji Turków i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chazarowie Chazarów], dowódca subarmii, wzgl. był przywódcą plemienia.<ref>Alföldi András: A tarchan méltóságnév eredete. ''Magyar Nyelv 28''. (1932) 7-8. sz. str. 205-220.</ref> Przywódca jednego z 10 plemion Turków Zachodnich nosił tytuł 'tarkan'', a dokładniej 'tarkan'' [https://hu.wikipedia.org/wiki/Csor csor]. Słowo to wywodzi się ze składu ''tar'' 'termőföld' + ''kan'' 'úr' w znaczeniu 'földesúr', tj. „pan kraju”, którego dowódca wojskowy był także głównodowodzącym. Dlatego w imperium było ich więcej.<ref>Dobrovits Mihály: A nyugati türkök tíz törzsének kialakulása. ''Antik Tanulmányok'', XLVII. sz. (2004).</ref>
 
'''Tarkan''' lub '''Tarkán''' – wysokie stanowisko w państwowej organizacji Turków i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chazarowie Chazarów], dowódca subarmii, wzgl. był przywódcą plemienia.<ref>Alföldi András: A tarchan méltóságnév eredete. ''Magyar Nyelv 28''. (1932) 7-8. sz. str. 205-220.</ref> Przywódca jednego z 10 plemion Turków Zachodnich nosił tytuł 'tarkan'', a dokładniej 'tarkan'' [https://hu.wikipedia.org/wiki/Csor csor]. Słowo to wywodzi się ze składu ''tar'' 'termőföld' + ''kan'' 'úr' w znaczeniu 'földesúr', tj. „pan kraju”, którego dowódca wojskowy był także głównodowodzącym. Dlatego w imperium było ich więcej.<ref>Dobrovits Mihály: A nyugati türkök tíz törzsének kialakulása. ''Antik Tanulmányok'', XLVII. sz. (2004).</ref>
  
Węgierska nazwa plemienna Tarján i nazwy miejsc Tarján wywodzą się z tego tytułu.<ref>Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983.</ref>
+
Węgierska nazwa plemienna Tarján i nazwy miejsc Tarján wywodzą się z tego tytułu.<ref>Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
  
Inni (np. Lajos Ligeti) twierdzą, że turecka etymologia tarkanu (tarẖan w źródłach irańskich, tarχan w języku tureckim, mongolski darqan w językach tureckich) jest nie do przyjęcia. Po raz pierwszy pojawia się na napisach tureckich, prawdopodobnie wysłanych Turkom przez Suzongów. Zgodnie z tymi poglądami niedopuszczalne jest również przyjmowanie raportu kowala i przyjmowanie jakiejś świętej instytucji kowalskiej. Jego wczesne znaczenie nie może też oznaczać „szlachetnego”, „człowieka wolnego od podatku”, ponieważ znaczenia te rozwinęły się w związku z nim w erze mongolskiej. Zgodnie z tym stanowiskiem nie tylko nazwa zwyczajowa Tarján i nazwy miejscowości, ale także nazwy miejscowości Tárkány wywodzą się z tej godności. [4]
+
Inni (np. [[Ligeti Lajos|Lajos Ligeti]]) twierdzą, że turecka etymologia ''tarkan'' (''tarẖan' w źródłach irańskich, ''tarχan'' w języku tureckim, mongolski ''darqan'') w językach tureckich jest nie do przyjęcia. Po raz pierwszy pojawia się na napisach tureckich, prawdopodobnie wysłanych Turkom przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Rouran Rouran]. Zgodnie z tymi poglądami niedopuszczalne jest również przyjmowanie znaczenia ''kovács'' i przyjmowanie jakiejś świętej instytucji ''kovács'' (''kowalskiej''). Jego wczesne znaczenie nie może też oznaczać „szlachetnego”, „człowieka wolnego od podatku”, ponieważ znaczenia te rozwinęły się w związku z nim w erze mongolskiej. Zgodnie z tym stanowiskiem nie tylko nazwa [https://hu.wikipedia.org/wiki/Tarj%C3%A1n_(t%C3%B6rzs) Tarján] i nazwy miejscowości, ale także toponimy [https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1rk%C3%A1ny_(foglalkoz%C3%A1s) Tárkány] wywodzą się od tej dostojnej nazwy.<ref>wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: ''Korai magyar történeti lexikon (9-14- század)''. Akadémiai Kiadó, Budapest (1994). ISBN 963-05-6722-9.</ref>
 
 
<small><small><small><small>Mások (pl. [[Ligeti Lajos]]) szerint a '''tarkan''' (iráni forrásokban ''tarẖan'', török nyelvekben inkább ''tarχan'', mongol ''darqan'') török etimológiái elfogadhatatlanok. Türk feliratokon tűnik fel először, a [[türkök]]hoz [[szogdok|szogd]] közvetítéssel került valószínűleg a [[zsuanzsuanok]]tól. E nézetek szerint elfogadhatatlan a ''kovács'' jelentés feltételezése és valamiféle szakrális kovács intézmény feltételezése is. Korai jelentése sem lehet 'nemes', 'adófizetéstől mentes ember', mert ezek a jelentések a [[mongolok|mongol]] korban fejlődtek ki vele kapcsolatban. Ezen álláspont szerint nemcsak a [[Tarján (törzs)|Tarján]] törzsnév és helynevek, hanem a [[Tárkány (foglalkozás)|Tárkány]] helynevek is ebből a méltóságnévből erednek.<ref name="Korai magyar">{{cite book|title=Korai magyar történeti lexikon (9-14- század) |editor=Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc |publisher=Akadémiai Kiadó, Budapest |year=1994 |isbn=963-05-6722-9}}</ref> </small></small></small></small>
 
  
 
Jest również używany jako imię osobiste w obszarach języka tureckiego.
 
Jest również używany jako imię osobiste w obszarach języka tureckiego.

Wersja z 15:38, 6 sie 2020

Tarkan lub Tarkán – wysokie stanowisko w państwowej organizacji Turków i Chazarów, dowódca subarmii, wzgl. był przywódcą plemienia.[1] Przywódca jednego z 10 plemion Turków Zachodnich nosił tytuł 'tarkan, a dokładniej 'tarkan csor. Słowo to wywodzi się ze składu tar 'termőföld' + kan 'úr' w znaczeniu 'földesúr', tj. „pan kraju”, którego dowódca wojskowy był także głównodowodzącym. Dlatego w imperium było ich więcej.[2]

Węgierska nazwa plemienna Tarján i nazwy miejsc Tarján wywodzą się z tego tytułu.[3]

Inni (np. Lajos Ligeti) twierdzą, że turecka etymologia tarkan (tarẖan' w źródłach irańskich, tarχan w języku tureckim, mongolski darqan) w językach tureckich jest nie do przyjęcia. Po raz pierwszy pojawia się na napisach tureckich, prawdopodobnie wysłanych Turkom przez Rouran. Zgodnie z tymi poglądami niedopuszczalne jest również przyjmowanie znaczenia kovács i przyjmowanie jakiejś świętej instytucji kovács (kowalskiej). Jego wczesne znaczenie nie może też oznaczać „szlachetnego”, „człowieka wolnego od podatku”, ponieważ znaczenia te rozwinęły się w związku z nim w erze mongolskiej. Zgodnie z tym stanowiskiem nie tylko nazwa Tarján i nazwy miejscowości, ale także toponimy Tárkány wywodzą się od tej dostojnej nazwy.[4]

Jest również używany jako imię osobiste w obszarach języka tureckiego.

Przypisy

  1. Alföldi András: A tarchan méltóságnév eredete. Magyar Nyelv 28. (1932) 7-8. sz. str. 205-220.
  2. Dobrovits Mihály: A nyugati türkök tíz törzsének kialakulása. Antik Tanulmányok, XLVII. sz. (2004).
  3. Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  4. wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest (1994). ISBN 963-05-6722-9.