Ajtony: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ") |
|||
| (Nie pokazano 12 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | '''Ajtony''' (''' | + | '''Ajtony''', także '''''Ahtum''''' lub '''''Achtum''''' (węg. ''Ajtony'', bułg. ''Охтум'', rum. ''Ahtum'', serb. ''Ахтум'') – książę [[Banat (kraina)|Banatu]] na przełomie X i XI wieku. |
| − | Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami [[Dunaj]] i [[Temesz]] i w dorzeczu [[Marusza|Maruszy]]. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy [[Cenad]] położony Rumunii<ref name=" | + | Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami [[Dunaj]] i [[Temesz]] i w dorzeczu [[Marusza|Maruszy]]. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy [[Cenad]] położony Rumunii<ref name="Awarzy">W. Szymański, E. Dąbrowska: ''Awarzy. Węgrzy''. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 174-176, 217-219, 229.</ref>. |
| − | Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki ''[[Gesta Hungarorum]]'' anonimowego autora z początku XIII wieku i ''Legendy o świętym Gerardzie'' (''Sancti Gerardi'') z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – [[Glad]]a, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem [[Stefan I Święty|Stefanem I]]<ref name=" | + | Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki ''[[Gesta Hungarorum]]'' anonimowego autora z początku XIII wieku i ''Legendy o świętym Gerardzie'' (''Sancti Gerardi'') z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – [[Glad]]a, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem [[Stefan I Święty|Stefanem I]]<ref name="Nikołow">G. Nikołow: ''Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII – naczałato na XI w.)''. Sofia: Маrin Drinow, 2005. str. 149.</ref>. |
| − | </ref>. | ||
[[Plik:Ahtum sermon03 01.png|thumb|300 px|left|Księstwo Ajtonya]] | [[Plik:Ahtum sermon03 01.png|thumb|300 px|left|Księstwo Ajtonya]] | ||
| − | W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok [[Kalan]]a i [[Gyula Młodszy|Gyuli Młodszego]]) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy<ref name=" | + | W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok [[Kalan]]a i [[Gyula Młodszy|Gyuli Młodszego]]) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy<ref name="Awarzy"/>. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw [[Wołosi|wołoskich]]<ref name="Dimitrow">Ch. Dimitrow: '''Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto''. Sofia: Маrin Drinow, 1998. str. 47, 83-84.</ref>. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym<ref name="Nikołow" /><ref name="Dimitrow" />. |
| − | Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę [[Gyula Starszy]] przyjął chrzest w [[Konstantynopol]]u. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim [[Samuel Komitopul|Samuelem]]<ref name=" | + | Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę [[Gyula Starszy]] przyjął chrzest w [[Konstantynopol]]u. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim [[Samuel Komitopul|Samuelem]]<ref name="Awarzy" />. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela [[Gabriel Radomir|Gabriela Radomira]] była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier<ref name="Priwatricz">S. Priwatricz: ''Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter''. Sofia: АGАТА-А, 2000. str.=133.</ref> |
| − | W 1002 roku cesarz bizantyński [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazyli II]] obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego [[Widin|Widyń]]. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając [[Tracja|Trację]]. Z trudności cara skorzystał król węgierski [[Stefan I Święty|Stefan I]] atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego<ref name=" | + | W 1002 roku cesarz bizantyński [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazyli II]] obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego [[Widin|Widyń]]. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając [[Tracja|Trację]]. Z trudności cara skorzystał król węgierski [[Stefan I Święty|Stefan I]] atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego<ref name="Awarzy" /><ref>Steven Runciman: ''Bulgarian Empire''. str. 233-234. I. Stawowy-Kawka: ''Historia Macedonii''. s. 63. Wedle innych koncepcji Ajtony osobiście bronił Widynia, który był stolicą jego księstwa, przed cesarzem Bazylim lub wprost przeciwnie wspierał Bazylego II w zamian za prawo do zarządzania miastem w imieniu cesarza (Ch. Dymitrow, Byłgaro-ungarski, str. 83-84)</ref> |
| + | </ref>. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad<ref>W. Szymański, E. Dąbrowska: ''Awarzy. Węgrzy''. Wrocław: Ossolineum, 1979. str. 219 i 229. Zdaniem Dimitrowa podporządkowanie księstwa Ajtonya Węgrom mogło nastąpić również w latach późniejszych ok. 1028-1030 (Dimitrow, Byłgaro-ungarski, str. 83-84)</ref> | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| − | {{ | + | {{izvori}} |
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* P. Pawłow: ''Ochtum''. W: J. Andreew, I. Łazarow, P. Pawłow: ''Koj Koj e w Srednowekowna Byłgaria. Istoriczeski sprawocznik''. Sofia: Prosweta u, 1994, str. 302-303. ISBN 954-01-0476-9. | * P. Pawłow: ''Ochtum''. W: J. Andreew, I. Łazarow, P. Pawłow: ''Koj Koj e w Srednowekowna Byłgaria. Istoriczeski sprawocznik''. Sofia: Prosweta u, 1994, str. 302-303. ISBN 954-01-0476-9. | ||
* Ch. Dimitrow: '''Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto''. Sofia: Маrin Drinow, 1998. ISBN 954-430-549-1. | * Ch. Dimitrow: '''Byłgaro-ungarski otnoszenija prez Srednowekwijeto''. Sofia: Маrin Drinow, 1998. ISBN 954-430-549-1. | ||
| − | * G. Nikołow: ''Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII | + | * G. Nikołow: ''Centralizm i regionalizm w rannosrednowekowna Byłgaria (kraja na VII – naczałato na XI w.)''. Sofia: Маrin Drinow, 2005. ISBN 954-430-787-7. |
* S. Priwatricz: ''Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter''. Sofia: АGАТА-А, 2000. ISBN 954-540-020-X. | * S. Priwatricz: ''Samuiłowata dyrżawa. Obchwat i charakter''. Sofia: АGАТА-А, 2000. ISBN 954-540-020-X. | ||
* S. Runciman: ''[http://www.promacedonia.org/en/sr/index.html A history of the First Bulgarian Empire]''. Londyn: George Bell & Sons, 1930. OCLC 832687. | * S. Runciman: ''[http://www.promacedonia.org/en/sr/index.html A history of the First Bulgarian Empire]''. Londyn: George Bell & Sons, 1930. OCLC 832687. | ||
| Linia 43: | Linia 43: | ||
| | | | ||
{{Władca infobox | {{Władca infobox | ||
| − | |władca = Ajtony | + | |władca = Ajtony<br>Ahtum<br>Achtum<br>Ajtony (węg.)<br>Охтум (bułg.)<br>Ahtum (rum.)<br>Ахтум (serb.) |
|imiona = | |imiona = | ||
|tytulatura = | |tytulatura = | ||
| Linia 53: | Linia 53: | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| − | |1. tytuł = książę | + | |1. tytuł =książę |
|1. od = | |1. od = | ||
|1. do = | |1. do = | ||
| Linia 80: | Linia 80: | ||
|} | |} | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Historia Bułgarii]] |
| − | |||
[[Kategoria:Historia Rumunii]] | [[Kategoria:Historia Rumunii]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | ||
[[Kategoria:Urodzeni w X wieku]] | [[Kategoria:Urodzeni w X wieku]] | ||
| + | [[Kategoria:Zmarli w 1002]] | ||
| + | [[Kategoria:Zmarli w XI wieku]] | ||
Aktualna wersja na dzień 18:02, 16 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Ajtony, także Ahtum lub Achtum (węg. Ajtony, bułg. Охтум, rum. Ahtum, serb. Ахтум) – książę Banatu na przełomie X i XI wieku. Około 1002 r. księstwo Ajtonya rozpościerało się między rzekami Dunaj i Temesz i w dorzeczu Maruszy. Stolica księstwa był Maroszwar na Maroszą, dzisiejszy Cenad położony Rumunii[1]. Informacje o księciu Ajtony pochodzą zasadniczo z dwóch źródeł – z łacińskiej kroniki Gesta Hungarorum anonimowego autora z początku XIII wieku i Legendy o świętym Gerardzie (Sancti Gerardi) z końca XIV wieku. Wynika z nich, że był on potomkiem innego lokalnego władcy – Glada, wzniósł w Maroszwarze prawosławny monastyr pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, dysponował silną armią i toczył wojny z węgierskim królem Stefanem I[2]. Plik:Ahtum sermon03 01.png Księstwo Ajtonya W sprawie przynależności etnicznej księcia Ajtonya i charkteru jego księstwa istnieje kilka hipotez. Według dominującej teorii był jednym z trzech (obok Kalana i Gyuli Młodszego) wodzów węgierskich zarządzających wielkimi prowincjami, na które pierwotnie podzielili swe państwo władcy węgierscy[1]. Według historyków rumuńskich i mołdawskich księstwo Ajtonya było jednym z pierwszych samodzielnych państw wołoskich[3]. Wreszcie wedle trzeciej hipotezy wysuniętej przez historyków bułgarskich Ajtony mógł być Bułgarem. Historycy ci nie są jednak zgodni, czy ziemie jego wchodziły w skład państwa bułgarskiego czy też Ajtony był władcą samodzielnym[2][3]. Niewątpliwie ziemie księstwa znajdowały się w zasięgu penetracji węgierskiej już w X wieku. W połowie tego stulecia Nizina Panońska i Siedmiogród stanowiły konglomerat mniej lub bardziej samodzielnych księstw węgierskich. W 953 roku władający ziemiami położonymi na wschód od księstwa Ajtonya książę Gyula Starszy przyjął chrzest w Konstantynopolu. Ajtony również sprzyjał wschodniemu chrześcijaństwu, otaczał opieką prawosławnych kapłanów, a w stolicy swego księstwa wzniósł prawosławny monaster. Przyjmuje się, że pragnąc zachować niezależność szukał przeciw władcy węgierskiemu, podobnie jak książę Gyula, oparcia na wschodzie i w tym celu zawarł przymierze z carem bułgarskim Samuelem[1]. Istnieje hipoteza, że pierwsza żona syna Samuela Gabriela Radomira była córką księcia Ajtonya, a nie władcy Węgier[4] W 1002 roku cesarz bizantyński Bazyli II obległ leżący na północnym krańcu państwa bułgarskiego Widyń. Próbując przeciwdziałać zagrożeniu car zaatakował ziemie cesarstwa, najeżdżając Trację. Z trudności cara skorzystał król węgierski Stefan I atakując ziemie księcia Ajtonya. Jednocześnie mszcząc zniewagę córki, którą syn carski porzucił dla greckiej niewolnicy i podporządkowując sobie ziemie opornego poddanego[1][5] </ref>. Ajtony zginął w bitwie z Węgrami. Jego ziemie zostały włączone do królestwa węgierskiego i ze względu na separatystyczne tendencje dotychczasowych zarządców prowincji podzielone na mniejsze komitaty. Król wygnał też z Maroszwaru księży greckich i mnichów z monasteru świętego Jana Chrzcicela. A miasto przemianował na Csanad. W 1030 roku erygował biskupstwo Csanad[6] Przypisy
Bibliografia
|
| |||||||||||||||||
