|
Węgierskie najazdy na Europę (węg. kalandozások, niem. Ungarneinfälle) miały miejsce w IX i X wieku, okresie przejściowym w historii Europy wczesnego średniowiecza, kiedy terytorium byłego Imperium Karolingów było zagrożone inwazją wielu wrogich sił, Madziarowie (Węgrzy) ze wschodu, ekspansja Wikingów z północy i Arabowie z południa. [1] [2]
Madziarowie z powodzeniem podbili Kotlinę Karpacką (odpowiadającą późniejszemu Królestwu Węgier) do końca IX wieku i przeprowadzili szereg łupieżczych najazdów zarówno na zachód do dawnej Francji, jak i na południe do Cesarstwa Bizantyjskiego. Najazdy na zachód zostały zatrzymane dopiero po przegranej przez Węgier bitwie nad rzeką Lech w 955 r., która doprowadziła do nowego porządku politycznego w Europie Zachodniej, skupionego wokół Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Najazdy na terytoria bizantyjskie trwały przez cały X wiek, aż do ostatecznej chrystianizacji Węgrów i ustanowienia chrześcijańskiego Królestwa Węgier w 1000 lub 1001 roku.
Historia
Przed podbojem Węgier (IX wiek)
Pierwsza przypuszczalna wzmianka o Węgrach w wojnie pochodzi z IX wieku: w 811 roku Węgrzy (Madziarowie) byli w sojuszu z Krumem z Bułgarii przeciwko cesarzowi Niceforem I, prawdopodobnie w bitwie pod Pliską w górach Haemus (Bałkany).[1]
Praca Georgiusa Monachusa wspomina, że około 837 roku Pierwsze Carstwo Bułgarskie szukało sojuszu z Węgrami.[1][2]
Konstantyn VII Porfirogeneta napisał w swojej pracy De Administrando Imperio (O zarzadzaniu państwem), że kagan i kagan-bek z Chazarów poprosili cesarza Teofila o zbudowanie dla nich fortecy Sarkel.[2] Uważa się, że zapis ten odnosi się do Węgrów na podstawie tego, że nowa forteca musiała stać się konieczna ze względu na pojawienie się nowego wroga Chazarów, a żaden inny lud nie mógł być wówczas wrogiem Chazarów.[2] W X wieku Ahmad ibn Rustah napisał, że „wcześniej Chazarowie okopali się przeciwko atakom Węgrów i innych ludów”[2].
W latach 860–861 węgierscy żołnierze zaatakowali konwój św. Cyryla, ale podobno spotkanie zakończyło się pokojowo.[1] Święty Cyryl podróżował do Chaganu w (lub w pobliżu) Chersonezu Taurydzkiego, gdzie został schwytany przez Chazarów. Muzułmańscy geografowie odnotowali, że Węgrzy regularnie atakowali sąsiednie plemiona wschodniosłowiańskie i brali jeńców, aby sprzedawać je Cesarstwu Bizantyjskiemu w Kerczu.[3][4]
Istnieją pewne informacje o najazdach Węgier na wschodnie imperium Karolingów w 862 roku.[5]
W 881 Węgrzy i Kabarowie najechali Francję Wschodnią i stoczyli dwie bitwy, pierwszą (Węgrzy) pod Wenia (prawdopodobnie Wiedeń)[5], a drugą (Kabarowie) pod Culmite (prawdopodobnie Kulmberg lub Kollmitz w Austrii).[6] W 892 roku, według Annales Fuldenses, król Arnulf z Karyntii najechał Wielkie Morawy i Węgrzy dołączyli do jego wojsk.[2][5] Po 893 roku wojska węgierskie zostały przetransportowane przez Dunaj przez flotę bizantyjską i pokonały Bułgarów w trzech bitwach (nad Dunajem, Silistą i Presławem).[4] W 894 roku Węgrzy najechali Panonię w sojuszu z królem Świętopełkiem I morawskim.[2][5]
Po podboju Basenu Karpackiego (X wiek)
Około 896 r.[7], prawdopodobnie pod przewodnictwem Árpáda, Węgrzy (Madziarowie) przekroczyli Karpaty i weszli do Kotliny Karpackiej (mniej więcej na równiny Węgier).
W 899 roku ci Węgrzy pokonali armię Berengar I z Friulu w bitwie nad rzeką Brenta i najechali północne regiony Włoch. Splądrowali okolicę Treviso, Vicenza, Werona, Brescia, Bergamo i Mediolan.[4] Pokonali także Brasława, księcia Dolnej Panonii. W 901 ponownie zaatakowali Włochy.[8] W 902 r. poprowadzili kampanię na północnych Morawach i pokonali Morawian, których kraj został unicestwiony.[4] Niemal każdego roku po 900 roku przeprowadzali napady na katolicki zachód i bizantyjski wschód. W 905 r. Madziarowie i król Berengar utworzyli sojusz i przez piętnaście lat obyło się bez wkroczenia wojsk węgierskich do Włoch.[9]
Madziarowie pokonali nie mniej niż trzy duże frankońskie armie cesarskie w latach 907–910, jak następuje[10]. W 907 roku pokonali najeźdźców Bawarczyków w pobliżu Brezalauspurc, niszcząc ich armię, skutecznie broniąc Węgier i otwierając Wielkie Morawy, Niemcy, Francję i Włochy na najazdy Madziarów. W dniu 3 sierpnia 908 roku Węgrzy wygrali bitwę pod Eisenach w Turyngii[6]. Egino, książę Turyngii, został zabity, wraz z Burchardem, księciem Turyngii i Rudolfem I, biskupem Würzburga.[11] Węgrzy pokonał zjednoczoną armię cesarską Ludwika IV Dziecięcia w pierwszej bitwie pod Lechfeld w 910 roku.
1
Mniejsze jednostki spenetrowały aż do Bremy w 915 roku.[12] W 919 roku, po śmierci Konrada I, króla Niemiec, Węgrzy napadli na Saksonię, Lotaryngię i zachodnią Francję. W 921 pokonali wrogów króla Berengara w Weronie i dotarli do Apulii w 922.[9] Między 917 a 925 Węgrzy najechali na Bazyleę, Alzację, Burgundię, Prowansję i Pireneje.[12]
Około 925 roku, według Ljetopisa popa Dukljanina z końca XII wieku, Tomisław Chorwacki pokonał Węgrów w bitwie[13], jednak inni kwestionują wiarygodność tej relacji, ponieważ nie ma dowodów na taką interpretację w innych dokumentach.[13]
W 926 r. Wegrzy spustoszyli Szwabię i Alzację, prowadzili kampanię w dzisiejszym Luksemburgu i dotarli aż do Oceanu Atlantyckiego.[9] W 927 roku Piotr, brat papieża Jana X, wezwał Węgrów do rządzenia Włochami[9]. Wkroczyli do Rzymu i nałożyli duże daniny na Toskanię i Tarento.[9][12] W 933 r. w Saksonii pojawiła się znaczna armia węgierska (pakt z Sasami wygasł), ale została pokonana przez Henryka I Ptasznika pod Merseburgiem.[9] Ataki węgierskie trwały nadal na Górną Burgundię (w 935) i na Saksonię (w 936).[9] W 937 r. najechali Francję aż do Reims, Lotaryngii, Szwabii, Frankonii, Księstwa Burgundii[14] i Włoch, aż do Otranto na południu[9]. Zaatakowali Bułgarię i Cesarstwo Bizantyjskie, docierając do murów Konstantynopola. Bizantyńczycy płacili im „podatek” przez 15 lat[15]. W 938 roku Węgrzy wielokrotnie atakowali Saksonię.[9] W 940 r. Spustoszyli region Rzymu[9]. W 942 r. miały miejsce węgierskie naloty na Hiszpanię, zwłaszcza na Katalonię[16], według pracy Ibn Hayyana.[17] W 947 r. Bulcsú, wódz Taksony, poprowadził najazd na Włochy[18] aż do Apulii, a król Włoch Berengar II musiał kupić pokój, płacąc mu i jego zwolennikom dużą sumę pieniędzy.
2
Bitwa pod Lechfeld w 955 r., W której Węgrzy stracili około 5.000 wojowników, ostatecznie zahamowała ich ekspansję, chociaż naloty na Cesarstwo Bizantyjskie trwały do 970 r. Lechfeld leży na południe od Augsburga w dzisiejszych południowych Niemczech.
Według współczesnych źródeł badacze naliczają 45 (według Kálmána Nagy) lub 47 (według György Szabadosa)[19] napadów w różnych częściach Europy. Spośród tych kampanii tylko 8 (17,5%) zakończyło się niepowodzeniem (901, 913, 933, 943, 948, 951, 955, 970), a 37 zakończyło się sukcesem (82,5%).[20]
Kalendarium węgierskich najazdów
Przed podbojem węgierskim
- 839 - Węgrzy, którzy wówczas mieszkali na wschód od Karpat, w Etelköz, walczą nad Dolnym Dunajem na prośbę Pierwszego Carstwa Bułgarskiego przeciwko bizantyńskim powstańcom.[21]
- 861 – Święty Cyryl zostaje zaatakowany na Krymie przez Węgrów "krzyczących jak wilki", lecz widząc go modlącego się, uspokoili się.[22]
- 862 – Pierwszy rajd Węgrów z Kotliny Karpackiej na prośbę Rościsława z Moraw przeciwko państwu wschodniofrankijskiemu.[22]
- do. 870 – al-Djayhani i Ahmad ibn Rustah piszą, że plemiona węgierskie atakują mieszkających w pobliżu ich granic Słowian i Rusinów, nieustannie ich pokonują, zmuszając do płacenia daniny i wypędzają wielu z nich do Kerczu na Krymie, sprzedając ich Bizantyjczykom jako niewolników.[23]
- 881 – Wojska węgierskie, pomagając Morawianom, toczą dwie bitwy z Niemcami.[22]
- 882 – Węgierski „król” spotyka się nad Dolnym Dunajem ze świętymi Cyrylem i Metodym na dyskusji.[24]
- 892 – Wojska węgierskie atakują Wielkie Morawy w sojuszu z królem wschodnich Franków Arnulfem z Karyntii.[25]
- 894
- W sojuszu ze Świętopełkiem I morawskim Węgrzy atakują prowincję Panonii w państwie wschodniofrankijskim. Świętopełk ginie podczas tej wojny.[26]
- Bułgarzy, dowodzeni przez cara Symeona I, atakują Bizantyjczyków, którzy proszą o pomoc Węgier. Armia węgierska dowodzona przez Liüntikę pokonuje armię bułgarską w trzech bitwach (nad Dunajem, Silistą i Presławem) [6] i zmusza Symeona do odwrotu do Silistra[27].
- 895 - Symeon sprzymierza się z Pieczyngam i atakuje w sojuszu z nimi Węgrów, zmuszając ich do wycofania się na zachód i wkroczenia do Kotliny Karpackiej. Węgrzy podbijają wschodnie części Kotliny Karpackiej (aż do Dunaju). Tutaj Węgrzy pokonują Bułgarów w południowym Siedmiogrodzie i Tiszántúl, umacniajac się w całej Kotlinie i przystępują do podboju węgierskiego.[28]
Po podboju węgierskim
- 899 - Wojska węgierskie atakują Królestwo Włoskie i 24 września pokonują w bitwie pod Brentą armię włoskiego Berengara I z Friulu, spalając Modenę i atakując Wenecję. Berengar zgadza się zapłacić im daninę.[29]
- 900 – Jednostki armii węgierskiej podbijają Panonię, po odrzuceniu ich propozycji sojuszu skierowanego do państwa wschodniofrankijskiego. To był kolejny krok w podboju Węgier.[30]
- 901
- Węgierski atak na Karyntię i północne Włochy.
- 11 lub 18 kwietnia – armia węgierska z Karyntii zostaje pokonana przez margrabiego Ratolda pod Laibach.[31]
- 902 – Węgrzy podbijają wschodnie części Wielkich Moraw, kończąc na węgierskim podboju Kotliny Karpackiej, podczas gdy Słowianie z zachodu i północy tego regionu zaczynają im oddawać hołd.[32]
- 903 – Węgierska jednostka napadająca na Bawarię zostaje pokonana w pobliżu rzeki Fischa.[32]
- 904
- Węgierski przywódca polityczny i wojskowy Kurszán (kende, gyula lub horka) zostaje zaproszony na ucztę, a następnie zamordowany przez Bawarczyków.[32]
- wczesnym latem – wojska węgierskie udają się do Lombardii.[32]
- 905
- Król Berengar z Włoch zawiera sojusz z Węgrami przeciwko swojemu wrogowi, Ludwikowi III Ślepemu z Prowansji, który ogłosił się cesarzem Włoch.
- wczesne lato - Madziarowie pokonują Ludwika z Prowansji, który zostaje następnie oślepiony przez Berengara.[33]
- 906 - Dwie armie węgierskie niszczą, jedna po drugiej, Księstwo Saksonii. Węgrzy zostali poproszeni o przybycie przez słowiańskie plemię Dalamacjan, zagrożonych atakami Saksonów.[33]
- 907
- 4-6 lipca – armia wschodniofrankijska pod dowództwem margrabiego Bawarii Luitpolda, która wkroczyła na terytorium Węgier w celu wypędzenia Węgrów z Kotliny Karpackiej, zostaje unicestwiona przez wojska węgierskie w bitwie pod Pozsony. Luitpold, Dietmar I, arcybiskup Salzburga, książę Sieghard, 19 hrabiów, 2 biskupów i 3 opatów ginie w bitwie, wraz z większością żołnierzy.[32] Ta bitwa jest uważana za zakończenie podboju węgierskiego.[34]
- Lipiec-sierpień – Węgrzy atakują Bawarię, dokonując wielkich zniszczeń i zajmując wiele miast w drodze do domu, pokonując bawarską armię pod Lengenfeld. Na rzece Enns ustala się granica węgiersko-bawarska.Aventinus, Johannes (1554). Annalium Boiorum Libri Septem (po łacinie). str. 481–482. [dostęp:2015-06-26.trwały martwy link
- 908 – Węgrzy atakują Turyngię i Saksonię, a 3 sierpnia pokonują w bitwie pod Eisenach armię Burcharda, księcia Turyngii. Burchard, Egino, książę Turyngii i Rudolf I, biskup Würzburga, giną w bitwie.[35]
- 909
- wiosna – wojska węgierskie napadają na Bawarię i Szwabię.
- 4 sierpnia – palą dwa kościoły we Freising w Bawarii.
- 11 sierpnia - Powracający Węgrzy zostają pokonani [[Bitwa pod Pocking|pod Pocking] przez Bawarczyków pod wodzą Arnulfa, księcia Bawarii.[35]
45
- 910
- 911 – Hungarian troops cross Bavaria and attack Swabia and Franconia. They plunder the territories from Meinfeld to Aargau. After that, they cross the Rhine, and attack Burgundy for the first time.[37]
- 912 – Hungarians attack Franconia and Thuringia, in order to force the new East Francian king, Conrad I of Germany to pay them tribute.[37]
- 910
- 12 czerwca - Węgrzy rozbijają armię niemieckiego króla Ludwika Dziecka w pierwszej bitwie pod Augsburgiem, dowodzonej przez hrabiego Gozberta z Alemanii. Dowódca i Managolt, hrabia Alemannia giną w bitwie.
- 22 czerwca - Ta sama armia węgierska wkracza do Frankonii i pokonuje zjednoczoną armię księstw Frankonii, Lotaryngii i Bawarii w bitwie pod Rednitz. W bitwie ginie niemiecki dowódca Gebhard, książę Lorraine i Liudger, hrabia Ladengau.
- Król Ludwik Dzieciątko prosi o pokój i zaczyna składać hołd.
- Powracający Węgrzy plądrują przedmieścia Regensburga, plądrują Altaich i Osterhofen, ale jedna z ich pomniejszych jednostek jeździeckich zostaje pokonana przez Arnulfa, księcia Bawarii w Neuching. [39]
- 911 - wojska węgierskie przekraczają Bawarię i atakują Szwabię i Frankonię. Plądrują terytoria od Meinfeld po Aargau. Następnie przekraczają Ren i po raz pierwszy atakują Burgundię. [40]
- 912 - Węgrzy atakują Frankonię i Turyngię, aby zmusić nowego króla wschodnich Francji, Konrada I z Niemiec, do zapłacenia im daniny. [40]
46
- 913 – Hungarian raid to Bavaria, Swabia and Northern Burgundy. At their return they face the combined army of Arnulf, Duke of Bavaria, Erchanger, Duke of Swabia, dukes Udalrich and Berchtold, who defeat them at Aschbach by Inn.[38]
- 914 – Duke Arnulf, Duke of Bavaria and his family is forced to flee to Hungary by king Conrad I of Germany. The Hungarians promise him help to regain his throne.[39]
- 915 – A Hungarian army devastates Swabia then Franconia. One of their plundering units attack the Fulda monastery, but they are repelled, they burn the Abbey of Corvey, plunder the monastery St. Ida in Herzfeld. In Saxony the Hungarians plunder Valun, then they burn Bremen, and after defeating a Saxon army at Eresburg, they arrive to the Danish border.[39]
- 916 – A Hungarian army helps Arnulf, Duke of Bavaria, in his first, unsuccessful attack to regain his duchy.[39]
- 913 - węgierski nalot na Bawarię, Szwabię i północną Burgundię. Po powrocie stawiają czoła połączonej armii Arnulfa, księcia Bawarii, Erchangera, księcia Szwabii, książąt Udalricha i Berchtolda, którzy pokonują ich pod Aschbach koło Inn. [41]
- 914 - książę Arnulf, książę Bawarii i jego rodzina zostaje zmuszony do ucieczki na Węgry przez króla Niemiec Konrada I. Węgrzy obiecują mu pomoc w odzyskaniu tronu. [42]
- 915 - Armia węgierska dewastuje Szwabię, a następnie Frankonię. Jedna z ich plądrujących jednostek atakuje klasztor Fulda, ale zostają odparty, palą opactwo Corvey, plądrują klasztor św. Wschodu w Herzfeld. W Saksonii Węgrzy plądrują Valun, następnie palą Brema, a po pokonaniu armii saskiej pod Eresburgiem docierają do granicy duńskiej. [42]
- 916 - Armia węgierska pomaga księciu Bawarii Arnulfowi w jego pierwszym, nieudanym ataku, aby odzyskać księstwo. [42]
47
- 917
- Atak na Zachód
- 21 stycznia - Węgrzy plądrują i palą Bazyleę, a następnie najeżdżają Księstwo Alzacji.
- Luty - Wchodzą do Lotharingii, niszcząc Verdun, paląc Moyenmoutier i klasztory Saint-Dié-des-Vosges i Remiremont.
- Z pomocą Węgier Arnulf, książę Bawarii, odzyskuje swoje królestwo od sił Konrada I z Niemiec. Następnie staje się wiernym sojusznikiem Węgrów, płacąc im hołd, a także swoim sąsiadem, księciem Szwabii Burchardem II. [43]
- Wojska węgierskie pomagają Symeonowi I Bułgarii pokonać Bizantyjczyków w wielkiej bitwie pod Acheloos. [44]
48
- 919–920
- After the election of Henry the Fowler as the new king of East Francia, a Hungarian army enters in Germany, and defeats Henry's forces in the Battle of Püchen, then heads towards West.
- The Hungarian army enters Lotharingia and France. King Charles the Simple cannot gather enough forces to face them in a battle, retreats, and lets them to plunder his realm.[41]
- Early 920, the same Hungarian army enter from West in Burgundy, then in Lombardy, and defeats the forces of Rudolf II of Burgundy, who attacked Berengar I of Italy, the ally of the Principality of Hungary. After that, the Magyars plunder the surrounding of those Italian cities, which they think that supported Rudolf: Bergamo, Piacenza and Nogara.[41][42]
- 921–922
- In 921 a Hungarian army led by Dursac and Bogát, enters Northern Italy, then annihilates, between Brescia and Verona ,the forces of the Italian supporters of Rudolf II of Burgundy, killing the palatine Odelrik, and taking as captive Gislebert, the count of Bergamo.
- This army goes towards southern Italy, where it winters, and in January 922 plunders the regions between Rome and Naples.
- February 4 – The Magyar army attacks Apulia in Southern Italy, ruled by the Byzantines.[43]
- 919-920
- Po wyborze Henryka Fowlera na nowego króla we wschodniej Francji, armia węgierska wkracza do Niemiec i pokonuje siły Henryka w bitwie pod Püchen, a następnie kieruje się na zachód.
- Armia węgierska wkracza do Lotharingii i Francji. Król Karol Prosty nie może zebrać wystarczającej liczby sił, aby stawić im czoła w bitwie, wycofać się i pozwolić im splądrować jego królestwo. [44]
- Na początku 920 r. Ta sama armia węgierska wkracza z zachodu do Burgundii, a następnie z Lombardii, i pokonuje siły Rudolfa II Burgundii, który zaatakował Berengara I we Włoszech, sojusznika Księstwa Węgier. Następnie Madziarowie plądrują okolice włoskich miast, które ich zdaniem wsparły Rudolfa: Bergamo, Piacenza i Nogara. [44] [45]
- 921-922
- W 921 armia węgierska dowodzona przez Dursaca i Bogáta wkracza do północnych Włoch, a następnie unicestwia, między Brescią i Weroną, siły włoskich zwolenników Rudolfa II z Burgundii, zabijając palatyna Odelrik i biorąc do niewoli Gisleberta, hrabiego Bergamo .
- Ta armia wyrusza w kierunku południowych Włoch, gdzie zimuje, aw styczniu 922 r. Plądruje regiony między Rzymem a Neapolem.
- 4 lutego - armia węgierska atakuje Apulię w południowych Włoszech, rządzoną przez Bizantyjczyków. [46]
49
- 924
- Campaign in Italy and Southern France
- Spring – Rudolf II of Burgundy is elected by the Italian insurgents as king of Italy in Pavia. Emperor Berengar I of Italy asks the Hungarians for help, whom then send an army led by Szalárd, who burns Pavia and the war galleys on the shores of the Ticino river.
- April 7 – When emperor Berengar is assassinated in Verona, the Hungarians go towards Burgundy. Rudolf II of Burgundy and Hugh of Arles try to encircle them in the passes of the Alps, but the Hungarians escape from the ambush, and attack Gothia and the outskirts of Nîmes. They return home because a plague breaks out among them.[44]
- Campaign in Saxony
- Another Hungarian army plunders Saxony. The German king Henry the Fowler retreats to the castle of Werla. A Hungarian noble falls by accident in the hands of the Germans. King Henry uses this opportunity to negotiate with the Hungarians, asking for peace, and accepting to pay a tribute to the Principality of Hungary.[45]
- 924
- Kampania we Włoszech i południowej Francji
- Wiosna - Rudolf II Burgundii zostaje wybrany przez włoskich powstańców na króla Włoch w Pawii. Cesarz Włoch Berengar I prosi Węgrów o pomoc, którzy następnie wysyłają armię dowodzoną przez Szalárda, który pali Pawię i galery wojenne na brzegach rzeki Ticino.
- 7 kwietnia - Kiedy cesarz Berengar zostaje zamordowany w Weronie, Węgrzy udają się w kierunku Burgundii. Rudolf II z Burgundii i Hugh z Arles próbują otoczyć ich przez przełęcze Alp, ale Węgrzy uciekają z zasadzki i atakują Gothię i przedmieścia Nîmes. Wracają do domu, ponieważ wśród nich wybuchła zaraza [47].
- Kampania w Saksonii
- Kolejna armia węgierska plądruje Saksonię. Niemiecki król Henryk Fowler wycofuje się do zamku Werla. W ręce Niemców przypadkowo wpada węgierski szlachcic. Król Henryk wykorzystuje tę okazję do negocjacji z Węgrami, prosząc o pokój i zgadzając się na złożenie hołdu Księstwu Węgier. [48]
49
- 926
- May 1–8 – Hungarian troops enter Swabia, as allies of the new Italian king, Hugh of Italy, besiege Augsburg,[46] and then occupy the Abbey of Sankt Gallen, where they spare the life of the monk Heribald, whose accountsSzablon:Citation needed give a detailed description about their traditions and way of life. From the abbey they send minor units to reconnoitre and plunder the surroundings. One of their units kills Saint Wiborada who lived as anchoress in a wood nearby.
- After May 8 – The Magyars besiege Konstanz, burning its suburbs, then head towards West in the direction of Schaffhausen and Basel. One of their units is defeated by the locals at Säckingen on the shores of the Rhine. The Hungarian army cross the Rhine with some captured ships into Alsace, and defeat the troops of count Liutfred. Then, following the Rhine they went towards North, sack the surroundings of Voncq, arrive to the Atlantic Ocean's shores, then head towards home via Reims. On their way home, they renew the alliance with Arnulf, Duke of Bavaria.
- July 29 – The Hungarians destroy Oberkirchen.[47]
- 926
- 1–8 maja - wojska węgierskie wkraczają do Szwabii jako sojusznicy nowego włoskiego króla Hugona, Besiege Augsburg [49], a następnie zajmują opactwo w St. Gallen, gdzie oszczędzają życie mnichowi Heribaldowi, którego relacja: Potrzebne było odniesienie, aby szczegółowo opisać ich tradycje i sposób życia. Z opactwa wysyłają pomniejsze jednostki w celu zwiadu i plądrowania okolicy. Jedna z ich jednostek zabija Świętą Wiboradę, która mieszkała jako anchowa w pobliskim lesie.
- Po 8 maja - Madziarowie oblegają Konstanz, spalając jego przedmieścia, a następnie kierują się na zachód w kierunku Schaffhausen i Bazylei. Jedna z ich jednostek zostaje pokonana przez miejscowych w Säckingen nad brzegiem Renu. Wojska węgierskie przekraczają Ren wraz z przechwyconymi statkami do Alzacji i pokonują wojska hrabiego Liutfreda. Następnie podążając za Renem udali się na północ, złupili okolice Voncq, dotarli do wybrzeży Atlantyku, a następnie udali się w kierunku domu przez Reims. W drodze do domu odnowili sojusz z księciem Bawarii Arnulfem.
- 29 lipca - Węgrzy niszczą Oberkirchen. [50]
50
- 927 – Hungarian troops are called by King Hugh of Italy to help margrave Peter regain his power in Rome, against Pope John X, which they succeed. During and after these events, they plunder Tuscany and Apulia, taking many prisoners, and occupying the cities of Oria and Taranto.[48]
- 931 – A Hungarian army burns the Italian city of Piacenza.[49]
- 933
- Beginning of March – Because the German king Henry the Fowler refused to continue to pay tribute to the Principality of Hungary, a Magyar army enters Saxony. They enter from the lands of the Slavic tribe of Dalamancians, who refuse their alliance proposal, then the Hungarians split in two, but soon the army which tries to outflank Saxony from west, is defeated by the combined forces of Saxony and Thuringia near Gotha.
- March 15 – The other army besieges Merseburg, but after that, is defeated in the Battle of Riade by the kings army.[49]
- 927 - wojska węgierskie zostają wezwane przez króla Włoch Hugona do pomocy margrabiemu Piotrowi w odzyskaniu władzy w Rzymie przeciwko papieżowi Janowi X, któremu się to udaje. Podczas i po tych wydarzeniach plądrują Toskanię i Apulię, biorąc wielu jeńców i okupując miasta Oria i Taranto. [51]
- 931 - Armia węgierska spala włoskie miasto Piacenza. [52]
- 933
- Początek marca - Ponieważ niemiecki król Henryk Fowler odmówił dalszego płacenia daniny Księstwu Węgier, wojska węgierskie wkraczają do Saksonii. Wkraczają z ziem słowiańskiego plemienia Dalamanci, którzy odrzucają propozycję sojuszu, potem Węgrzy podzielili się na dwie części, ale wkrótce armia, która próbuje oskrzydlić Saksonię od zachodu, zostaje pokonana przez połączone siły Saksonii i Turyngii pod Gothą.
- 15 marca - Druga armia oblega Merseburg, ale potem zostaje pokonana w bitwie o Riade przez armię królów. [52]
51
- 934
- West
- A Hungarian army raids in the environs of Metz in Lothariniga.[50]
- Balkans
- War breaks out between the Hungarians and the Pechenegs, but a peace is concluded after the news of a Bulgarian attack against their territories, coming from the town of W.l.n.d.r (probably Belgrade). The Hungarians and the Pechenegs decide to attack this town.
- April – The Hungarian-Pecheneg army defeats, in the Battle of W.l.n.d.r, the relieving Byzantine-Bulgarian forces then conquer the city, and plunder it for three days.
- May–June – The allies plunder Bulgaria, then head towards Constantinople, where they camp for 40 days, and sack Thrace, taking many captives. The Byzantine Empire concludes a peace treaty with the Hungarians, ransom captives, and accepts to pay tribute to the Principality of Hungary.[51]
- 935 – Hungarian raid to Aquitaine and Bourges. They return towards home in Burgundy and Northern Italy, where they plunder the environs of Brescia.[50]
- 934
- Zachód
- Wojska węgierskie napadają na okolice Metzu w Lotharinidze. [53]
- Bałkańy
- Między Węgrami a Pieczyngami wybucha wojna, ale pokój zostaje zawarty po wiadomościach o bułgarskim ataku na ich terytoria, nadchodzącym z miasta W.l.n.d.r (prawdopodobnie Belgrad). Węgrzy i Pieczyngowie postanawiają zaatakować to miasto.
- Kwiecień - Armia węgiersko-pieczyngowska pokonuje w bitwie pod W.l.n.d.r. odciążające wojska bizantyjsko-bułgarskie podbijają miasto i plądrują przez trzy dni.
- Maj - czerwiec - Alianci plądrują Bułgarię, następnie kierują się do Konstantynopola, gdzie obozują przez 40 dni i plądrują Trację, biorąc wielu jeńców. Cesarstwo Bizantyjskie zawiera traktat pokojowy z Węgrami, okupem jeńców i zgadza się zapłacić daninę Księstwu Węgier. [54]
- 935 - węgierski nalot na Akwitanię i Bourges. Wracają do swoich domów w Burgundii i północnych Włoszech, gdzie plądrują okolice Brescii [53].
52
- 936–937
- End of 936 – The Hungarians, with the aim to force the new German king, Otto I, to pay them tribute, attack Swabia and Franconia, and burn the Fulda monastery. They then enter Saxony, but the new king's forces repel them towards Lotharingia and West Francia.
- February 21, 937 – They enter Lotharingia, crossing the Rhine at Worms, and advance towards Namur.
- The Hungarians occupy the Abbey of Saint Basolus from Verzy, which they use as headquarters. They then send plundering units to attack the abbeys from Orbay, Saint Macra from Fîmes, the city of Bouvancourt.
- March 24 – They reach the city of Sens, where they burn the Abbey of Saint Peter.
- At Orléans they fight a French army led by count Ebbes de Déols, who is wounded in the battle and dies afterwards. After this, the Hungarians, following the course of the Loire, cross the whole of France until the Atlantic Ocean, then return through the South-East, and on their way to Burgundy, they plunder the surroundings of Bourges.
- After July 11 – The Hungarians enter Burgundy near Dijon, harrying the Monastery of Luxeuil, then they plunder the valley of the Rhône, burn the city of Tournus, occupy the monasteries of Saint Deicolus and Saint Marcell, but fail at the Monastery of Saint Appollinaris.
- August – Continuing their campaign, the Hungarians enter Lombardy from the West, where Hugh of Italy asks them to go to Southern Italy to help the Byzantines. The Hungarians plunder the surroundings of Capua, and install their camp on the meadows of Galliano, and send small units to plunder the regions of Naples, Benevento, Sarno, Nola and Montecassino. The Abbey of Montecassino gives them valuable objects valuing 200 Byzantine hyperpyrons in order to ranslome the captives.[52]
- Autumn – One Hungarian unit returning home is ambushed in the Abruzzo Mountains by local forces, and loses its plunder.[52]
- 938
- End of July – The Hungarians attack Thuringia and Saxony, and set camp at the Bode, north to the Harz mountains, and send its raiding units in every direction. One of these units is defeated at Wolfenbüttel, and its leader killed. Another unit is misled by its Slavic guides on the marshes of Drömling, ambushed, and massacred by the Germans at Belxa. The Hungarians ransom the captured leader of this unit.
- After 31 August – Hearing about these defeats, the main Hungarian army, camped at the Bode river, withdraws to Hungary.[53]
- 940 April – The Hungarian auxiliary troops helping Hugh of Italy in his campaign against Rome are victorious at Lateran against the Roman nobles, but are then defeated by the Longobards.[53]
- 936-937
- Koniec 936 r. - Węgrzy, aby zmusić nowego niemieckiego króla Ottona I do zapłacenia im daniny, zaatakowali Szwabię i Frankonię oraz spalili klasztor Fulda. Następnie wkraczają do Saksonii, ale siły nowego króla odpychają ich w kierunku Lotaryngii i zachodniej Francji.
- 21 lutego 937 - Wchodzą do Lotharingii, przekraczają Ren w Worms i kierują się w stronę Namur.
- Węgrzy okupują opactwo św. Basolusa z Verzy, którego używają jako kwaterę główną. Następnie wysyłają łupieżcze jednostki, aby zaatakowały opactwa z Orbay, Saint Macra z Fîmes, miasta Bouvancourt.
- 24 marca - Docierają do miasta Sens, gdzie spalają opactwo św. Piotra.
- Pod Orleanem walczą z francuską armią dowodzoną przez hrabiego Ebbes de Déols, który zostaje ranny w bitwie i potem ginie. Następnie Węgrzy, idąc wzdłuż Loary, przemierzają całą Francję aż do Oceanu Atlantyckiego, następnie wracają przez południowy wschód i w drodze do Burgundii plądrują okolice Bourges.
- Po 11 lipca - Węgrzy wkraczają do Burgundii w pobliżu Dijon, nękając klasztor Luxeuil, następnie plądrują dolinę Rodanu, palą miasto Tournus, okupują klasztory św. Deicolusa i św. .
- Sierpień - Kontynuując kampanię, Węgrzy wkraczają do Lombardii od zachodu, gdzie Hugh z Włoch prosi ich, aby udali się do południowych Włoch, aby pomóc Bizantyjczykom. Węgrzy plądrują okolice Kapui, umieszczają swój obóz na łąkach Galliano i wysyłają małe jednostki, aby splądrowały regiony Neapolu, Benevento, Sarno, Nola i Montecassino. Opactwo Montecassino przekazuje im cenne przedmioty o wartości 200 bizantyjskich hiperpyronów w celu wykupienia jeńców. [55]
- Jesień - Jedna jednostka węgierska powracająca do domu zostaje zaatakowana przez lokalne siły w Abruzji i traci łup. [55]
- 938
- Koniec lipca - Węgrzy atakują Turyngię i Saksonię, rozbijają obóz w Bode, na północ od gór Harz, i wysyłają swoje jednostki najazdowe we wszystkie strony. Jedna z tych jednostek zostaje pokonana pod Wolfenbüttel, a jej przywódca zostaje zabity. Inna jednostka zostaje wprowadzona w błąd przez swoich słowiańskich przewodników na bagnach Drömling, zaatakowana i zmasakrowana przez Niemców w Belxa. Węgrzy wykupują pojmanego przywódcę tej jednostki.
- Po 31 sierpnia - na wieść o tych porażkach główna armia węgierska, która obozowała nad rzeką Bodą, wycofuje się na Węgry. [56]
- 940 kwiecień - Węgierskie wojska pomocnicze pomagające Hugonowi we Włoszech w jego kampanii przeciwko Rzymowi odnoszą zwycięstwo na Lateranie przeciwko rzymskiej szlachcie, ale następnie zostają pokonani przez Longobardów. [56]
53
- 942
- Spring – A Hungarian army enters Italy, where king Hugh, giving them 10 bushels of gold, persuades them to attack the Caliphate of Córdoba.
- Middle of June – They arrive in Catalonia, plunder the region, then enter the northern territories of the Caliphate of Córdoba.
- June 23 – The Hungarians besiege Lérida for 8 days, then attack Cerdaña and Huesca.
- June 26 – The Hungarians capture Yahya ibn Muhammad ibn al Tawil, the ruler of Barbastro, and hold him captive 33 days, until he is ransomed.
- July – The Hungarians find themselves on desert territory and run out of food and water. They kill their Italian guide and return home. Five Hungarian soldiers are taken prisoner by the Cordobans and become bodyguards of the caliph.[54]
- 943
- 947 – A Hungarian army, led by prince Taksony, campaigns in Italy, heading southwards on the Eastern shore of the peninsula. It besieges Larino, and reaches Otranto, plundering Apulia for 3 months.[56]
- 948 – Two Hungarian armies attack Bavaria and Karintia. One of them is defeated at Flozzun in Nordgau by Henry I, Duke of Bavaria.[57]
- 949 August 9 – The Hungarians defeat the Bavarians at Laa.[57][58]
- 950 – Henry I, Duke of Bavaria attacks Western Hungary, taking captives and plunder.[57]
- 951
- Spring – Hungarians, crossing through Lombardia, attack Aquitania.
- November 20 – The returning Hungarians are defeated by the Germans, who in the meanwhile had conquered the Kingdom of Italy.[57]
- 942
- Wiosna - Armia węgierska wkracza do Włoch, gdzie król Hugh, dając im 10 buszli złota, przekonuje ich do ataku na kalifat Kordoby.
- Połowa czerwca - Przybywają do Katalonii, plądrują region, a następnie wkraczają na północne terytoria Kalifatu Kordoby.
- 23 czerwca - Węgrzy oblegają Léridę przez 8 dni, a następnie atakują Cerdañę i Huesca.
- 26 czerwca - Węgrzy chwytają Yahya ibn Muhammada ibn al Tawila, władcę Barbastro, i trzymają go w niewoli przez 33 dni, aż zostaje wykupiony.
- Lipiec - Węgrzy znajdują się na terytorium pustynnym i brakuje im jedzenia i wody. Zabijają swojego włoskiego przewodnika i wracają do domu. Pięciu żołnierzy węgierskich zostaje wziętych do niewoli przez Cordobanów i zostaje ochroniarzami kalifa. [57]
- 943
- Bałkany
- Armia węgierska sprzymierzona z Rosjanami atakuje Cesarstwo Bizantyjskie. Cesarz Romanos I Lekapenos kupuje pokój i zgadza się płacić coroczny hołd Węgrom. [58]
- Bawaria
- Węgrzy, którzy zaatakowali Bawarię, zostali pokonani w bitwie pod Wels przez Bertholda, księcia Bawarii i Karantańczyków. [58]
- 947 - Armia węgierska pod wodzą księcia Taksony'ego prowadzi kampanię we Włoszech, kierując się na południe na wschodni brzeg półwyspu. Oblega Larino i dociera do Otranto, plądrując Apulię przez 3 miesiące. [59]
- 948 - Dwie armie węgierskie atakują Bawarię i Karyntię. Jeden z nich zostaje pokonany pod Flozzun w Nordgau przez Henryka I, księcia Bawarii. [60]
- 949 sierpnia 9 - Węgrzy pokonują Bawarczyków pod Laa. [60] [61]
- 950 - Henryk I, książę Bawarii atakuje Zachodnie Węgry, biorąc jeńców i grabież. [60]
- 951
- Wiosna - Węgrzy, przekraczając Lombardię, atakują Akwitanię.
- 20 listopada - Powracający Węgrzy zostają pokonani przez Niemców, którzy w międzyczasie podbili Królestwo Włoch. [60
54
- 954
- The German princes rebel against Otto I, and ally with the Hungarians, who in February sends an army led by Bulcsú to help them. The Magyar army plunders the domains of Otto's allies in Bavaria, Swabia and Frankonia.
- March 1 – The Hungarians cross the Rhine, camp at Worms in the capital of their ally, Conrad, Duke of Lorraine, then on March 19, they head towards West, attacking the domains of the dukes enemies, Bruno the Great, archbishop of Cologne, then count Ragenarius, crossing the rivers Moselle and Maas.[59][60]
- The Hungarians plunder the regions of Hesbaye and Carbonaria in today's Belgium, plunder and burn the Monastery of Saint Lambert from Hainaut, plunder the monastery of Moorsel, and sack the cities of Gembloux and Tournai.
- April 2 – They besiege the Lobbes Abbey, but the monks defend the monastery. However the Hungarians burn the church of Saint Paul, and take with them the treasures of the abbey.
- April 6–10 – The Hungarians besiege the city of Cambrai, burn its suburbs, but are unable to conquer the city. One of Bulcsú's relatives is killed by the defenders. They refuse to return his body to the Hungarians, who in return kill all their captives and burn the monastery of Saint Géry near Cambrai.
- After April 6 – the Hungarians cross the French border, plundering the surroundings of Laon, Reims, Chalon, Metz, Gorze. After that, they return home via Burgundy and Northern Italy.[61]
- In Provence, the Hungarian army battled with the Arabs from the Muslim enclave of Fraxinet, when Conrad I of Burgundy fell on them by surprise and defeated the two combatant armies.[62]
- 954
- Niemieccy książęta buntują się przeciwko Ottonowi I i sprzymierzają się z Węgrami, którzy w lutym wysyłają na pomoc armię pod wodzą Bulcsú. Armia Madziarów plądruje domeny sojuszników Otto w Bawarii, Szwabii i Frankonii.
- 1 marca - Węgrzy przekraczają Ren, obozują w Worms w stolicy ich sojusznika Konrada, księcia Lotaryngii, a następnie 19 marca wyruszają na Zachód, atakując na tereny wrogów książąt, Bruno Wielkiego, arcybiskupa Kolonii , następnie liczyć Ragenarius, przekraczając rzeki Mozeli i Maas. [62] [63]
- Węgrzy plądrują regiony Hesbaye i Carbonaria w dzisiejszej Belgii, plądrują i palą klasztor św. Lamberta z Hainaut, plądrują klasztor Moorsel i plądrują miasta Gembloux i Tournai.
- 2 kwietnia - Oblegają opactwo Lobbes, ale mnisi bronią klasztoru. Jednak Węgrzy palą kościół św. Pawła i zabierają ze sobą skarby opactwa.
- 6–10 kwietnia - Węgrzy oblegają miasto Cambrai, palą jego przedmieścia, ale nie mogą go podbić. Jeden z krewnych Bulcsú zostaje zabity przez obrońców. Odmawiają zwrotu jego ciała Węgrom, którzy w zamian zabijają wszystkich jeńców i palą klasztor Saint Géry w pobliżu Cambrai.
- Po 6 kwietnia - Węgrzy przekraczają granicę francuską, plądrując okolice Laon, Reims, Chalon, Metz, Gorze. Następnie wracają do domu przez Burgundię i północne Włochy. [64]
- W Prowansji wojska węgierskie walczyły z Arabami z muzułmańskiej enklawy Fraxinet, kiedy Conrad I z Burgundii napadł na nich z zaskoczenia i pokonał dwie walczące armie [65].
55
- 955
- Middle of July – Called by the Bavarian and Saxonian insurgents, a Hungarian army led by Bulcsú, Lehel, Sur, and Taksony breaks into Germany, plundering Bavaria, then enters Swabia and burns many monasteries.
- Beginning of August – The Hungarians start besieging Augsburg.
- August 10 – The German army of Otto I defeats the Hungarian army and puts it to flight, in the Battle of Lechfeld. Despite the victory, the German losses were heavy, among them many nobles: Conrad, Duke of Lorraine, Count Dietpald, Ulrich count of Aargau, the Bavarian count Berthold, etc.[63]
- August 10–11 – The Germans capture Bulcsú, Lehel, and Sur. Many Hungarians die during the flight, killed by the Germans.
- August 15 – Bulcsú, Lehel, and Sur are hanged in Regensburg.[64] End of the Hungarian invasions towards the West.
- 955
- Połowa lipca - wezwana przez powstańców bawarskich i saksońskich armia węgierska pod wodzą Bulcsú, Lehel, Sur i Taksony włamuje się do Niemiec, plądruje Bawarię, następnie wkracza do Szwabii i pali wiele klasztorów.
- Początek sierpnia - Węgrzy rozpoczynają oblężenie Augsburga.
- 10 sierpnia - niemiecka armia Ottona I pokonuje wojska węgierskie i rzuca je do ucieczki w bitwie pod Lechfeld. Pomimo zwycięstwa straty niemieckie były ciężkie, wśród nich wielu szlachciców: Conrad, książę Lotaryngii, hrabia Dietpald, Ulryk hrabia Aargau, bawarski hrabia Berthold itp. [66]
- 10–11 sierpnia - Niemcy zdobywają Bulcsú, Lehel i Sur. Wielu Węgrów ginie podczas lotu, zabitych przez Niemców.
- 15 sierpnia - Bulcsú, Lehel i Sur zostają powieszeni w Regensburgu. [67] Koniec najazdów węgierskich na Zachód.
56
- 959 April–May – Because in 957 the Byzantines ceased the payment of tribute, a Hungarian army, led by Apor, attacks the empire, plunders its territories up to Constantinople, but on its way back, it is defeated by the Byzantines in a night attack.[65]
- 961 – A Hungarian army attacks Thrace and Macedonia, but it is defeated, in a night attack, by the Byzantine army.[65]
- 966 – The Hungarians attack the First Bulgarian Empire, and force tsar Peter I of Bulgaria to conclude peace with them, and to let them cross to Byzance.[66]
- 968 – A Hungarian army attacks the Byzantine Empire, and splits into two groups. Near Thessaloniki, one army group of 300 men takes 500 Greek captives, and takes them to Hungary. The other army group of 200 men is ambushed by the Byzantines who take 40 of them as captives. They become bodyguards of emperor Nikephoros II Phokas.[67]
- 970 – Sviatoslav I of Kiev attacks the Byzantine empire with Hungarian auxiliary troops. The Byzantines defeat Sviatoslav's army in the Battle of Arcadiopolis.[68] End of the Hungarian invasions of Europe.
- 959 kwiecień - maj - Ponieważ w 957 r. Bizantyńczycy zaprzestali płacenia daniny, armia węgierska dowodzona przez Apora atakuje imperium, plądruje jego terytoria aż do Konstantynopola, ale w drodze powrotnej zostaje pokonana przez Bizantyńczyków w nocy atak. [68]
- 961 - Armia węgierska atakuje Trację i Macedonię, ale zostaje pokonana w nocnym ataku przez wojska bizantyjskie. [68]
- 966 - Węgrzy atakują pierwsze imperium bułgarskie i zmuszają cara Piotra I, Bułgarskiego do zawarcia z nimi pokoju i przepuszczenia ich do Bizancjum. [69]
- 968 - Armia węgierska atakuje Cesarstwo Bizantyjskie i dzieli się na dwie grupy. W pobliżu Salonik jedna 300-osobowa armia bierze do niewoli 500 greckich jeńców i zabiera ich na Węgry. Druga grupa armii składająca się z 200 żołnierzy zostaje zaatakowana przez Bizantyńczyków, którzy biorą 40 z nich do niewoli. Stają się ochroniarzami cesarza Nikeforosa II Fokasa. [70]
- 970 - Światosław I z Kijowa atakuje Cesarstwo Bizantyjskie z węgierskimi wojskami pomocniczymi. Bizantyńczycy pokonują armię Światosława w bitwie pod Arcadiopolis. [71] Koniec węgierskich najazdów na Europę.
Tactics
Ich armia składała się głównie z lekkiej kawalerii i była bardzo mobilna. [72] Atakując bez ostrzeżenia, szybko splądrowali okolicę i uciekli, zanim udało się zorganizować jakiekolwiek siły obronne. [72] Zmuszeni do walki nękaliby wrogów strzałami, po czym nagle wycofywali się, kusząc przeciwników do przełamania szeregów i ścigania, po czym Węgrzy odwracali się, by walczyć z nimi pojedynczo [72]. Ta taktyka jest formalnie znana jako udawany odwrót.
Their army had mostly light cavalry and were highly mobile.[69] Attacking without warning, they quickly plundered the countryside and departed before any defensive force could be organized.[69] If forced to fight, they would harass their enemies with arrows, then suddenly retreat, tempting their opponents to break ranks and pursue, after which the Hungarians would turn to fight them singly.[69] This tactic is formally known as a feigned retreat.
Następstwa
Węgrzy byli ostatnimi najeźdźcami, którzy osiedlili się na stałe w Europie Środkowej [72]. Paul K. Davis pisze, że „klęska Madziarów (w bitwie pod Lechfeld) zakończyła ponad 90 lat ich grabieży zachodniej Europy i przekonała ocalałych do osiedlenia się, tworząc podstawę dla państwa węgierskiego” [73]. wieki Węgrzy przyjęli zachodnioeuropejskie formy feudalnej organizacji wojskowej, w tym przeważające użycie ciężko opancerzonej kawalerii. [72]
The Hungarians were the last invading people to establish a permanent presence in Central Europe.[69] Paul K. Davis writes, the "Magyar defeat (at the Battle of Lechfeld) ended more than 90 years of their pillaging western Europe and convinced survivors to settle down, creating the basis for the state of Hungary."[70] In the following centuries, the Hungarians adopted western European forms of feudal military organization, including the predominant use of heavily armored cavalry.[69]
Notes
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Király, Péter. Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu
<ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Tóth
- ↑ Kevin Alan Brook, The Jews of Khazaria, Rowman & Littlefield, 2009, p. 142.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Kristó, Gyula (1993). A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig) (Starożytna historia Kotliny Karpackiej i Węgrów - do 1301 roku). Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. str. 299. ISBN 963-04-2914-4.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Victor Spinei, Rumuni i tureccy koczownicy na północ od delty Dunaju od X do połowy XIII wieku, BRILL, 2009, str. 69
- ↑ 6,0 6,1 Csorba, Csaba (1997). Árpád népe (Ludzie Arpadów). Budapest: Kulturtrade. str. 193. ISBN 963-9069-20-5.
- ↑ Gyula Kristó, Encyclopedia of the Early Hungarian History - 9-14th centuries[1]
- ↑ Lajos Gubcsi, Hungary in the Carpathian Basin, MoD Zrínyi Media Ltd, 2011
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 9,8 9,9 Timothy Reuter, The New Cambridge Medieval History: c. 900-c. 1024, Cambridge University Press, 1995, str. 543, ISBN 978-0-521-36447-8.
- ↑ Peter Heather, Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe, Pan Macmillan, 2012, str. 369, ISBN 9780199892266.
- ↑ Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991., str. 129
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Peter F. Sugar, Péter Hanák, A History of Hungary, Indiana University Press, 1994, str. 13
- ↑ 13,0 13,1 Florin Curta, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, str. 193, ISBN 978-0521815390.
- ↑ Karl Leyser, Medieval Germany and its neighbours, 900-1250, Continuum International Publishing Group, 1982, p. 50 [2]
- ↑ The Magyars of Hungary
- ↑ Various authors, Santa Coloma de Farners a l'alta edat mitjana: La vila, l'ermita, el castell in Catalan
- ↑ Elter, I. (1981) Remarks on Ibn Hayyan's report on the Magyar raids on Spain, Magyar Nyelv 77, str. 413-419
- ↑ The Hungarians' Prehistory, their Conquest of Hungary, and their Raids to the West to 955, Laszlo Makkai, A History of Hungary, wyd. Peter F. Sugar, Péter Hanák, Tibor Frank, (Indiana University Press, 1990), 13.
- ↑ Szabados György. Vereség háttér nélkül? Augsburg 955. Zarchiwizowano 2016-03-04 na Wayback Machine Hitel 18 (2005)/8. 24–30
- ↑ Nagy Kálmán: A honfoglalás korának hadtörténete; Heraldika Kiadó, Budapest, 2007, str. 168
- ↑ Bóna, István (2000). A magyarok és Európa a 9-10. században [Węgrzy i Europa w IX-X wieku]. Budapest: História - MTA Történettudományi Intézete. str. 11. ISBN 963-8312-67-X.
- ↑ 22,0 22,1 22,2 Bóna István 2000 str. 13
- ↑ Györffy György: A magyarok elődeiről és a honfoglalásról; Osiris Kiadó, Budapest, 2002 str. 88
- ↑ Györffy György, 2002 str. 124
- ↑ Györffy György, 2002 str. 300
- ↑ Róna-Tas András: A honfoglaló magyar nép; Balassi Kiadó, Budapest, 1996, str. 374
- ↑ Bóna István 2000 p. 26
- ↑ Bóna István 2000 p. 26-28
- ↑ Bóna István (2000). str. 29–32
- ↑ Bóna István (2000). str. 33
- ↑ Baják László: A fejedelmek kora. A korai magyar történet időrendi vázlata. II. rész. 900-1000 ("The Era of the Princes. The chronological sketch of the early Hungarian history. II. part. 900-1000"); ÓMT, Budapest, (2000). str. 8–9
- ↑ 32,0 32,1 32,2 32,3 32,4 Baják László (2000). str. 9
- ↑ 33,0 33,1 Baják László (2000). str. 11
- ↑ Bóna István (2000). str. 34
- ↑ 35,0 35,1 Baják László (2000). str. 12
- ↑ Baják László (2000). p. 12–13
- ↑ 37,0 37,1 Baják László (2000). p. 13
- ↑ Baják László (2000). p. 13–14
- ↑ 39,0 39,1 39,2 Baják László (2000). p. 14
- ↑ Baják László (2000). p. 14–15
- ↑ 41,0 41,1 41,2 Baják László (2000). p. 15
- ↑ Bóna István (2000). p. 44
- ↑ Baják László (2000). p. 15–16
- ↑ Baják László (2000). p. 17–18
- ↑ Baják László (2000). p. 18
- ↑ Bóna István (2000). p. 39
- ↑ Baják László (2000). p. 18–19
- ↑ Baják László (2000). p. 19
- ↑ 49,0 49,1 Baják László (2000). p. 20
- ↑ 50,0 50,1 Baják László (2000). p. 21
- ↑ Baják László (2000). p. 20–21
- ↑ 52,0 52,1 Baják László (2000). p. 22–23
- ↑ 53,0 53,1 Baják László (2000). p. 23
- ↑ Baják László (2000). p. 24
- ↑ 55,0 55,1 Baják László (2000). p. 25
- ↑ Baják László (2000). p. 26
- ↑ 57,0 57,1 57,2 57,3 Baják László (2000). p. 27
- ↑ Kristó Gyula: Levedi törzsszövetségétől Szent István Államáig; Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1980, p. 282
- ↑ Bóna István (2000). p. 51–52
- ↑ Baják László (2000). p. 28
- ↑ Baják László (2000). p. 28–29
- ↑ Ballan, Mohammad (2010). Fraxinetum: An Islamic Frontier State in Tenth-Century Provence. Comitatus: A Journal of Medieval and Renaissance Studies, Volume 41, 2010, p. 31.
- ↑ Bóna István (2000). p. 54
- ↑ Baják László (2000). p. 30–32
- ↑ 65,0 65,1 Baják László (2000). p. 33
- ↑ Baják László (2000). p. 34
- ↑ Baják László (2000). p. 35
- ↑ Baják László (2000). p. 36
- ↑ 69,0 69,1 69,2 69,3 69,4 Stanley Sandler, Ground warfare: an international encyclopedia, Volume 1, Volume 1, ABC-CLIO, 2002, p. 527
- ↑ Davis, Paul K. (2001-04-15). 100 Decisive Battles: from Ancient Times to the Present. Oxford University Press US. str. 110. ISBN 978-0-19-514366-9. https://books.google.com/books?id=nv73QlQs9ocC. Pristupljeno 9 August 2011.
{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=|preview=Page using Template:Reflist with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | colwidth | group | liststyle | refs }}
Linki zewnetrzne
|
|
_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg){kind=link}
