Váradi Regestrum: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 21: Linia 21:
 
  |
 
  |
  
−
''' Váradi Regestrum''' (łac. ''Regestrum Varadinense'') – Rejestr Oradei jest dokumentem, który przechowuje '''minuty setek prób z próby'''. [1] [2] '''Doświadczenia''' te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej Váradu (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku. [3] Według historyka [[Florin Curta|Florina Curty]] jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”.
+
''' Váradi Regestrum''' (łac. ''Regestrum Varadinense'') – Rejestr Oradei jest dokumentem, który przechowuje protokoły setek [[Ordalia|ordaliów. <ref>Dowody” takie stosowane były już w czasach starożytnych (Wiesław Litewski ''Rzymskie prawo przywatne'' Warszawa 1994 str. 363). Najstarszym zapewne przykładem jest [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Ur-Nammu Kodeks Ur-Nammu], który w artykule 10 mówi o „próbie rzeki” w razie oskarżenia o czary. Zabytek zachowany jest fragmentarycznie, brak danych na czym ta próba polegała. Późniejszy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Hammurabiego Kodeks Hammurabiego] w artykule 2 precyzuje, że oskarżony o czary 'w Rzece się zanurzy, jeśli Rzeka dosięgnie go, oskarżyciel jego domostwo jego zabierze''. W tej próbie winy „dowodziło” tonięcie, na odwrót niż w czasach późniejszych.</ref><ref>Jedynym sądem bożym, o którym wspomina Biblia, jest próba czystości. Żonę podejrzaną o cudzołóstwo należało przyprowadzić do kapłana, który po odpowiednich ceremoniach poił ją wodą zmieszaną z odrobiną pyłu znajdującego się na podłodze przybytku, posądzona bezzasadnie miała wyjść bez szkody ([https://pl.wikipedia.org/wiki/Ksi%C4%99ga_Liczb Księga Liczb] 5, 11 – 31).
 +
Ks. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego. Włocławek 1908, str.226-227.</ref> '''Doświadczenia''' te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej [[Nagyvárad]]u (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku.<ref>Ks. Władysław Krynicki, ''Dzieje Kościoła Powszechnego''. Włocławek 1908, str.226-227.</ref> Według historyka [[Florin Curta|Florina Curty]]<ref>Curta, Florin (2006). ''[https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250]''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.</ref> jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”.
  
−
<small><small><small><small>'''''Regestrum Varadinense''''' ({{lang-hu|Váradi Regestrum}}), or '''Oradea Register''', is a document which preserved the minutes of hundreds of [[trial by ordeal|trials by ordeal]].{{sfn|Engel|2001|p=123}}{{sfn|Curta|2006|p=8}} The ordeals were held under the auspices of the [[Canon (priest)|canons]] of the cathedral chapter of Várad (now [[Oradea]] in Romania) in the first decades of the 12th century.{{sfn|Solymosi|1994|p=713}} It is "one of the most remarkable documents of social history in medieval [[Transylvania]]", according to historian [[Florin Curta]].{{sfn|Curta|2006|p=8}}  </small></small></small></small>
+
'''Váradi Regestrum''' (odmiana ''Regestrum Varadiense'' w języku łacińskim) jest ważnym źródłem XIII-wiecznych węgierskich zabytków (sporadyczne zabytki), naszych nazw miejsc i nazwisk. Przynajmniej częściowo praca kanoników i sekretarza kapituły Anianus (mistrza Ányos) w Oradei.
  
−
'''Váradi Regestrum''' (odmiana ''Regestrum Varadiense'' w języku łacińskim) jest ważnym źródłem XIII-wiecznych węgierskich zabytków (sporadyczne zabytki), naszych nazw miejsc i nazwisk. Przynajmniej częściowo praca '''kanoników''' i sekretarza kapituły Anianus (mistrza Ányos) w Oradei.
+
Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby [[Nagyvárad]]u, w latach 1208–1235, na temat wyroków i czynności prawnych przed obliczem [[I. László|św. Władysława]] w katedrze w Váradzie. Wiele z nich napisał ''Anianus'' lub ''Ányos mester'' w latach [[1217]]–[[1235]]. Autor zapewne pochodził z Węgier, ponieważ w pracy pojawia się wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań<ref name=Szinnyei>Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00347.htm Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki)]''. Budapest: Hornyánszky. 1891.</ref>.
  
−
A '''Váradi Regestrum''' ([[latin nyelv|latinul]] ''Regestrum Varadiense'') [[13. század]]i magyar nyelvemlék ([[szórványemlék]]), helyneveink és személyneveink történetének fontos forrása. Legalább részben [[Anianus]] (Ányos mester) [[nagyvárad]]i [[kanonok]] és [[káptalan]]i jegyző munkája.
+
Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw z 43 węgierskich okręgów.
  
−
Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby [[Nagyvárad]]u, w latach 1208–1235, na temat wyroków i czynności prawnych przed siedzibą [[I. László|św. Władysława]] w katedrze w Váradzie. Wiele z nich napisał '''Anianus''' lub '''Ányos mester''' w latach [[1217]]–[[1235]]. '''Pochodzenie autora pochodziło z Węgier, w pracy pojawia się co najmniej wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań''' [1].
+
Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru Várad, ale czasami z odległych obszarów.
  
−
A [[nagyvárad]]i [[székeskáptalan]] [[latin nyelv]]ű, [[1208]] és [[1235]] közt készült jegyzőkönyve a váradi székesegyházban a [[I. László magyar király|Szent László]] sírja előtt történt [[istenítélet]]ekről és a káptalan előtt bevallott jogügyletekről. Nagy részét '''Anianus''' azaz '''Ányos mester''' írta [[1217]]–[[1235]]-ig. A szerző származására nézve [[Magyarország|magyar]] volt, legalábbis a munkában előforduló sok [[magyar nyelv|magyar]] szó és a mondatszerkesztés erre vall.<ref name="Szinnyei">Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00347.htm Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki)]''. Budapest: Hornyánszky. 1891.</ref>  
+
Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach '''rozdziału''' około 1300 roku. Jego strony rozpadły się i zostały uporządkowane przed wydrukowaniem przez biskupa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Utie%C5%A1enovi%C4%87 György Martinuzzi] (Jerzy Utiešenović) w 1550 r. Opublikowane ponownie przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Matej_Bel Macieja Belę]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849).<ref name=Szinnyei/>
  
−
Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw 43 węgierskich okręgów.
+
Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone.<ref>[http://www.c3.hu/~magyarnyelv/99-1/juhasz.pdf]</ref>
  
−
43 magyar vármegye 711 helynevét és 2500 személy nevét említi.
+
Zawiera wiele toponimów, które występują jedynie tylko tutaj. ''Regestrum'' jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu [[Bihar]], wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele starodawnych nazw miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych błędów typograficznych w pierwszym wydaniu drukowanym.
−
 
 
−
Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie '''niewolników''', głównie z szerszego obszaru Várad, ale czasami z odległych obszarów.
 
−
 
 
−
A jogügyletek szerződésekkel, végrendeletekkel és más ügyekkel, például büntetőügyekkel ([[lopás]], [[gyújtogatás]]) vagy szolgafelszabadítással kapcsolatosak, főleg Várad tágabb környezetéből, de olykor távolabbi vidékekről is.
 
−
 
 
−
Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach '''rozdziału''' około 1300 roku. Jego listy rozpadły się i zostały zdezorientowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi w 1550 r. Opublikowane ponownie przez [[Bél Mátyás|Mátyása Bélę]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849). [1]
 
−
 
 
−
Az eredeti jegyzőkönyv nem maradt fenn, bár a káptalan okmánytárában [[1300]] körül pusztító tüzet túlélte. Levelei széthullottak és összekeveredtek, mielőtt [[1550]]-ben [[Fráter György|Martinuzzi György]] váradi püspök kinyomatta őket. Újra kiadta [[Bél Mátyás]], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735. és Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849.) című gyűjteményében.<ref name ="Szinnyei"/>
 
−
 
 
−
Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone.
 
−
 
 
−
„''W rzeczywistości ten pomnik językowy wymagałby monografii, która w kompleksowy sposób próbowałaby przedstawić wszystkie zawarte w nim węgierskie słowa. Ale to słownictwo jest tak szerokie, że może dać badaczowi zadanie na kilka dziesięcioleci''”, napisał Dezső Juhász w 1998 roku. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/99-1/juhasz.pdf]
 
−
 
 
−
Zawiera wiele toponimów, które występują '''najpierw''' i ostatnie tylko tutaj. ''Regestrum'' jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu [[Bihar]], wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele '''starożytnych nazw''' miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych '''błędów prasy''' w pierwszym wydaniu drukowanym.
 
−
 
 
−
Sok olyan helynév található benne, amely először és utoljára csak itt fordul elő. A Regestrum talán legnagyobb anyaga [[Bihar vármegye|Bihar megyéből]] származik, annak több mint száz községét említi, köztük sok olyan ősi helynevet is, amelyek ma már nem léteznek.
 
−
Feldolgozását megnehezítik az első nyomtatott kiadás gyakori sajtóhibái.
 
  
 
== Przypis ==
 
== Przypis ==

Wersja z 16:56, 8 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[4] [5] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Váradi Regestrum (łac. Regestrum Varadinense) – Rejestr Oradei jest dokumentem, który przechowuje protokoły setek [[Ordalia|ordaliów. [1][2] Doświadczenia te odbywały się pod patronatem kanoników kapituły katedralnej Nagyváradu (obecnie Oradea w Rumunii) w pierwszych dziesięcioleciach XII wieku.[3] Według historyka Florina Curty[4] jest to „jeden z najbardziej niezwykłych dokumentów historii społecznej w średniowiecznym Siedmiogrodzie”.

Váradi Regestrum (odmiana Regestrum Varadiense w języku łacińskim) jest ważnym źródłem XIII-wiecznych węgierskich zabytków (sporadyczne zabytki), naszych nazw miejsc i nazwisk. Przynajmniej częściowo praca kanoników i sekretarza kapituły Anianus (mistrza Ányos) w Oradei.

Łaciński rozdział siedziby głównej siedziby Nagyváradu, w latach 1208–1235, na temat wyroków i czynności prawnych przed obliczem św. Władysława w katedrze w Váradzie. Wiele z nich napisał Anianus lub Ányos mester w latach 1217–1235. Autor zapewne pochodził z Węgier, ponieważ w pracy pojawia się wiele węgierskich słów i konstrukcji zdań[5].

Wymienia 711 toponimów i 2500 nazw z 43 węgierskich okręgów.

Transakcje prawne są związane z umowami, testamentami i innymi sprawami, takimi jak sprawy karne (kradzież, podpalenie) lub zwolnienie niewolników, głównie z szerszego obszaru Várad, ale czasami z odległych obszarów.

Pierwotny zapis nie przetrwał, choć przetrwał niszczycielski pożar w archiwach rozdziału około 1300 roku. Jego strony rozpadły się i zostały uporządkowane przed wydrukowaniem przez biskupa György Martinuzzi (Jerzy Utiešenović) w 1550 r. Opublikowane ponownie przez Macieja Belę], Adparatus ad hist. Hung. Posonii, 1735 i Endlicher, Rerum Hungariae Monumenta Arpadiana (St. Gallen, 1849).[5]

Jest to niezwykle bogate źródło historii języka węgierskiego, które zostało tylko częściowo przetworzone.[6]

Zawiera wiele toponimów, które występują jedynie tylko tutaj. Regestrum jest prawdopodobnie największym źródłem materiałów z komitatu Bihar, wymieniając ponad sto wiosek, w tym wiele starodawnych nazw miejsc, które już nie istnieją. Jego przetwarzanie jest utrudnione z powodu częstych błędów typograficznych w pierwszym wydaniu drukowanym.

Przypis

  1. ↑ Dowody” takie stosowane były już w czasach starożytnych (Wiesław Litewski Rzymskie prawo przywatne Warszawa 1994 str. 363). Najstarszym zapewne przykładem jest Kodeks Ur-Nammu, który w artykule 10 mówi o „próbie rzeki” w razie oskarżenia o czary. Zabytek zachowany jest fragmentarycznie, brak danych na czym ta próba polegała. Późniejszy Kodeks Hammurabiego w artykule 2 precyzuje, że oskarżony o czary 'w Rzece się zanurzy, jeśli Rzeka dosięgnie go, oskarżyciel jego domostwo jego zabierze. W tej próbie winy „dowodziło” tonięcie, na odwrót niż w czasach późniejszych.
  2. ↑ Jedynym sądem bożym, o którym wspomina Biblia, jest próba czystości. Żonę podejrzaną o cudzołóstwo należało przyprowadzić do kapłana, który po odpowiednich ceremoniach poił ją wodą zmieszaną z odrobiną pyłu znajdującego się na podłodze przybytku, posądzona bezzasadnie miała wyjść bez szkody (Księga Liczb 5, 11 – 31). Ks. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego. Włocławek 1908, str.226-227.
  3. ↑ Ks. Władysław Krynicki, Dzieje Kościoła Powszechnego. Włocławek 1908, str.226-227.
  4. ↑ Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  5. ↑ 5,0 5,1 Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái I. (Aachs–Bzenszki). Budapest: Hornyánszky. 1891.
  6. ↑ [1]

Źródła

  • Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris * Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Solymosi, László (1994). "Váradi Regestrum [Regestrum of Várad]". In Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (eds.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)] (po wegiersku). Akadémiai Kiadó. s. 713. ISBN 963-05-6722-9.

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Váradi_Regestrum&oldid=40072”