Dukátus: Różnice pomiędzy wersjami
(→7) |
(→6) |
||
| Linia 36: | Linia 36: | ||
Za panowania Gejzy, najpierw [[Mihály]], a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny dukátus Nitry i odziedziczył trzeci dukátus po swoim ojcu, księstwo [[Somogyi hercegség|Somogii.<ref>Györffy György. 9 / István trónjának biztosítása és Koppány lázadása. [''Zabezpieczenie tronu Stefana i buntu Koppányego''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> | Za panowania Gejzy, najpierw [[Mihály]], a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny dukátus Nitry i odziedziczył trzeci dukátus po swoim ojcu, księstwo [[Somogyi hercegség|Somogii.<ref>Györffy György. 9 / István trónjának biztosítása és Koppány lázadása. [''Zabezpieczenie tronu Stefana i buntu Koppányego''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> | ||
| − | |||
| − | |||
Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić dukátusu Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.<ref>Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [''Porządek wewnętrzny Gézy''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> | Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić dukátusu Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.<ref>Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [''Porządek wewnętrzny Gézy''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref> | ||
Wersja z 15:55, 8 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Dukátus (ducatus utworzony z łacińskiego dux „książę, wódz”, „księstwo, dowództwo, kwatera główna”) [1] Obszar pod panowaniem następcy tronu na Węgrzech od podboju do około 1110 r. Instytucja ta wywodzi się ze starej tureckiej tradycji, zgodnie z którą następca tronu stał na czele ludów, które wstąpiły do sojuszu plemiennego, pełniąc zwykle funkcję przyczółka, posterunku, straży granicznej. Na Węgrzech ludy te – Kabarowie, Pieczyngowie, Seklerzy itd. – został więc osadzony wzdłuż granic, a także tutaj znajdują się nieciągłe obszary Dukátus.[2] Imię księcia (dux) we wczesnej epoce Arpadów było úr[3], podczas gdy książę był nagyúr.[4] Współczesna nazwa terytorium księcia brzmi odpowiednio uruszág, ország[1], który w ludowej i literackiej nazwie Somogyország przetrwał do czasów współczesnych. Spis treściHistoria stepuWedług greckiego cesarza Konstantyna, który około 948 r. spotkał się z harką Bulcsú. Pisał on o węgierskiej delegacji z około 948 r., Arpada, najstarszy syn księcia, następca tronu Levente, rządził trzema przyłączonymi plemionami Chazarów (lub Kabarów) w 895 roku.[2] Terytoria Dukátus na WęgrzechPlik:Összesített térkép a magyar törzsekről.jpg Osady noszące pospolite nazwy Węgrów i ludów wchłoniętych znajdują się głównie na obszarach chronionych książąt, dukátusów i przygranicznych. Obszar osadniczy Kabarów na Węgrzech w dolinie Wagu Nitra i Garam, w komitacie Bihar – który obejmuje Nyírség oprócz obszaru późniejszego powiatu Bihor – od Fehér-Körös na południu do Cisy na południu. Oprócz Al-Danube na południu, obszar od Cisy do Karas, obszar późniejszego komitatów: Keve i Krassó należał do czarnych Węgrów.[2] Te trzy obszary tworzyły terytorium rządowe następcy tronu, do którego dołączyły Somogyország w czasach Koppányego i Somogy, które rozciągały się za Drawą do Sawy. Jednak według Gyuli Kristó podział terytorialny ustalono po raz pierwszy tylko między Andrzejem I. i Belą I.[5] Anonymus nie wie o Levente, według niego spadkobiercą tronu Arpada był Zolta, a jego domeną był zamieszkały przez „Chazarów” Bihar, panami dukátusa w Nitrze zostali synowie Üllő, drugiego syna Arpada.[2] Imię Tarhacsi jest zachowane nad Dunajem przez toponim w komitacie Krassó, co w przeciwnym razie oznacza „czarną wodę” po turecku.[6] Képes Krónika wspomina Tar Zerinda, ojca Koppány, jako pana dukátusu – którego pamięć zachowała nazwa wsi Zerind w Aradzie[2]. Po śmierci Tara Zerinda Gejza został dukatem Biharu, skąd mógł uczestniczyć w sojuszu węgiersko-rusińsko-bułgarskim przeciwko Bizancjum.[4] W czasie tworzenia organizacji państwowej terytorium Kabarów, z ośrodkami w Bihar i Nitra, skupiało się na dukatusie terytorialnym około jednej trzeciej kraju. Zwykle nie był jednym panem, a następca tronu nie zawsze wybierał tę samą rolę.[2] Za panowania Gejzy, najpierw Mihály, a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny dukátus Nitry i odziedziczył trzeci dukátus po swoim ojcu, księstwo [[Somogyi hercegség|Somogii.[7] Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić dukátusu Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.[8] Krótko po śmierci księcia Stefana, Vazul był właścicielem Nitry[9], a następnie przywódcy rodów niebędący Arpadami zostali wyznaczeni do kierowania dukátusami. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma.[10] Imre herceg halála után rövid ideig Vazul birtokolta Nyitrát,[11] majd nem Árpád-házi vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett Orci dux szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.[12] Po ukształtowaniu się królewskiego systemu komitatów i sieci dóbr dworskich nastąpiło nałożenie się systemu dworów i hrabstw królewskich i książęcych. W hrabstwach królewskich istniały również dobra dworskie książęce i dworskie w hrabstwach książęcych, co można odczytać również z praw Kolomana[3]. Andrzej I, gdy poprosił, to Bela I dał mu około 1048 roku 1/3 kraju z prawem bicia pieniędzy jako dukátus. Ponieważ Nitra i Bihar z pewnością należały do niego, jego skądinąd nieznany obszar leżał w co najmniej dwóch większych skupiskach.[13] Po Beli właścicielem dukátusa byli: Gejza I, Władysław I, książę Lampert (?) i książę Álmos. Dukátus stał się źródłem partyjnych bitew w rękach kilku książąt, właściwie nie tylko w przypadku Włądysława I., więc Koloman Uczony zniósł go w 1107 r. Władysław II ponownie odnowił stary typ dukátus, który otrzymał jego brat Stefa IV.[5] Późniejsze księstwaInna forma „księstwa”, w której prowincja z odrębnym rządem - Siedmiogród, Slawonia, Chorwacja, Dalmacja, Bośnia, Macsó, Hulm (Hercegowina), Spisz i Sáros - została mianowana do rangi księcia, pochodząca z dynastii lub szlachty. , czy też prawdziwym wojewodą, który w tym ostatnim przypadku rządził zamiast lub nad wojewodą lub zakazem. Te tytuły książęce były przypadkowe, a nie trwałe.[5] A „hercegség” másik formája, amikor eleve külön kormányzattal rendelkező tartomány – Erdély, Szlavónia, Horvátország, Dalmácia, Bosznia, Macsó, Hulm (Hercegovina), Szepes és Sáros - élére állítottak hercegi rangú, akár a dinasztiából, akár a főurak közül származó névleges, vagy valódi kormányzót, aki utóbbi esetben a vajda vagy bán helyett vagy felett kormányzott. Ezek a hercegi címek esetiek voltak, nem voltak állandóak.[14] Młodsze królestwoFormą podziału władzy w XIII wieku była instytucja młodszego królestwa. Oznaczało to separację terytorialną, ale różniło się znacznie od instytucji dawnego dukatu, gdyż oznaczało pełną władzę królewską z pełnym samorządem (palatynem itp.), Prawem do darowizn i pieniędzy menniczych. Kraj nie był formalnie podzielony, młodszy król (rex junior) przyjął panowanie króla (rex senior), a kiedy odziedziczył tron, młodsze królestwo natychmiast przestało istnieć. [12] [13] A hatalommegosztás egy formája volt a 13. században az ifjabb királyság intézménye. Ez területi elkülönülést jelentett, mégis lényegesen különbözött a korábbi dukátus intézményétől, mivel teljes királyi jogkört jelentett teljes saját kormányzattal (nádor, stb.), birtokadományozási és pénzverési joggal. Az ország formálisan nem szakadt ketté, az ifjabb király (rex iunior) elfogadta a király (rex senior) főségét és amikor a trónt örökölte, akkor az ifjabb királyság azonnal meg is szűnt.[15][16] Przypisy
Źródła
|