Kabarowie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii {{Uwaga polska| |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Kabarowie |autorzy = https://pl.wikipedia....")
 
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga polska|
 
{{Uwaga polska|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
 
+
'''Kabarowie''' lub '''''Kawarowie''''' (węg. ''Kavarok'', gr. ''Κάβαροι'', ''Kabaroi'') – to turecki związek plemienny, który w IX wieku osiedlił się w centrum dzisiejszej [[Ukraina|Ukrainy]], w okolicach [[Połtawa|Połtawy]].
'''Kabarowie''' lub '''Kawarowie''' ([[Język grecki|grec.]] - Κάβαροι, ''Kabaroi'') – to turecki związek plemienny, który w IX wieku osiedlił się w centrum dzisiejszej [[Ukraina|Ukrainy]], w okolicach [[Połtawa|Połtawy]].
 
  
 
== Pochodzenie ==
 
== Pochodzenie ==
Linia 26: Linia 25:
 
Po przegranym powstaniu Kabarowie zostali wypędzeni z Kaganatu Chazarskiego i znaleźli ochronę w związku siedmiu plemion węgierskich. Trzy kabarskie plemiona dołączyły do plemion węgierskich, gdy z ukraińskich stepów wywędrowały one do [[Kotlina Panońska|Kotliny Panońskiej]] i wspomagały je w zdobyciu terenów późniejszych Węgier. Stąd wysnuto przypuszczenie, że słowo „węgierski” mogłoby pochodzić od tureckiego On Onogur (''dziesięć strzał''), jeśli odniesie się je do siedmiu plemion węgierskich i trzech kabarskich<ref>Peter F. Sugar, Péter Hanák, Tibor Frank, A History of Hungary, Indiana University Press, 1994, Seite 11 (Google Buch|BuchID=SKwmGQCT0MAC|Seite=1|Hervorhebung=Hungarian conquest|Linktext=Online)</ref>.
 
Po przegranym powstaniu Kabarowie zostali wypędzeni z Kaganatu Chazarskiego i znaleźli ochronę w związku siedmiu plemion węgierskich. Trzy kabarskie plemiona dołączyły do plemion węgierskich, gdy z ukraińskich stepów wywędrowały one do [[Kotlina Panońska|Kotliny Panońskiej]] i wspomagały je w zdobyciu terenów późniejszych Węgier. Stąd wysnuto przypuszczenie, że słowo „węgierski” mogłoby pochodzić od tureckiego On Onogur (''dziesięć strzał''), jeśli odniesie się je do siedmiu plemion węgierskich i trzech kabarskich<ref>Peter F. Sugar, Péter Hanák, Tibor Frank, A History of Hungary, Indiana University Press, 1994, Seite 11 (Google Buch|BuchID=SKwmGQCT0MAC|Seite=1|Hervorhebung=Hungarian conquest|Linktext=Online)</ref>.
  
Węgierski związek plemienny znajdował się w luźnej zależności od państwa chazarskiego i ok. 833 r. zamieszkiwał obszar [[Lewedia|Lewedii]] między [[Don]]em i [[Dniepr]]em. Około 850 lub 860 r. został wyparty ze swoich siedzib przez [[Pieczyngowie|Pieczyngów]] i osiadł w okolicy, którą cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta nazywał „Etelküzu” ([[Etelköz]]), leżącą między Dnieprem, [[Boh]]em, [[Dniestr]]em, [[Prut]]em i [[Seret (dopływ Dunaju)|Seretem]]. Cesarz bizantyjski [[Leon VI Filozof]] w 894 r. poprosił Węgrów o pomoc, ponieważ prowadził wojnę z [[Symeon I|Symeonem I]], carem [[Bułgarzy|Bułgarów]]. W 895 r. Węgrzy pod dowództwem księcia [[Almos (ojciec Arpada)|Almosza]] przekroczyli [[Dunaj]] i spustoszyli [[Bułgaria|Bułgarię]] ogniem i mieczem. Bułgarzy zawezwali na pomoc Pieczyngów, będących wtedy królami stepów, którzy zaatakowali Węgrów od tyłu i zmusili ich do wycofania się w góry [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]]. Ci jednak, wkrótce potem, skierowali się na zachód, pokonali [[Świętopełk I morawski|Świętopełka I]], władcę [[Państwo wielkomorawskie|państwa wielkomorawskiego]] i wykorzystali zamęt po jego śmierci w 895 r. do opanowania Kotliny Panońskiej. Walczyli również w latach 898-99 w [[Włochy|Italii]] jako sojusznicy [[Święty cesarz rzymski|cesarza rzymskiego]] [[Arnulf z Karyntii|Arnulfa z Karyntii]]. Po zwycięstwie Węgrów nad [[Świętopełk II morawski|Świętopełkiem II]] w 906 r., który w trakcie walk stracił życie, państwo wielkomorawskie upadło. Ponieważ także [[Bawaria|bawarskie]] wojsko pod dowództwem księcia [[Luitpold]]a zostało zniszczone w [[Bitwa pod Bratysławą|bitwie pod Bratysławą]] latem 907 r., to Węgrzy mogli bez przeszkód osiedlić się w swojej nowej ojczyźnie.
+
Węgierski związek plemienny znajdował się w luźnej zależności od państwa chazarskiego i ok. 833 r. zamieszkiwał obszar [[Lewedia|Lewedii]] między [[Don]]em i [[Dniepr]]em. Około 850 lub 860 r. został wyparty ze swoich siedzib przez [[Pieczyngowie|Pieczyngów]] i osiadł w okolicy, którą cesarz [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] nazywał „Etelküzu” ([[Etelköz]]), leżącą między Dnieprem, [[Boh]]em, [[Dniestr]]em, [[Prut]]em i [[Seret (dopływ Dunaju)|Seretem]]. Cesarz bizantyjski [https://pl.wikipedia.org/wiki/Leon_VI_FilozofLeon VI Filozof] w 894 r. poprosił Węgrów o pomoc, ponieważ prowadził wojnę z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Symeon_I Symeonem I], carem [[Bułgarzy|Bułgarów]]. W 895 r. Węgrzy pod dowództwem księcia [[Álmos|Almosza]] przekroczyli [[Dunaj]] i spustoszyli [[Bułgaria|Bułgarię]] ogniem i mieczem. Bułgarzy zawezwali na pomoc Pieczyngów, będących wtedy królami stepów, którzy zaatakowali Węgrów od tyłu i zmusili ich do wycofania się w góry [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]]. Ci jednak, wkrótce potem, skierowali się na zachód, pokonali [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99tope%C5%82k_I_morawski Świętopełka I], władcę [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_wielkomorawskie państwa wielkomorawskiego] i wykorzystali zamęt po jego śmierci w 895 r. do opanowania Kotliny Panońskiej. Walczyli również w latach 898-99 w [[Włochy|Italii]] jako sojusznicy cesarza rzymskiego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_z_Karyntii Arnulfa z Karyntii]. Po zwycięstwie Węgrów nad [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99tope%C5%82k_II_morawski Świętopełkiem II] w 906 r., który w trakcie walk stracił życie, państwo wielkomorawskie upadło. Ponieważ także bawarskie wojsko pod dowództwem księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Luitpold Luitpolda] zostało zniszczone w [[Bitwa pod Bratysławą|bitwie pod Pozsony]] latem 907 r., to Węgrzy mogli bez przeszkód osiedlić się w swojej nowej ojczyźnie.
  
 
== Osiedlenie się na Węgrzech ==
 
== Osiedlenie się na Węgrzech ==
Kabarowie osiedlali się szczególnie na terenie historycznego [[Komitat Bihar (historyczny)|komitatu Bihar]] późniejszego [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]] (w obecnych komitatach [[Komitat Hajdú-Bihar|Hajdú-Bihar]] i [[Békés (komitat)|Békés]], ale w największej części w [[Okręg Bihor|okręgu Bihor]] w [[Rumunia|Rumunii]]) oraz w Siedmiogrodzie. Niektórzy historycy przypuszczają, że książę Marot i jego wnuk Menumorut, książę Bihar, wspomniani w [[Gesta Hungarorum]], byli kabarskiego pochodzenia. Istnieją wskazówki, że Kabarowie osiedlili się również na [[Ruś Kijowska|Rusi Kijowskiej]]. Przynajmniej część Kabarów przyjęła [[judaizm]], reszta jednak była chrześcijanami, muzułmanami lub [[Szamanizm|szamanistami]]<ref>Golden, Peter B. "The Conversion of the Khazars to Judaism." ''The World of the Khazars: New Perspectives.'' Brill, 2007. p. 150.</ref>. Obecność tureckiej arystokracji wśród Węgrów mogłaby wyjaśnić bizantyjski protokół z czasów cesarza Konstantyna Porfirogenety, w którym przy wymianie poselstw, węgierscy panowie są określani zawsze jako „książęta Turków”<ref>René Grousset, ''The Empire of the Steppes'', p.178. Rutgers University Press, 1988. {{ISBN|0-8135-1304-9}}</ref>. Kabarowie zasymilowali się w końcu z ludnością węgierską.
+
Kabarowie osiedlali się szczególnie na terenie historycznego komitatu [[Bihar]] późniejszego [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]] (w obecnych komitatach: [[Hajdú-Bihar]] i [[Békés]], ale w największej części w [[Okręg Bihor|okręgu Bihor]] w [[Rumunia|Rumunii]]) oraz w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]]. Niektórzy historycy przypuszczają, że książę Marot i jego wnuk Menumorut, książę Bihar, wspomniani w ''[[Gesta Hungarorum]]'', byli kabarskiego pochodzenia. Istnieją wskazówki, że Kabarowie osiedlili się również na [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ru%C5%9B_Kijowska Rusi Kijowskiej]. Przynajmniej część Kabarów przyjęła [[judaizm]], reszta jednak była chrześcijanami, muzułmanami lub [[Szamanizm|szamanistami]]<ref>Golden, Peter B. "The Conversion of the Khazars to Judaism." ''The World of the Khazars: New Perspectives.'' Brill, 2007. str. 150.</ref>. Obecność tureckiej arystokracji wśród Węgrów mogłaby wyjaśnić bizantyjski protokół z czasów cesarza Konstantyna Porfirogenety, w którym przy wymianie poselstw, węgierscy panowie są określani zawsze jako „książęta Turków”<ref>René Grousset, ''The Empire of the Steppes'', str. 178. Rutgers University Press, 1988. ISBN 0-8135-1304-9.</ref>. Kabarowie zasymilowali się w końcu z ludnością węgierską.
  
 
== Zachowane ślady ==
 
== Zachowane ślady ==
 
Na temat [[Seklerzy|Seklerów]], którzy służyli jako strażnicy węgierskiego systemu obrony granic, zwanego [[gyepű]] i w późnym średniowieczu, obok węgierskiej szlachty i [[Sasi siedmiogrodzcy|Sasów siedmiogrodzkich]] tworzyli jeden z trzech stanów Siedmiogrodu, istnieją różne teorie, wśród nich i takie, że zaliczają się oni do potomków Kabarów. Część ich specyfiki kulturalnej i lingwistycznej można wytłumaczyć, sięgając do tych źródeł.
 
Na temat [[Seklerzy|Seklerów]], którzy służyli jako strażnicy węgierskiego systemu obrony granic, zwanego [[gyepű]] i w późnym średniowieczu, obok węgierskiej szlachty i [[Sasi siedmiogrodzcy|Sasów siedmiogrodzkich]] tworzyli jeden z trzech stanów Siedmiogrodu, istnieją różne teorie, wśród nich i takie, że zaliczają się oni do potomków Kabarów. Część ich specyfiki kulturalnej i lingwistycznej można wytłumaczyć, sięgając do tych źródeł.
  
Jeden ze śladów historycy znajdują w osobie [[Samuel Aba|Samuela Aby]], króla Węgier w latach 1041–44, urodzonego ok. 990 r. i zamordowanego 5 lipca 1044 r. w [[Füzesabony]], pochowanego w opactwie w [[Abasár]]. Był synem księcia Kabarów. Dopiero w związku ze ślubem jego ojca z siostrą króla [[Stefan I Święty|Stefana I]] (1000–1038), pierwszego chrześcijańskiego króla Węgier, Kabarowie zaczęli przechodzić na chrześcijaństwo. Król Samuel Aba, który jednocześnie był siostrzeńcem króla Stefana I, został w 1041 r. trzecim królem Węgier po tym, jak wypędził swego kuzyna i poprzednika, Wenecjanina [[Piotr Orseolo|Piotra Orseolo]], syna Marii, starszej siostry króla Stefana. Jego panowanie trwało jednak krótko. Zniechęcił do siebie szlachtę i duchowieństwo, a po napadach na [[Marchia Austriacka|Marchię Austriacką]], gdzie został pobity w 1042 r. przez magrabiego [[Adalbert I Babenberg|Adalberta I]] i wybuchu wewnętrznych buntów oraz klęsce w [[Bitwa pod Ménfő|bitwie pod Ménfő]] zadanej mu przez cesarza [[Henryk III Salicki|Henryka III]], został pojmany i stracony 5 lipca 1044 jako uzurpator.
+
Jeden ze śladów historycy znajdują w osobie [[Samuel Aba|Samuela Aby]], króla Węgier w latach 1041–44, urodzonego ok. 990 r. i zamordowanego 5 lipca 1044 r. w [[Füzesabony]], pochowanego w opactwie w [[Abasár]]. Był synem księcia Kabarów. Dopiero w związku ze ślubem jego ojca z siostrą króla [[Stefan I Święty|Stefana I]] (1000–1038), pierwszego chrześcijańskiego króla Węgier, Kabarowie zaczęli przechodzić na chrześcijaństwo. Król Samuel Aba, który jednocześnie był siostrzeńcem króla Stefana I, został w 1041 r. trzecim królem Węgier po tym, jak wypędził swego kuzyna i poprzednika, Wenecjanina [[Piotr Orseolo|Piotra Orseolo]], syna Marii, starszej siostry króla Stefana. Jego panowanie trwało jednak krótko. Zniechęcił do siebie szlachtę i duchowieństwo, a po napadach na [https://pl.wikipedia.org/wiki/Marchia_Austriacka Marchię Austriacką], gdzie został pobity w 1042 r. przez magrabiego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Adalbert_I_Babenberg Adalberta I] i wybuchu wewnętrznych buntów oraz klęsce w [[Bitwa pod Ménfő|bitwie pod Ménfő]] zadanej mu przez cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_III_Salicki Henryka III], został pojmany i stracony 5 lipca 1044 jako uzurpator.
  
 
Historia na tym jednak się nie kończy, ponieważ istnieje znacząca liczba jego potomków. Należą do nich szczególnie węgierskie rodziny magnackie, które określają się jako „de genere Aba” (z rodu Aba). Zachowały one przypuszczalnie do dnia dzisiejszego genetyczne pamiątki, jako dziedzictwo Kabarów<ref>Detlev Schwennicke: Europäische Stammtafeln Neue Folge Band II, Verlag J. A. Stargardt, Marburg, 1984, Tafel 153 </ref>.
 
Historia na tym jednak się nie kończy, ponieważ istnieje znacząca liczba jego potomków. Należą do nich szczególnie węgierskie rodziny magnackie, które określają się jako „de genere Aba” (z rodu Aba). Zachowały one przypuszczalnie do dnia dzisiejszego genetyczne pamiątki, jako dziedzictwo Kabarów<ref>Detlev Schwennicke: Europäische Stammtafeln Neue Folge Band II, Verlag J. A. Stargardt, Marburg, 1984, Tafel 153 </ref>.

Aktualna wersja na dzień 11:28, 9 sie 2020

Kabarowie lub Kawarowie (węg. Kavarok, gr. Κάβαροι, Kabaroi) – to turecki związek plemienny, który w IX wieku osiedlił się w centrum dzisiejszej Ukrainy, w okolicach Połtawy.

Pochodzenie

Kawarowie zaliczali się do tureckich Chazarów, którzy w VII w. utworzyli na północnym Kaukazie niezależny chanat. W szczytowym okresie rozwoju Kaganat Chazarski rozciągał się na całym południoworosyjskim stepie między Wołgą i Dnieprem do Kaukazu, a na północy aż do dzisiejszej Moskwy.

Kabarowie powstali z trzech plemion chazarskich, które w IX wieku zbuntowały się przeciwko kaganatowi. Powstanie było na tyle ważne, że zostało wspomniane w dziele De Administrando Imperio cesarza i historyka Konstantyna VII Porfirogenety (913–959).

Związki z plemionami węgierskimi

Po przegranym powstaniu Kabarowie zostali wypędzeni z Kaganatu Chazarskiego i znaleźli ochronę w związku siedmiu plemion węgierskich. Trzy kabarskie plemiona dołączyły do plemion węgierskich, gdy z ukraińskich stepów wywędrowały one do Kotliny Panońskiej i wspomagały je w zdobyciu terenów późniejszych Węgier. Stąd wysnuto przypuszczenie, że słowo „węgierski” mogłoby pochodzić od tureckiego On Onogur (dziesięć strzał), jeśli odniesie się je do siedmiu plemion węgierskich i trzech kabarskich[1].

Węgierski związek plemienny znajdował się w luźnej zależności od państwa chazarskiego i ok. 833 r. zamieszkiwał obszar Lewedii między Donem i Dnieprem. Około 850 lub 860 r. został wyparty ze swoich siedzib przez Pieczyngów i osiadł w okolicy, którą cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta nazywał „Etelküzu” (Etelköz), leżącą między Dnieprem, Bohem, Dniestrem, Prutem i Seretem. Cesarz bizantyjski VI Filozof w 894 r. poprosił Węgrów o pomoc, ponieważ prowadził wojnę z Symeonem I, carem Bułgarów. W 895 r. Węgrzy pod dowództwem księcia Almosza przekroczyli Dunaj i spustoszyli Bułgarię ogniem i mieczem. Bułgarzy zawezwali na pomoc Pieczyngów, będących wtedy królami stepów, którzy zaatakowali Węgrów od tyłu i zmusili ich do wycofania się w góry Siedmiogrodu. Ci jednak, wkrótce potem, skierowali się na zachód, pokonali Świętopełka I, władcę państwa wielkomorawskiego i wykorzystali zamęt po jego śmierci w 895 r. do opanowania Kotliny Panońskiej. Walczyli również w latach 898-99 w Italii jako sojusznicy cesarza rzymskiego Arnulfa z Karyntii. Po zwycięstwie Węgrów nad Świętopełkiem II w 906 r., który w trakcie walk stracił życie, państwo wielkomorawskie upadło. Ponieważ także bawarskie wojsko pod dowództwem księcia Luitpolda zostało zniszczone w bitwie pod Pozsony latem 907 r., to Węgrzy mogli bez przeszkód osiedlić się w swojej nowej ojczyźnie.

Osiedlenie się na Węgrzech

Kabarowie osiedlali się szczególnie na terenie historycznego komitatu Bihar późniejszego Królestwa Węgier (w obecnych komitatach: Hajdú-Bihar i Békés, ale w największej części w okręgu Bihor w Rumunii) oraz w Siedmiogrodzie. Niektórzy historycy przypuszczają, że książę Marot i jego wnuk Menumorut, książę Bihar, wspomniani w Gesta Hungarorum, byli kabarskiego pochodzenia. Istnieją wskazówki, że Kabarowie osiedlili się również na Rusi Kijowskiej. Przynajmniej część Kabarów przyjęła judaizm, reszta jednak była chrześcijanami, muzułmanami lub szamanistami[2]. Obecność tureckiej arystokracji wśród Węgrów mogłaby wyjaśnić bizantyjski protokół z czasów cesarza Konstantyna Porfirogenety, w którym przy wymianie poselstw, węgierscy panowie są określani zawsze jako „książęta Turków”[3]. Kabarowie zasymilowali się w końcu z ludnością węgierską.

Zachowane ślady

Na temat Seklerów, którzy służyli jako strażnicy węgierskiego systemu obrony granic, zwanego gyepű i w późnym średniowieczu, obok węgierskiej szlachty i Sasów siedmiogrodzkich tworzyli jeden z trzech stanów Siedmiogrodu, istnieją różne teorie, wśród nich i takie, że zaliczają się oni do potomków Kabarów. Część ich specyfiki kulturalnej i lingwistycznej można wytłumaczyć, sięgając do tych źródeł.

Jeden ze śladów historycy znajdują w osobie Samuela Aby, króla Węgier w latach 1041–44, urodzonego ok. 990 r. i zamordowanego 5 lipca 1044 r. w Füzesabony, pochowanego w opactwie w Abasár. Był synem księcia Kabarów. Dopiero w związku ze ślubem jego ojca z siostrą króla Stefana I (1000–1038), pierwszego chrześcijańskiego króla Węgier, Kabarowie zaczęli przechodzić na chrześcijaństwo. Król Samuel Aba, który jednocześnie był siostrzeńcem króla Stefana I, został w 1041 r. trzecim królem Węgier po tym, jak wypędził swego kuzyna i poprzednika, Wenecjanina Piotra Orseolo, syna Marii, starszej siostry króla Stefana. Jego panowanie trwało jednak krótko. Zniechęcił do siebie szlachtę i duchowieństwo, a po napadach na Marchię Austriacką, gdzie został pobity w 1042 r. przez magrabiego Adalberta I i wybuchu wewnętrznych buntów oraz klęsce w bitwie pod Ménfő zadanej mu przez cesarza Henryka III, został pojmany i stracony 5 lipca 1044 jako uzurpator.

Historia na tym jednak się nie kończy, ponieważ istnieje znacząca liczba jego potomków. Należą do nich szczególnie węgierskie rodziny magnackie, które określają się jako „de genere Aba” (z rodu Aba). Zachowały one przypuszczalnie do dnia dzisiejszego genetyczne pamiątki, jako dziedzictwo Kabarów[4].

Przypisy

  1. Peter F. Sugar, Péter Hanák, Tibor Frank, A History of Hungary, Indiana University Press, 1994, Seite 11 (Google Buch|BuchID=SKwmGQCT0MAC|Seite=1|Hervorhebung=Hungarian conquest|Linktext=Online)
  2. Golden, Peter B. "The Conversion of the Khazars to Judaism." The World of the Khazars: New Perspectives. Brill, 2007. str. 150.
  3. René Grousset, The Empire of the Steppes, str. 178. Rutgers University Press, 1988. ISBN 0-8135-1304-9.
  4. Detlev Schwennicke: Europäische Stammtafeln Neue Folge Band II, Verlag J. A. Stargardt, Marburg, 1984, Tafel 153

Literatura

Linki zewnętrzne