Comes Siculorum: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 42: Linia 42:
 
Hrabiowie byli najwyższymi dowódcami oddziałów Seklerów.<ref name="Dörner 2005, p. 307"><ref name="Kordé 2016, p. 173">Kordé 2016, p. 173.</ref> Odpowiadali oni za regularny nadzór nad sprzętem wojskowym wojowników seklerskich<ref name="Kordé 2016, p. 173"/>. [[Bogomer]], pierwszy znany hrabia, został schwytany podczas kampanii wojskowej w Bułgarii w 1228 r.<ref name="Kordé 2016, p. 173"/>. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, również mianował się dowódcą armii królewskiej stacjonującej między rzekami Rába i Rábca podczas kampanii przeciwko Austrii w 1336 r.<ref>Kordé 2016, p. 311.</ref>] Lackfi András|András Lackfi]] i jego oddziały Seklerów zadali miażdżącą porażkę Tatarom Złotej Hordy na początku lutego 1345 r.<ref>Kordé 2016, p. 312.</ref> Hrabiowie [[Jakcs Mihály|Michał Jakcs]] i [[Tamási Henrik|Henryk Tamási]] pomagali węgierskim szlachcicom przeciwko zbuntowanym chłopom z Siedmiogrodu w 1437 i 1438 r.<ref name="Kordé 2016, p. 315">Kordé 2016, p. 315.</ref> Dowodzili armią Seklerów w pierwszej bitwie przeciwko chłopom pod Bábolną (obecnie Bobâlna w Rumunii) latem 1437 r.<ref name="Kordé 2016, p. 315"/> Podpisali porozumienie między przywódcami szlachty, Sasów i Szeklerów, którzy 16 września ogłosili swój „[[Braterski Związek]]” przeciw wrogom<ref>Kordé 2016, pp. 315–316.</ref>.
 
Hrabiowie byli najwyższymi dowódcami oddziałów Seklerów.<ref name="Dörner 2005, p. 307"><ref name="Kordé 2016, p. 173">Kordé 2016, p. 173.</ref> Odpowiadali oni za regularny nadzór nad sprzętem wojskowym wojowników seklerskich<ref name="Kordé 2016, p. 173"/>. [[Bogomer]], pierwszy znany hrabia, został schwytany podczas kampanii wojskowej w Bułgarii w 1228 r.<ref name="Kordé 2016, p. 173"/>. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, również mianował się dowódcą armii królewskiej stacjonującej między rzekami Rába i Rábca podczas kampanii przeciwko Austrii w 1336 r.<ref>Kordé 2016, p. 311.</ref>] Lackfi András|András Lackfi]] i jego oddziały Seklerów zadali miażdżącą porażkę Tatarom Złotej Hordy na początku lutego 1345 r.<ref>Kordé 2016, p. 312.</ref> Hrabiowie [[Jakcs Mihály|Michał Jakcs]] i [[Tamási Henrik|Henryk Tamási]] pomagali węgierskim szlachcicom przeciwko zbuntowanym chłopom z Siedmiogrodu w 1437 i 1438 r.<ref name="Kordé 2016, p. 315">Kordé 2016, p. 315.</ref> Dowodzili armią Seklerów w pierwszej bitwie przeciwko chłopom pod Bábolną (obecnie Bobâlna w Rumunii) latem 1437 r.<ref name="Kordé 2016, p. 315"/> Podpisali porozumienie między przywódcami szlachty, Sasów i Szeklerów, którzy 16 września ogłosili swój „[[Braterski Związek]]” przeciw wrogom<ref>Kordé 2016, pp. 315–316.</ref>.
  
−
Hrabiowie pełnili ważne funkcje sądownicze w landzie Székely i podlegających im okręgach saksońskich<ref name="Kordé 2016, p. 173"/> [31] Kierowali zgromadzeniami ogólnymi każdej siedziby Szeklera i całej społeczności Szeklerów<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>. Taki zespół po raz pierwszy zarejestrowano w 1344 r.<ref name="Pop 2005, p. 255"/> Następnie zgromadzenia przekształciły się w ważne fora dla wymiaru sprawiedliwości<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref name="Kordé 2016, p. 174"/> Lack Hermán był wymieniany jako „sędzia Székelys” w pierwszej połowie XIV wieku, co świadczy o tym, że hrabiowie uzyskali wówczas znaczną władzę sądowniczą<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Średniowieczny system sądowniczy kraju Szeklera jest słabo udokumentowany [31] Dostępne dane sugerują, że sąd Udvarhelyszék był sądem apelacyjnym, rozpatrującym apelacje od orzeczeń sądów innych miejsc [31]. Hrabia rozpoznał apelacje od orzeczeń sądu w Udvarhelyszék [31]. Sądom w siedzibach początkowo przewodniczyli wybrani urzędnicy, sędzia miejscowy i kapitan<ref name="Pop 2005, p. 255"/> [32] Nowi urzędnicy, znani jako sędziowie królewscy, pojawiają się w źródłach w 1420 r.<ref name="Pop 2005, p. 255"/> Mianowani przez hrabiego sędziowie królewscy nadzorowali działalność wybranych urzędników<ref name="Pop 2005, p. 255"/> [33]
+
Hrabiowie pełnili ważne funkcje sądownicze w ziemi Seklerów i podlegających im okręgach saksońskich<ref name="Kordé 2016, p. 173"/><ref name="Stipta 1997, p. 52">Stipta 1997, p. 52.</ref> Kierowali zgromadzeniami ogólnymi każdej siedziby Szeklera i całej społeczności Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 174"/>. Taki zespół po raz pierwszy zarejestrowano w 1344 r.<ref name="Pop 2005, p. 255"/> Następnie zgromadzenia przekształciły się w ważne fora dla wymiaru sprawiedliwości<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref name="Kordé 2016, p. 174"/> Lack Hermán był wymieniany jako „sędzia Székelys” w pierwszej połowie XIV wieku, co świadczy o tym, że hrabiowie uzyskali wówczas znaczną władzę sądowniczą<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Średniowieczny system sądowniczy kraju Seklerów jest słabo udokumentowany<ref name="Stipta 1997, p. 52"/> Dostępne dane sugerują, że sąd Udvarhelyszék był sądem apelacyjnym, rozpatrującym apelacje od orzeczeń sądów innych miejsc<ref><ref name="Stipta 1997, p. 52"/></ref>. Hrabia rozpoznał apelacje od orzeczeń sądu w Udvarhelyszék<ref><ref name="Stipta 1997, p. 52"/></ref>. Sądom w siedzibach początkowo przewodniczyli wybrani urzędnicy, sędzia miejscowy i kapitan<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref>Kordé 2016, pp. 171–172.</ref> Nowi urzędnicy, znani jako sędziowie królewscy, pojawiają się w źródłach w 1420 r.<ref name="Pop 2005, p. 255"/> Mianowani przez hrabiego sędziowie królewscy nadzorowali działalność wybranych urzędników<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref>Makkai 1994, p. 236.</ref>
  
−
<small><small><small><small>The counts had important judicial functions in Székely Land and the Saxon districts subject to them.{{sfn|Kordé|2016|p=173}}{{sfn|Stipta|1997|p=52}} They headed the general assemblies of each Székely seat and the entire Székely community.{{sfn|Kordé|2016|p=174}} Such an assembly was first recorded in 1344.{{sfn|Pop|2005|p=255}} Thereafter, the assemblies developed into important forums for the administration of justice.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Kordé|2016|p=174}} Lack Hermán was mentioned as the "judge of the Székelys" in the first half of the 14th century, evidencing that the counts had acquired significant judicial authority by that time.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} The medieval judicial system of Székely Land is poorly documented.{{sfn|Stipta|1997|p=52}} Available data suggests that the court of Udvarhelyszék was an [[appellate court]], hearing appeals of the decisions of the courts of other seats.{{sfn|Stipta|1997|p=52}} Appeals of the decisions of the court of Udvarhelyszék were heard by the count.{{sfn|Stipta|1997|p=52}} The courts of justice in the seats were initially presided over by elected officials, the seat judge, and the captain.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Kordé|2016|pp=171–172}} New officials, known as royal judges, appear in the sources in the 1420s.{{sfn|Pop|2005|p=255}} Appointed by the count, royal judges supervised the activities of the elected officials.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Makkai|1994|p=236}} </small></small></small></small>
+
== Monarchowie i hrabiowie ==
  
−
== Monarchs and counts ==
+
[[File:BV-II-m-A-11610.01 – 07.jpg|thumb|right|alt=Detail of a fortress of stone built on a cliff|Törcsvár (obecnie [[Zamek Bran]] w Rumunii), twierdza utrzymywana poza [[Ziemia Seklerów|Ziemią Seklerów]] przez hrabiów]]
  
−
[[File:BV-II-m-A-11610.01 – 07.jpg|thumb|right|alt=Detail of a fortress of stone built on a cliff|Törcsvár (now [[Bran Castle]] in Romania), a fortress held outside [[Székely Land]] by the counts]]
+
Hrabiowie reprezentowali królów Węgier na terytoriach podlegających ich jurysdykcji<ref name="Kordé 2016, p. 173"/><ref>Dörner 2005, p. 306.</ref> i były niezależne od [[Wojewoda|wojewodów Siedmiogrodu]]<ref name="Engel 1996, p. 192"/> Rozdzielenie dwóch urzedów pomogło zachować specjalny status prawny Sekelrów<ref>Makkai 1994, p. 222.</ref>. Jednak królowie nigdy nie wyznaczyli Seklera na urząd, który zwykle dawali krewnemu wojewody<ref name="Kordé 2016, p. 173"/><ref name="Makkai 1994, p. 224">Makkai 1994, p. 224.</ref> Hrabiowie byli uważani za baronów królestwa, chociaż nie wymieniono ich wśród wysokich urzednikach w królewskich dokumentach<ref name="Engel 1996, p. 192"/>.
  
−
Powiaty reprezentowały królów Węgier na terytoriach podlegających ich jurysdykcji<ref name="Kordé 2016, p. 173"/> [34] i były niezależne od wojewodów Transylwanii]<ref name="Engel 1996, p. 192"/> Rozdzielenie dwóch biur pomogło zachować specjalny status prawny Székelys [35]. Jednak królowie nigdy nie wyznaczyli Székely'ego na urząd, który zwykle dawali krewnemu wojewody<ref name="Kordé 2016, p. 173"/> [36] Hrabiowie byli uważani za baronów królestwa, chociaż nie wymieniono ich wśród wielkich oficerów w królewskich czarterach]<ref name="Engel 1996, p. 192"/>.
+
[[Kán III. László|Władysław III Kán]] przejął kontrolę nad całym Siedmiogrodem po śmierci [[III. Andráa|Andrzeja III]] na Węgrzech w 1301 r.<ref name="Kordé 2016, p. 175"/> W trakcie ''[[interregnum]]'' Kán uzurpował sobie również administrację Ziemi Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Władze królewskie przywrócono dopiero po jego śmierci około 1315 r.<ref name="Kordé 2016, p. 175"/> W tym roku król [[Karol I]] sprawił, że liczą siejedynie bracia Losonci: [[Losonci Támas|Tomasz]] i [[Losonci István|Stefan]]<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Ich następca, [[Kacsics Simon|Szymon Kacsics]], został odwołany w 1327 lub 1328 r., ponieważ popełnił „poważne przestępstwa”, zgodnie z jednoczesnym przywilejem królewskim<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Następnie ród [[Lackfi]]ch prawie nieprzerwanie sprawował urząd przez około 50 lat<ref>Makkai 1994, p. 202.</ref><ref>Kordé 2016, pp. 175–176.</ref>
  
−
<small><small><small><small>The counts represented the [[king of Hungary|kings of Hungary]] in the territories under their jurisdiction{{sfn|Kordé|2016|p=173}}{{sfn|Dörner|2005|p=306}} and were independent of the [[Voivode of Transylvania|voivodes of Transylvania]].{{sfn|Engel|1996|p=192}} This separation of the two offices helped preserve the Székelys' special legal status.{{sfn|Makkai|1994|p=222}} However, the kings never appointed a Székely to the office, which they tended to give to a kinsman of the voivode.{{sfn|Kordé|2016|p=173}}{{sfn|Makkai|1994|p=224}} The counts were regarded as barons of the realm, although they were not listed among the great officers in royal charters.{{sfn|Engel|1996|p=192}} </small></small></small></small>
+
Lackfi i ich bezpośredni następcy byli lojalnymi zwolennikami królów<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>, ale [[Zygmunt Luksemburski]] mianował do urzędu bliskich sojuszników [[Kanizsai János|Jana Kanizsaia]], [[arcybiskup Ostrzyhomia|arcybiskupa Ostrzyhomia]], za pomoc w przejęciu tronu w 1387 r.<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Zygmunt umocnił swoją pozycję po tym, jak ukarał bunt Kanizsaia i jego sojuszników w 1403 r.<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Następnie regularnie mianował dwóch szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>. Piętnastowiecznie hrabiowie rzadko odwiedzali Siedmiogród, a ich zastępcy, wicehrabiowie, przejmowali większość ich obowiązków<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>. Istnienie nowych urzędników (zwanych „gubernatorami”, „kapitanami” lub „najwyższymi kapitanami Seklerów”) wśród Seklerów w tym okresie jest również udokumentowane, ale ich obowiązków nie można ustalić<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>.
  
−
Władysław Kán przejął kontrolę nad całą Transylwanią po śmierci Andrzeja III na Węgrzech w 1301 r.<ref name="Kordé 2016, p. 175"/> W trakcie interregnum Khan uzurpował sobie również administrację Ziemi Szeklera<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Władze królewskie przywrócono dopiero po jego śmierci około 1315 r.<ref name="Kordé 2016, p. 175"/> W tym roku węgierski Karol I sprawił, że bracia Thomas i Stephen Losonci się liczą<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Ich następca, Simon Kacsics, został zwolniony w 1327 lub 1328 r., Ponieważ popełnił „poważne przestępstwa”, zgodnie z jednoczesnym przywilejem królewskim<ref name="Kordé 2016, p. 175"/>. Następnie Lackfis prawie nieprzerwanie sprawował urząd przez około 50 lat [37] [38]
+
== Koniec urzędu ==
  
−
<small><small><small><small>[[Ladislaus III Kán|Ladislaus Kán]] took control of the whole of Transylvania after the death of [[Andrew III of Hungary]] in 1301.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} During the [[Kingdom of Hungary (1301–1526)#Interregnum (1301–1323)|ensuing interregnum]], Kán also usurped the administration of Székely Land.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} Royal authority was restored only after his death in about 1315.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} In that year, [[Charles I of Hungary]] made the brothers Thomas and Stephen Losonci counts.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} Their successor, [[Simon Kacsics, Count of the Székelys|Simon Kacsics]], was dismissed in 1327 or 1328, because he had committed "serious crimes", according to a contemporaneous royal charter.{{sfn|Kordé|2016|p=175}} Thereafter, the office was almost continuously held by the [[House of Lacković|Lackfis]] for about 50 years.{{sfn|Makkai|1994|p=202}}{{sfn|Kordé|2016|pp=175–176}} </small></small></small></small>
+
[[File:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|right|thumb|alt=A round-faced lady wearing richly decorated cloths|[[Maria Teresa]], która na  prośbę Seklerów zaczęła nazywać siebie również hrabią Seklerów]]
  
−
Lackfis i ich bezpośredni następcy byli lojalnymi zwolennikami królów<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>, ale Zygmunt Luksemburski mianował do urzędu bliskich sojuszników Jana Kanizsai, arcybiskupa Esztergoma, za pomoc w przejęciu tronu w 1387 r.<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Zygmunt umocnił swoją pozycję po tym, jak ukarał bunt Kanizsai i jego sojuszników w 1403 r.<ref name="Kordé 2016, p. 176"/> Następnie regularnie mianował dwóch szlachciców, którzy wspólnie sprawują urząd<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>. Piętnastowieczne hrabstwa rzadko odwiedzały Siedmiogród, a ich zastępcy, wicehrabiowie, przejmowali większość swoich obowiązków<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>. Istnienie nowych urzędników (zwanych „gubernatorami”, „kapitanami” lub „najwyższymi kapitanami Szeklerów”) wśród Szeklerów w tym okresie jest również udokumentowane, ale ich obowiązków nie można ustalić<ref name="Kordé 2016, p. 176"/>.
+
Turcy dokonali serii plądrujących nalotów na Siedmiogród w latach 1420 i 1430, które doprowadziły do ​​lepszej koordynacji obrony prowincji<ref name="Makkai 1994, p. 224">. Władysław I, wybrany w 1440 r. Na króla Węgier nad nieletnim Władysławem Pośmiertnym, postanowił scentralizować dowodzenie południową granicą Węgier<ref name="Makkai 1994, p. 227">Makkai 1994, p. 227.</ref>. Po tym, jak jego dwaj główni dowódcy wojskowi, John Hunyadi i Mikołaj Újlaki, unicestwili armię zwolenników Władysława na początku 1441 r., Władysław uczynił ich wspólnymi wojewodami Siedmiogrodu i hrabiów Szeklerów<ref name="Makkai 1994, p. 227"/><ref>Engel 2001, pp. 282–283.</ref>. To był pierwszy raz, gdy urząd wojewody i hrabiego dotyczył tych samych osób<ref name="Kordé 2016, p. 177">Kordé 2016, p. 177.</ref>.
  
−
<small><small><small><small>The Lackfis and their immediate successors were the kings' loyal supporters,{{sfn|Kordé|2016|p=176}} but Sigismund of Luxemburg appointed close allies of [[John Kanizsai]], [[Archbishop of Esztergom]], to the office, for helping him seize the throne in 1387.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} Sigismund strengthened his position after he punished a rebellion by Kanizsai and his allies in 1403.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} Thereafter, he regularly appointed two noblemen to jointly hold the office.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} The 15th-century counts rarely visited Transylvania, and their deputies, the vice-counts, took over much of the performance of their duties.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} The existence of new officials (known as "governors", "captains", or "supreme captains of the Székelys") among the Székelys in this period is also documented, but their duties cannot be determined.{{sfn|Kordé|2016|p=176}} </small></small></small></small>
+
Połączenie dwóch biur trwało dekady<ref name="Kordé 2016, p. 177"/>. Początkowo, w latach 1446–1467, dwóch lub trzech szlachciców było wspólnie wojewodami i hrabiami, a niektórzy z nich niekiedy sprawowali oba urzędy<ref name="Kordé 2016, p. 177"/>. Oba urzędy zostały w praktyce zjednoczone po śmierci [[Daróci János|Jana Daróci]] w 1467 r.<ref name="Kordé 2016, p. 177"/><ref>Engel 2001, p. 309.</ref> Następnie ta sama osoba została wojewodą i hrabią do 1504 r.; ponadto urzędy wicewojewody i wicehrabia również zostały zunifikowane<ref name="Pop 2005, p. 255"/><ref name="Kordé 2016, p. 178">Kordé 2016, p. 178.</ref> Dekret z 1498 r. nadal osobno zobowiązywał wojewodę i hrabię ​​do bycie wzorem dla zołnierzy; ale po 1507 r. nie wyznaczono osobnych obowiązków.<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>
  
−
== End of the office ==
+
Tytuł hrabiego był używany przez wojewodów, a później przez [[Książę Siedmiogrodu|książąt Siedmiogrodu]], przez prawie dwa stulecia<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>. Po integracji Księstwa Siedmiogrodu z imperium [[Habsburg]]ów pod koniec XVII wieku monarchowie habsburscy nie nazwali się hrabiami Seklerów<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>. Tytuł został przywrócony na prośbę Seklerów przez [[Maria Teresa|Marię Teresę]]<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>. Następnie wszyscy królowie Węgier używali tego tytułu<ref name="Kordé 2016, p. 178"/>.
−
 
 
−
[[File:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|right|thumb|alt=A round-faced lady wearing richly decorated cloths|[[Maria Theresa]], who started to style herself count of the Székelys at their request]]
 
−
 
 
−
Turcy dokonali serii plądrujących nalotów na Siedmiogród w latach 1420 i 1430, które doprowadziły do ​​lepszej koordynacji obrony prowincji [36]. Władysław I, wybrany w 1440 r. Na króla Węgier nad nieletnim Władysławem Pośmiertnym, postanowił scentralizować dowodzenie południową granicą Węgier [39]. Po tym, jak jego dwaj główni dowódcy wojskowi, John Hunyadi i Mikołaj Újlaki, unicestwili armię zwolenników Władysława na początku 1441 r., Władysław uczynił ich wspólnymi wojewodami Siedmiogrodu i hrabiów Szeklerów [39] [40]. To był pierwszy raz, gdy urząd wojewody i hrabiego dotyczył tych samych osób [41].
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>The Ottomans made a series of plundering raids against Transylvania in the 1420s and 1430s, which led to better coordination of the defense of the province.{{sfn|Makkai|1994|p=224}} [[Władysław III of Poland|Wladislas I]], who was elected [[King of Hungary]] over the minor [[Ladislaus the Posthumous]] in 1440, decided to centralize the command of the southern border of Hungary.{{sfn|Makkai|1994|p=227}} After his two principal military commanders, [[John Hunyadi]] and [[Nicholas Újlaki]], annihilated the army of Ladislaus's supporters in early 1441, Wladislas made them joint voivodes of Transylvania and counts of the Székelys.{{sfn|Makkai|1994|p=227}}{{sfn|Engel|2001|pp=282–283}} This was the first occasion that the offices of voivode and count were conferred upon the same persons.{{sfn|Kordé|2016|p=177}} </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
Zjednoczenie dwóch biur trwało dekady [41]. Początkowo, w latach 1446–1467, dwóch lub trzech szlachciców było wspólnie wojewodami i hrabiami, a niektórzy z nich niekiedy sprawowali oba urzędy [41]. Oba urzędy zostały w praktyce zjednoczone po śmierci Jana Daróci w 1467 r. [41] [42] Następnie ta sama osoba została wojewodą i liczyła do 1504 r .; ponadto urzędy wicewojewody i wicehrabia również zostały zunifikowane<ref name="Pop 2005, p. 255"/> [43] Dekret z 1498 r. Nadal osobno zobowiązywał wojewodę i hrabię ​​do wzorowania wojsk; ale po 1507 r. nie wyznaczono osobnych zliczeń [43]
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>The unification of the two offices lasted for decades.{{sfn|Kordé|2016|p=177}} Initially, between 1446 and 1467, two or three noblemen were jointly made voivodes and counts, and some of them occasionally held both offices.{{sfn|Kordé|2016|p=177}} The two offices were in practice united after the death of John Daróci in 1467.{{sfn|Kordé|2016|p=177}}{{sfn|Engel|2001|p=309}} Thereafter, the same person was made voivode and count until 1504; furthermore, the offices of [[Vice-voivode of Transylvania|vice-voivode]] and vice-count were also unified.{{sfn|Pop|2005|p=255}}{{sfn|Kordé|2016|p=178}} A decree of 1498 still separately obliged the voivode and the count to muster troops; but after 1507, no separate counts were appointed.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
Tytuł hrabiego był używany przez wojewodów, a później przez książąt Siedmiogrodu, przez prawie dwa stulecia [43]. Po integracji Księstwa Siedmiogrodu z imperium Habsburgów pod koniec XVII wieku monarchowie habsburscy nie nazwali się hrabstwem Szeklerów [43]. Tytuł został przywrócony na prośbę Székelysa przez Marię Teresę [43]. Następnie wszyscy królowie Węgier używali tego tytułu [43].
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>The title of count was continuously used by the voivodes, and later by the [[prince of Transylvania|princes of Transylvania]], for almost two centuries.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} After the integration of the [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] into the Habsburg Empire in the late 17th century, the Habsburg monarchs did not style themselves counts of the Székelys.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} The title was revived at the Székelys' request by [[Maria Theresa]].{{sfn|Kordé|2016|p=178}} Thereafter, all kings of Hungary used the title.{{sfn|Kordé|2016|p=178}} </small></small></small></small>
 
  
 
== List of counts ==
 
== List of counts ==

Wersja z 13:33, 19 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Lista Comes Siculorum

Comes Siculorum (pol. Hrabia Seklerów) – przywódca węgierskojęzycznych Seklerów w Siedmiogrodzie, w średniowiecznym Królestwie Węgier. Po raz pierwszy wspomniani w królewskich dokumentacj z XIII wieku, byli najwyższymi rangą urzędnikami królewskimi w Ziemi Szeklerów. Od około 1320 r. Do drugiej połowy XV wieku w jurysdykcji hrabstwa były cztery dystrykty saksońskie w Siedmiogrodzie, oprócz siedmiu siedzib Seklerów (lub jednostek administracyjnych).

Hrabiowie posiadali także ważne zamki poza terytoriami pod ich zarządem, w tym ich siedzibę w Görgény (obecnie Gurghiu w Rumunii). Byli najwyższymi dowódcami wojsk seklerskich; ich kampanie wojskowe przeciwko Bułgarii i Złotej Hordzie zostały wspomniane w królewskich dokumentach i średniowiecznych kronikach. Hrabiowie przewodniczyli zgromadzeniom ogólnym zarówno poszczególnych miejsc Seklerów, jak i całej społeczności Seklerów. Rozpatrywali także apelacje od orzeczeń Sądu Najwyższego Ziemi Seklerów.

Od końca XIV wieku węgierscy monarchowie wyznaczyli dwóch lub trzech szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd. Od 1440 r. co najmniej jeden z tych wspólników był również regularnie wojewodą Siedmiogrodu, ponieważ częste najazdy osmańskie na Siedmiogród wymagały centralizacji dowództwa wojskowego prowincji. Biura hrabiego i wojewody zostały w praktyce zjednoczone po 1467 r. Od końca XVI wieku książęta Siedmiogrodu (jako następcy wojewodów) również nazwali się hrabiami Seklerów. Po integracji księstwa z imperium Habsburgów na początku XVIII wieku tytuł był zawieszony, dopóki Maria Teresa nie przywróciła go na prośbę Seklerów. Ona i jej następcy na tronie węgierskim używali tego tytułu do 1918 roku.

Pochodzenie

Pochodzenie urzedu jest niejasne.[1] Mówiący po węgiersku Seklerzy byli „dobrze zorganizowaną społecznością wojowników” w średniowiecznym Królestwie Węgier.[2] Początkowo żyli w rozproszonych grupach wzdłuż granic królestwa[3]. W Siedmiogrodzie osiedlili się najpierw nad rzekami Kézd (Saschiz), Orbó (Gârbova) i Sebes (Sebeș)[3], ale wkrótce zaczęli migrować do najbardziej wysuniętego na wschód regionu prowincji, gdy zaczęli przybywać przodkowie Sasów Siedmiogrodzkich w roku 1150.[4]

Biskup Otto z Freising wspomniał, że „dwóch hrabiów” dowodziło łuczników w awangardzie armii węgierskiej w bitwie pod Fischa w 1146 r.[5][6] Węgierskie kroniki odnotowały, że Seklerzy i Pieczyngowie utworzyli w tej bitwie awangardę armii węgierskiej, dlatego raport biskupa może zawierać pierwsze odniesienie do hrabiego Seklerów, według Attili Zsoldos, Gyuli Kristó i innych historyków[5]. Z drugiej strony, jak podkreśla historyk Zoltán Kordé, XIII-wieczni książęta królewscy wspomnieli o innych urzędnikach królewskich, którzy rządzili grupami Seklerów, sugerując, że urząd nie został utworzony w poprzednim wieku.[6] Na przykład dokument królewski mówi o armii wojsk saskich, Wołochów, Seklerów i Pieczyngów walczących w Bułgarii pod dowództwem Joachima Türje, hrabiego Hermannstadt (obecnie Sybin w Rumunii), na początku 1210 r.[6]

Najwcześniejszy dokument królewski, w którym wzmiankowano „hrabiego i dowódcę Szeklera”, została wydany w 1235 r.[7][8] Odnosi się to do kampanii wojskowej rozpoczętej przeciwko Bułgarii w 1228 r. Urząd musiał więc istnieć najpóźniej w tym roku[7], ale hrabia nie był jedynym władcą wszystkich Seklerów przez kolejne dziesięciolecia[9]. Na przykład dokument Beli IV na Węgrzech odnosi się do hrabstwa Seklerów z Nagyváty w komiatcie Baranya[10]. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, został nazwany „hrabiem trzech klanów Seklerów”; ale dokładne znaczenie tytułu nie jest znane.[11]

Funkcje

Seklerowie zostali zorganizowani w specjalne jednostki administracyjne (pierwotnie znane jako „ziemie”, „dystrykty”, „społeczności” lub „uniwersytety”) w Siedmiogrodzie[12][13] Jednostki te znane były jako „siedziby” począwszy od drugiej połowy XIV wieku.[12][14] Ziemia Seklerów została podzielona na siedem miejsc.[2] Udvarhelyszék, Marosszék, Csíkszék, Kézdiszék, Orbaiszék i Sepsiszék tworzyły ciągłe terytorium w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie; Aranyosszék był położony poza nimi w regionie centralnym.[2][12]

Plik:Székely Land.PNG
Ziemia Seklerów (na niebiesko) w Siedmiogrodzie w Królestwi Węgier

Kompetencje hrabiów nie ograniczała się do Ziemi Seklerów[15]. Także saksoński okręg Mediasch (obecnie Mediaș w Rumunii) podlegał im, dopóki Zygmunt Luksemburski, król Węgier, uwolnił mieszkańców spod władzy hrabiów w 1402 r.[16][17] Hrabiowie byli niemal nieprzerwanie także władcami Sasów z Bistritz (dzisiejsza Bistrița w Rumunii) od 1320 r.[16] Dzielnica ta została przyznana [Jan Hunyady|Janowi Hunyadi]] przez króla Wegier Władysława V w 1453 r.[18] Sasi z Kronstadt i Burzenland (obecnie Brașov i Țara Bârsei w Rumunii) również podlegali jurysdykcji hrabiów od 1344 do połowy XV wieku[16].

Hrabiowie byli jednym z najważniejszych zaszczytów w Królestwie Węgier[16]. System honorów pozwalał wysokiemu urzędnikowi królestwa cieszyć się wszystkimi królewskimi dochodami związanymi z jego urzędem[19][20] Grzywny nałożone na obszarze Seklerów miały być zapłacone hrabiom[16]. Każda siedziba było również zobowiązana, aby dać konia nowemu hrabiemu podczas jego instalacji.[16] Hrabiowie otrzymali także królewskie dochody z terytoriów Saksonii podlegających ich jurysdykcji[16]. Jednak większość ich dochodów pochodziła z majątków związanych z zamkami królewskimi, które posiadali poza ziemią Seklerów[16][15] Hrabiowie zachowali prawo do posiadania tych królewskich zamków po tym, jak większość wysokich urzędników królestwa straciła takie prawa około 1402 r.[21] Hrabiowie odbywali często sądy w zamku Görgény w komitacie Torda (obecnie Gurghiu w Rumunii)[16][22] Zamek został po raz pierwszy wymieniony jako będący w posiadaniu hrabiów w 1358 r.[23] Został przyznany Hunyadiemu w 1453 r.[23] Zamek Höltövény w komitacie Alsó-Fehér (obecnie Hălchiu w Rumunii) został po raz pierwszy wymieniony jako honor hrabiowski w 1335 r.[24] Hrabiowie zajęli również zamki: Bran i Királykő (obecnie odpowiedni: zamek Bran i twierdza Oratea w Rumunii), które zostały wymienione wśród zamków posiadanych przez synów Hunyadiego w 1457 r.[25]

Hrabiowie byli najwyższymi dowódcami oddziałów Seklerów.Błąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref> Odpowiadali oni za regularny nadzór nad sprzętem wojskowym wojowników seklerskich[26]. Bogomer, pierwszy znany hrabia, został schwytany podczas kampanii wojskowej w Bułgarii w 1228 r.[26]. Lack Hermán, który sprawował urząd w latach 1328–1343, również mianował się dowódcą armii królewskiej stacjonującej między rzekami Rába i Rábca podczas kampanii przeciwko Austrii w 1336 r.[27]] Lackfi András|András Lackfi]] i jego oddziały Seklerów zadali miażdżącą porażkę Tatarom Złotej Hordy na początku lutego 1345 r.[28] Hrabiowie Michał Jakcs i Henryk Tamási pomagali węgierskim szlachcicom przeciwko zbuntowanym chłopom z Siedmiogrodu w 1437 i 1438 r.[29] Dowodzili armią Seklerów w pierwszej bitwie przeciwko chłopom pod Bábolną (obecnie Bobâlna w Rumunii) latem 1437 r.[29] Podpisali porozumienie między przywódcami szlachty, Sasów i Szeklerów, którzy 16 września ogłosili swój „Braterski Związek” przeciw wrogom[30].

Hrabiowie pełnili ważne funkcje sądownicze w ziemi Seklerów i podlegających im okręgach saksońskich[26][31] Kierowali zgromadzeniami ogólnymi każdej siedziby Szeklera i całej społeczności Seklerów[16]. Taki zespół po raz pierwszy zarejestrowano w 1344 r.[14] Następnie zgromadzenia przekształciły się w ważne fora dla wymiaru sprawiedliwości[14][16] Lack Hermán był wymieniany jako „sędzia Székelys” w pierwszej połowie XIV wieku, co świadczy o tym, że hrabiowie uzyskali wówczas znaczną władzę sądowniczą[11] Średniowieczny system sądowniczy kraju Seklerów jest słabo udokumentowany[31] Dostępne dane sugerują, że sąd Udvarhelyszék był sądem apelacyjnym, rozpatrującym apelacje od orzeczeń sądów innych miejscBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref>. Hrabia rozpoznał apelacje od orzeczeń sądu w UdvarhelyszékBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref>. Sądom w siedzibach początkowo przewodniczyli wybrani urzędnicy, sędzia miejscowy i kapitan[14][32] Nowi urzędnicy, znani jako sędziowie królewscy, pojawiają się w źródłach w 1420 r.[14] Mianowani przez hrabiego sędziowie królewscy nadzorowali działalność wybranych urzędników[14][33]

Monarchowie i hrabiowie

Plik:BV-II-m-A-11610.01 – 07.jpg
Törcsvár (obecnie Zamek Bran w Rumunii), twierdza utrzymywana poza Ziemią Seklerów przez hrabiów

Hrabiowie reprezentowali królów Węgier na terytoriach podlegających ich jurysdykcji[26][34] i były niezależne od wojewodów Siedmiogrodu[15] Rozdzielenie dwóch urzedów pomogło zachować specjalny status prawny Sekelrów[35]. Jednak królowie nigdy nie wyznaczyli Seklera na urząd, który zwykle dawali krewnemu wojewody[26][36] Hrabiowie byli uważani za baronów królestwa, chociaż nie wymieniono ich wśród wysokich urzednikach w królewskich dokumentach[15].

Władysław III Kán przejął kontrolę nad całym Siedmiogrodem po śmierci Andrzeja III na Węgrzech w 1301 r.[8] W trakcie interregnum Kán uzurpował sobie również administrację Ziemi Seklerów[8]. Władze królewskie przywrócono dopiero po jego śmierci około 1315 r.[8] W tym roku król Karol I sprawił, że liczą siejedynie bracia Losonci: Tomasz i Stefan[8]. Ich następca, Szymon Kacsics, został odwołany w 1327 lub 1328 r., ponieważ popełnił „poważne przestępstwa”, zgodnie z jednoczesnym przywilejem królewskim[8]. Następnie ród Lackfich prawie nieprzerwanie sprawował urząd przez około 50 lat[37][38]

Lackfi i ich bezpośredni następcy byli lojalnymi zwolennikami królów[11], ale Zygmunt Luksemburski mianował do urzędu bliskich sojuszników Jana Kanizsaia, arcybiskupa Ostrzyhomia, za pomoc w przejęciu tronu w 1387 r.[11] Zygmunt umocnił swoją pozycję po tym, jak ukarał bunt Kanizsaia i jego sojuszników w 1403 r.[11] Następnie regularnie mianował dwóch szlachciców, którzy wspólnie sprawowali urząd[11]. Piętnastowiecznie hrabiowie rzadko odwiedzali Siedmiogród, a ich zastępcy, wicehrabiowie, przejmowali większość ich obowiązków[11]. Istnienie nowych urzędników (zwanych „gubernatorami”, „kapitanami” lub „najwyższymi kapitanami Seklerów”) wśród Seklerów w tym okresie jest również udokumentowane, ale ich obowiązków nie można ustalić[11].

Koniec urzędu

Plik:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg
Maria Teresa, która na prośbę Seklerów zaczęła nazywać siebie również hrabią Seklerów

Turcy dokonali serii plądrujących nalotów na Siedmiogród w latach 1420 i 1430, które doprowadziły do ​​lepszej koordynacji obrony prowincjiBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref>. Po tym, jak jego dwaj główni dowódcy wojskowi, John Hunyadi i Mikołaj Újlaki, unicestwili armię zwolenników Władysława na początku 1441 r., Władysław uczynił ich wspólnymi wojewodami Siedmiogrodu i hrabiów Szeklerów[39][40]. To był pierwszy raz, gdy urząd wojewody i hrabiego dotyczył tych samych osób[41].

Połączenie dwóch biur trwało dekady[41]. Początkowo, w latach 1446–1467, dwóch lub trzech szlachciców było wspólnie wojewodami i hrabiami, a niektórzy z nich niekiedy sprawowali oba urzędy[41]. Oba urzędy zostały w praktyce zjednoczone po śmierci Jana Daróci w 1467 r.[41][42] Następnie ta sama osoba została wojewodą i hrabią do 1504 r.; ponadto urzędy wicewojewody i wicehrabia również zostały zunifikowane[14][43] Dekret z 1498 r. nadal osobno zobowiązywał wojewodę i hrabię ​​do bycie wzorem dla zołnierzy; ale po 1507 r. nie wyznaczono osobnych obowiązków.[43]

Tytuł hrabiego był używany przez wojewodów, a później przez książąt Siedmiogrodu, przez prawie dwa stulecia[43]. Po integracji Księstwa Siedmiogrodu z imperium Habsburgów pod koniec XVII wieku monarchowie habsburscy nie nazwali się hrabiami Seklerów[43]. Tytuł został przywrócony na prośbę Seklerów przez Marię Teresę[43]. Następnie wszyscy królowie Węgier używali tego tytułu[43].

List of counts

See also

Źródła

  • C. Tóth, Norbert; Horváth, Richárd; Neumann, Tibor; Pálosfalvi, Tamás (2016). Magyarország világi archontológiája, 1458–1526, I. Főpapok és bárók [Świecka archontologia Węgier, 1458–1526, Volume I: Prałaci i baronowie]. MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-416-035-9.
  • Dörner, Anton E. (2005). "Transylvania between stability and crisis (1457–1541)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 299–348. ISBN 973-7784-04-9.
  • Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.
  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
  • Kordé, Zoltán (2013). A székely ispáni méltóság kezdeteiről [O powstaniu urzędu hrabiego Szeklerów]. W: Tüdős S., Kinga (red.). Kastélyok, udvarházak és lakóik a régi Székelyföldön. Székely Nemzeti Múzeum. str. 64–72. ISBN 978-973-0-15187-9.
  • Kordé, Zoltán (2016). "Közigazgatás [Administration]; Katonáskodó székelyek az írott forrásokban [Żołnierze Seklerzy w źródłach pisanych]". W: Benkő, Elek; Oborni, Teréz (red.). Székelyföld története, I. kötet: A kezdetektől 1562-ig. Magyar Tudományos Akadémia Bölcsészettudományi Kutatóközpont, Erdélyi Múzeum-Egyesület, Haáz Rezső Múzeum. pp. 168–180, 305–320. ISBN 978-606-739-040-7.
  • Kordé, Zoltán (2019). A székely ispáni méltóság története a kezdetektől 1467-ig [Historia godności hrabiego Szeklerów od początku do 1467 roku]. Szeged: Szegedi Középkortörténeti Könyvtár. ISBN 978-615-80398-7-1.
  • Kristó, Gyula (2003). Early Transylvania (895-1324). Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
  • Makkai, László (1994). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". W: Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (red.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.
  • Pop, Ioan-Aurel (2005). "Transylvania in the 14th century and the first half of the 15th century (1300–1456)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (red.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 246–298. ISBN 973-7784-04-9.
  • Stipta, István (1997). A magyar bírósági rendszer története [Historia systemu sądownictwa na Węgrzech]. Multiplex Media – Debrecen University Press. ISBN 963-04-9197-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Przypisy

  1. ↑ Kordé 2013, p. 64.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Engel 2001, p. 115.
  3. ↑ 3,0 3,1 Engel 2001, p. 116.
  4. ↑ Engel 2001, pp. 114, 117.
  5. ↑ 5,0 5,1 Zsoldos 2011, p. 239.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Kordé 2013, p. 66.
  7. ↑ 7,0 7,1 Kristó 2003, p. 133.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Kordé 2016, p. 175.
  9. ↑ ordé 2013, p. 69.
  10. ↑ Kordé 2013, p. 67.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 Kordé 2016, p. 176.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Kordé 2016, p. 171.
  13. ↑ Pop 2005, p. 254.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 Pop 2005, p. 255.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 Engel 1996, p. 192.
  16. ↑ 16,00 16,01 16,02 16,03 16,04 16,05 16,06 16,07 16,08 16,09 16,10 Kordé 2016, p. 174.
  17. ↑ Engel 2001, p. 114.
  18. ↑ Engel 2001, p. 293.
  19. ↑ Engel 2001, p. 151.
  20. ↑ Kontler 1999, p. 89.
  21. ↑ Engel 2001, p. 216.
  22. ↑ Dörner 2005, p. 307.
  23. ↑ 23,0 23,1 Engel 1996, p. 321.
  24. ↑ Engel 1996, p. 329.
  25. ↑ Engel 1996, p. 446.
  26. ↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Kordé 2016, p. 173
  27. ↑ Kordé 2016, p. 311.
  28. ↑ Kordé 2016, p. 312.
  29. ↑ 29,0 29,1 Kordé 2016, p. 315.
  30. ↑ Kordé 2016, pp. 315–316.
  31. ↑ 31,0 31,1 Stipta 1997, p. 52.
  32. ↑ Kordé 2016, pp. 171–172.
  33. ↑ Makkai 1994, p. 236.
  34. ↑ Dörner 2005, p. 306.
  35. ↑ Makkai 1994, p. 222.
  36. ↑ Makkai 1994, p. 224.
  37. ↑ Makkai 1994, p. 202.
  38. ↑ Kordé 2016, pp. 175–176.
  39. ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Makkai 1994, p. 227
  40. ↑ Engel 2001, pp. 282–283.
  41. ↑ 41,0 41,1 41,2 41,3 Kordé 2016, p. 177.
  42. ↑ Engel 2001, p. 309.
  43. ↑ 43,0 43,1 43,2 43,3 43,4 43,5 Kordé 2016, p. 178.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Comes_Siculorum&oldid=41878”