Gyula: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ")
 
(Nie pokazano 18 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:Krótkie]]
+
[[Kategoria:0]]
−
{{Redoslijed|
+
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
−
|poprzednik        = [[Radvány]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1075-1091) ?
+
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
−
|współrządzący      =  
+
{{Uwaga polska|
−
|następca          = [[Péter (palatyn)|Péter]]
+
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Gyula_(tytu%C5%82)
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gyula_(tytu%C5%82)&action=history
 +
|nota    = polski
 
}}
 
}}
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Gyula_(title)
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gyula_(title)&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
 +
'''Gyula''' – książę świecki (książę-wódz) zajmujące w IX i X wieku drugie (po księciu sakralnym, ''kende'', ''kündü'') miejsce w hierarchii [[Węgry|węgierskich]] dostojników.
 +
 +
Gyula (Yula, Gula, Gila) był, według źródeł muzułmańskich i bizantyjskich, tytułem jednego z przywódców, drugiego w kolejności, węgierskiej federacji plemiennej w IX – X wieku.<ref name=Kristó>Kristó, Gyula (Główny redaktor). ''Korai magyar történeti lexikon (9-14. század)'' [''Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)'']. Akadémiai Kiadó, 1994, Budapest; ISBN 963-05-6722-9.</ref> W najwcześniejszych węgierskich źródłach tytułowe imię jest zapisane tylko jako imię osobiste ([[Gyyla]], [[Geula]], [[Gyla]], [[Iula]]).<ref name=Kristó/>
 +
 +
Według węgierskich kronik, Transylwanii rządziła linia książąt zwana ''Gyula'', a ich kraj był okupowany przez król [[I. István|Stefana I]].<ref name=Kristó/>
 +
 +
Tytuł ten do [[904]] roku nosił [[Arpad]], później nosił go przypuszczalnie wódz [[Tétény]] (Tühütüm).
 +
 +
== Etymologia ===
 +
 +
Tytułowa nazwa nie ma przekonującej etymologii<ref name=Róna>Róna-Tas, András. ''Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History''.</ref>, ale prawdopodobnie jest pochodzenia tureckiego.<ref name=Rady>Rady, Martyn. ''Nobility, Land and Service in Medieval Hungary''.</ref>
 +
 +
== ''Gyule'' w IX wieku ==
 +
 +
Pierwsze dane dotyczące tytułu, zapisane przez Ibn Rustę i Gardizi, można prześledzić do wcześniejszych prac Abu Abdallaha al-Jayhaniego. <ref name=Kristó/> Według tych najwcześniejszych dowodów Węgrami rządzili wspólnie dwóch „królów”.<ref name=Fügedi>Fügedi, Erik. ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''.</ref> Główny, zwany kende (lub künde), cieszył się nominalnym przywództwem, podczas gdy efektywną władzę sprawował jego podrzędny rangą kolega, zwany ''gyula''.<ref name=Fügedi/> Ta szczególna forma rządzenia („podwójne panowanie”)<ref name=Kristó/> ma na ogół naśladować Khazar Khaganate, który rzeczywiście miał podobną organizację.<ref name=Fügedi/> Jednak jedyną rzeczą, o której mówią źródła muzułmańskie, jest to, że ''gyula'' był odpowiedzialny za sprawy militarne konfederacji plemiennej; mając na uwadze, że istniał prawowity władca (kende), który miał niewielki wpływ na kwestie związane z armią<ref name=Róna/>.
 +
[...]
 +
 +
== Lista ''gyuli'' ==
 +
 +
Lista osób, które sprawowały urząd ''gyuli'', jest nadal przedmiotem dyskusji.<ref name=Kristó/>
 +
 +
Wielu historyków (np. György Györffy, Florin Curta) sugeruje, że w czasie węgierskiego podboju Árpád był ''gyulą''<ref name=Kristó/><ref name=Curta>Curta, Florin. ''[https://archive.org/details/1curtaFSoutheasternEuropeInTheMiddleAges5001250 Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250]''.</ref>, który później był uważany za przodka dynastii, która rządziła Węgrami do 1301 roku.<ref name=Fügedi/> W każdym razie węgierscy kronikarze jednogłośnie donoszą, że podbojem Kotliny Karpackiej kierował Árpád.<ref name=Fügedi/> Florin Curta sugeruje, że kiedy kende podboju (którego nie wymienia) zmarł w 902 r., Przywództwo przeszło na Árpáda, a jeden z krewnych Árpáda stał się ''gyulą''.<ref name=Curta/>
 +
 +
Inni uczeni (np. Gábor Vőző, CA Macartney) argumentują, że Árpád był [[kende]], a ''gyula'' to Kurszán (Chussal, Chussol)<ref name=Kristó/>, którego imię, w przeciwieństwie do Árpád, można znaleźć we współczesnych tekstach zachodnich.<ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup>The ''Annales heremi'', the ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Annales_Alamannici Annales alamannici]'', a ''Annales sangalenses maiores'' odnoszące się do niego (Róna-Tas, András op. cit. str. 344).</ref><ref name=Kristó/><ref name=Fügedi/>
 +
 +
Słowiańskie źródło opowiadające o chrzcie ''gyuli'' w Konstantynopolu w połowie X wieku wspomina, że ​​jego imię chrzcielne brzmiało Stefan<ref name=ET>Kristó, Gyula. ''Early Transylvania (895-1324)''.</ref>. Według kroniki Thietmara z Merseburga (975-1018), imieniem wuja króla Stefana, którego kraj był okupowany przez króla węgierskiego w 1003 roku, było Procui.<ref name=ET/><ref name=Curta/>
 +
 +
Poniżej znajduje się lista ''gyuli'' przypuszczalnych przez współczesnych historyków:<ref name=Kristó/><ref name=Curta/>
 +
 +
* Kurszán (przed 894–902) lub Árpád (przed 894–902 / po 902)
 +
* "Gyula I" lub nieznany członek dynastii Arpadów (? -?); "Gyula I" może być identyczny z Kurszánem
 +
* „Gyula II” (ok. 952/953); jego imię chrzcielne brzmiało Stefan
 +
* "Gyula III" / (ok. 980 – ok. 1003); mógł nazywać się Procui
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
 +
'''Pierwszorzędne źródła'''
 +
* Constantine Porphyronenitus (author), Moravcsik, Gyula (wydawca), Jenkins, Romilly J. H. (tłumacz): ''De Administrando Imperio''; Dumbarton Oaks, 2008, Washington, D. C. ISBN 0-88402-021-5.
 +
* Kézai, Simon (autor), Veszprémy, László (wydawca), Schaer, Frank (tłumacz): ''Gesta Hungarorum: The Deeds of the Hungarians''; Central European University Press, 1999, Budapest. ISBN 963-9116-31-9.
 +
* Györffy György, ''Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło'', Warszawa 2003
 +
 +
'''Drugorzędne źródła'''
 +
* Berend, Nóra – Laszlovszky, József – Szakács, Béla Zsolt: ''The Kingdom of Hungary''; w: Berend, Nora (Wydawca): ''Christianization and the Rise of Christian Monarchy: Scandinavia, Central Europe and Rus’ c. 900–1200''; Cambridge University Press, 2007, Cambridge & New York. ISBN 978-0-521-87616-2.
 +
* Curta, Florin: ''Southeastern Europe in the Middle Ages 500–1250''; Cambridge University Press, 2006, Cambridge. ISBN 978-0-521-89452-4.
 +
* Fügedi, Erik: ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''; I. B. Tauris, 2001, London&New York. ISBN 1-85043-977-X.
 +
* Kristó, Gyula (główny redaktor); Engel, Pál, i Makk, Ferenc (redaktorzy): ''Korai Magyar történeti lexikon (9-14. század)'' [''Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)'']; Akadémiai Kiadó, 1994, Budapest. ISBN 963-05-6722-9. (wprowadzenie "Anonymus" – autor Zoltán Kordé, "Árpád" – Gyula Kristó, "Gyalu" – Zoltán Kordé, "gyula" – Alfréd Márton, "Gyula" – Sándor László Tóth i László Szegfű, "Kézai Simon" — Tibor Almási, "Kurszán" — Sándor László Tóth, "Tétény" — Zoltán Kordé)
 +
* Kristó, Gyula: ''Early Transylvania (895–1324)''; Lucidus Kiadó, 2003, Budapest. ISBN 963-9465-12-7.
 +
* Rady, Martyn: ''Nobility, Land and Service in Medieval Hungary''; Palgrave (współpraca — School of Slavonic and East European Studies, University College London), 2000, New York. ISBN 0-333-80085-0.
 +
* Róna-Tas, András (autor); Bodoczky, Nicholas (tłumacz): ''Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History'' [''Węgrzy i Europa we wczesnym średniowieczu: wprowadzenie do wczesnej historii Węgier'']; Central European University Press, 1999, Budapest & New York. ISBN 963-9116-48-3.
  
−
{{SORTUJ:Gyula}}
+
== Przypisy i 1 uwaga ==
 +
{{izvori}}
  
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
+
[[Kategoria:Historia]]
−
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
+
[[Kategoria:Historia Węgier]]
−
[[Kategoria:Ród nieznany]]
 
−
[[Kategoria:Urodzeni w XI wieku]]
 
−
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
−
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
−
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
−
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
−
[[Kategoria:Zmarli w XI wieku]]
 

Aktualna wersja na dzień 05:57, 17 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Gyula – książę świecki (książę-wódz) zajmujące w IX i X wieku drugie (po księciu sakralnym, kende, kündü) miejsce w hierarchii węgierskich dostojników.

Gyula (Yula, Gula, Gila) był, według źródeł muzułmańskich i bizantyjskich, tytułem jednego z przywódców, drugiego w kolejności, węgierskiej federacji plemiennej w IX – X wieku.[1] W najwcześniejszych węgierskich źródłach tytułowe imię jest zapisane tylko jako imię osobiste (Gyyla, Geula, Gyla, Iula).[1]

Według węgierskich kronik, Transylwanii rządziła linia książąt zwana Gyula, a ich kraj był okupowany przez król Stefana I.[1]

Tytuł ten do 904 roku nosił Arpad, później nosił go przypuszczalnie wódz Tétény (Tühütüm).

Etymologia =

Tytułowa nazwa nie ma przekonującej etymologii[2], ale prawdopodobnie jest pochodzenia tureckiego.[3]

Gyule w IX wieku

Pierwsze dane dotyczące tytułu, zapisane przez Ibn Rustę i Gardizi, można prześledzić do wcześniejszych prac Abu Abdallaha al-Jayhaniego. [1] Według tych najwcześniejszych dowodów Węgrami rządzili wspólnie dwóch „królów”.[4] Główny, zwany kende (lub künde), cieszył się nominalnym przywództwem, podczas gdy efektywną władzę sprawował jego podrzędny rangą kolega, zwany gyula.[4] Ta szczególna forma rządzenia („podwójne panowanie”)[1] ma na ogół naśladować Khazar Khaganate, który rzeczywiście miał podobną organizację.[4] Jednak jedyną rzeczą, o której mówią źródła muzułmańskie, jest to, że gyula był odpowiedzialny za sprawy militarne konfederacji plemiennej; mając na uwadze, że istniał prawowity władca (kende), który miał niewielki wpływ na kwestie związane z armią[2]. [...]

Lista gyuli

Lista osób, które sprawowały urząd gyuli, jest nadal przedmiotem dyskusji.[1]

Wielu historyków (np. György Györffy, Florin Curta) sugeruje, że w czasie węgierskiego podboju Árpád był gyulą[1][5], który później był uważany za przodka dynastii, która rządziła Węgrami do 1301 roku.[4] W każdym razie węgierscy kronikarze jednogłośnie donoszą, że podbojem Kotliny Karpackiej kierował Árpád.[4] Florin Curta sugeruje, że kiedy kende podboju (którego nie wymienia) zmarł w 902 r., Przywództwo przeszło na Árpáda, a jeden z krewnych Árpáda stał się gyulą.[5]

Inni uczeni (np. Gábor Vőző, CA Macartney) argumentują, że Árpád był kende, a gyula to Kurszán (Chussal, Chussol)[1], którego imię, w przeciwieństwie do Árpád, można znaleźć we współczesnych tekstach zachodnich.[6][1][4]

Słowiańskie źródło opowiadające o chrzcie gyuli w Konstantynopolu w połowie X wieku wspomina, że ​​jego imię chrzcielne brzmiało Stefan[7]. Według kroniki Thietmara z Merseburga (975-1018), imieniem wuja króla Stefana, którego kraj był okupowany przez króla węgierskiego w 1003 roku, było Procui.[7][5]

Poniżej znajduje się lista gyuli przypuszczalnych przez współczesnych historyków:[1][5]

  • Kurszán (przed 894–902) lub Árpád (przed 894–902 / po 902)
  • "Gyula I" lub nieznany członek dynastii Arpadów (? -?); "Gyula I" może być identyczny z Kurszánem
  • „Gyula II” (ok. 952/953); jego imię chrzcielne brzmiało Stefan
  • "Gyula III" / (ok. 980 – ok. 1003); mógł nazywać się Procui

Bibliografia

Pierwszorzędne źródła

  • Constantine Porphyronenitus (author), Moravcsik, Gyula (wydawca), Jenkins, Romilly J. H. (tłumacz): De Administrando Imperio; Dumbarton Oaks, 2008, Washington, D. C. ISBN 0-88402-021-5.
  • Kézai, Simon (autor), Veszprémy, László (wydawca), Schaer, Frank (tłumacz): Gesta Hungarorum: The Deeds of the Hungarians; Central European University Press, 1999, Budapest. ISBN 963-9116-31-9.
  • Györffy György, Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło, Warszawa 2003

Drugorzędne źródła

  • Berend, Nóra – Laszlovszky, József – Szakács, Béla Zsolt: The Kingdom of Hungary; w: Berend, Nora (Wydawca): Christianization and the Rise of Christian Monarchy: Scandinavia, Central Europe and Rus’ c. 900–1200; Cambridge University Press, 2007, Cambridge & New York. ISBN 978-0-521-87616-2.
  • Curta, Florin: Southeastern Europe in the Middle Ages 500–1250; Cambridge University Press, 2006, Cambridge. ISBN 978-0-521-89452-4.
  • Fügedi, Erik: The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526; I. B. Tauris, 2001, London&New York. ISBN 1-85043-977-X.
  • Kristó, Gyula (główny redaktor); Engel, Pál, i Makk, Ferenc (redaktorzy): Korai Magyar történeti lexikon (9-14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]; Akadémiai Kiadó, 1994, Budapest. ISBN 963-05-6722-9. (wprowadzenie "Anonymus" – autor Zoltán Kordé, "Árpád" – Gyula Kristó, "Gyalu" – Zoltán Kordé, "gyula" – Alfréd Márton, "Gyula" – Sándor László Tóth i László Szegfű, "Kézai Simon" — Tibor Almási, "Kurszán" — Sándor László Tóth, "Tétény" — Zoltán Kordé)
  • Kristó, Gyula: Early Transylvania (895–1324); Lucidus Kiadó, 2003, Budapest. ISBN 963-9465-12-7.
  • Rady, Martyn: Nobility, Land and Service in Medieval Hungary; Palgrave (współpraca — School of Slavonic and East European Studies, University College London), 2000, New York. ISBN 0-333-80085-0.
  • Róna-Tas, András (autor); Bodoczky, Nicholas (tłumacz): Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History [Węgrzy i Europa we wczesnym średniowieczu: wprowadzenie do wczesnej historii Węgier]; Central European University Press, 1999, Budapest & New York. ISBN 963-9116-48-3.

Przypisy i 1 uwaga

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Kristó, Gyula (Główny redaktor). Korai magyar történeti lexikon (9-14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó, 1994, Budapest; ISBN 963-05-6722-9.
  2. ↑ 2,0 2,1 Róna-Tas, András. Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History.
  3. ↑ Rady, Martyn. Nobility, Land and Service in Medieval Hungary.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Fügedi, Erik. The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Curta, Florin. Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250.
  6. ↑ Uwaga 1:The Annales heremi, the Annales alamannici, a Annales sangalenses maiores odnoszące się do niego (Róna-Tas, András op. cit. str. 344).
  7. ↑ 7,0 7,1 Kristó, Gyula. Early Transylvania (895-1324).
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Gyula&oldid=41313”