Lechfeldi csata: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 39: Linia 39:
 
Historyk Igaz Levente twierdzi, że kampania węgierska z 910 r. została rozpoczęta, aby zapobiec kolejnej kampanii niemieckiej przeciwko terytoriom węgierskim, jak ta z 907 r., która zakończyła się klęską armii zachodniej w [[Pozsonyi csata|bitwie pod Pressburgiem]]. Chociaż było to miażdżące zwycięstwo Węgier, Madziarowie uważali, że bezpieczniej jest prowadzić operacje wojskowe w Niemczech niż na ich własnych ziemiach.<ref name='Igaz'>Igaz Levente, [http://www.belvedere-meridionale.hu/lapszamok/archive/2010_2.pdf "... A király maga is csodálkozik azon, hogy ő, a győztes, legyőzötté vált..."], Belvedere Meridionale, 2012/2, str. 6</ref> Ta węgierska kampania jest często cytowana jako wspaniały przykład strategii prewencyjnej wojny<ref>Igaz Levente 2010, p. 6</ref>.
 
Historyk Igaz Levente twierdzi, że kampania węgierska z 910 r. została rozpoczęta, aby zapobiec kolejnej kampanii niemieckiej przeciwko terytoriom węgierskim, jak ta z 907 r., która zakończyła się klęską armii zachodniej w [[Pozsonyi csata|bitwie pod Pressburgiem]]. Chociaż było to miażdżące zwycięstwo Węgier, Madziarowie uważali, że bezpieczniej jest prowadzić operacje wojskowe w Niemczech niż na ich własnych ziemiach.<ref name='Igaz'>Igaz Levente, [http://www.belvedere-meridionale.hu/lapszamok/archive/2010_2.pdf "... A király maga is csodálkozik azon, hogy ő, a győztes, legyőzötté vált..."], Belvedere Meridionale, 2012/2, str. 6</ref> Ta węgierska kampania jest często cytowana jako wspaniały przykład strategii prewencyjnej wojny<ref>Igaz Levente 2010, p. 6</ref>.
  
Król i jego żołnierze przybyli w pobliże miasta Augsburga, na równiny Gunzenle, w pobliżu rzeki Lech, i czekali na pojawienie się armii frankońskiej dowodzonej przez Gebharda, księcia Lotaryngii, i przyłączenie się do nich przeciwko Węgrom. Na czele armii królewskiej stał hrabia Gozbert [12], ponieważ Ludwik Dzieciątko miał wtedy zaledwie 16 lat. [13] Nie wiemy, kto dowodził Węgrami, ponieważ Wielki Książę Węgrów w IX i X wieku nigdy nie brał udziału w bitwie poza terenami węgierskimi, a kampanie były prowadzone przez mniejszych dowódców wojskowych - być może gulów [ 14] horka lub jeden z książąt. [15]
+
Król i jego żołnierze przybyli w pobliże miasta Augsburga, na równiny Gunzenle, w pobliżu rzeki Lech, i czekali na pojawienie się armii frankońskiej dowodzonej przez [https://en.wikipedia.org/wiki/Gebhard,_Duke_of_Lorraine Gebharda], księcia Lotaryngii, i przyłączenie się do nich przeciwko Węgrom. Na czele armii królewskiej stał hrabia Gozbert<ref>Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991., p. 129</ref>, ponieważ Ludwik Dziecię miał wtedy zaledwie 16 lat.<ref name='Bóna'>Bóna, István (2000). ''A magyarok és Európa a 9-10. században'' [''Węgrzy i Europa w IX–X wieku'']. Budapest: História - MTA Történettudományi Intézete. str. 37. ISBN 963-8312-67-X.}</ref> Nie wiemy, kto dowodził Węgrami, ponieważ Wielki Książę Węgrów w IX i X wieku nigdy nie brał udziału w bitwie poza terenami węgierskimi, a kampanie były prowadzone przez mniejszych dowódców wojskowych być może [[gyula|gyulów]]<ref name="Szabados György 2011">Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 201</ref> [[horka]] lub jeden z książąt.<ref>Dénes, József. ''[http://www.oroksegvedelem.hu/3_veresegek_es_felsikerek_valtakozasa Az elfelejtett évszázad - a honfoglalástól Szent Istvánig]''. [dostęp:2015-06-01].</ref>
  
<small><small><small><small>The king and his troops arrived near the city of Augsburg, on the plains of Gunzenle, near the Lech river, and waited for the [[Franconia|Frankish]] army led by [[Gebhard, Duke of Lorraine]] to appear and join them against the Hungarians. The king's army was led by Count Gozbert,<ref>Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991., p. 129</ref> because [[Louis the Child]] was only 16 years old at the time.<ref name='Bóna'>{{cite book | last = Bóna | first = István | authorlink = | title = A magyarok és Európa a 9-10. században ''("The Hungarians and Europe in the 9th-10th centuries")'' | publisher = História - MTA Történettudományi Intézete | language=Hungarian | year = 2000 | location = Budapest | page = 37| url = | doi = | id = | isbn = 963-8312-67-X}}</ref> We do not know who led the Hungarians, inasmuch as the [[Grand Prince of the Hungarians]] in the ninth and tenth centuries never took part in a battle outside of the Hungarian territories, the campaigns being led by more minor military leaders—possibly the [[gyula (title)|gyula]],<ref name="Szabados György 2011">Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 201</ref> the [[horka (title)|horka]] or one of the princes.<ref name='Dénes'>{{cite web|first=József |last=Dénes |url=http://www.oroksegvedelem.hu/3_veresegek_es_felsikerek_valtakozasa | title=Az elfelejtett évszázad - a honfoglalástól Szent Istvánig | accessdate=2015-06-01|language=hu}}</ref> </small></small></small></small>
+
Węgrzy dowiedzieli się o planach króla Ludwika i szybko wysłali armię węgierską, która rzuciła się, aby zapobiec połączeniu sił szwabskich i frankijsko-lotaryńsko-bawarskich. Z dzieła Aventinus: ''Annalium Boiorum'' tom VII możemy zrekonstruować nawet ich trasę: po przekroczeniu Bawarii przez rzekę Enns dotarli do Augsburga przez Tegernsee, a następnie Sandau koło Landsberg am Lech.<ref name="Kristó Gyula 1980">Kristó Gyula: Levedi törzsszövetségétől Szent István Államáig; Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1980, p. 239</ref> Bardzo szybko dotarli do Augsburga w wymuszonym marszu, zupełnie nieoczekiwanym przez Ludwika i jego armię.<ref>Werra, Joseph: Über den Continuator Reginonis; Gressner & Schramm, Leipzig, 1883, str. 69 ''Annales Alamannici'' dla roku 910, Łaciński tekst: "''Ungari in Alamanniam; bello insperato. "''. Polskie tłumaczenie: ''Węgrzy w Alamannii; nieoczekiwana wojna''".</ref> Jest to kolejny dowód na niesamowitą skuteczność szpiegostwa ze względu na podkreślenie przez [[Księstwo|Księstwo Węgier]] i inne państwa wędrownych wojowników.<ref name="Göckenjan, Hansgerd 2001">Göckenjan, Hansgerd: Felderítők és kémek. Tanulmány a nomád hadviselés stratégiájáról és taktikájáról (Scouts and spies. A study of the strategy and tactics of the nomadic warfare). In: Nomád népvándorlások, magyar honfoglalás; Balassi Kiadó, Budapest, 2001, p. 57-66 (about the Hungarian intelligence: p. 61-63)</ref><ref name='Grubbs'>Grubbs, John Ty. [https://web.archive.org/web/20150610130804/http://c.ymcdn.com/sites/www.iafie.org/resource/resmgr/2010_essays/jgrubbs.pdf "The Mongol Intelligence Apparatus: The Triumphs of Genghis Khan's Spy Network"] (PDF). Zarchiwizowane z [http://c.ymcdn.com/sites/www.iafie.org/resource/resmgr/2010_essays/jgrubbs.pdf oryginału] (PDF) 2015-06-10. [dostep:2015-06-05].</ref> Nieoczekiwane pojawienie się Węgrów przed bitwą pod Augsburgiem sprawia, że ​​trudno uwierzyć, że był to tylko zbieg okoliczności. Świadczy to o tym, że wywiad węgierski działał bardzo efektywnie nie tylko na Węgrzech, ale także na terytorium wroga, umożliwiając przeniesienie na jego ziemie miejsca działań wojennych. Jak wspomina [[Liutprand|Liutprand z Cremony]], król nie spodziewał się, że Węgrzy tak szybko pojawią się na jego ziemiach.
  
Węgrzy dowiedzieli się o planach Ludwika Dziecka i szybko wysłali armię węgierską, która rzuciła się, aby zapobiec połączeniu sił szwabskich i franko-lotarsko-bawarskich. Z dzieła Aventinus: Annalium Boiorum tom VII możemy zrekonstruować nawet ich trasę: po przekroczeniu Bawarii przez rzekę Enns dotarli do Augsburga przez Tegernsee, a następnie Sandau koło Landsberg am Lech. [16] Bardzo szybko dotarli do Augsburga w wymuszonym marszu, zupełnie nieoczekiwanym przez Ludwika Dziecka i jego armię. [17] Jest to kolejny dowód na niesamowitą skuteczność szpiegostwa ze względu na podkreślenie przez Księstwo Węgier i inne państwa wędrownych wojowników. [18] [19] Nieoczekiwane pojawienie się Węgrów przed bitwą pod Augsburgiem sprawia, że ​​trudno uwierzyć, że był to tylko zbieg okoliczności. Świadczy to o tym, że wywiad węgierski działał bardzo efektywnie nie tylko na Węgrzech, ale także na terytorium wroga, umożliwiając przeniesienie na jego ziemie miejsca działań wojennych. Jak wspomina Liutprand z Cremony, król nie spodziewał się, że Węgrzy tak szybko pojawią się na jego ziemiach. [20] Tak więc jego plany zjednoczenia wszystkich jego sił: głównie jego wojsk szwabskich i armii franko-lotarsko-bawarskiej, przed bitwą, nie powiodły się z powodu niezwykłego szpiegostwa koczowniczego państwa węgierskiego i znakomitej mobilności armii Madziarów, co umożliwiło aby oddzielnie pokonali te dwie armie. Podsumowując, można powiedzieć, że szpiedzy węgierscy dowiedzieli się o przygotowaniach wojsk niemieckich i tak szybko poinformowali dowódców Madziarów, że mieli czas zebrać armię i wkroczyć na terytorium Niemiec tak szybko, że Frankowie wschodni nie mieli czasu nie tylko na docierają do Węgier, ale nawet po to, by zakończyć koncentrację swoich wojsk i ruszyć w ich kierunku. Jednak z relacji Liutpranda z Cremony można zrozumieć, że nawet bez pomocy Franków armia królewska miała znacznie więcej żołnierzy niż Węgrzy.
+
<ref>Györffy György 2002 str. 214 z ''Antapodosis'' [[Liutprand|Liutpranda z Cremony]]. Polskie tłumaczenie z angielskiego (z wegierskiej wersji): „''Król Ludwik ze swoim zwerbowanym wojskiem [ogromną armią] przybył do Augsburga, gdzie został poinformowany o nieoczekiwanych, lepiej powiedzieć niechcianych wiadomościach, że ten lud [Węgrzy] jest w jego sąsiedztwie''”</ref> Tak więc jego plany zjednoczenia wszystkich jego sił: głównie jego wojsk szwabskich i armii frankijskoo-lotaryyńsko-bawarskiej, przed bitwą, nie powiodły się z powodu niezwykłego szpiegostwa koczowniczego państwa węgierskiego i znakomitej mobilności armii Madziarów, co umożliwiło aby oddzielnie pokonali te dwie armie. Podsumowując, można powiedzieć, że szpiedzy węgierscy dowiedzieli się o przygotowaniach wojsk niemieckich i tak szybko poinformowali dowódców Madziarów, że ci mieli czas zebrać armię i wkroczyć na terytorium Niemiec tak szybko, że Frankowie wschodni nie mieli czasu nie tylko na dotarcie na Węgry, ale nawet po to, by zakończyć koncentrację swoich wojsk i ruszyć w ich kierunku. Jednak z relacji Liutpranda z Cremony można zrozumieć, że nawet bez pomocy Franków armia królewska miała znacznie więcej rycerzy niż Węgrzy.
  
<small><small><small><small>The Hungarians learned about the plans of Louis the Child, and quickly sent a Hungarian army, which rushed to prevent the joining of the Swabian and Frankish-Lotharingian-Bavarian forces. From the work of Aventinus: ''Annalium Boiorum'' volume VII, we can reconstruct even their route: after they had crossed Bavaria through the River [[Enns (river)|Enns]], they reached [[Augsburg]] through [[Tegernsee (lake)|Tegernsee]], then Sandau near to [[Landsberg am Lech]].<ref name="Kristó Gyula 1980">Kristó Gyula: Levedi törzsszövetségétől Szent István Államáig; Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1980, p. 239</ref> They reached Augsburg on forced march very quickly, totally unexpected by [[Louis the Child]] and his army.<ref>Werra, Joseph: Über den Continuator Reginonis; Gressner & Schramm, Leipzig, 1883, p. 69 ''Annales Alamannici'' for the year 910, Latin text: "''Ungari in Alamanniam; bello insperato. "''. English translation: ''Hungarians in Alamannia; an unexpected war''".</ref> This is further proof of the incredible efficiency of espionage due to its emphasis by the [[Principality of Hungary]] and other states of the nomadic warriors.<ref name="Göckenjan, Hansgerd 2001">Göckenjan, Hansgerd: Felderítők és kémek. Tanulmány a nomád hadviselés stratégiájáról és taktikájáról (Scouts and spies. A study of the strategy and tactics of the nomadic warfare). In: Nomád népvándorlások, magyar honfoglalás; Balassi Kiadó, Budapest, 2001, p. 57-66 (about the Hungarian intelligence: p. 61-63)</ref><ref name='Grubbs'>{{cite web |first=John Ty |last=Grubbs |url=http://c.ymcdn.com/sites/www.iafie.org/resource/resmgr/2010_essays/jgrubbs.pdf |title=The Mongol Intelligence Apparatus: The Triumphs of Genghis Khan’s Spy Network |accessdate=2015-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610130804/http://c.ymcdn.com/sites/www.iafie.org/resource/resmgr/2010_essays/jgrubbs.pdf |archive-date=2015-06-10 |url-status=dead }}</ref> The unexpected appearance of the Hungarians before the battle of Augsburg makes it hard to believe that it was only a coincidence. This shows that the Hungarian intelligence worked very effectively not only in Hungary, but also in enemy territory, making possible the moving of the place of the military operations on his land. As [[Liutprand of Cremona]] mentions, the king did not expect that the Hungarians would appear in his land so quickly.<ref>Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of [[Liutprand of Cremona]]. Hungarian translation from the original Latin: "''Lajos király már megérkezett összetoborzott sokaságával Augsburgba, amikor jelentik azt a nem remélt, vagy inkább nem óhajtott hírt, hogy e nép ott van a szomszédságukban."'' English translation from the Hungarian: ''King Louis with his recruited crowd [huge army] arrived to Augsburg, when he was informed of the unhoped, better to say unwished news that this people [the Hungarians] is in his neighborhood''"</ref> So his plans of uniting all of his forces: his mostly [[Swabia]]n troops and the Frankish-Lotharingian-Bavarian army, before the battle, failed because of the remarkable espionage of the nomadic Hungarian state and the superior mobility of the Magyar army, which made possible for them to defeat these two armies separately. In conclusion we can say that the Hungarian spies learned of the German armies preparations and informed the Magyar commanders so quickly, that these had the time to gather an army and move into the German territory so quickly that the Eastern Franks had no time not only to reach Hungary, but even to finish the concentration of their troops, and start to move towards it. Still, from the account of Liutprand of Cremona it can be understood that, even without the Frankish help, the king's army had many more soldiers than the Hungarians. </small></small></small></small>
+
Jeden z historyków przypuszcza, że ​​mała jednostka węgierska zajmowała się armią Franków aż do zakończenia bitwy pod Augsburgiem. Węgierscy koczowniczy wojownicy stosowali podobną taktykę gdzie indziej. Odwracali uwagę wrogów prostymi manewrami, aby ukryć prawdziwy ruch taktyczny i zamiary. Przykładem jest [[Brenta|bitwa nad Brentą]].<ref name="Lipp Tamás 1988">Lipp Tamás: Árpád és Kurszán; Kozmosz Könyvek, Budapest, 1988, p. 97-99</ref>
 
 
Jeden z historyków przypuszcza, że ​​mała jednostka węgierska zajmowała się armią Franków aż do zakończenia bitwy pod Augsburgiem. Węgierscy koczowniczy wojownicy stosowali podobną taktykę gdzie indziej. Odwracali uwagę wrogów prostymi manewrami, aby ukryć prawdziwy ruch taktyczny i zamiary. Przykładem jest bitwa nad Brentą. [21]
 
 
 
<small><small><small><small>One historian supposes that a small Hungarian unit kept the Frankish Army busy until the Battle of Augsburg ended. Hungarian nomadic warriors used similar tactics elsewhere. They distracted enemies with simple maneuvers to hide the real tactical movement and intent. An example is the [[Battle of the Brenta]].<ref name="Lipp Tamás 1988">Lipp Tamás: Árpád és Kurszán; Kozmosz Könyvek, Budapest, 1988, p. 97-99</ref> </small></small></small></small>
 
  
 
== Bitwa ==
 
== Bitwa ==

Wersja z 11:43, 15 sie 2020

Lechfeldi csata (pol. Bitwa na Lechowym Polu, niem. Schlacht auf dem Lechfeld, cz. Bitva na Lechu) w 910 roku była ważnym zwycięstwem armii Madziarów nad zjednoczoną armią cesarską Ludwika IV Dziecięcia.[1][2] Położone na południe od Augsburga Lechowe Pole to równina zalewowa nad rzeką Lech. W tym czasie Wielkim Księciem Węgier był Zoltán, ale nie ma wzmianki o tym, że brał udział w bitwie.

Ta bitwa jest jednym z najwspanialszych przykładów sukcesu słynnej taktyki udawanego odwrotu stosowanej przez wędrownych wojowników oraz przykładem tego, jak skutecznie można wykorzystać wojnę psychologiczną.

Bitwa pojawia się jako pierwsza bitwa pod Augsburgiem[3] w węgierskiej historiografii.

Źródła

Źródła obejmują Antapodosis, seu rerum per Europam gestarum, napisane przez Liutpranda z Cremony,[4] Continuator Reginonis, Annales Alamannici,[5] nekrologów niemieckich hrabiów (Gozbert i Managolt), zabitych w tej bitwie. Bardzo ważnym źródłem tej bitwy jest również kronika o nazwie Annalium Boiorum VII, napisana w XVI wieku przez bawarskiego humanistę Johannesa Aventinusa, ponieważ szczegółowo opisuje pierwszą bitwę pod Augsburgiem, opierając się na starych źródłach, które dziś zaginęły. Jednak popełnia błędy, umieszczając tę ​​bitwę w 907 r., natychmiast po bitwie pod Pressburgiem, w miejscu pod Ennsburgiem w Bawarii oraz zamiast Szwabów wymienia Bawarczyków jako jej uczestników.

Lokalizacja i data

Większość historyków przyjmuje datę i miejsce bitwy podane przez Liutpranda z Cremoną na rok 910 i Augsburg, jako miejsce. Chociaż dzieło Liutpranda z Cremony Antapodosis powstało w latach pięćdziesiątych X wieku, a więc zaledwie kilkadziesiąt lat po wydarzeniach, węgierski historyk Torma Béla uważa, że ​​to nie on, a pisarz w XVI wieku Aventinus miał rację, lokując bitwę, którą szczegółowo przedstawia, w 907 roku i pod Ennsburg, a nie Augsburgiem, jak wskazuje Liutprand.[6] Reprezentuje jednak odmienne zdanie niż inni historycy, którzy uważają, że informacje współczesnego Liutpranda są słuszne.

Tło

Ta bitwa była częścią wojny w Kotlinie Karpackiej między nowo zasiedlonymi Węgrami a wschodnim królestwem Franków, która trwała od 900 roku, po odbiciu Zadunaja przez Węgrów spod panowania Bawarii i po 910 roku, roku bitwy pod Rednitz. Po bitwie pod Pressburgiem Węgrzy kontynuowali kampanie przeciwko wschodnim Frankom w celu całkowitego podporządkowania sobie Niemców pokonanych w 907 r. W 908 r. Armia węgierska najechała Turyngię, zabijając w bitwie pod Eisenach ich księcia Burcharda, księcia [3],_Duke_of_Thuringia Egino i Rudolfa I, biskup Würzburga. W 909 r. Wojska węgierskie najechały Bawarię, ale zostały pokonane przez księcia Bawarii Arnulfa w niewielkiej bitwie pod Pocking.

Preludium

Prawdopodobnie pragnąc powtórzyć zwycięskie kampanie swojego przodka Karola Wielkiego przeciwko Awarom, które zakończyły się podbiciem tych ostatnich (choć nie pamiętał o losie Luitpolda w bitwie pod Pressburgiem trzy lata wcześniej), król Ludwik IV Dziecię zdecydował, że siły z wszystkie księstwa niemieckie powinny się zjednoczyć, by walczyć z Węgrami. Groził nawet egzekucją tych, którzy nie zbiorą się pod jego flagą.[7] Możemy więc przypuszczać, że Ludwik zgromadził „ogromną armię”, jak to określił Liutprand w swoim Antapodosis.[8] Nie znamy dokładnej liczby, ale można przypuszczać, że była ona znacznie liczniejsza niż wojska węgierskie, co tłumaczy, dlaczego Madziarowie byli tak ostrożni podczas bitwy i czekali niezwykle długo (ponad dwanaście godzin), osłabiając siłę wroga krok po kroku dzięki taktyce uderz i uciekaj, a także stosując metody psychologiczne, aby zmylić ich, zanim podejmiesz decydujący krok taktyczny.

Historyk Igaz Levente twierdzi, że kampania węgierska z 910 r. została rozpoczęta, aby zapobiec kolejnej kampanii niemieckiej przeciwko terytoriom węgierskim, jak ta z 907 r., która zakończyła się klęską armii zachodniej w bitwie pod Pressburgiem. Chociaż było to miażdżące zwycięstwo Węgier, Madziarowie uważali, że bezpieczniej jest prowadzić operacje wojskowe w Niemczech niż na ich własnych ziemiach.[9] Ta węgierska kampania jest często cytowana jako wspaniały przykład strategii prewencyjnej wojny[10].

Król i jego żołnierze przybyli w pobliże miasta Augsburga, na równiny Gunzenle, w pobliżu rzeki Lech, i czekali na pojawienie się armii frankońskiej dowodzonej przez Gebharda, księcia Lotaryngii, i przyłączenie się do nich przeciwko Węgrom. Na czele armii królewskiej stał hrabia Gozbert[11], ponieważ Ludwik Dziecię miał wtedy zaledwie 16 lat.[12] Nie wiemy, kto dowodził Węgrami, ponieważ Wielki Książę Węgrów w IX i X wieku nigdy nie brał udziału w bitwie poza terenami węgierskimi, a kampanie były prowadzone przez mniejszych dowódców wojskowych – być może gyulów[13] horka lub jeden z książąt.[14]

Węgrzy dowiedzieli się o planach króla Ludwika i szybko wysłali armię węgierską, która rzuciła się, aby zapobiec połączeniu sił szwabskich i frankijsko-lotaryńsko-bawarskich. Z dzieła Aventinus: Annalium Boiorum tom VII możemy zrekonstruować nawet ich trasę: po przekroczeniu Bawarii przez rzekę Enns dotarli do Augsburga przez Tegernsee, a następnie Sandau koło Landsberg am Lech.[15] Bardzo szybko dotarli do Augsburga w wymuszonym marszu, zupełnie nieoczekiwanym przez Ludwika i jego armię.[16] Jest to kolejny dowód na niesamowitą skuteczność szpiegostwa ze względu na podkreślenie przez Księstwo Węgier i inne państwa wędrownych wojowników.[17][18] Nieoczekiwane pojawienie się Węgrów przed bitwą pod Augsburgiem sprawia, że ​​trudno uwierzyć, że był to tylko zbieg okoliczności. Świadczy to o tym, że wywiad węgierski działał bardzo efektywnie nie tylko na Węgrzech, ale także na terytorium wroga, umożliwiając przeniesienie na jego ziemie miejsca działań wojennych. Jak wspomina Liutprand z Cremony, król nie spodziewał się, że Węgrzy tak szybko pojawią się na jego ziemiach.

[19] Tak więc jego plany zjednoczenia wszystkich jego sił: głównie jego wojsk szwabskich i armii frankijskoo-lotaryyńsko-bawarskiej, przed bitwą, nie powiodły się z powodu niezwykłego szpiegostwa koczowniczego państwa węgierskiego i znakomitej mobilności armii Madziarów, co umożliwiło aby oddzielnie pokonali te dwie armie. Podsumowując, można powiedzieć, że szpiedzy węgierscy dowiedzieli się o przygotowaniach wojsk niemieckich i tak szybko poinformowali dowódców Madziarów, że ci mieli czas zebrać armię i wkroczyć na terytorium Niemiec tak szybko, że Frankowie wschodni nie mieli czasu nie tylko na dotarcie na Węgry, ale nawet po to, by zakończyć koncentrację swoich wojsk i ruszyć w ich kierunku. Jednak z relacji Liutpranda z Cremony można zrozumieć, że nawet bez pomocy Franków armia królewska miała znacznie więcej rycerzy niż Węgrzy.

Jeden z historyków przypuszcza, że ​​mała jednostka węgierska zajmowała się armią Franków aż do zakończenia bitwy pod Augsburgiem. Węgierscy koczowniczy wojownicy stosowali podobną taktykę gdzie indziej. Odwracali uwagę wrogów prostymi manewrami, aby ukryć prawdziwy ruch taktyczny i zamiary. Przykładem jest bitwa nad Brentą.[20]

Bitwa

O świcie 12 czerwca 910 r. Węgierscy jeźdźcy dokonali niespodziewanego ataku, strzelając z daleka strzałami w stronę śpiącego króla, zabijając wielu Niemców strzałami we śnie lub po przebudzeniu [22]. Atak ten był jednak tylko drobnym przygotowaniem, tzw. Atakiem rojowym [23], mającym na celu osłabienie ducha walki Niemców [24], po czym wycofali się oni do swojego obozu.

On the dawn of 12 June 910, the Hungarian horsemen made a surprise attack, shooting arrows from a distance on the kings sleeping camp, killing many Germans with their arrows in their sleep, or quite after they woke up.[21] But this attack was only a minor preparatory, so called swarming attack[22] in order to diminish the fighting spirit of the Germans,[23] after which they retreated to their camp. 

Niemcy przygotowywali się do bitwy, formując szyk bojowy i zaczęło się od Węgrów, prawdopodobnie w małych rojących się grupach łuczników, atakujących konie, strzelających z łuków do Niemców, którzy chronili się murem tarcz. Po chwili Węgrzy wycofali się udając klęskę, a gdy ścigali ich niemieccy konni konni, oddali strzały do ​​Niemców, zabijając wielu z nich, podczas gdy ich konie nadal się wycofywały. W ciągu dnia tę taktykę stosowano kilkakrotnie. [24] Prawdopodobnie armia niemiecka składała się z piechoty i ciężkiej kawalerii, z ciężkimi tarczami, lancami i mieczami, podczas gdy wszyscy Węgrzy byli lekką kawalerią, z łukiem i strzałami jako główną bronią. Dlatego gdy Niemcy zaatakowali, tylko ciężka kawaleria ścigała Węgrów, podczas gdy piechota utworzyła solidny mur i pozostała na swoich miejscach. [13] Dzięki lekkiej broni i zbroi Węgrzy byli bardziej mobilni i szybcy, ale jednocześnie bardziej podatni na ciężką broń Niemców. Ale ich koczownicze łuki kompozytowe były znacznie lepsze niż łuki europejskie, dzięki czemu mogły zabić wroga strzałami, nie będąc dosięgniętym przez Europejczyków. Również konie węgierskie były szybsze od niemieckich, ponieważ miały mniejszą wagę do udźwignięcia. Jednak aby zwabić za nimi żołnierzy niemieckich, Węgrzy musieli podejść bardzo blisko, a nawet rozpocząć krótkie starcia wręcz z przełożonymi Niemcami, w miejscach linii obronnej, gdzie widzieli słabości, a potem uciekać, gdy sytuacja zaczęła być ciężka, przekonywać wroga, że ​​za chwilę wygra, namawiać go do ścigania ich, a tym samym do rozbicia szyku bojowego, dając im możliwość wykorzystania tego i zadając im ciężkie straty .

The Germans prepared for battle, making their battle formation, and it began, with the Hungarians, probably in small swarming archer groups, attacking on horses, shooting arrows on the Germans, who protected themselves with their wall of shields. After a while the Hungarians retreated feigning defeat, and when the German heavy mounted horsemen pursued them, they shot arrows back on the Germans, killing many of them, while their horses continued to retreat. In the course of the day, this tactic was used several times.[23] Probably the German army was composed of infantry and heavy cavalry, with heavy shields, lances, and swords, while the Hungarians were all light cavalry, with bow and arrow as their main weapon. This is why when the Germans attacked, only the heavy cavalry pursued the Hungarians, while the infantry formed a solid wall, and stayed in their places.[12] Because of their light weapons and armor, Hungarians were more mobile and quick, but at the same time more vulnerable to the Germans' heavy weapons. But their nomadic composite bows were much more superior than the European bows, and because of this they could kill the enemy with their arrows, without being reached by the Europeans. Also the Hungarian horses were quicker than the German ones, because they had less weight to carry. But still, in order to lure the German soldiers after them, the Hungarians had to move very close, and even start short hand-to-hand skirmishes with the superior Germans, in the places of the defensive line, where they saw weaknesses, then to run, when the situation started to be severe, convincing the enemy that he is about to win, persuading him to pursue them, and with this to break his battle formation, giving them the opportunity to exploit this, and inflict heavy losses on them. 

Była siódma wieczorem, czyli ponad 12 godzin od rozpoczęcia bitwy (o świcie) i Ludwik Dzieciątko myślał, że jego wojska wygrywają bitwę. W tym momencie Węgrzy rozpoczęli ogólny atak, po czym ponownie zastosowali słynną taktykę udawanego odwrotu koczowniczych wojowników, zaczynając wycofywać się w pośpiechu, jakby zostali pokonani. [25] Nie wiemy na pewno dlaczego, ale w tym momencie Niemcy byli bardzo pewni, że wygrali bitwę i rozpoczęli generalny atak na wycofujących się Węgrów, pozostawiając ich dobrze chronione linie obronne i niszcząc ich szyk bojowy w pośpiechu. dogonić Węgrów, którzy wycofywali się w uporządkowanych szeregach, bardzo uważając, aby nie zdezorganizować ich kolejności bojowej. [26]

It was 7 in the evening, which is more than 12 hours from the start of the battle (at dawn), and Louis the Child thought that his troops were about to win the battle. At this moment the Hungarians started a general attack, then again used the famous feigned retreat tactic of the nomadic warriors, starting to retreat in haste, like they were defeated.[24] We do not know for sure why, but at this point the Germans were very sure that they had won the battle, and started a general attack on the retreating Hungarians, leaving their well-protected defensive lines, and breaking their battle formation in their rush to catch up to the Hungarians, who retreated in ordered lines, very careful to not disorganise their battle order.[25] 

2

Może nie chcieli czekać na kolejną noc, myśląc, że Węgrzy będą strzelać do nich przez całą noc, niszcząc ich obóz, lub byli zmęczeni niezwykłą długością bitwy (trwała cały dzień, od świtu do wieczora) , w upalnym letnim słońcu [27], albo przeżyli traumę z powodu stale rosnących strat zadawanych im przez węgierskie strzały, albo wręcz przeciwnie Węgrzy, ich monotonne, pozornie nieudane ataki na ich linie wzbudziły w nich jaźń -przyjąć, że mają zamiar wygrać bitwę. [27] Niemniej jednak pokazuje to, że Węgrzy ponownie stosowali taktykę wojny psychologicznej, sprawiając, że wojska wroga przestraszyły się, straciły wolę walki lub były przesadnie zarozumiałe, co ułatwiało ich pokonanie. Węgrzy wykorzystali również wojnę psychologiczną w innej bitwie, która miała miejsce 11 lat wcześniej: bitwie nad rzeką Brenta, udając porażkę we wczesnej potyczce, a następnie uciekając, pokazując wrogim dowódcom, że byli zrozpaczeni, a następnie wysyłając do nich posłów z prośbą o przebaczenie , przekonując w ten sposób wroga, by poczuł się pretensjonalnie i wygodnie, a następnie uderzyć w nieoczekiwanym momencie i zniszczyć armię włoską. [28]

Maybe they did not want to wait for another night, thinking that the Hungarians will shoot arrows on them all the night, destroying their camp, or they were tired by the unusual length of the battle (it lasted all day, from dawn to evening), in the hot summer sun,[26] or they were traumatised by the ever-growing losses inflicted on them by the Hungarian arrows, or on the contrary the Hungarians, with their monotone, apparently unsuccessful attacks against their lines aroused in them a self-conceit that they are about to win the battle.[26] Nevertheless, this shows that the Hungarians used again psychological warfare tactics, making the enemy troops to be frightened, or to lose their will to fight, or to be exaggeratedly self-conceited, which made them easier to defeat. The Hungarians also used psychological warfare in another battle that occurred 11 years earlier: the Battle of Brenta River, feigning defeat in an early skirmish, then running away, showing to the enemy commanders that they had despaired, then sending envoys to them asking for forgiveness, with this convincing the enemy to feel pretentious and comfortable, then striking in an unexpected moment and destroying the Italian army.[27] 

Przez całą bitwę pod Augsburgiem Węgrzy czekali na ten moment, ukrywając swoje oddziały rezerwowe w lasach [29], które pozwoliły na ukrycie ogromnej liczby żołnierzy. Wycofująca się główna armia węgierska zwabiła nacierającą kawalerię niemiecką w miejsca, w których ukrywały się ich wojska rezerwowe, i wycofywali się, aż cała ścigająca jeźdźca niemiecka przeszła przez wąskie pole oddzielające dwa lasy, w których ukryto rezerwy węgierskie, gdy nagle nie obserwując ich, te ukryte węgierskie rezerwy wyszły ze swoich kryjówek i zaatakowały Niemców z głośnym krzykiem, aby ich przestraszyć i zdemoralizować przed ostatecznym starciem [30].

During the whole battle of Augsburg, the Hungarians waited for this moment, hiding their reserve troops in woods[28] that allowed huge numbers of soldiers to be concealed. The retreating main Hungarian army lured the attacking German cavalry to the places in which their reserve troops were hidden, and they continued to retreat until the whole pursuing German cavalry crossed the narrow field which separated two woods in which the Hungarian reserves were hidden, when suddenly without observing them, these hidden Hungarian reserves came out from their hiding places and attacked the Germans with loud screaming in order to frighten and demoralize them before the final clash.[29] 

3

W tym momencie wycofujące się główne wojska węgierskie zawróciły i zaatakowały Niemców od frontu, stawiając opór i nie pozwalając im złamać linii [31]. W tym momencie te węgierskie oddziały, które przybyły z tyłu i boków Szwabów, otoczyły ich całkowicie i przystąpiły do ​​ostatecznej walki wręcz z beznadziejnym wrogiem. [32] Świadczy to o tym, że przed bitwą dowódca węgierski starannie wybrał miejsce w pobliżu pola bitwy początkowej, z dwoma lasami blisko siebie, w których mógł ukryć część swoich żołnierzy, który czekał, aż ścigający ich Niemcy miną, a następnie zaatakowali ich. . Jednym z kluczowych elementów wojny koczowniczej był staranny dobór pola bitwy, które zapewnia im przewagę w wygrywaniu bitwy. [33] Dla koczowników jednym z ważnych elementów na polu bitwy były miejsca, w których mogli ukryć część swoich żołnierzy i zwabić tam wroga, aby go okrążyć i zniszczyć. [34] W toczącej się bitwie obóz niemiecki i jego otoczenie nie nadawały się do ukrycia wojsk bez obserwacji Szwabów, więc dowódca węgierski wybrał odpowiednie miejsce z dala od pola bitwy (pierwsze pole bitwy), gdzie mógł ukryć część swoich jednostek (było to drugie pole bitwy), a jego głównym celem podczas bitwy było zwabienie wroga w to miejsce, co udawało mu się po manewrach, które trwały od świtu do wieczora i ostatecznie zakończyły się sukcesem. Świadczy to o ogromnej cierpliwości węgierskiego dowódcy, który przez cały dzień wykonywał manewry odwracające uwagę wroga od jego prawdziwego celu. To samo wydarzyło się również podczas wydarzeń, które doprowadziły do ​​bitwy nad Brentą (899), tym razem z Włochami, bitwy, w której prawdopodobnie Węgrzy byli prowadzeni przez tego samego dowódcę.

In this moment, the retreating Hungarian main troops turned back and attacked the Germans from the front, resisting their charge, and not letting them break their line.[30] At that moment those Hungarian units who came from the rear and sides of the Swabians surrounded them completely, and entered into a final hand-to-hand fight with the hopeless enemy.[31] This shows that before the battle, the Hungarian commander chose carefully a place near the initial battlefield, with two woods near to each other, in which he could hide some of his troops, which waited until the pursuing Germans passed them, and then attacked them. One of the key elements of nomadic warfare was the careful choosing of the battlefield, which provide them advantage in winning the battle.[32] For nomads, one of the important elements in a battlefield were the places where they could hide some of their troops, and to lure the enemy there in order to encircle and destroy it.[33] In the battle in point, the German camp and its surroundings were not adequate for hiding troops without being observed by the Swabians, so the Hungarian commander chose an adequate place away from the battlefield (the first battlefield), where he could hide some of his units (this being the second battlefield), and his main purpose during the battle was to lure the enemy to that place, which he succeeded after manoeuvres which lasted from the dawn until the evening, finally ending with success. This shows the great patience of the Hungarian commander, who in the whole day conducted manoeuvres which diverted the enemy's attention from his real purpose. The same thing happened also during the events which led to the Battle of the Brenta (899), this time against the Italians, a battle in which probably the Hungarians were led by the same commander. 

Fakt, że wojska węgierskie, które wykonywały taktykę pozorowanego odwrotu, wabiąc kawalerię niemiecką na drugie pole bitwy, potrafiły w decydującym momencie oprzeć się szarży ciężkiej kawalerii Szwabii, świadczy o tym, że Węgrzy mieli także oddziały w odpowiednim pancerzu. i broń, aby oprzeć się szarży najpotężniejszej ciężkiej kawalerii tamtych czasów. Ich sukcesowi sprzyjał także fakt, że wycofywali się po kolei, gdy Szwabowie stracili swój. Pokazuje to również, że węgierski dowódca uważnie wybierał gałęzie, których używał w konkretnych momentach bitwy i że był całkowicie odpowiedzialny za swoje wojska od początku do końca bitwy.

The fact that the Hungarian troops which performed the tactic of the feigned retreat, luring the German cavalry at the second battlefield, could withstand, in the decisive moment, the charge of the Swabian heavy cavalry, shows that the Hungarians had also troops with adequate armor and weapons to resist a charge from the most formidable heavy cavalry of those times. Their success was also facilitated by the fact that they retreated in order, when the Swabians lost theirs. This shows also that the Hungarian commander chose attentively which branches to use in the precise moments of the battle, and that he was totally at charge of his troops from the beginning until the end of the battle. 

Z relacji Liutpranda („ludu królów”) wynika, że ​​król nie był pośród ścigającej jeźdźców niemieckiej, dlatego uciekł. W tej rzezi, ponieważ nie mogli przełamać węgierskiego okrążenia, zapewne nie przeżył żaden niemiecki kawalerzysta i prawdopodobnie tu zginął hrabia Gozbert [35], prawdziwy dowódca armii oraz hrabia Alemannia Managolt, który prowadził atak kawaleria niemiecka.

From Liutprand's account ("the kings people") we can understand that the king was not among the pursuing German cavalry, so this is why he escaped. In this slaughter, because they could not break the Hungarian encirclement, probably no German cavalrymen survived, and presumably here was killed count Gozbert,[34] the real commander of the army and Managolt, the count of Alemannia, who were leading the attack of the German cavalry. 

4

W tym momencie król Ludwik Dzieciątko musiał znaleźć się wśród piechoty, która maszerowała za niemiecką kawalerią z daleka, myśląc, że wygrali bitwę, ale kiedy przybył na nowe miejsce bitwy, zobaczył, że jego najodważniejsi żołnierze zostali wymordowani. przez Węgrów, krótko wcześniej. Z relacji Liutpranda z Cremony możemy bardzo dobrze zrozumieć, że nie był on częścią rzezi kawalerii i zobaczył tylko jej wynik nieco później. Opowiada o swoim zdziwieniu, rozpaczy w tamtej chwili i fakcie, że został całkowicie oszukany i wprowadzony w błąd przez ich sprytną taktykę. [36]

At this point the king Louis the Child had to be among the infantry, which marched after the German cavalry from far behind, thinking that they won the battle, but when he arrived to the new battle scene, he saw that his bravest soldiers were slaughtered by the Hungarians, shortly before. From Liutprand of Cremona's account we can understand very well that he was not part of the slaughter of the cavalry, and he saw only the result of it a little later. He narrates his astonishment, despair at that moment, and the fact that he was totally fooled and misled by their clever tactics.[35] 

Pozostałe oddziały piechoty niemieckiej zaczęły w rozpaczy uciekać, próbując ratować życie. Prawdopodobnie konna jednostka straży przybocznej króla zdołała go uratować i szybko zabrać z pola bitwy, podczas gdy Węgrzy zajęci byli mordowaniem biegnącej piechoty niemieckiej, która poniosła bardzo ciężkie straty, spowodowane przez jeźdźców węgierskich, którzy, ponieważ takie były zasady wojny koczowniczej (wyeliminuj całkowicie pokonanego wroga i jego dowódców [37]), ścigali ich przez całą drogę, zabijając każdego w ich zasięgu. [38]

The remaining German infantry troops started to run away in despair, trying to save their lives. Probably the bodyguard unit of the king, which was mounted, managed to save him, and take him away quickly from the battlefield, while the Hungarians were busy of slaughtering the running German infantry, which suffered very heavy losses, caused by the Hungarian horsemen, who because these were the rules of nomadic warfare (eliminate the beaten enemy and his commanders completely [36]), pursued them all the way, killing every one in their reach.[37] 

Następstwa

Szablon:See also

Król uciekł, wkraczając do najbliższego miasta z murami (prawdopodobnie Augsburga), ale Niemcy stracili prawie całą armię. Straty węgierskie były tak niewielkie, że już po 10 dniach, 22 czerwca, udało im się unicestwić w bitwie pod Rednitz drugą armię niemiecką, frankońsko-lotaryńsko-bawarską, która przed bitwą pod Augsburgiem miała zgładzić zjednoczyć się z główną armią pod wodzą króla Ludwika Dziecka i wspólnie walczyć z Węgrami, zabijając także dowódców tej armii, w tym księcia Lotaryngii Gebharda. Tak więc armia węgierska, stosując taktykę „napoleońską” (István Bóna), [13] sprytnie zdołała zaatakować i pokonać te dwie armie oddzielnie.

The king escaped, entering the nearest town with walls (probably Augsburg), but the Germans lost almost their entire army. The Hungarian losses were so light, that after just 10 days, on 22 June, they managed to annihilate, in the Battle of Rednitz, the other German army, the Frankish-Lorrainian-Bavarian one, which before the battle of Augsburg was expected to unite with the main army led by the king Louis the Child, and to fight together against the Hungarians, killing also the commanders of that army, among them Gebhard, Duke of Lorraine. So, the Hungarian army, with a "Napoleonean" tactic (István Bóna),[12] cleverly managed to attack and beat these two armies separately. 
Plik:The Hungarian campaign in the East Frankish duchies of 910.jpg
Węgierska kampania 910 roku, która przyniosła węgierskie zwycięstwa pod Augsburgiem i Rednitz.

Po tych dwóch bitwach armia węgierska splądrowała i spaliła ziemie niemieckie, podczas gdy nikt nie próbował ich ponownie odeprzeć, wycofując się do otoczonych murami miast i zamków i czekając, aż zawrócą na Węgry. [39] W drodze powrotnej Węgrzy splądrowali okolice Regensburga, spalili Altaich i Osterhofen. [40] Tylko Bawarczycy zdołali pokonać niewielką, łupiącą jednostkę węgierską pod Neuching [41], ale to nie zmieniło faktu: unicestwienie znacznej części potęgi militarnej Niemiec i zdolności do odparcia węgierskich ataków. Świadczy o tym fakt, że po tych porażkach król niemiecki Ludwik IV Dzieciątko wraz z książętami Szwabii, Franków, Bawarii i Saksonii zgodził się oddać hołd Węgrom. [3]

After these two battles the Hungarian army plundered and burned the German territories while nobody tried to fight them off again, retreating to the walled towns and castles, and waiting for them to turn back to Hungary.[38] On their way back home, the Hungarians plundered the surroundings of Regensburg, burned Altaich and Osterhofen.[39] Only the Bavarians managed to beat a minor plundering Hungarian unit at Neuching,[40] but this did not changed the fact: the annihilation of much of Germany's military power and capability to withstand the Hungarian attacks. This is demonstrated by the fact that after these defeats, Louis IV the Child, the German king, together with the Swabian, Frankish, Bavarian and Saxonian princes, agreed to pay tribute to the Hungarians.[3] 

Jednak Ludwik Dziecko nie przeżył tych bitew zbyt długo, umierając w 911 roku, być może spowodowany traumą i upokorzeniem po tych porażkach. Jego następca jako król niemiecki, Konrad I z Niemiec (911–918), odmówił oddania hołdu Węgrom, jednak książęta Bawarii i Szwabii od 917 r. Oddali hołd Madziarom, którzy pomogli im w walce z królami niemieckimi [ 42] (43]), a to spowodowało częste ataki na Niemcy węgierskich wojsk koczowniczych (911, 913, 915, 917, 919, 924), które spowodowały wiele porażek (Eresburg w 915, Püchen w 919), zniszczenia spalenie Bremy w 915 r., Bazylea w 917 r.) i grabieże oraz zaledwie kilka sukcesów (szczególnie w 913 r.), które ostatecznie zmusiły króla Henryka Fowlera w 924 r., aby ponownie zaczął składać hołd Węgrom, aż do 933 r., Bitwy pod Riada, która zakończyła długi (26 lat) okres dominacji i dominacji militarnej Węgier w Niemczech. Jednak węgierskie naloty na Niemcy trwały do ​​955 roku, kiedy to przegrały w drugiej bitwie pod Lechfeld.

However, Louis the Child didn't survive for long these battles, dying in 911, maybe caused by the trauma and humiliation of these defeats. His successor as German king, Conrad I of Germany (911–918), refused to pay any tribute to the Hungarians (however, the dukes of Bavaria and Swabia paid from 917 tribute to the Magyars, who helped their fight against the German kings [41][42]), and this caused frequent attacks on Germany made by the Hungarian nomadic armies (911, 913, 915, 917, 919, 924), which caused many defeats (Eresburg in 915, Püchen in 919), destruction (the burning of Bremen in 915, Basel in 917) and plunderings, and just a few successes (particularly in 913), which finally forced king Henry the Fowler in 924 to again start to pay tribute to the Hungarians, until 933, the Battle of Riade which ended the long (26 years) period of Hungarian military superiority and domination in Germany. However, the Hungarian raids in Germany continued until 955, their defeat in the second Battle of Lechfeld. 

Przypisy

  1. Charles R. Bowlus, The Battle of Lechfeld and Its Aftermath, August 955: The End of the Age of Migrations in the Latin West, Ashgate Publishing, Ltd., 2006, p. 166
  2. Szabados György Vereség háttér nélkül? Augsburg 955. Zarchiwizowano 2016-03-04 na Wayback Machine Hitel 18 (2005)/8. 24–30
  3. 3,0 3,1 Szabados György: Vereség háttér nélkül? Augsburg, 955
  4. Györffy György: A magyarok elődeiről és a honfoglalásról; Osiris Kiadó, Budapest, 2002 str. 213-214 z Antapodosis Liutpranda z Cremony. Tłumaczenie węgierskie z oryginalnej łaciny części, która dotyczy Węgrów.
  5. Werra, Joseph, Über den Continuator Reginonis
  6. Torma Béla Megjegyzések a 907. és 910. Évi magyar kalandozások időrendjéhez, Hadtörténelmi közlemények, 125. évf., 2012/2, pp. 463-482.
  7. Györffy György: A magyarok elődeiről és a honfoglalásról; Osiris Kiadó, Budapest, 2002 str. 213 z Antapodosis Liutpranda z Cremony. Polskie tłumaczenie z angielskiego (z węgierskiego): „Król Ludwik, widząc zniszczenia, jakich doznał jego lud i okrucieństwa popełnione przez Madziarów, podżegał ich [Niemców] do groźby, że jeśli ktokolwiek będzie się trzymał z boku tej kampanii, którą chciał prowadzić przeciwko Węgrom, nie wątpi, że ta osoba zostanie powieszona
  8. Györffy György: A magyarok elődeiről és a honfoglalásról; Osiris Kiadó, Budapest, 2002 str. 213
  9. Igaz Levente, "... A király maga is csodálkozik azon, hogy ő, a győztes, legyőzötté vált...", Belvedere Meridionale, 2012/2, str. 6
  10. Igaz Levente 2010, p. 6
  11. Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991., p. 129
  12. 12,0 12,1 12,2 Bóna, István (2000). A magyarok és Európa a 9-10. században [Węgrzy i Europa w IX–X wieku]. Budapest: História - MTA Történettudományi Intézete. str. 37. ISBN 963-8312-67-X.}
  13. Szabados György: Magyar államalapítások a IX-XI. században; Szegedi Középkori Könyvtár, Szeged, 2011, p. 201
  14. Dénes, József. Az elfelejtett évszázad - a honfoglalástól Szent Istvánig. [dostęp:2015-06-01].
  15. Kristó Gyula: Levedi törzsszövetségétől Szent István Államáig; Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1980, p. 239
  16. Werra, Joseph: Über den Continuator Reginonis; Gressner & Schramm, Leipzig, 1883, str. 69 Annales Alamannici dla roku 910, Łaciński tekst: "Ungari in Alamanniam; bello insperato. ". Polskie tłumaczenie: Węgrzy w Alamannii; nieoczekiwana wojna".
  17. Göckenjan, Hansgerd: Felderítők és kémek. Tanulmány a nomád hadviselés stratégiájáról és taktikájáról (Scouts and spies. A study of the strategy and tactics of the nomadic warfare). In: Nomád népvándorlások, magyar honfoglalás; Balassi Kiadó, Budapest, 2001, p. 57-66 (about the Hungarian intelligence: p. 61-63)
  18. Grubbs, John Ty. "The Mongol Intelligence Apparatus: The Triumphs of Genghis Khan's Spy Network" (PDF). Zarchiwizowane z oryginału (PDF) 2015-06-10. [dostep:2015-06-05].
  19. Györffy György 2002 str. 214 z Antapodosis Liutpranda z Cremony. Polskie tłumaczenie z angielskiego (z wegierskiej wersji): „Król Ludwik ze swoim zwerbowanym wojskiem [ogromną armią] przybył do Augsburga, gdzie został poinformowany o nieoczekiwanych, lepiej powiedzieć niechcianych wiadomościach, że ten lud [Węgrzy] jest w jego sąsiedztwie
  20. Lipp Tamás: Árpád és Kurszán; Kozmosz Könyvek, Budapest, 1988, p. 97-99
  21. Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of Liutprand of Cremona. Hungarian translation from the original Latin: "Tehát még mielőtt "Aurora elhagyná Titonius sáfrányszínű ágyát", a magyarok népe öldöklésre szomjasan, és vágyódva a harcra, meglepi a még ásítozó keresztényeket, mert többeket a nyíl előbb ébresztett fel, mint a kiáltozás; másokat pedig, akiket ágyukban döftek keresztül, sem a zaj, sem a sebek nem ébresztették már fel, mivel előbb szállott el belőlük a lélek, mint az álom". English translation from the Hungarian: So, before "Aurora leaves her safron coloured bed" [=before dawn; from Vergilius - Georgica], the Hungarian folk thirsty for massacre, and longing for fight, surprise the still yawning Christians, because many were woke up earlier by the arrows, than the screaming; the others who were pierced through [by arrows] in their beds, neither the noise, nor the wounds couldn't already wake them up, because their souls left their body earlier, than the sleep".
  22. Edwards, Sean J. A., Swarming on the Battlefield: Past, Present, and Future, CA: RAND Corporation, 2000
  23. 23,0 23,1 Igaz Levente 2010, p. 8
  24. Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of Liutprand of Cremona. Hungarian translation from the original Latin: "A lenyugvó nap már hét órát mutatott, és a hadiszerencse még Lajos részének kedvezett, mikor a türkök, minthogy nem ravaszság nélkül valók, szemtől szembe cselt vetnek és futást színlelnek". English translation from the Hungarian: The sundawn showed already seven a clock, when the Turks [Hungarians], because they are not without cunning, used a trick face to face, and feigned flight".
  25. Johannes Aventinus: Annalium Boiorum VII, 1554 p. 481. Original Latin text: "Nostri auidius incomposito agmine, solitiscque ordinibus insequuntur, ad insidias perducuntur." English translation from the Latin: "Ours [the Germans] with more courage chase, in disorder, their ordered lines, and are lured in an ambush"
  26. 26,0 26,1 Igaz Levente 2010, p. 10
  27. Tarján Tamás, 899. szeptember 24. A kalandozó magyarok győzelme Berengár fölött, Rubicon
  28. Johannes Aventinus: Annalium Boiorum VII, 1554 p. 481. Original Latin text: "Nam Ugri in syluis, quae erant forte campo iunctae, suos condiderant." English translation from the Latin: "When the Hungarians concealed their [warriors] in the woods, which, by chance, were near the [battle]field."
  29. Johannes Aventinus: Annalium Boiorum VII, 1554 p. 481. Original Latin text: "Ubi praetergressi sunt siluam, qui in ea latitabant, ex improuiso terga nostrorum, cum clamore adoriuntur." English translation from the Latin: "When they let the wood, which widened in itself, behind, suddenly they [the Hungarians] appeared screaming in ours rear."
  30. Johannes Aventinus: Annalium Boiorum VII, 1554 p. 481. Original Latin text: "Qui ante fugerant, gradum sistunt, fortiter repugnant." English translation from the Latin: "Those who ran, stop their march and resist with heroism."
  31. Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of Liutprand of Cremona. Hungarian translation from the original Latin: "Amikor a király népe, a cselvetést nem sejtve, a legerősebb lendülettel üldözőbe veszi őket, a lesben állók minden oldalról előjönnek, és megsemmisítik a győzteseket, azok, akiket már legyőzötteknek véltek". English translation from the Hungarian: When the kings people, without suspecting any machination, start to chase them with the greatest vigour, those [the Hungarians] who they [the Germans] thought that are already defeated, waited in ambush, come out form every places, destroying the victors".
  32. Igaz Levente 2010, p. 7
  33. Zólyomi Zsolt, Magyar harcmódor az Árpád-korban bizánci források alapján, Hadmérnök, 2011/3, p. 324
  34. Werra, Joseph: Über den Continuator Reginonis; Gressner & Schramm, Leipzig, 1883, p. 69 Annales Alamannici, Latin text: "Ungari in Alamanniam; bello insperato, multos occiderunt et Gozpertus comes occisus. ". English translation: Hungarians in Alamannia; an unexpected war, many killed and the leader Gozpertus was killed".
  35. Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of Liutprand of Cremona. Hungarian translation from the original Latin: "A király maga is csodálkozik azon, hogy ő, a győztes legyőzötté vált, és a nem sejtett csapás még súlyosabbá válik számára". English translation from the Hungarian: The king himself was surprised, that he, the victor became defeated, and the unwaited blow became even more crushing for him".
  36. Györffy György 2002 p. 109 Tactica of Emperor Leo VI the Wise, referring to the Hungarians and other nomadic warriors. Hungarian translation from the original Greek: "Hogyha pedig megfutamították az ellenfeleiket, minden egyebet félretesznek és kíméletlenül utánuk vetik magukat, másra nem gondolva, mint az üldözésre. Mert nem elégednek meg, miként a rómaiak és a többi nép, ideig-óráig való üldözéssel és zsákmányszerzéssel, hanem mindaddig szorítják, amíg csak teljesen fel nem morzsolják az ellenséget, minden eszközt felhasználva e célból" English translation: If they put to flight their enemies, they put all things aside, and they start to pursue them ruthlessly, without thinking to nothing, then to the chasing. Because they are not contended with a short chase, and plundering, like the Romans and the other nations, but they push the enemy, until it is completely destroyed, using all methods for achieving this purpose.
  37. Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of Liutprand of Cremona. Hungarian translation from the original Latin: "Bizony az ember láthatta volna a cserjéseket és mezőket szerteszéjjel hullákkal borítva, s a patakokat és folyókat vértől vörösleni. Ekkor még a lovak nyerítése és a kürtök harsogása is a futókat rémítette és az üldözőket egyre inkább ösztönözte". English translation from the Hungarian: Certainly, you could see the shrubs and the fields filled with scattered bodies, and the creeks and the rivers rudding from blood. That time even the neighing of the horses and the blare of the horns terrified the fugitives [Germans] and stimulated more and more the pursuers".
  38. Györffy György 2002 p. 214 From Antapodosis of Liutprand of Cremona. Hungarian translation from the original Latin: "A magyaroknak teljesült ugyan az óhajuk, de aljas természetüket mégsem elégítette ki a keresztények ily mérhetetlen legyilkolása, hanem, hogy álnokságuk dühét jóllakassák, keresztülszáguldoznak a bajorok, svábok, frankok és szászok országán, mindent felperzselve. Nem is akadt senki, aki megjelenésüket máshol, mint a nagy fáradtsággal, vagy a természettől fogva megerősített helyeken bevárta volna. A nép itt jó néhány éven keresztül adófizetőjük lett" English translation from the Hungarian: Although the Hungarians fulfilled their wish, their mean nature was not satisfied by the so immeasurable slaughtering of the Christians, but in order to satisfy the anger of their perfidy, they gallopped along through the county of the Bavarians, Swabians, Francians and Saxons, burning everithing. Indeed, nobody remained who could wait until they arrived, in other place than the places fortified with great effort or by nature. The people who lived here paid them tribute many years from now on"
  39. Kristó Gyula 1980, p. 240
  40. Baják lászló: A fejedelmek kora. A korai magyar történet időrendi vázlata. II. rész. 900-1000 ("The Era of the Princes. The chronological sketch of the early Hungarian history. II. part. 900-1000"); ÓMT, Budapest, 2000 p. 13
  41. Vajay Szabolcs, Der Eintritt des ungarischen Staemmebundes in die Europaeische Geschichte (862-933) Ungarisches Institut München. V. Hase & Koehler Verlag. Mainz, 1968, p. 57
  42. Honfoglalás, /Út_az_új_hazába_A_magyar_nemzet_története_Levédiától_1050-ig./ Út az új hazába. A magyar nemzet története Levédiától 1050-ig., p. 12

Lechfeldi csata (węg.)
Bitwa na Lechowym Polu (pol.)
Schlacht auf dem Lechfeld (niem.)
Bitva na Lechu (cz.)

Węgierskie najazdy na Europę
Plik:Basilica di aquilieia, cripta, affreschi registro inferiore 03.JPG
Czas 12 czerwca 910
Miejsce Lechowe Pole, obok Augsburga, Bawaria
Wynik Miażdżące zwycięstwo Węgier
Strony konfliktu
Państwo wschodniofrankijskie, Szwabia Księstwo Węgier
Dowódcy
Ludwik IV Dziecię
Gozbert, hrabia Alemannii (rzeczywisty dowódca)
Managolt, hrabia Alemannii
Nieznany dowódca węgierski
Siły
Nieznane 5.000÷7.000
Straty
Ciężkie, wśród nich hrabia Gozbert i Managolt, hrabiowie Alemannii Lekkie

{{{notes}}}
Węgierskie najazdy na Europę

Południowy Bug (896)  ♦  Brenta (899)  ♦  Pozsonyi (907)  ♦  Eisenach (908)  ♦  Lechfeld (910)  ♦  Rednit (910)  ♦  Aschbach (913)  ♦  Anchialos (917)  ♦  Püchen (919)  ♦  Bitwa nad Drawą (925 (?))  ♦  Riade (933)  ♦  W.l.n.d.r (934)  ♦  Fraxinet (942)  ♦  Hiszpania (942)  ♦  Wels (943)  ♦  Augsburg (955)  ♦  Bitwa nad Driną (ok.960)  ♦  Syrmia (ok.960)  ♦  Wojna bułgarsko-węgierska (880–1380)  ♦  Arcadiopolis (970)