Etelköz: Różnice pomiędzy wersjami
(→1) |
|||
| (Nie pokazano 13 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
[[File:Picta.jpg|thumb |right |alt=An armed men, wearing a sword and a shield depicting a bird of prey |[[Álmos]] przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym przywódcą federacji plemion Madziarów, według węgierskich kronik]] | [[File:Picta.jpg|thumb |right |alt=An armed men, wearing a sword and a shield depicting a bird of prey |[[Álmos]] przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym przywódcą federacji plemion Madziarów, według węgierskich kronik]] | ||
| − | [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] zidentyfikował Etelköz z ziemiami, na których płyną rzeki „Barouch”, „Koubou”, „Troullos”, „Broutos” i „Seretos”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' ( | + | [[Konstantyn VII Porfirogeneta]] zidentyfikował Etelköz z ziemiami, na których płyną rzeki „Barouch”, „Koubou”, „Troullos”, „Broutos” i „Seretos”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' (rozdz. 38), str. 175.</ref>.<ref name=Spinei44>Spinei 2003, str. 44.</ref> Identyfikacja trzech ostatnich rzek z Dniestrem, Prutem i Seretem jest bezdyskusyjna, ale tradycyjne utożsamianie Baroucha z Dnieprem i Koubou z Południowym Bugiem jest obalone przez Spinei.<ref name=Spinei44/><ref>Kristó 1996, str. 156.</ref> Al-Jayhani napisał, że terytorium Madziarów znajdowało się między dwiema rzekami nazwanymi „tl” i „dwb” w latach 70-tych XIX wieku.<ref name=Kristó157>Kristó 1996, str. 157.</ref> Według współczesnych uczonych tl może odnosić się do Wołgi, Donu lub Dniepru; dwb jest określany jako Dunaj.<ref name=Kristó157/><ref> Fodor 1975, str. 248.</ref><ref>Róna-Tas 1999, str. 328.</ref> Według ''[[Gesta Hungarorum]]'', Madziarowie mieszkali w „Scytii” lub „Dentumoger”<ref>''Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians'' (rozdz. 1), str. 5.</ref>. Ostatnia nazwa, która odnosi się do rzeki Don, sugeruje, że Madziarowie zamieszkiwali wschodnie regiony pontyjskich stepów, według Spinei<ref>Spinei 2003, str. 52–53.</ref>. |
Chazarski kagan wysłał swoich wysłanników do Madziarów wkrótce po tym, jak uciekli z Levedii i osiedlili się w Etelköz, według Porfirogenety. Kagan zaprosił Levediego na spotkanie, proponując uczynienie Levediego najwyższym przywódcą konfederacji plemion Madziarów w zamian za przyjęcie jego zwierzchnictwa.<ref>Róna-Tas 1999, str. 416.</ref><ref name=Kristó159>Kristó 1996, str. 159.</ref> Zamiast przyjąć ofertę, Levedi zasugerował zaoferowanie nową rangę innemu wodzowi – [[Álmos[[owi lub jego synowi [[Arpad]]owi.<ref name=Kristó159/> Kagan przyjął propozycję Levediego i na jego żądanie wodzowie Madziarów ogłosili Arpada swoim wodzem.<ref name=Kristó159/><ref name=Spinei33>Spinei 2003, str. 33.</ref> Według Kristó i Spinei, raport Porfirogenety zachował pamięć o utworzeniu centrali w ramach federacji plemion Madziarskich.<ref name=Spinei33/><ref>Kristó 1996, str. 164–165.</ref> Róna-Tas mówi, że historia dotyczy jedynie „zmiany dynastii”; upadek rodziny Levedi i pojawienie się dynastii [[Arpadowie|Arpadów]].<ref>Róna-Tas 1999, str. 417.</ref> W przeciwieństwie do opowieści Porfirogenety, Gesta Hungarorum mówi, że to nie Arpad, ale jego ojciec został wybrany pierwszym najwyższym księciem Madziarów.<ref>Fodor 1975, str. 250.</ref> | Chazarski kagan wysłał swoich wysłanników do Madziarów wkrótce po tym, jak uciekli z Levedii i osiedlili się w Etelköz, według Porfirogenety. Kagan zaprosił Levediego na spotkanie, proponując uczynienie Levediego najwyższym przywódcą konfederacji plemion Madziarów w zamian za przyjęcie jego zwierzchnictwa.<ref>Róna-Tas 1999, str. 416.</ref><ref name=Kristó159>Kristó 1996, str. 159.</ref> Zamiast przyjąć ofertę, Levedi zasugerował zaoferowanie nową rangę innemu wodzowi – [[Álmos[[owi lub jego synowi [[Arpad]]owi.<ref name=Kristó159/> Kagan przyjął propozycję Levediego i na jego żądanie wodzowie Madziarów ogłosili Arpada swoim wodzem.<ref name=Kristó159/><ref name=Spinei33>Spinei 2003, str. 33.</ref> Według Kristó i Spinei, raport Porfirogenety zachował pamięć o utworzeniu centrali w ramach federacji plemion Madziarskich.<ref name=Spinei33/><ref>Kristó 1996, str. 164–165.</ref> Róna-Tas mówi, że historia dotyczy jedynie „zmiany dynastii”; upadek rodziny Levedi i pojawienie się dynastii [[Arpadowie|Arpadów]].<ref>Róna-Tas 1999, str. 417.</ref> W przeciwieństwie do opowieści Porfirogenety, Gesta Hungarorum mówi, że to nie Arpad, ale jego ojciec został wybrany pierwszym najwyższym księciem Madziarów.<ref>Fodor 1975, str. 250.</ref> | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
<small> Pomiędzy krajem [Pieczyngów] a krajem [https://en.wikipedia.org/wiki/Esegel Esegel/Iskil], który należy do [Bułgarów Nadwołżańskich], leży pierwsza z granic Madziarów... Ich wódz stoi na czele 20.000 jeźdźców. Nazywa się „kundah”, ale ten, który faktycznie nimi rządzi, nazywany jest „jilah”. Wszyscy Madziarowie są bezwarunkowo posłuszni temu władcy w wojnach o cześć i obronę... Ich terytorium jest rozległe, rozciągające się aż do Morza Czarnego, do którego wpływają dwie rzeki, jedna większa niż [[Oxus]]. Ich kempingi znajdują się pomiędzy tymi dwoma rzekami. | <small> Pomiędzy krajem [Pieczyngów] a krajem [https://en.wikipedia.org/wiki/Esegel Esegel/Iskil], który należy do [Bułgarów Nadwołżańskich], leży pierwsza z granic Madziarów... Ich wódz stoi na czele 20.000 jeźdźców. Nazywa się „kundah”, ale ten, który faktycznie nimi rządzi, nazywany jest „jilah”. Wszyscy Madziarowie są bezwarunkowo posłuszni temu władcy w wojnach o cześć i obronę... Ich terytorium jest rozległe, rozciągające się aż do Morza Czarnego, do którego wpływają dwie rzeki, jedna większa niż [[Oxus]]. Ich kempingi znajdują się pomiędzy tymi dwoma rzekami. | ||
| − | [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Rustah Ibn Rusta]: Na Madziarach<ref name= | + | [https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Rustah Ibn Rusta]: Na Madziarach<ref name=Ibn122>''Ibn Rusta on the Magyars'', str. 122.</ref></small> |
</blockquote> </cite> | </blockquote> </cite> | ||
| − | |||
| − | |||
[[File:Arpad Kepes Kronika.jpg|thumb |left |alt=An armed men, wearing a crown, a sword, and a shield depicting a bird of prey |Syn [[Álmos]]a, [[Arpad]], przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym szefem federacji plemion Madziarów, według cesarza bizantyjskiego [[Konstantyn VII Porfirogeneta|Konstantyna VII Porfirogenety]]]] | [[File:Arpad Kepes Kronika.jpg|thumb |left |alt=An armed men, wearing a crown, a sword, and a shield depicting a bird of prey |Syn [[Álmos]]a, [[Arpad]], przedstawiony w ''[[Chronica Hungarorum]]'': był pierwszym szefem federacji plemion Madziarów, według cesarza bizantyjskiego [[Konstantyn VII Porfirogeneta|Konstantyna VII Porfirogenety]]]] | ||
| − | Porfirogeneta napisał, że [[Kabarowie]] – grupa Chazarów, którzy zbuntowali się przeciwko kaganowi — dołączyli do Madziarów w Etelköz w nieokreślonym czasie<ref>Engel 2001, str. 22.</ref><ref>Kristó 1996, str. 148.</ref>, sugerując, że Madziarowie pozbyli się zwierzchnictwa kagana.<ref name=Spinei51/> Kabarowie byli podzieleni na trzy plemiona, ale dowodził nimi jeden wódz.<ref>Kristó 1996, str. 152–153.</ref><ref name=Spinei51>Spinei 2003, str. 51.</ref> Porfirogeneta napisał również, że Kabarowie „byli promowani na pierwsze „plemię ”, ponieważ okazali się „najsilniejszymi i najdzielniejszymi”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' ( | + | Porfirogeneta napisał, że [[Kabarowie]] – grupa Chazarów, którzy zbuntowali się przeciwko kaganowi — dołączyli do Madziarów w Etelköz w nieokreślonym czasie<ref>Engel 2001, str. 22.</ref><ref>Kristó 1996, str. 148.</ref>, sugerując, że Madziarowie pozbyli się zwierzchnictwa kagana.<ref name=Spinei51/> Kabarowie byli podzieleni na trzy plemiona, ale dowodził nimi jeden wódz.<ref>Kristó 1996, str. 152–153.</ref><ref name=Spinei51>Spinei 2003, str. 51.</ref> Porfirogeneta napisał również, że Kabarowie „byli promowani na pierwsze „plemię ”, ponieważ okazali się „najsilniejszymi i najdzielniejszymi”<ref>''Constantine Porphyrogenitus'': ''De Administrando Imperio'' (rozdz. 39), str. 175.</ref> z plemion.<ref name=Kristó153>Kristó 1996, str. 153.</ref> W związku z tym Kabarowie stanowili awangardę Madziarów, ponieważ ludy koczownicze zawsze umieszczały powiązane plemiona na najbardziej narażonej pozycji.<ref name=Kristó153/><ref name=Spinei51/> |
| − | Ibn Rusta napisał, że Madziarowie podporządkowali sąsiednie ludy słowiańskie, nakładając na nie „ciężki haracz”<ref | + | Ibn Rusta napisał, że Madziarowie podporządkowali sąsiednie ludy słowiańskie, nakładając na nie „ciężki haracz”<ref name=Ibn122/> i traktując ich jak jeńców<ref name=Fodor251>Fodor 1975, str. 251.</ref>. Madziarowie również "dokonywali rabunkowych najazdów na Słowian"<ref name=Ibn122/> i sprzedawali tych schwytanych podczas tych najazdów Bizantyjczykom w Kerczu na Półwyspie Krymskim.<ref name=Fodor251/><ref>Spinei 2003, str. 43.</ref> Grupa wojowników Madziarów zaatakowała przyszłego Świętego Cyryla Filozofa „wyjącego jak wilki i chcącego go zabić”<ref name=Life45>''Życie Konstantyna'' (rozdz. 8), str. 45.</ref> na stepach w pobliżu Krymu, zgodnie z legendą świętego.<ref name=Curta123>Curta 2006, str. 123.</ref> Jednak Cyryl przekonał ich, aby „uwolnili go i całą jego świtę w pokoju”.<ref name=Life45/><ref name=Curta123/> Mieszkańcy regionów położonych wzdłuż lewego brzegu Dniestru – których ruska kronika pierwotna zidentyfikowała jako Tivertsi – umocnili swoje osady w drugiej połowie IX wieku, co wydaje się być związane z obecnością Madziarów.<ref>Curta 2006, str. 124, 185.</ref> |
| − | == | + | Rabunkowy najazd we wschodniej Francji w 862 roku był pierwszą zarejestrowaną wyprawą wojskową Madziarów w Europie Środkowej.<ref>Molnár 2001, str. 11.</ref><ref name=Engel10>Engel 2001, str. 10.</ref> Ten najazd mógł zostać zainicjowany przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9Bcis%C5%82aw_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_wielkomorawski) Rośœcisława z Moraw, który był w stanie wojny z [[Ludwig der Deutsche|Ludwikiem II Niemieckim]]], według Róna-Tas i Spinei.<ref name=Spinei50>Spinei 2003, str. 50.</ref><ref>Róna-Tas 1999, str. 331.</ref> Dłuższa wersja ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Annales_iuvavenses Annales iuvavenses]'' mówi, że Madziarowie wrócili do Wschodnich Franków i splądrowali region Wiednia w 881 roku.<ref name=Spinei50/><ref name=Engel10/> To samo źródło osobno wspomniało o ''Cowari'', czyli [[Kabarowie|Kabarach]], plądrujących region Kulmberg lub Kollmitz w tym samym roku, pokazując, że Kabarowie stanowili odrębną grupę.<ref>Kristó 1996, str. 150.</ref><ref>Brook 2006, str. 143.</ref> Na początku lat osiemdziesiątych IX wieku „król” Madziarów odbył przyjacielskie spotkanie z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyryl_i_Metody Metodym], arcybiskupem Moraw, który według legendy Metodego wracał z Konstantynopola na Morawy.<ref>László 1996, str. 43.</ref><ref>Curta 2006, str. 123.</ref><ref>Kristó 1996, str. 175, 219.</ref><ref>Spinei 2003, str. 36.</ref><ref>Fodor 1975, str. 261.</ref> |
| − | + | <blockquote><cite> | |
| + | <small>Gdy [[król Węgier]] przybył na ziemie naddunajskie, Metody chciał się z nim zobaczyć. I chociaż niektórzy zakładali i mówili: „Nie uniknie męki”, Metody udał się do [króla]. I jak przystało na władcę, [król] przyjął [Metodego] z czcią, powagą i radością. Po rozmowie z [Metodym], jak przystoi takim ludziom, [król] odprawił [Metodego] uściskiem i wieloma darami. Całując go [król] powiedział: „Czcigodny Ojcze, pamiętaj o mnie zawsze w swoich świętych modlitwach.” | ||
| − | + | ''Życie Metodego'' <ref name="Life_of_Methodius_ch16_p125">''Życie Metodego'' (rozdz. 16), str. 125.</ref></small> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
</blockquote> </cite> | </blockquote> </cite> | ||
| − | + | == Przypisy == | |
| − | + | {{izvori}} | |
| − | |||
| − | == | + | == Dalsze czytanie == |
* Bowlus, Charles R. (1994). Franks, Moravians and Magyars: The Struggle for the Middle Danube, 788–907. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-3276-3. | * Bowlus, Charles R. (1994). Franks, Moravians and Magyars: The Struggle for the Middle Danube, 788–907. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-3276-3. | ||
* Makkai, László (1994). "The Hungarians' prehistory, their conquest of Hungary and their raids to the West to 955". In Sugar, Peter F.; Hanák, Péter; Frank, Tibor (eds.). A History of Hungary. Indiana University Press. pp. 8–14. ISBN 0-253-35578-8. | * Makkai, László (1994). "The Hungarians' prehistory, their conquest of Hungary and their raids to the West to 955". In Sugar, Peter F.; Hanák, Péter; Frank, Tibor (eds.). A History of Hungary. Indiana University Press. pp. 8–14. ISBN 0-253-35578-8. | ||
| − | == | + | == Linki zewnętrzne == |
| − | * Hofer, Tamás (Fall 1996). " | + | * Hofer, Tamás (Fall 1996). "Etnografia i prehistoria Węgier (Edytowana wersja wykładu wygłoszonego na konferencji „Etnografia i prehistoria” zorganizowanej przez Węgierski Komitet Prehistoryczny Węgierskiej Akademii Nauk, 5 grudnia 1995)". Budapesti Könyvszemle – BUKSZ. [dostęp:2014-12-09]. |
| − | {{ | + | {{SORTUJ:Etelköz}} |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Historia]] |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Historia Węgier]] |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 11:07, 14 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Picta.jpg Álmos przedstawiony w Chronica Hungarorum: był pierwszym przywódcą federacji plemion Madziarów, według węgierskich kronik Konstantyn VII Porfirogeneta zidentyfikował Etelköz z ziemiami, na których płyną rzeki „Barouch”, „Koubou”, „Troullos”, „Broutos” i „Seretos”[1].[2] Identyfikacja trzech ostatnich rzek z Dniestrem, Prutem i Seretem jest bezdyskusyjna, ale tradycyjne utożsamianie Baroucha z Dnieprem i Koubou z Południowym Bugiem jest obalone przez Spinei.[2][3] Al-Jayhani napisał, że terytorium Madziarów znajdowało się między dwiema rzekami nazwanymi „tl” i „dwb” w latach 70-tych XIX wieku.[4] Według współczesnych uczonych tl może odnosić się do Wołgi, Donu lub Dniepru; dwb jest określany jako Dunaj.[4][5][6] Według Gesta Hungarorum, Madziarowie mieszkali w „Scytii” lub „Dentumoger”[7]. Ostatnia nazwa, która odnosi się do rzeki Don, sugeruje, że Madziarowie zamieszkiwali wschodnie regiony pontyjskich stepów, według Spinei[8]. Chazarski kagan wysłał swoich wysłanników do Madziarów wkrótce po tym, jak uciekli z Levedii i osiedlili się w Etelköz, według Porfirogenety. Kagan zaprosił Levediego na spotkanie, proponując uczynienie Levediego najwyższym przywódcą konfederacji plemion Madziarów w zamian za przyjęcie jego zwierzchnictwa.[9][10] Zamiast przyjąć ofertę, Levedi zasugerował zaoferowanie nową rangę innemu wodzowi – [[Álmos[[owi lub jego synowi Arpadowi.[10] Kagan przyjął propozycję Levediego i na jego żądanie wodzowie Madziarów ogłosili Arpada swoim wodzem.[10][11] Według Kristó i Spinei, raport Porfirogenety zachował pamięć o utworzeniu centrali w ramach federacji plemion Madziarskich.[11][12] Róna-Tas mówi, że historia dotyczy jedynie „zmiany dynastii”; upadek rodziny Levedi i pojawienie się dynastii Arpadów.[13] W przeciwieństwie do opowieści Porfirogenety, Gesta Hungarorum mówi, że to nie Arpad, ale jego ojciec został wybrany pierwszym najwyższym księciem Madziarów.[14] Według muzułmańskich uczonych Madziarzy mieli dwóch najwyższych przywódców, kende i gyula, przy czym ten ostatni był ich władcą w latach 70. IX wieku[15]. Ich raport sugeruje, że kagan nadał tytuł Chazara szefowi federacji plemion Madziarów; Ibn Fadlan odnotował, że trzeci dygnitarz chazarski pojawił się w latach dwudziestych X wieku.[16] Raport muzułmańskiego uczonego sugeruje również, że Madziarowie przyjęli chazarski system „podwójnego królestwa”, w którym najwyższa władza została podzielona między świętego władcę (kende) i dowódcę wojskowego (gulę).[11][17][18]
Plik:Arpad Kepes Kronika.jpg Syn Álmosa, Arpad, przedstawiony w Chronica Hungarorum: był pierwszym szefem federacji plemion Madziarów, według cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenety Porfirogeneta napisał, że Kabarowie – grupa Chazarów, którzy zbuntowali się przeciwko kaganowi — dołączyli do Madziarów w Etelköz w nieokreślonym czasie[20][21], sugerując, że Madziarowie pozbyli się zwierzchnictwa kagana.[22] Kabarowie byli podzieleni na trzy plemiona, ale dowodził nimi jeden wódz.[23][22] Porfirogeneta napisał również, że Kabarowie „byli promowani na pierwsze „plemię ”, ponieważ okazali się „najsilniejszymi i najdzielniejszymi”[24] z plemion.[25] W związku z tym Kabarowie stanowili awangardę Madziarów, ponieważ ludy koczownicze zawsze umieszczały powiązane plemiona na najbardziej narażonej pozycji.[25][22] Ibn Rusta napisał, że Madziarowie podporządkowali sąsiednie ludy słowiańskie, nakładając na nie „ciężki haracz”[19] i traktując ich jak jeńców[26]. Madziarowie również "dokonywali rabunkowych najazdów na Słowian"[19] i sprzedawali tych schwytanych podczas tych najazdów Bizantyjczykom w Kerczu na Półwyspie Krymskim.[26][27] Grupa wojowników Madziarów zaatakowała przyszłego Świętego Cyryla Filozofa „wyjącego jak wilki i chcącego go zabić”[28] na stepach w pobliżu Krymu, zgodnie z legendą świętego.[29] Jednak Cyryl przekonał ich, aby „uwolnili go i całą jego świtę w pokoju”.[28][29] Mieszkańcy regionów położonych wzdłuż lewego brzegu Dniestru – których ruska kronika pierwotna zidentyfikowała jako Tivertsi – umocnili swoje osady w drugiej połowie IX wieku, co wydaje się być związane z obecnością Madziarów.[30] Rabunkowy najazd we wschodniej Francji w 862 roku był pierwszą zarejestrowaną wyprawą wojskową Madziarów w Europie Środkowej.[31][32] Ten najazd mógł zostać zainicjowany przez Rośœcisława z Moraw, który był w stanie wojny z Ludwikiem II Niemieckim, według Róna-Tas i Spinei.[33][34] Dłuższa wersja Annales iuvavenses mówi, że Madziarowie wrócili do Wschodnich Franków i splądrowali region Wiednia w 881 roku.[33][32] To samo źródło osobno wspomniało o Cowari, czyli Kabarach, plądrujących region Kulmberg lub Kollmitz w tym samym roku, pokazując, że Kabarowie stanowili odrębną grupę.[35][36] Na początku lat osiemdziesiątych IX wieku „król” Madziarów odbył przyjacielskie spotkanie z Metodym, arcybiskupem Moraw, który według legendy Metodego wracał z Konstantynopola na Morawy.[37][38][39][40][41]
Przypisy
Dalsze czytanie
Linki zewnętrzne
|
