|
|
| (Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1hi]] | + | #PATRZ [[Három nemzet egyesülése]] |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Unio_Trium_Nationum
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Unio_Trium_Nationum&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| | | | |
| − | '''Unia Trzech Narodów''' (łac. ''Unio Trium Nationum'', węg. ''Három nemzet egyesülése'', rum. ''Uniunea Frățească'') – pakt zawarty w [[Kápolna]] [[16 września]] [[1437]] pomiędzy węgierską szlachtą a przywódcami [[Seklerzy|Seklerów]]<ref name="Fosztó"> László Fosztó: ''Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village'', Halle-Wittenberg, 2007 [https://books.google.com/books?id=V8KO1F62FnsC&pg=PA44&dq=%22Union+of+the+Three+Nations%22+Transylvania&hl=en&sa=X&ei=fkiPUMzcEKLFmQXa_YG4DA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Union%20of%20the%20Three%20Nations%22%20Transylvania&f=false]</ref> i [[Sasi|Sasów]]<ref>Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). ''[https://books.google.com/books?id=sYIsAQAAIAAJ&q=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&dq=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPhdyRs93bAhUSKVAKHYeZCE0Q6AEINDAD History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians]''. Amco Press. str. 148. ISBN 9789739675598.</ref>, zamieszkującymi [[Siedmiogród]], w odpowiedzi na trwające [[Siedmiogrodzki bunt chłopski|powstanie chłopskie]]. Z porozumienia wyłączono rumuńskich chłopów ([[Wołosi|Wołochów]]). Ustalono wysokość obciążeń na rzecz armii oraz obowiązek wzajemnej pomocy w razie zagrożenia, potwierdzono też przywileje ''wolnych narodów'', zwalniające od pozostałych obciążeń feudalnych, w tym [[dziesięcina|dziesięciny]] na rzecz kościoła.
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>'''Unio Trium Nationum''' ([[Latin]] for "Union of the Three Nations") was a pact of mutual aid codified in 1438 by three [[Estates of the realm|Estates]] of [[Voivodeship of Transylvania|Transylvania]]: the (largely [[Hungarians|Hungarian]]) [[nobility]], the [[Transylvanian Saxons|Saxon]] ([[German people|German]]) patrician class<ref>{{cite book|author1=Mircea Dogaru|author2=Mihail Zahariade|title=History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians|publisher=[[Amco Press]]|year=1996|page=148|ISBN=9789739675598|url=https://books.google.com/books?id=sYIsAQAAIAAJ&q=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&dq=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPhdyRs93bAhUSKVAKHYeZCE0Q6AEINDAD}}</ref>, and the free military [[Székelys]].<ref name=Foszto2007>
| |
| − | László Fosztó: ''Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village'', Halle-Wittenberg, 2007 [https://books.google.com/books?id=V8KO1F62FnsC&pg=PA44&dq=%22Union+of+the+Three+Nations%22+Transylvania&hl=en&sa=X&ei=fkiPUMzcEKLFmQXa_YG4DA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Union%20of%20the%20Three%20Nations%22%20Transylvania&f=false]
| |
| − | </ref> The union was directed against the whole of the peasantry, regardless of ethnicity, in response to the [[Transylvanian peasant revolt]].<ref name=Foszto2007></ref>
| |
| − | In this typical feudal estate parliament, the peasants (whether Hungarian, Saxon, Székely or Romanian in origin) were not represented, and they did not benefit from its acts,<ref>{{cite book|author=Ştefan Pascu|title=A History of Transylvania|publisher=[[Dorset Press]]|year=1990|page=101|ISBN=9780880295260|url=https://books.google.com/books?id=LYXZAAAAMAAJ&q=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&dq=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj_uMq-st3bAhWJmLQKHYkhDk0Q6AEILjAB}}</ref> as the commoners were not considered to be members of these feudal "nations".<ref>{{cite book|author=Lucian Leuștean|title=Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2014|page=132|ISBN=9780823256068|url=https://books.google.com/books?id=Lu_nCwAAQBAJ&pg=PA132&dq=peasantry+%22Unio+Trium+Nationum%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjL4fyNmpfaAhUzyaYKHQuhAocQ6AEIJzAA#v=onepage&q=peasantry%20%22Unio%20Trium%20Nationum%22&f=false}}</ref> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Średniowieczna struktura administracyjna w Transylwanii ==
| |
| − | | |
| − | [[File:Székely Land.PNG|300px|thumb|Territories of the Three Nations]]
| |
| − | [[File:Transylvania3states1700.jpg|300px|thumb|The territories of the Three Nations represented on a map made by [[Johann Homann]] in the first decades of the 18th century]]
| |
| − | | |
| − | W czasach średniowiecznych Transylwania była podzielona na dwa odrębne typy jednostek terytorialnych. Szlachetnymi hrabstwami (Comitates) rządzili feudalni właściciele ziemscy. Tutaj większość ludności stanowili chłopi węgierscy i rumuńscy. W innych regionach zwanych siedzeniami wolne narody Székely i Saksonii żyły bez feudalnych właścicieli i miały królewski przywilej posiadania władzy lokalnej i samorządu.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>In medieval times, Transylvania was organised into two separate types of territorial units. The Noble Counties ([[Comitatus (Kingdom of Hungary)|Comitates]]) were ruled by feudal landlords. Here, the majority of population were Hungarian and Romanian [[serfs]]. In other regions called [[Seat (territorial-administrative unit)|Seats]], the free [[Székelys|Székely]] and [[Transylvanian Saxons|Saxon]] nations lived without feudal landlords and had the royal privilege to have local authority and self-government. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Wydarzenia prowadzące do Unii ==
| |
| − | | |
| − | Wraz z powstaniem Imperium Osmańskiego w 1421 r. Zorganizowano jedną z pierwszych dużych kampanii zbrojnych osmańskich przeciwko Transylwanii w Królestwie Węgier. Siły inwazyjne wkroczyły do regionu z Wołoszczyzny. Sasi i Székelys mieszkający w strefie przygranicznej próbowali się bronić, ale intruzi byli znacznie liczniejsi. Król Zygmunt nie był w stanie szybko zareagować, ponieważ niedawno odziedziczył tron czeski i brał w nim udział w wojnach husyckich. Również Transylvanian Diets nie były organizowane przez dziesięciolecia i nie było forum koordynującego przygotowania obronne trzech narodów. Pozostawione same sobie, Saksońska Burzenland i Székely Siedziba Háromszéka, oba w regionie przygranicznym, zostały spustoszone. Zygmunt zareagował na atak dopiero kilka lat później, prowadząc serię kampanii wojskowych przeciwko Turkom na Wołoszczyźnie. Turcy, sprzymierzeni z Wojewodą Wołoszczyznym, powrócili w 1432 roku, a Południowa Transylwania ponownie poniosła poważne szkody.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>With the rise of the [[Ottoman Empire]], one of the first major Ottoman military campaigns against Transylvanian parts of the [[Kingdom of Hungary in the Middle Ages|Kingdom of Hungary]] was organised in 1421. The invading forces entered the region from [[Wallachia]]. The [[Transylvanian Saxons|Saxons]] and [[Székelys]] living in the border area tried to defend themselves, but were heavily outnumbered by the intruders. [[Sigismund, Holy Roman Emperor|King Sigismund]] was not able to react promptly because he had recently inherited the [[Bohemia|Bohemian throne]] and was involved there in the [[Hussite Wars]]. Also, Transylvanian Diets had not been organized for decades and there was no forum to coordinate defence preparations of the three nations. Left alone, the Saxon [[Burzenland]] and the Székely Seat of [[Háromszék]], both in the border region, were ravaged. Sigismund reacted to the attack only years later, leading a series of military campaigns against the Ottomans in Wallachia. The Ottomans, allied with the Wallachian Voivode, returned in 1432 and Southern Transylvania suffered serious damages again. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W tym samym okresie szlachta i władze kościelne w Środkowej Transylwanii zaniepokoiły się protestującymi i buntującymi poddanymi. Chłopi węgierscy i rumuńscy (Wołoch) byli niezadowoleni z wysokich podatków i ograniczeń w swobodnym przepływie. Rozproszone protesty chłopskie przerodziły się w poważną rewoltę w 1437 r., Kiedy chłopi i szlachta węgierska pokonali żołnierzy ziemskich. Budai Nagy Antal Revolt został wywołany przez próbę poboru podatków przez biskupa Transylwanii. Chociaż rewolta była prowadzona przez węgierskiego szlachcica Antala Nagy de Budę, składała się ona z koalicji różnych elementów społeczeństwa Transylwanii. Obejmowało to węgierskich i rumuńskich chłopów pańszczyźnianych, a także mieszczan z Kolozsvár (Klausenburg, Cluj), co skutkowało niższymi podatkami skodyfikowanymi przez traktat z Kolozsmonostor. Pál Vajdaházi, jeden z przywódców buntu, był określany w tym dokumencie jako {{#invoke: lang | język}} (Standardowy nosiciel Związku Węgier i Rumunii mieszkańców tej prowincji Węgier). W związku z tym możliwe jest, że rebelianci uważają się za mieszkańców majątku Węgrów i Rumunów ({{#invoke: lang | język}}). Szablon: Potrzebne cytowanie
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>In the same period, nobles and church authorities in Central Transylvania were concerned about protesting and revolting [[serfs]]. [[Hungarian people|Hungarian]] and [[Romanians|Romanian]] ([[Vlach]]) peasants were dissatisfied with high taxes and restrictions to their free movement. Scattered peasant protests turned into a serious revolt in 1437, when peasants and Hungarian nobles defeated the troops of the landholders. The [[Budai Nagy Antal Revolt]] was triggered by an attempt by the Bishop of Transylvania to collect taxes. Although the revolt was led by Hungarian noble [[Antal Nagy de Buda]], it consisted of a coalition of various elements of Transylvanian society. This included [[Hungarian people|Hungarian]] and [[Romanians|Romanian]] [[serfs]] as well as the burghers of [[Kolozsvár]] (''Klausenburg'', ''Cluj''), and resulted in the lower taxes codified by the Treaty of Kolozsmonostor. Pál Vajdaházi, one of the leaders of the revolt, was referred to in this document as ''{{lang|la|vexilifer Universitatis regnicolarum Hungarorum et Valachorum huius principatus Hungariae}}'' (Standard-bearer of the Union of Hungarian and Romanian inhabitants of this province of Hungary). Consequently, it is possible that the rebels considered themselves inhabitants of the [[Estates of the realm|Estate]] of [[Hungarians]] and [[Romanians]] (''{{lang|la|Universitas Hungarorum et Valachorum}}'').{{Citation needed|date=February 2019}} </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Związek Braterski (Związek Kápolna) ==
| |
| − | | |
| − | Pomimo palących problemów, dieta Transylwanii wciąż nie została zwołana przez [[Voivode_of_Transylvania | Voivode]], co spowodowało, że różne szlachty zainicjowały spotkanie trzech narodów. Po prawie półwieczu majątki miały teraz okazję do wspólnego omówienia kwestii Transylwanii. Przy tej okazji szlachta zawarła sojusz z [[Székelys]] i [[Transylvanian Saxons | Saxons]], którzy nadal bali się ewentualnych najazdów osmańskich. Sojusz pomocy wzajemnej, podpisany w Kápolna (dzisiejszy [[Căpâlna]]), został nazwany „Fraterna Unio” (Związek Braterski) i miał na celu ochronę stron zarówno przed powstaniami, jak i atakami osmańskimi. Chociaż istnienie Unii pomogło rdzennym mieszkańcom w ponownych negocjacjach i częściowej modyfikacji warunków poprzedniej umowy, sojusz nie zorganizował żadnych poważnych operacji wojskowych do końca 1437 r. W tym czasie sojusz pokonał opozycję po śmierć [[Zygmunta, Świętego Cesarza Rzymskiego | Króla Zygmunta]] w grudniu.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Despite the pressing issues at hand, the Transylvanian Diet was still not called together by the [[Voivode_of_Transylvania|Voivode]], resulting in the various nobles initiating a meeting of the three nations. After a gap of almost half a century, the estates now had the opportunity to discuss Transylvanian issues together. On this occasion, the nobles set up an alliance with [[Székelys]] and [[Transylvanian Saxons|Saxons]] who were still afraid of possible Ottoman incursions. The alliance of mutual aid, signed in Kápolna (present-day [[Căpâlna]]), was called the ''Fraterna Unio'' (Brotherly Union), and was designed to protect the parties both from revolts and from Ottoman attacks. While the existence of the Union helped the indigenous inhabitants to re-negotiate and partly modify the terms of the previous agreement, the alliance did not organize any serious military operations until the end of 1437. At that time, the alliance defeated the opposition after the death of [[Sigismund, Holy Roman Emperor|King Sigismund]] in December. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Utworzenie Unii Trzech Narodów ==
| |
| − | | |
| − | Po udanej kampanii sojusz węgierskiej szlachty, Székelys i elit saskich został wzmocniony w porozumieniu zatytułowanym „Unio Trium Nationum” (Unia trzech Narodów) z 2 lutego 1438 r. Podobnie jak Związek Braterski, współpraca miała na celu w udzielaniu wzajemnej pomocy przeciwko buntom chłopskim i osmańskim kampaniom wojskowym. Unia dopilnowała, aby poddani (węgierscy i rumuńscy) poddani nadal byli wykluczani z życia politycznego w Transylwanii, chociaż stanowili oni większość ludności w hrabstwach szlacheckich (komitetach). Rumuni przestrzegają prawosławia wschodniego, które w przeważającej mierze na katolickich Węgrzech uważano za heretycką formę chrześcijaństwa [5].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>After the successful campaign, the alliance of Hungarian nobles, Székelys and Saxon elite was reinforced in the agreement called "Unio Trium Nationum" (Union of three Nations) on February 2, 1438. Similarly to the Brotherly Union, the co-operation was aimed at providing mutual aid against peasant revolts and [[Ottoman Empire|Ottoman]] military campaigns. The Union ensured that the (Hungarian and Romanian) serfs continued to be excluded from the political life of [[Transylvania]], although they made up the majority of the population in the Noble Counties ([[Comitatus (Kingdom of Hungary)|Comitates]]). The Romanians adherence to the [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodoxy]], which in predominantly [[Catholic Church|Catholic]] Hungary was considered a heretical form of Christianity .<ref>{{cite book|author=Jean W. Sedlar|title=East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500|url=https://books.google.com/books?id=4NYTCgAAQBAJ&pg=PA404|date=1 March 2013|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-80064-6|pages=404–}}</ref> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Sojusz trzech uprzywilejowanych stanów pozostawał skuteczny przez stulecia i zapewnił ramy wewnętrznych i międzynarodowych stosunków Transylwanii. Po XVIII wieku, kiedy minęło niebezpieczeństwo ataków osmańskich lub tatarskich, Unia stała się sojuszem trzech stanów, aby chronić swoje prawa przysługujące przed tymi, którzy nie byli reprezentowani w diecie transylwanii. W XIX wieku termin „trzy narody” został oskarżony o względy etniczne, ponieważ Rumuni zostali w związku z tym wykluczeni z rządu Transylwanii.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>The alliance of the three privileged estates continued to be effective for centuries and provided the framework of internal and international relations of Transylvania. After the 18th century, when the danger of Ottoman or [[Tatars|Tatar]] attacks was over, the Union became an alliance of the three estates to protect their vested rights from those who were not represented in the [[Transylvanian Diet]]. In the 19th century, the term "three nations" became charged with ethnic considerations, because Romanians were consequently excluded from Transylvanian government. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W 1711 r. Bułgarzy z Alvinc i Déva (dowodzeni przez przywódcę kościoła Baláza Marinovicsa) oraz Ormianie również domagali się przywilejów czwartego i piątego natio, ale ich żądania nie zostały spełnione wraz z podniesieniem ich społeczności do tego uprzywilejowanego statusu [6].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>In 1711, the [[Bulgarians]] of [[Vințu de Jos|Alvinc]] and [[Deva, Romania|Déva]] (led by church leader Balázs Marinovics) and the [[Armenians]] also claimed the privileges of a fourth and fifth ''natio'', but their demands were not met with the elevation of their communities to that privileged status.<ref>{{cite journal |title=The legal status of the Bulgarian colonies of Transylvania (1690-1848) |last=Trócsányi |first=Zs. |journal=Etudes historiques hongroises |year=1985 }}</ref> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | ==See also==
| |
| − | *[[Transylvanian peasant revolt]]
| |
| − | *[[Transylvanian Memorandum]]
| |
| − | *[[Universitas Valachorum]]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Dalsze czytanie ==
| |
| − | | |
| − | * Magyarország történeti kronológiája, MTA Történettudományi Intézet (Historical Chronology of Hungary, Hungarian Academy of Sciences), 1981 (po węgiersku}
| |
| − | * Erdély története, MTA Történettudományi Intézet (History of Transylvania, Hungarian Academy of Sciences), 1986 (po węgiersku}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Siedmiogród, Unia}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Siedmiogród]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Rumunii]] | |
