Gyula: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ") |
|||
| (Nie pokazano 10 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony skompilowane]] | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
| Linia 22: | Linia 22: | ||
| | | | ||
| − | '''Gyula''' | + | '''Gyula''' – książę świecki (książę-wódz) zajmujące w IX i X wieku drugie (po księciu sakralnym, ''kende'', ''kündü'') miejsce w hierarchii [[Węgry|węgierskich]] dostojników. |
| − | Gyula (Yula, Gula, Gila) był, według źródeł muzułmańskich i bizantyjskich, tytułem jednego z przywódców, drugiego w kolejności, węgierskiej federacji plemiennej w IX | + | Gyula (Yula, Gula, Gila) był, według źródeł muzułmańskich i bizantyjskich, tytułem jednego z przywódców, drugiego w kolejności, węgierskiej federacji plemiennej w IX – X wieku.<ref name=Kristó>Kristó, Gyula (Główny redaktor). ''Korai magyar történeti lexikon (9-14. század)'' [''Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)'']. Akadémiai Kiadó, 1994, Budapest; ISBN 963-05-6722-9.</ref> W najwcześniejszych węgierskich źródłach tytułowe imię jest zapisane tylko jako imię osobiste ([[Gyyla]], [[Geula]], [[Gyla]], [[Iula]]).<ref name=Kristó/> |
| − | Według węgierskich kronik, Transylwanii rządziła linia książąt zwana Gyula, a ich | + | Według węgierskich kronik, Transylwanii rządziła linia książąt zwana ''Gyula'', a ich kraj był okupowany przez król [[I. István|Stefana I]].<ref name=Kristó/> |
Tytuł ten do [[904]] roku nosił [[Arpad]], później nosił go przypuszczalnie wódz [[Tétény]] (Tühütüm). | Tytuł ten do [[904]] roku nosił [[Arpad]], później nosił go przypuszczalnie wódz [[Tétény]] (Tühütüm). | ||
| Linia 34: | Linia 34: | ||
Tytułowa nazwa nie ma przekonującej etymologii<ref name=Róna>Róna-Tas, András. ''Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History''.</ref>, ale prawdopodobnie jest pochodzenia tureckiego.<ref name=Rady>Rady, Martyn. ''Nobility, Land and Service in Medieval Hungary''.</ref> | Tytułowa nazwa nie ma przekonującej etymologii<ref name=Róna>Róna-Tas, András. ''Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History''.</ref>, ale prawdopodobnie jest pochodzenia tureckiego.<ref name=Rady>Rady, Martyn. ''Nobility, Land and Service in Medieval Hungary''.</ref> | ||
| − | == Gyule w IX wieku == | + | == ''Gyule'' w IX wieku == |
| − | Pierwsze dane dotyczące tytułu, zapisane przez Ibn Rustę i Gardizi, można prześledzić do wcześniejszych prac Abu Abdallaha al-Jayhaniego. <ref name=Kristó/> Według tych najwcześniejszych dowodów Węgrami rządzili wspólnie dwóch „królów”.<ref name=Fügedi>Fügedi, Erik. ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''.</ref> Główny, zwany kende (lub künde), cieszył się nominalnym przywództwem, podczas gdy efektywną władzę sprawował jego podrzędny rangą kolega, zwany gyula.<ref name=Fügedi/> Ta szczególna forma rządzenia („podwójne panowanie”)<ref name=Kristó> ma na ogół naśladować Khazar Khaganate, który rzeczywiście miał podobną organizację.<ref name=Fügedi/> Jednak jedyną rzeczą, o której mówią źródła muzułmańskie, jest to, że | + | Pierwsze dane dotyczące tytułu, zapisane przez Ibn Rustę i Gardizi, można prześledzić do wcześniejszych prac Abu Abdallaha al-Jayhaniego. <ref name=Kristó/> Według tych najwcześniejszych dowodów Węgrami rządzili wspólnie dwóch „królów”.<ref name=Fügedi>Fügedi, Erik. ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''.</ref> Główny, zwany kende (lub künde), cieszył się nominalnym przywództwem, podczas gdy efektywną władzę sprawował jego podrzędny rangą kolega, zwany ''gyula''.<ref name=Fügedi/> Ta szczególna forma rządzenia („podwójne panowanie”)<ref name=Kristó/> ma na ogół naśladować Khazar Khaganate, który rzeczywiście miał podobną organizację.<ref name=Fügedi/> Jednak jedyną rzeczą, o której mówią źródła muzułmańskie, jest to, że ''gyula'' był odpowiedzialny za sprawy militarne konfederacji plemiennej; mając na uwadze, że istniał prawowity władca (kende), który miał niewielki wpływ na kwestie związane z armią<ref name=Róna/>. |
[...] | [...] | ||
| − | == Lista | + | == Lista ''gyuli'' == |
| − | Lista osób, które sprawowały urząd | + | Lista osób, które sprawowały urząd ''gyuli'', jest nadal przedmiotem dyskusji.<ref name=Kristó/> |
| − | Wielu historyków (np. György Györffy, Florin Curta) sugeruje, że w czasie węgierskiego podboju Árpád był gyulą<ref name=Kristó/> [ | + | Wielu historyków (np. György Györffy, Florin Curta) sugeruje, że w czasie węgierskiego podboju Árpád był ''gyulą''<ref name=Kristó/><ref name=Curta>Curta, Florin. ''[https://archive.org/details/1curtaFSoutheasternEuropeInTheMiddleAges5001250 Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250]''.</ref>, który później był uważany za przodka dynastii, która rządziła Węgrami do 1301 roku.<ref name=Fügedi/> W każdym razie węgierscy kronikarze jednogłośnie donoszą, że podbojem Kotliny Karpackiej kierował Árpád.<ref name=Fügedi/> Florin Curta sugeruje, że kiedy kende podboju (którego nie wymienia) zmarł w 902 r., Przywództwo przeszło na Árpáda, a jeden z krewnych Árpáda stał się ''gyulą''.<ref name=Curta/> |
| − | Inni uczeni (np. Gábor Vőző, CA Macartney) argumentują, że Árpád był kende, a gyula to Kurszán (Chussal, Chussol)<ref name=Kristó/>, którego imię, w przeciwieństwie do Árpád, można znaleźć we współczesnych tekstach zachodnich. | + | Inni uczeni (np. Gábor Vőző, CA Macartney) argumentują, że Árpád był [[kende]], a ''gyula'' to Kurszán (Chussal, Chussol)<ref name=Kristó/>, którego imię, w przeciwieństwie do Árpád, można znaleźć we współczesnych tekstach zachodnich.<ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup>The ''Annales heremi'', the ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Annales_Alamannici Annales alamannici]'', a ''Annales sangalenses maiores'' odnoszące się do niego (Róna-Tas, András op. cit. str. 344).</ref><ref name=Kristó/><ref name=Fügedi/> |
| − | Słowiańskie źródło opowiadające o chrzcie | + | Słowiańskie źródło opowiadające o chrzcie ''gyuli'' w Konstantynopolu w połowie X wieku wspomina, że jego imię chrzcielne brzmiało Stefan<ref name=ET>Kristó, Gyula. ''Early Transylvania (895-1324)''.</ref>. Według kroniki Thietmara z Merseburga (975-1018), imieniem wuja króla Stefana, którego kraj był okupowany przez króla węgierskiego w 1003 roku, było Procui.<ref name=ET/><ref name=Curta/> |
| − | Poniżej znajduje się lista | + | Poniżej znajduje się lista ''gyuli'' przypuszczalnych przez współczesnych historyków:<ref name=Kristó/><ref name=Curta/> |
* Kurszán (przed 894–902) lub Árpád (przed 894–902 / po 902) | * Kurszán (przed 894–902) lub Árpád (przed 894–902 / po 902) | ||
* "Gyula I" lub nieznany członek dynastii Arpadów (? -?); "Gyula I" może być identyczny z Kurszánem | * "Gyula I" lub nieznany członek dynastii Arpadów (? -?); "Gyula I" może być identyczny z Kurszánem | ||
* „Gyula II” (ok. 952/953); jego imię chrzcielne brzmiało Stefan | * „Gyula II” (ok. 952/953); jego imię chrzcielne brzmiało Stefan | ||
| − | * "Gyula III" / (ok. 980 | + | * "Gyula III" / (ok. 980 – ok. 1003); mógł nazywać się Procui |
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| Linia 72: | Linia 72: | ||
* Róna-Tas, András (autor); Bodoczky, Nicholas (tłumacz): ''Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History'' [''Węgrzy i Europa we wczesnym średniowieczu: wprowadzenie do wczesnej historii Węgier'']; Central European University Press, 1999, Budapest & New York. ISBN 963-9116-48-3. | * Róna-Tas, András (autor); Bodoczky, Nicholas (tłumacz): ''Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History'' [''Węgrzy i Europa we wczesnym średniowieczu: wprowadzenie do wczesnej historii Węgier'']; Central European University Press, 1999, Budapest & New York. ISBN 963-9116-48-3. | ||
| − | == Przypisy == | + | == Przypisy i 1 uwaga == |
{{izvori}} | {{izvori}} | ||
[[Kategoria:Historia]] | [[Kategoria:Historia]] | ||
[[Kategoria:Historia Węgier]] | [[Kategoria:Historia Węgier]] | ||
Aktualna wersja na dzień 05:57, 17 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Gyula – książę świecki (książę-wódz) zajmujące w IX i X wieku drugie (po księciu sakralnym, kende, kündü) miejsce w hierarchii węgierskich dostojników. Gyula (Yula, Gula, Gila) był, według źródeł muzułmańskich i bizantyjskich, tytułem jednego z przywódców, drugiego w kolejności, węgierskiej federacji plemiennej w IX – X wieku.[1] W najwcześniejszych węgierskich źródłach tytułowe imię jest zapisane tylko jako imię osobiste (Gyyla, Geula, Gyla, Iula).[1] Według węgierskich kronik, Transylwanii rządziła linia książąt zwana Gyula, a ich kraj był okupowany przez król Stefana I.[1] Tytuł ten do 904 roku nosił Arpad, później nosił go przypuszczalnie wódz Tétény (Tühütüm). Etymologia =Tytułowa nazwa nie ma przekonującej etymologii[2], ale prawdopodobnie jest pochodzenia tureckiego.[3] Gyule w IX wiekuPierwsze dane dotyczące tytułu, zapisane przez Ibn Rustę i Gardizi, można prześledzić do wcześniejszych prac Abu Abdallaha al-Jayhaniego. [1] Według tych najwcześniejszych dowodów Węgrami rządzili wspólnie dwóch „królów”.[4] Główny, zwany kende (lub künde), cieszył się nominalnym przywództwem, podczas gdy efektywną władzę sprawował jego podrzędny rangą kolega, zwany gyula.[4] Ta szczególna forma rządzenia („podwójne panowanie”)[1] ma na ogół naśladować Khazar Khaganate, który rzeczywiście miał podobną organizację.[4] Jednak jedyną rzeczą, o której mówią źródła muzułmańskie, jest to, że gyula był odpowiedzialny za sprawy militarne konfederacji plemiennej; mając na uwadze, że istniał prawowity władca (kende), który miał niewielki wpływ na kwestie związane z armią[2]. [...] Lista gyuliLista osób, które sprawowały urząd gyuli, jest nadal przedmiotem dyskusji.[1] Wielu historyków (np. György Györffy, Florin Curta) sugeruje, że w czasie węgierskiego podboju Árpád był gyulą[1][5], który później był uważany za przodka dynastii, która rządziła Węgrami do 1301 roku.[4] W każdym razie węgierscy kronikarze jednogłośnie donoszą, że podbojem Kotliny Karpackiej kierował Árpád.[4] Florin Curta sugeruje, że kiedy kende podboju (którego nie wymienia) zmarł w 902 r., Przywództwo przeszło na Árpáda, a jeden z krewnych Árpáda stał się gyulą.[5] Inni uczeni (np. Gábor Vőző, CA Macartney) argumentują, że Árpád był kende, a gyula to Kurszán (Chussal, Chussol)[1], którego imię, w przeciwieństwie do Árpád, można znaleźć we współczesnych tekstach zachodnich.[6][1][4] Słowiańskie źródło opowiadające o chrzcie gyuli w Konstantynopolu w połowie X wieku wspomina, że jego imię chrzcielne brzmiało Stefan[7]. Według kroniki Thietmara z Merseburga (975-1018), imieniem wuja króla Stefana, którego kraj był okupowany przez króla węgierskiego w 1003 roku, było Procui.[7][5] Poniżej znajduje się lista gyuli przypuszczalnych przez współczesnych historyków:[1][5]
BibliografiaPierwszorzędne źródła
Drugorzędne źródła
Przypisy i 1 uwaga
|
