Agnès d'Antioche: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ") |
|||
| (Nie pokazano 24 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| − | [[Kategoria:Strony importowane]] | + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] |
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/ | + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Agnieszka_z_Ch%C3%A2tillon |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title= | + | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Agnieszka_z_Ch%C3%A2tillon&action=history |
|nota = polski | |nota = polski | ||
}} | }} | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | ''' | + | {{Redoslijed królowe| |
| + | |poprzedniczka = [[Agnieszka austriacka (królowa Węgier)|Agnieszka austriacka]] | ||
| + | |gl_članak_funkcija = [[Królowa Węgier]]<br>(1172-1184) | ||
| + | |współrządząca = | ||
| + | |następczyni = [[Małgorzata francuska (królowa Węgier)|Małgorzata francuska]] | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | '''Châtillon Anna''' (fr. ''Agnès d'Antioche'', pol. ''Agnieszka z Châtillon'', Anna<ref name="Anna">Królowa była znana na Węgrzech jedynie pod imieniem Anny, co poświadczają np. zatwierdzenia donacji królowej Anny w dokumentach jej wnuka Beli IV z 1238 roku (''domina Anna'') i królowej Elżbiety Kumanki z 1281 roku (''Anna illustris regina, consors Tertii Belae regis Ungariae. M. Wertner, Az Árpádok családi története'', Nagybecskerek 1892, s. 358.)</ref> antiocheńska (antiochijska)<ref><sup><small>'''Uwaga:1'''</small></sup> Przymiotnik od nazwy geograficznej ''Antiochia'' w jęz. polskim: ''antiocheński'' lub ''antiochijski''. M. Szymczak, ''Słownik ortograficzny języka polskiego wraz z zasadami pisowni i interpunkcji'', Warszawa 1978, s.203. K. Tittenbrun, ''Duży słownik ortograficzny języka polskiego z zasadami pisowni'', Warszawa 1997, s. 26.</ref>, chor. ''Marija Antiohijska'', słow. ''Agnesa z Antiochie'') (* 1154, † 1184) – [[Księstwo Antiochii|księżniczka antiocheńska]] Agnieszka, córka [[Księstwo Antiochii|władców Antiochii]] [[Konstancja z Antiochii|Konstancji]] i [[Renald z Châtillon|Renalda z Châtillon]]. | ||
[[władcy Węgier|Królowa Węgier]] w latach 1172–1184 jako pierwsza żona [[Bela III|Beli III]]. Na Węgrzech królowa używała imienia Anna. | [[władcy Węgier|Królowa Węgier]] w latach 1172–1184 jako pierwsza żona [[Bela III|Beli III]]. Na Węgrzech królowa używała imienia Anna. | ||
| Linia 27: | Linia 38: | ||
Dokładna data narodzin i pierwotne imię Anny nie są pewne. Przyjmuje się, że narodziła się wkrótce po potajemnym ślubie rodziców, zawartym przed majem 1153 roku. Najczęściej spotykaną w literaturze przedmiotu datą narodzin Anny jest rok 1154<ref>np. M. Wertner, ''Az Árpádok családi története'', Nagy-Becskerek 1892, s. 359; ''History of Hungary'', red. E. Pamlenyi, London 1975, s. 60, 608; J. Louda, M. MacLagan, ''Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe'', wyd. II, London 1999, tabl. 89.</ref>. | Dokładna data narodzin i pierwotne imię Anny nie są pewne. Przyjmuje się, że narodziła się wkrótce po potajemnym ślubie rodziców, zawartym przed majem 1153 roku. Najczęściej spotykaną w literaturze przedmiotu datą narodzin Anny jest rok 1154<ref>np. M. Wertner, ''Az Árpádok családi története'', Nagy-Becskerek 1892, s. 359; ''History of Hungary'', red. E. Pamlenyi, London 1975, s. 60, 608; J. Louda, M. MacLagan, ''Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe'', wyd. II, London 1999, tabl. 89.</ref>. | ||
| − | Na chrzcie księżniczka antiocheńska prawdopodobnie otrzymała [[Agnieszka|imię Agnieszka]]<ref | + | Na chrzcie księżniczka antiocheńska prawdopodobnie otrzymała [[Agnieszka|imię Agnieszka]]<ref><sup><small>'''Uwaga:2'''</small></sup> Kronikarz Alberyk z Trois-Fontaines nazywa jedną z trzech córek Konstancji i Renalda, a żonę króla Węgier Beli Agnieszką (''Chronica Albrici Monachi Trium Fontium'' [w:] Monumenta Germaniae Historica, XXIII, Hannover 1874, s. 849–850). Natomiast we fragmentarycznie zachowanym rękopisie ''Lignages d'Outre-Mer'', przechowywanym w Bibliotece Watykańskiej (Vaticanus Latinus 7806, ''Il parentado de Beimonte principe'' 9, fol. 172), dwie córki Konstancji i Reginalda noszą imiona Joanny i Marii.</ref>. |
=== Pobyt na dworze bizantyjskim === | === Pobyt na dworze bizantyjskim === | ||
| Linia 33: | Linia 44: | ||
=== Małżeństwo === | === Małżeństwo === | ||
| − | W Konstantynopolu Agnieszka została żoną węgierskiego księcia wychowującego się na cesarskim dworze – cezara Aleksego, który w roku 1172 odziedziczył tron Węgier jako Bela III. Nie jest znana data ślubu Agnieszki i Aleksego. Najwcześniej mogło do niego dojść około 1168 roku<ref>np. W. Dworzaczek, ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 84.</ref>, a najpóźniej w 1172 roku<ref>np. V. ö. Városy, ''Antiochiai Anna királyné'', "Századok. A Magyar Történelmi Társulat Közlönye", 1886, s. 866.</ref>. W literaturze przedmiotu pojawiają się dwie dokładniejsze daty zaślubin księżniczki antiocheńskiej Agnieszki z cezarem Aleksym – wrzesień 1169 roku<ref | + | W Konstantynopolu Agnieszka została żoną węgierskiego księcia wychowującego się na cesarskim dworze – cezara Aleksego, który w roku 1172 odziedziczył tron Węgier jako Bela III. Nie jest znana data ślubu Agnieszki i Aleksego. Najwcześniej mogło do niego dojść około 1168 roku<ref>np. W. Dworzaczek, ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 84.</ref>, a najpóźniej w 1172 roku<ref>np. V. ö. Városy, ''Antiochiai Anna királyné'', "Századok. A Magyar Történelmi Társulat Közlönye", 1886, s. 866.</ref>. W literaturze przedmiotu pojawiają się dwie dokładniejsze daty zaślubin księżniczki antiocheńskiej Agnieszki z cezarem Aleksym – wrzesień 1169 roku<ref><sup><small>'''Uwaga:3'''</small></sup> P. Gautier, ''Les lettres de Grégoire, higoumène d'Oxia'', "Revue des études byzantines", 31–32, 1973, s. 206. – Po narodzinach następcy tronu bizantyjskiego zerwano zaręczyny cesarzówny Marii Porfirogenetki z cezarem Aleksym (przyszłym Belą III) i w ramach rekompensaty wydano za niego siostrę cesarzowej Marii antiocheńskiej.</ref> oraz marzec 1171 roku<ref><sup><small>'''Uwaga:4'''</small></sup> L. Garland, A. Stone, [http://www.roman-emperors.org/maryp.htm ''Maria Porphyrogenita, daughter of Manuel I Comnenus''] [w:] ''De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families'' 2006 [data dostępu 2012-01-09] – Dopiero wówczas Agnieszka miała zjawić się z wizytą na dworze cesarzowej Marii, towarzysząc bratu Boemundowi III</ref>. |
Prawdopodobnie jeszcze na dworze siostry Agnieszka przyjęła nowe imię. W dokumentach węgierskich występowała zawsze jako Anna<ref>M. Wertner, ''Az Árpádok családi története'', Nagybecskerek 1892, s. 358.</ref>. | Prawdopodobnie jeszcze na dworze siostry Agnieszka przyjęła nowe imię. W dokumentach węgierskich występowała zawsze jako Anna<ref>M. Wertner, ''Az Árpádok családi története'', Nagybecskerek 1892, s. 358.</ref>. | ||
| Linia 42: | Linia 53: | ||
=== Działalność === | === Działalność === | ||
| − | Annie antiocheńskiej i jej dworskiemu otoczeniu przypisuje się wpływ na rozpowszechnienie w Królestwie Węgierskim wzorów kultury francuskiej<ref | + | Annie antiocheńskiej i jej dworskiemu otoczeniu przypisuje się wpływ na rozpowszechnienie w Królestwie Węgierskim wzorów kultury francuskiej<ref><sup><small>'''Uwaga:5'''</small></sup> G. Lukács, ''La Hongrie et la civilisation'', Paris 1929, s. 361; A. Echols, M. Williams, ''An annotated index of medieval women'', New York-Oxford 1992, s. 53; G. Moravcsik, ''Byzantium and the Magyars'', Budapest–Amsterdam 1970, s. 129; G. Klaniczay, ''The chaste prince and the athleta patriae'' [w:] G. Klaniczay, ''Holy Rulers and Blessed Princesses. Dynastic Cults in Medieval Central Europe'', Budapest 2002, s. 184. W wielu publikacjach podkreśla się jednak, że z wzorami zachodnioeuropejskimi Bela III mógł się zapoznać również na dworze bizantyjskim Manuela I, gdzie były one silne, m.in. dzięki powiązaniom dynastycznym Komnenów.</ref>. |
Z działalnością królowej Anny łączy się również sprowadzenie na Węgry z [[Burgundia|Burgundii]] pierwszych [[cystersi|mnichów cysterskich]]. Królowa mogła utrzymywać kontakty z burgundzkimi cystersami dzięki powiązaniom rodowym. Pierwsze klasztory cysterskie na Węgrzech, fundowane od roku 1182, były bowiem domami filialnymi trzech opactw cysterskich położonych w pobliżu [[Pontigny]], a okoliczne majątki ziemskie należały do rodu Donzy, z którego wywodziła się Anna<ref>M. M. de Cevins, ''Les implantations cisterciennes en Hongrie médiévale'' [w:] Unanimité et diversité cisterciennes, red. Nicole Bouter, Saint-Étienne 2000, s. 458–459; F. L. Hervay, ''Ciszterciek'' [w:] G. Kristo (red.), Korai magyar térténeti lexikon, Budapest 1994, s. 473, 479-480.</ref>. | Z działalnością królowej Anny łączy się również sprowadzenie na Węgry z [[Burgundia|Burgundii]] pierwszych [[cystersi|mnichów cysterskich]]. Królowa mogła utrzymywać kontakty z burgundzkimi cystersami dzięki powiązaniom rodowym. Pierwsze klasztory cysterskie na Węgrzech, fundowane od roku 1182, były bowiem domami filialnymi trzech opactw cysterskich położonych w pobliżu [[Pontigny]], a okoliczne majątki ziemskie należały do rodu Donzy, z którego wywodziła się Anna<ref>M. M. de Cevins, ''Les implantations cisterciennes en Hongrie médiévale'' [w:] Unanimité et diversité cisterciennes, red. Nicole Bouter, Saint-Étienne 2000, s. 458–459; F. L. Hervay, ''Ciszterciek'' [w:] G. Kristo (red.), Korai magyar térténeti lexikon, Budapest 1994, s. 473, 479-480.</ref>. | ||
=== Potomstwo === | === Potomstwo === | ||
| − | Królowa urodziła co najmniej sześcioro znanych z imienia dzieci<ref | + | Królowa urodziła co najmniej sześcioro znanych z imienia dzieci<ref><sup><small>'''Uwaga:6'''</small></sup> I. Hankó, [http://mek.niif.hu/04000/04092/html/ ''Királyaink tömegsírban''], Budapest 2004. Annie przypisuje się jeszcze siódme dziecko – nieznaną z imienia córkę. K. Éry, A.Marcsik, J. Nemeskéri, F. Szalai, ''Embertani vizsgálatok III. Béla és Antiochiai Anna földi maradványán'' [w:] 150 éve történt? III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 11.</ref>, z których dwaj synowie [[Emeryk węgierski|Emeryk]] i [[Andrzej II węgierski|Andrzej II]] zostali królami Węgier, córka [[Małgorzata Węgierska (cesarzowa bizantyńska)|Małgorzata]] poślubiła bizantyjskiego cesarza, a córka [[Konstancja węgierska (zm. 1240)|Konstancja]] została [[władcy Czech|królową Czech]]<ref>W. Dworzaczek, ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 84.</ref>. |
Anna antiocheńska była przodkinią wszystkich kolejnych [[Arpadowie|Arpadów]] zasiadających na tronie węgierskim, jak również poślubionych [[Piastowie|Piastom]] królewien węgierskich [[Święta Kinga|Kingi]] i [[Jolenta Helena|Jolanty]]. Od Anny wywodzili się po kądzieli [[Władcy Czech|królowie Czech]] z rodów [[Przemyślidzi|Przemyślidów]], [[Luksemburgowie|Luksemburgów]] i [[Habsburgowie|Habsburgów]], licząc od [[Wacław I Przemyślida|Wacława I]] oraz [[Władcy Polski|królowie Polski]] z dynastii Piastów, [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenów]], [[Jagiellonowie|Jagiellonów]] i [[Wazowie|Wazów]], począwszy od [[Kazimierz III Wielki|Kazimierza Wielkiego]]<ref>D. Piwowarczyk, ''Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa'', Warszawa 2007, s. 309. W Czechach rządzili potomkowie Anny, wywodzący się od jej córki Konstancji, z wyjątkiem królów panujących w latach 1306-1310 po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów oraz [[Jan Luksemburski|Jana Luksemburskiego]]. W Polsce jedynymi królami, którzy nie wywodzili się od Anny, byli [[Władysław II Jagiełło|Władysław Jagiełło]] i jego syn [[Kazimierz IV Jagiellończyk|Kazimierz]]. Reszta władców była spokrewniona z Arpadami lub Przemyślidami, którzy pochodzili w prostej linii od Anny antiocheńskiej.</ref> | Anna antiocheńska była przodkinią wszystkich kolejnych [[Arpadowie|Arpadów]] zasiadających na tronie węgierskim, jak również poślubionych [[Piastowie|Piastom]] królewien węgierskich [[Święta Kinga|Kingi]] i [[Jolenta Helena|Jolanty]]. Od Anny wywodzili się po kądzieli [[Władcy Czech|królowie Czech]] z rodów [[Przemyślidzi|Przemyślidów]], [[Luksemburgowie|Luksemburgów]] i [[Habsburgowie|Habsburgów]], licząc od [[Wacław I Przemyślida|Wacława I]] oraz [[Władcy Polski|królowie Polski]] z dynastii Piastów, [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenów]], [[Jagiellonowie|Jagiellonów]] i [[Wazowie|Wazów]], począwszy od [[Kazimierz III Wielki|Kazimierza Wielkiego]]<ref>D. Piwowarczyk, ''Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa'', Warszawa 2007, s. 309. W Czechach rządzili potomkowie Anny, wywodzący się od jej córki Konstancji, z wyjątkiem królów panujących w latach 1306-1310 po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów oraz [[Jan Luksemburski|Jana Luksemburskiego]]. W Polsce jedynymi królami, którzy nie wywodzili się od Anny, byli [[Władysław II Jagiełło|Władysław Jagiełło]] i jego syn [[Kazimierz IV Jagiellończyk|Kazimierz]]. Reszta władców była spokrewniona z Arpadami lub Przemyślidami, którzy pochodzili w prostej linii od Anny antiocheńskiej.</ref> | ||
| Linia 58: | Linia 69: | ||
Królową Annę pochowano w [[Katedra Panny Marii w Székesfehérvár|katedrze św. Stefana w Székesfehérvár]] (później katedrze Najświętszej Marii Panny). Jej grób został odnaleziony w grudniu 1848 roku podczas prac ziemnych prowadzonych w pobliżu katedry. | Królową Annę pochowano w [[Katedra Panny Marii w Székesfehérvár|katedrze św. Stefana w Székesfehérvár]] (później katedrze Najświętszej Marii Panny). Jej grób został odnaleziony w grudniu 1848 roku podczas prac ziemnych prowadzonych w pobliżu katedry. | ||
| − | W październiku 1898 roku odbył się uroczysty, powtórny pogrzeb pary królewskiej. Szczątki złożono w [[Kościół Macieja w Budapeszcie|kościele Najświętszej Marii Panny (tzw. kościół Macieja) w Budapeszcie]] w nowym sarkofagu z figurami zmarłych<ref | + | W październiku 1898 roku odbył się uroczysty, powtórny pogrzeb pary królewskiej. Szczątki złożono w [[Kościół Macieja w Budapeszcie|kościele Najświętszej Marii Panny (tzw. kościół Macieja) w Budapeszcie]] w nowym sarkofagu z figurami zmarłych<ref><sup><small>'''Uwaga:7'''</small></sup> I. Hankó, [http://mek.niif.hu/04000/04092/html/ ''Királyaink tömegsírban''], Budapest 2004. Opierając się na XVII-wiecznych badaniach [[Charles du Fresne, sieur du Cange|Du Cange'a]], który wywodził ojca Anny antiocheńskiej z szampańskiego rodu z [[Châtillon-sur-Marne]], na sarkofagu królowej umieszczono [[:Plik:Coa Hungary Family Anna Châtillon (1154-1184).svg|herb Châtillonów]]. Obecnie przynależność rodowa Anny i jej ojca określana jest inaczej.</ref>. |
=== Odkrycie grobu === | === Odkrycie grobu === | ||
W grudniu 1848 roku robotnicy niespodziewanie natknęli się na bok kamiennego sarkofagu, który krył szczątki kobiety, wyroby złotnicze (koronę i pierścień) oraz tekstylia, w tym fragmenty nakrycia głowy (ażurowy welon lub siatkę na włosy i ozdoby warkoczy w formie rozetek). W pobliżu pierwszego sarkofagu odkryto kolejne nienaruszone pochówki. | W grudniu 1848 roku robotnicy niespodziewanie natknęli się na bok kamiennego sarkofagu, który krył szczątki kobiety, wyroby złotnicze (koronę i pierścień) oraz tekstylia, w tym fragmenty nakrycia głowy (ażurowy welon lub siatkę na włosy i ozdoby warkoczy w formie rozetek). W pobliżu pierwszego sarkofagu odkryto kolejne nienaruszone pochówki. | ||
| − | Dokonując analizy stylistycznej znalezionych w grobach zabytków i opierając się na wynikach badań archiwalnych, János Érdy zidentyfikował dwa szkielety z insygniami władzy królewskiej jako zwłoki Beli III i Anny antiocheńskiej<ref | + | Dokonując analizy stylistycznej znalezionych w grobach zabytków i opierając się na wynikach badań archiwalnych, János Érdy zidentyfikował dwa szkielety z insygniami władzy królewskiej jako zwłoki Beli III i Anny antiocheńskiej<ref><sup><small>'''Uwaga:8'''</small></sup> G. Lukács, ''La Hongrie et la civilisation'', Paris 1929, s. 362, il. s. 368; É, Kovács, ''III. Béla és Antiochiai Anna halotti jelvényei'', "Művészettörténeti Értesítő" XXI, 1972, s. 1–14; E. Sipos, ''Textiltöredékek Antiochiai Anna sírjából'' [w:] 150 éve történt... III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 60–68; I. Hankó, [http://mek.niif.hu/04000/04092/html/ ''Királyaink tömegsírban''], Budapest 2004. Od roku 2005 trwa dyskusja nad podstawą identyfikacji szczątków, którą zapoczątkowali Endre Tóth i Kinga Éry. Wymienia się drugą parę małżeńską, która mogła być pochowana w sarkofagach odkrytych w 1848 roku – [[Koloman Uczony|Kolomana I Uczonego]] i królową [[Buzilla|Buzillę]] z rodu Hauteville. E. Tóth, ''III. Béla vagy Kálmán? (A székesfehérvári királysír azonosításáról)'', "Folia Archaeologica", LII, 2005–2006, s. 146-158. E. Tóth, [http://www.rubicon.hu/magyar/oldalak/3_bela_vagy_kalman_a_szekesfehervari_kiralysir/ III. Béla vagy Kálmán? – A székesfehérvári királysír], Rubicon Online [data dostępu 2013-08-02]. Polemika z tą teorią, np. G. Kajtor, [http://web.archive.org/web/20100216171245/http://www.belarex.hu:80/docs/cafolat.doc ''III. Béla nem Könyves Kálmán''], Székesfehérvár 2008 [data dostępu 2012-01-09]</ref>. |
=== Badanie szczątków === | === Badanie szczątków === | ||
| − | W styczniu 1967 roku, w trakcie prac konserwatorskich przeprowadzanych w kościele Macieja, otworzono grobowiec Anny antiocheńskiej i Beli III. Antropolodzy i lekarze sądowi oszacowali wiek kostny królowej Anny na około 35 lat w chwili śmierci, a wzrost na około 161 cm. Następstwem wielokrotnych porodów były m.in. bardzo poważne niedobory składników mineralnych w obrębie kości królowej<ref | + | W styczniu 1967 roku, w trakcie prac konserwatorskich przeprowadzanych w kościele Macieja, otworzono grobowiec Anny antiocheńskiej i Beli III. Antropolodzy i lekarze sądowi oszacowali wiek kostny królowej Anny na około 35 lat w chwili śmierci, a wzrost na około 161 cm. Następstwem wielokrotnych porodów były m.in. bardzo poważne niedobory składników mineralnych w obrębie kości królowej<ref><sup><small>'''Uwaga:9'''</small></sup> I. Hankó, [http://mek.niif.hu/04000/04092/html/ ''Királyaink tömegsírban''], Budapest 2004 – Wzrost królowej Anny obliczono jedynie na podstawie wymiarów kości długich. Pomiar długości całego szkieletu Anny w 1848 roku dał wynik o kilka centymetrów większy – za życia królowa miała co najmniej 163 cm wzrostu.</ref>. |
Na podstawie wykonanego wówczas odlewu czaszki Károly Árpás w roku 1977 zrekonstruował wygląd królowej Anny<ref>Rekonstrukcja twarzy Anny antiocheńskiej – [http://archive.is/jtFY il. 1] i [http://archive.is/EVAQ il. 2]. I. Hankó, [http://mek.niif.hu/04000/04092/html/ ''Királyaink tömegsírban''], Budapest 2004; Á. Kustár, [http://www.sci.u-szeged.hu/embertan/oktatas/humanbiologiaMSc_allamvizsgazoknak/Arcrekonstrukcio_KA.pdf ''Az arcrekonstrukció módszerei, korlátai és lehetőségei''], Szeged 2010 [data dostępu 2013-08-02]</ref>. | Na podstawie wykonanego wówczas odlewu czaszki Károly Árpás w roku 1977 zrekonstruował wygląd królowej Anny<ref>Rekonstrukcja twarzy Anny antiocheńskiej – [http://archive.is/jtFY il. 1] i [http://archive.is/EVAQ il. 2]. I. Hankó, [http://mek.niif.hu/04000/04092/html/ ''Királyaink tömegsírban''], Budapest 2004; Á. Kustár, [http://www.sci.u-szeged.hu/embertan/oktatas/humanbiologiaMSc_allamvizsgazoknak/Arcrekonstrukcio_KA.pdf ''Az arcrekonstrukció módszerei, korlátai és lehetőségei''], Szeged 2010 [data dostępu 2013-08-02]</ref>. | ||
Przy okazji ponownego otwarcia grobowca w listopadzie 1984 roku powtórnie przebadano szczątki Anny antiocheńskiej. Wiek kostny królowej oszacowano na bardziej zaawansowany – około 38, maksymalnie do 42 lat. Szybkie starzenie się organizmu Anny antiocheńskiej tłumaczono cechami osobniczymi, a przede wszystkim zaawansowaną [[osteoporoza|osteoporozą]]. Stan chorobowy królowej nasilały wielokrotne ciąże w trakcie kilkunastoletniego małżeństwa<ref>K. Éry, A.Marcsik, J. Nemeskéri, F. Szalai, ''Embertani vizsgálatok III. Béla és Antiochiai Anna földi maradványán'' [w:] 150 éve történt... III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 9-15.</ref>. | Przy okazji ponownego otwarcia grobowca w listopadzie 1984 roku powtórnie przebadano szczątki Anny antiocheńskiej. Wiek kostny królowej oszacowano na bardziej zaawansowany – około 38, maksymalnie do 42 lat. Szybkie starzenie się organizmu Anny antiocheńskiej tłumaczono cechami osobniczymi, a przede wszystkim zaawansowaną [[osteoporoza|osteoporozą]]. Stan chorobowy królowej nasilały wielokrotne ciąże w trakcie kilkunastoletniego małżeństwa<ref>K. Éry, A.Marcsik, J. Nemeskéri, F. Szalai, ''Embertani vizsgálatok III. Béla és Antiochiai Anna földi maradványán'' [w:] 150 éve történt... III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 9-15.</ref>. | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| | | | ||
{{Władca infobox | {{Władca infobox | ||
| − | |władca = Anna<ref name=Anna /> | + | |władca = Anna<ref name="Anna" /> |
|imiona = | |imiona = | ||
|tytulatura = z Bożej łaski królowa Węgier, Dalmacji, Chorwacji i Ramy<ref>Przykład tytulatury z okresu panowania Beli III (dokument z roku 1175) m.in. w: T. Živković, ''Forging unity. The South Slavs between East and West 550-1150'', Belgrade 2008, s. 259-260.</ref> | |tytulatura = z Bożej łaski królowa Węgier, Dalmacji, Chorwacji i Ramy<ref>Przykład tytulatury z okresu panowania Beli III (dokument z roku 1175) m.in. w: T. Živković, ''Forging unity. The South Slavs between East and West 550-1150'', Belgrade 2008, s. 259-260.</ref> | ||
|grafika = nie | |grafika = nie | ||
|opis grafiki = | |opis grafiki = | ||
| − | |herb = | + | |herb = Coa_Hungary_Family_Anna_Châtillon_(1154-1184).svg |
| − | |opis herbu = Herb | + | |opis herbu = Herb rodziny Agnès d'Antioche |
|faksymile = | |faksymile = | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
| Linia 105: | Linia 103: | ||
|1. poprzednik = [[Agnieszka austriacka]] | |1. poprzednik = [[Agnieszka austriacka]] | ||
|1. następca = [[Małgorzata francuska (królowa Węgier)|Małgorzata francuska]] | |1. następca = [[Małgorzata francuska (królowa Węgier)|Małgorzata francuska]] | ||
| − | |dynastia = Donzy<ref | + | |dynastia = Donzy<ref><sup><small>'''Uwaga:10'''</small></sup>Pochodzenie ojca Anny antiocheńskiej z burgundzkiego rodu Donzy na podstawie źródeł z epoki ustalił [[Gustave Schlumberger]] (G. Schlumberger, ''Renaud de Châtillon, prince d'Antioche, seigneur de la terre d'Outre-Jourdain'', Paris 1898, s. 3–4). Herbem członków rodu Donzy w tym okresie były ''w błękitnym polu trzy złote szyszki sosnowe''. [http://www.euraldic.com/txt_bh1844crois_gdsal2.html Musée de Versailles: Salles des Croisades (1844) – Armes: blasons et parfois cimier. Première Croisade] (nr 133. Geoffroy, baron de Donzy) [data dostępu 2012-01-09]; Guy Coquille (1523–1603), ''Les oeuvres de maistre Guy Coquille, sieur de Romenay'', t. I, Bordeaux 1703, s. 356; S. de Sainte-Marthe (1571–1650), ''Histoire généalogique de la Maison de France'', Paris 1647, s. 636.</ref> |
|data urodzenia = [[1154]] | |data urodzenia = [[1154]] | ||
|miejsce urodzenia = | |miejsce urodzenia = | ||
| Linia 119: | Linia 117: | ||
|1. związek od = | |1. związek od = | ||
|1. związek do = | |1. związek do = | ||
| − | |1. dzieci = [[Emeryk węgierski|Emeryk]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />[[Małgorzata Węgierska (cesarzowa bizantyńska)|Małgorzata]] | + | |1. dzieci = [[Emeryk węgierski|Emeryk]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />[[Małgorzata Węgierska (cesarzowa bizantyńska)|Małgorzata]]<br />[[Andrzej II węgierski|Andrzej II]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />Salomon<br />Stefan<br />[[Konstancja węgierska (zm. 1240)|Konstancja]] |
|odznaczenia = | |odznaczenia = | ||
|commons = Category:Agnes of Antioch | |commons = Category:Agnes of Antioch | ||
| Linia 129: | Linia 127: | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
{{izvori}} | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | |||
[[Kategoria:Węgierskie królowe]] | [[Kategoria:Węgierskie królowe]] | ||
Aktualna wersja na dzień 06:02, 17 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Châtillon Anna (fr. Agnès d'Antioche, pol. Agnieszka z Châtillon, Anna[1] antiocheńska (antiochijska)[2], chor. Marija Antiohijska, słow. Agnesa z Antiochie) (* 1154, † 1184) – księżniczka antiocheńska Agnieszka, córka władców Antiochii Konstancji i Renalda z Châtillon. Królowa Węgier w latach 1172–1184 jako pierwsza żona Beli III. Na Węgrzech królowa używała imienia Anna. Przypadkowe odkrycie jej nienaruszonego grobu w czasie Wiosny Ludów stało się okazją do patriotycznych manifestacji. Anna antiocheńska jest jedyną XII-wieczną królową Węgier, której szczątki zostały przebadane przez naukowców, a jej wygląd zrekonstruowany. Spis treściŻyciorysPochodzenieAnna była córką z drugiego małżeństwa księżnej Antiochii Konstancji i przybyłego z Francji rycerza Renalda z Châtillon. Po matce Anna była potomkinią normańskich książąt Apulii i Kalabrii, królów Francji, królów Jerozolimy oraz władców Armenii i Cylicji[3], natomiast poprzez ojca była spokrewniona z burgundzkimi rodami władającymi Châtillon-sur-Loing (obecnie Châtillon-Coligny), Gien-sur-Loire, Semur-en-Brionnais i Bourbon-Lancy[4]. Dokładna data narodzin i pierwotne imię Anny nie są pewne. Przyjmuje się, że narodziła się wkrótce po potajemnym ślubie rodziców, zawartym przed majem 1153 roku. Najczęściej spotykaną w literaturze przedmiotu datą narodzin Anny jest rok 1154[5]. Na chrzcie księżniczka antiocheńska prawdopodobnie otrzymała imię Agnieszka[6]. Pobyt na dworze bizantyjskimPo śmierci matki, w okresie kilkunastoletniego pobytu ojca w niewoli, Agnieszka opuściła Antiochię i znalazła się w Konstantynopolu, gdzie przebywała na dworze starszej, przyrodniej siostry Marii antiocheńskiej, żony cesarza Manuela I[7]. MałżeństwoW Konstantynopolu Agnieszka została żoną węgierskiego księcia wychowującego się na cesarskim dworze – cezara Aleksego, który w roku 1172 odziedziczył tron Węgier jako Bela III. Nie jest znana data ślubu Agnieszki i Aleksego. Najwcześniej mogło do niego dojść około 1168 roku[8], a najpóźniej w 1172 roku[9]. W literaturze przedmiotu pojawiają się dwie dokładniejsze daty zaślubin księżniczki antiocheńskiej Agnieszki z cezarem Aleksym – wrzesień 1169 roku[10] oraz marzec 1171 roku[11]. Prawdopodobnie jeszcze na dworze siostry Agnieszka przyjęła nowe imię. W dokumentach węgierskich występowała zawsze jako Anna[12]. KoronacjaPlik:Sarkophag Béla III.jpg XIX-wieczny sarkofag Anny i jej męża w kościele Macieja w Budapeszcie W roku 1173 Anna z Antiochii została koronowana na królową Węgier w katedrze św. Stefana w Székesfehérvár[13]. Możliwe, że corona graeca (korona grecka), będąca integralną częścią późniejszej korony św. Stefana, została sporządzona na Węgrzech dla Anny jako przeróbka stuletniego bizantyńskiego diademu Gejzy I, stając się koroną królowej[14]. DziałalnośćAnnie antiocheńskiej i jej dworskiemu otoczeniu przypisuje się wpływ na rozpowszechnienie w Królestwie Węgierskim wzorów kultury francuskiej[15]. Z działalnością królowej Anny łączy się również sprowadzenie na Węgry z Burgundii pierwszych mnichów cysterskich. Królowa mogła utrzymywać kontakty z burgundzkimi cystersami dzięki powiązaniom rodowym. Pierwsze klasztory cysterskie na Węgrzech, fundowane od roku 1182, były bowiem domami filialnymi trzech opactw cysterskich położonych w pobliżu Pontigny, a okoliczne majątki ziemskie należały do rodu Donzy, z którego wywodziła się Anna[16]. PotomstwoKrólowa urodziła co najmniej sześcioro znanych z imienia dzieci[17], z których dwaj synowie Emeryk i Andrzej II zostali królami Węgier, córka Małgorzata poślubiła bizantyjskiego cesarza, a córka Konstancja została królową Czech[18]. Anna antiocheńska była przodkinią wszystkich kolejnych Arpadów zasiadających na tronie węgierskim, jak również poślubionych Piastom królewien węgierskich Kingi i Jolanty. Od Anny wywodzili się po kądzieli królowie Czech z rodów Przemyślidów, Luksemburgów i Habsburgów, licząc od Wacława I oraz królowie Polski z dynastii Piastów, Andegawenów, Jagiellonów i Wazów, począwszy od Kazimierza Wielkiego[19] ŚmierćData śmierci królowej Anny nie została odnotowana w źródłach, jednak przyjmuje się, że zmarła w roku 1184[20], chociaż nie można wykluczyć daty nieco wcześniejszej[21]. PochówekPlik:Anne of Antioch (1154-1184) queen of Hungary skeleton.png Szkielet Anny w ułożeniu anatomicznym Królową Annę pochowano w katedrze św. Stefana w Székesfehérvár (później katedrze Najświętszej Marii Panny). Jej grób został odnaleziony w grudniu 1848 roku podczas prac ziemnych prowadzonych w pobliżu katedry. W październiku 1898 roku odbył się uroczysty, powtórny pogrzeb pary królewskiej. Szczątki złożono w kościele Najświętszej Marii Panny (tzw. kościół Macieja) w Budapeszcie w nowym sarkofagu z figurami zmarłych[22]. Odkrycie grobuW grudniu 1848 roku robotnicy niespodziewanie natknęli się na bok kamiennego sarkofagu, który krył szczątki kobiety, wyroby złotnicze (koronę i pierścień) oraz tekstylia, w tym fragmenty nakrycia głowy (ażurowy welon lub siatkę na włosy i ozdoby warkoczy w formie rozetek). W pobliżu pierwszego sarkofagu odkryto kolejne nienaruszone pochówki. Dokonując analizy stylistycznej znalezionych w grobach zabytków i opierając się na wynikach badań archiwalnych, János Érdy zidentyfikował dwa szkielety z insygniami władzy królewskiej jako zwłoki Beli III i Anny antiocheńskiej[23]. Badanie szczątkówW styczniu 1967 roku, w trakcie prac konserwatorskich przeprowadzanych w kościele Macieja, otworzono grobowiec Anny antiocheńskiej i Beli III. Antropolodzy i lekarze sądowi oszacowali wiek kostny królowej Anny na około 35 lat w chwili śmierci, a wzrost na około 161 cm. Następstwem wielokrotnych porodów były m.in. bardzo poważne niedobory składników mineralnych w obrębie kości królowej[24]. Na podstawie wykonanego wówczas odlewu czaszki Károly Árpás w roku 1977 zrekonstruował wygląd królowej Anny[25]. Przy okazji ponownego otwarcia grobowca w listopadzie 1984 roku powtórnie przebadano szczątki Anny antiocheńskiej. Wiek kostny królowej oszacowano na bardziej zaawansowany – około 38, maksymalnie do 42 lat. Szybkie starzenie się organizmu Anny antiocheńskiej tłumaczono cechami osobniczymi, a przede wszystkim zaawansowaną osteoporozą. Stan chorobowy królowej nasilały wielokrotne ciąże w trakcie kilkunastoletniego małżeństwa[26]. |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Królowa była znana na Węgrzech jedynie pod imieniem Anny, co poświadczają np. zatwierdzenia donacji królowej Anny w dokumentach jej wnuka Beli IV z 1238 roku (domina Anna) i królowej Elżbiety Kumanki z 1281 roku (Anna illustris regina, consors Tertii Belae regis Ungariae. M. Wertner, Az Árpádok családi története, Nagybecskerek 1892, s. 358.)
- ↑ Uwaga:1 Przymiotnik od nazwy geograficznej Antiochia w jęz. polskim: antiocheński lub antiochijski. M. Szymczak, Słownik ortograficzny języka polskiego wraz z zasadami pisowni i interpunkcji, Warszawa 1978, s.203. K. Tittenbrun, Duży słownik ortograficzny języka polskiego z zasadami pisowni, Warszawa 1997, s. 26.
- ↑ Rodowód księżnej Konstancji – Princes of Antioch 1100–1130 (Hauteville) [data dostępu 2012-01-09]; Kings of Jerusalem 1118–1131 (comtes de Rethel) [data dostępu 2012-01-09]
- ↑ Chronique d'Ernoul et de Bernard le Trésorier, wyd. M. L. Mas Latrie, Paris 1871, s. 22; Petri Blesensis tractatus duo: Passio Raginaldi principis Antiochie [w:] Corpus Christianorum. Continuatio Mediaevalis, t. 194, wyd. R. B. C. Huygens, Turnhout 2002, s. 42 – Informacje XII-wiecznych kronikarzy o krewnych Renalda z Châtillon. J. Richard, Aux origines d'un grand lignage: des palladii Renaud de Châtillon [w:] Media in Francia, Paris 1989, s. 409–418 – Wywód rodowodowy i związki krewniacze Renalda z Châtillon; Seigneurs de Donzy & Vergy [data dostępu 2012-01-09], Burgundy Duchy, Nobility [data dostępu 2012-01-09] – Krewni królowej Anny, członkowie rodów burgundzkich władających Châtillon, Gien, Semur i Bourbon.
- ↑ np. M. Wertner, Az Árpádok családi története, Nagy-Becskerek 1892, s. 359; History of Hungary, red. E. Pamlenyi, London 1975, s. 60, 608; J. Louda, M. MacLagan, Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe, wyd. II, London 1999, tabl. 89.
- ↑ Uwaga:2 Kronikarz Alberyk z Trois-Fontaines nazywa jedną z trzech córek Konstancji i Renalda, a żonę króla Węgier Beli Agnieszką (Chronica Albrici Monachi Trium Fontium [w:] Monumenta Germaniae Historica, XXIII, Hannover 1874, s. 849–850). Natomiast we fragmentarycznie zachowanym rękopisie Lignages d'Outre-Mer, przechowywanym w Bibliotece Watykańskiej (Vaticanus Latinus 7806, Il parentado de Beimonte principe 9, fol. 172), dwie córki Konstancji i Reginalda noszą imiona Joanny i Marii.
- ↑ S. Runciman, A History of the Crusades, t. II, Harmandsworth 1978, s. 365.
- ↑ np. W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 84.
- ↑ np. V. ö. Városy, Antiochiai Anna királyné, "Századok. A Magyar Történelmi Társulat Közlönye", 1886, s. 866.
- ↑ Uwaga:3 P. Gautier, Les lettres de Grégoire, higoumène d'Oxia, "Revue des études byzantines", 31–32, 1973, s. 206. – Po narodzinach następcy tronu bizantyjskiego zerwano zaręczyny cesarzówny Marii Porfirogenetki z cezarem Aleksym (przyszłym Belą III) i w ramach rekompensaty wydano za niego siostrę cesarzowej Marii antiocheńskiej.
- ↑ Uwaga:4 L. Garland, A. Stone, Maria Porphyrogenita, daughter of Manuel I Comnenus [w:] De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families 2006 [data dostępu 2012-01-09] – Dopiero wówczas Agnieszka miała zjawić się z wizytą na dworze cesarzowej Marii, towarzysząc bratu Boemundowi III
- ↑ M. Wertner, Az Árpádok családi története, Nagybecskerek 1892, s. 358.
- ↑ A magyar királyok koronázótemploma [data dostępu 2012-01-09]
- ↑ György Györffy, Święty Stefan I. Król Węgier i jego dzieło, Warszawa 2003, s. 431, 755
- ↑ Uwaga:5 G. Lukács, La Hongrie et la civilisation, Paris 1929, s. 361; A. Echols, M. Williams, An annotated index of medieval women, New York-Oxford 1992, s. 53; G. Moravcsik, Byzantium and the Magyars, Budapest–Amsterdam 1970, s. 129; G. Klaniczay, The chaste prince and the athleta patriae [w:] G. Klaniczay, Holy Rulers and Blessed Princesses. Dynastic Cults in Medieval Central Europe, Budapest 2002, s. 184. W wielu publikacjach podkreśla się jednak, że z wzorami zachodnioeuropejskimi Bela III mógł się zapoznać również na dworze bizantyjskim Manuela I, gdzie były one silne, m.in. dzięki powiązaniom dynastycznym Komnenów.
- ↑ M. M. de Cevins, Les implantations cisterciennes en Hongrie médiévale [w:] Unanimité et diversité cisterciennes, red. Nicole Bouter, Saint-Étienne 2000, s. 458–459; F. L. Hervay, Ciszterciek [w:] G. Kristo (red.), Korai magyar térténeti lexikon, Budapest 1994, s. 473, 479-480.
- ↑ Uwaga:6 I. Hankó, Királyaink tömegsírban, Budapest 2004. Annie przypisuje się jeszcze siódme dziecko – nieznaną z imienia córkę. K. Éry, A.Marcsik, J. Nemeskéri, F. Szalai, Embertani vizsgálatok III. Béla és Antiochiai Anna földi maradványán [w:] 150 éve történt? III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 11.
- ↑ W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 84.
- ↑ D. Piwowarczyk, Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa, Warszawa 2007, s. 309. W Czechach rządzili potomkowie Anny, wywodzący się od jej córki Konstancji, z wyjątkiem królów panujących w latach 1306-1310 po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów oraz Jana Luksemburskiego. W Polsce jedynymi królami, którzy nie wywodzili się od Anny, byli Władysław Jagiełło i jego syn Kazimierz. Reszta władców była spokrewniona z Arpadami lub Przemyślidami, którzy pochodzili w prostej linii od Anny antiocheńskiej.
- ↑ np. W. Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tabl. 84; A. Echols, M. Williams, An annotated index of medieval women, New York-Oxford 1992, s. 53.
- ↑ np. M. Wertner, Az Árpádok családi története, Nagy-Becskerek 1892, s. 356; I. Hankó, Királyaink tömegsírban, Budapest 2004 – rok 1183.
- ↑ Uwaga:7 I. Hankó, Királyaink tömegsírban, Budapest 2004. Opierając się na XVII-wiecznych badaniach Du Cange'a, który wywodził ojca Anny antiocheńskiej z szampańskiego rodu z Châtillon-sur-Marne, na sarkofagu królowej umieszczono herb Châtillonów. Obecnie przynależność rodowa Anny i jej ojca określana jest inaczej.
- ↑ Uwaga:8 G. Lukács, La Hongrie et la civilisation, Paris 1929, s. 362, il. s. 368; É, Kovács, III. Béla és Antiochiai Anna halotti jelvényei, "Művészettörténeti Értesítő" XXI, 1972, s. 1–14; E. Sipos, Textiltöredékek Antiochiai Anna sírjából [w:] 150 éve történt... III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 60–68; I. Hankó, Királyaink tömegsírban, Budapest 2004. Od roku 2005 trwa dyskusja nad podstawą identyfikacji szczątków, którą zapoczątkowali Endre Tóth i Kinga Éry. Wymienia się drugą parę małżeńską, która mogła być pochowana w sarkofagach odkrytych w 1848 roku – Kolomana I Uczonego i królową Buzillę z rodu Hauteville. E. Tóth, III. Béla vagy Kálmán? (A székesfehérvári királysír azonosításáról), "Folia Archaeologica", LII, 2005–2006, s. 146-158. E. Tóth, III. Béla vagy Kálmán? – A székesfehérvári királysír, Rubicon Online [data dostępu 2013-08-02]. Polemika z tą teorią, np. G. Kajtor, III. Béla nem Könyves Kálmán, Székesfehérvár 2008 [data dostępu 2012-01-09]
- ↑ Uwaga:9 I. Hankó, Királyaink tömegsírban, Budapest 2004 – Wzrost królowej Anny obliczono jedynie na podstawie wymiarów kości długich. Pomiar długości całego szkieletu Anny w 1848 roku dał wynik o kilka centymetrów większy – za życia królowa miała co najmniej 163 cm wzrostu.
- ↑ Rekonstrukcja twarzy Anny antiocheńskiej – il. 1 i il. 2. I. Hankó, Királyaink tömegsírban, Budapest 2004; Á. Kustár, Az arcrekonstrukció módszerei, korlátai és lehetőségei, Szeged 2010 [data dostępu 2013-08-02]
- ↑ K. Éry, A.Marcsik, J. Nemeskéri, F. Szalai, Embertani vizsgálatok III. Béla és Antiochiai Anna földi maradványán [w:] 150 éve történt... III. Béla és Antiochiai Anna sírjának fellelése, Székesfehérvár 1999, s. 9-15.
- ↑ Przykład tytulatury z okresu panowania Beli III (dokument z roku 1175) m.in. w: T. Živković, Forging unity. The South Slavs between East and West 550-1150, Belgrade 2008, s. 259-260.
- ↑ Uwaga:10Pochodzenie ojca Anny antiocheńskiej z burgundzkiego rodu Donzy na podstawie źródeł z epoki ustalił Gustave Schlumberger (G. Schlumberger, Renaud de Châtillon, prince d'Antioche, seigneur de la terre d'Outre-Jourdain, Paris 1898, s. 3–4). Herbem członków rodu Donzy w tym okresie były w błękitnym polu trzy złote szyszki sosnowe. Musée de Versailles: Salles des Croisades (1844) – Armes: blasons et parfois cimier. Première Croisade (nr 133. Geoffroy, baron de Donzy) [data dostępu 2012-01-09]; Guy Coquille (1523–1603), Les oeuvres de maistre Guy Coquille, sieur de Romenay, t. I, Bordeaux 1703, s. 356; S. de Sainte-Marthe (1571–1650), Histoire généalogique de la Maison de France, Paris 1647, s. 636.
_queen_of_Hungary_skeleton.png){kind=link}
.svg){kind=link}
.svg&action=edit&redlink=1){kind=link}