|
|
| (Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1hi]] | + | #PATRZ [[Három nemzet egyesülése]] |
| − | [[Kategoria:Strony skompilowane]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Unio_Trium_Nationum
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Unio_Trium_Nationum&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| − | {{Uwaga polska|
| |
| − | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca
| |
| − | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
| |
| − | |nota = polski
| |
| − | }}
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| | | | |
| − | '''Unia Trzech Narodów''' (łac. ''Unio Trium Nationum'', węg. ''Három nemzet egyesülése'', rum. ''Uniunea Frățească'') – pakt zawarty w [[Kápolna]] [[16 września]] [[1437]] o wzajemnej pomocy (skodyfikowany w 1438 r.) zawarty pomiędzy: głównie węgierską szlachtę, [[Sasi|saksońską (niemiecką)]] klasę patrycjuszy<ref>Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). ''[https://books.google.com/books?id=sYIsAQAAIAAJ&q=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&dq=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPhdyRs93bAhUSKVAKHYeZCE0Q6AEINDAD History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians]''. Amco Press. str. 148. ISBN 9789739675598.</ref> oraz wolnymi wojskowymi [[Seklerzy|Seklerów]].<ref name="Fosztó"> László Fosztó: ''Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village'', Halle-Wittenberg, 2007 [https://books.google.com/books?id=V8KO1F62FnsC&pg=PA44&dq=%22Union+of+the+Three+Nations%22+Transylvania&hl=en&sa=X&ei=fkiPUMzcEKLFmQXa_YG4DA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Union%20of%20the%20Three%20Nations%22%20Transylvania&f=false]</ref> Związek był skierowany przeciwko całemu chłopstwu, bez względu na pochodzenie etniczne, w odpowiedzi na [[Siedmiogrodzki bunt chłopski|bunt chłopski w Siedmiogrodzie]].<ref name="Fosztó" /> W tym typowym parlamencie feudalnym chłopi (pochodzenia węgierskiego, saskiego, szekelskiego lub [[Wołosi|rumuńskiego]]) nie byli reprezentowani i nie korzystali z jego aktów<ref>Ştefan Pascu (1990). ''[https://books.google.com/books?id=LYXZAAAAMAAJ&q=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&dq=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj_uMq-st3bAhWJmLQKHYkhDk0Q6AEILjAB A History of Transylvania]''. Dorset Press. p. 101. ISBN 9780880295260.</ref>, ponieważ nie uznawano posłów za członków feudałów ” narody ".<ref>Lucian Leuștean (2014). ''[https://books.google.com/books?id=Lu_nCwAAQBAJ&pg=PA132&dq=peasantry+%22Unio+Trium+Nationum%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjL4fyNmpfaAhUzyaYKHQuhAocQ6AEIJzAA#v=onepage&q=peasantry%20%22Unio%20Trium%20Nationum%22&f=false Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe]''. Oxford University Press. str. 132. ISBN 9780823256068.</ref>
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | | |
| − | == Średniowieczna struktura administracyjna w Siedmiogrodzie ==
| |
| − | | |
| − | [[File:Székely Land.PNG|300px|thumb|Terytoria Trzech Narodów]]
| |
| − | [[File:Transylvania3states1700.jpg|300px|thumb|Terytoria Trzech Narodów pokazane na mapie wykonanej przez [[Johann Homann]] w pierwszych dekadach XVIII wieku]]
| |
| − | | |
| − | W czasach średniowiecznych Siedmiogród była podzielony na dwa odrębne typy jednostek terytorialnych. Szlacheckimi komitatami (''Comitates'') rządzili feudalni właściciele ziemscy. Tutaj większość ludności stanowili chłopi węgierscy i [[Wołosi|rumuńscy]]. W innych regionach zwanych siedzibami wolnych narodów Seklerów i Sasów funkcjonowano bez feudalnych właścicieli. Regiony te miały królewski przywilej posiadania władzy lokalnej i samorządu.
| |
| − | | |
| − | == Wydarzenia prowadzące do Unii ==
| |
| − | | |
| − | Wraz z powstaniem [[Imperium Osmański]]ego w 1421 r. zorganizowano jedną z pierwszych dużych kampanii zbrojnych osmańskich przeciwko Siedmiogrodowi w Królestwie Węgier. Siły inwazyjne wkroczyły do regionu z [[Wołoszczyzna|Wołoszczyzny]]. [[Sasi]] i [[Seklerzy]] mieszkający w strefie przygranicznej próbowali się bronić, ale intruzi byli znacznie liczniejsi. Król [[Zygmunt]] nie był w stanie szybko zareagować, ponieważ niedawno odziedziczył tron czeski i jako król brał udział w wojnach husyckich. Również posiedzenia [[Parlament stanowy Siedmiogrodu|parlamentu]] nie były organizowane przez dziesięciolecia i nie było forum koordynującego przygotowania obronne trzech narodów. Pozostawione same sobie, saksońska [[Burzenland]] i seklerski region [[Háromszék]], oba w strefie przygranicznej, zostały spustoszone. Zygmunt zareagował na atak dopiero kilka lat później, prowadząc serię kampanii wojskowych przeciwko Turkom na Wołoszczyźnie. Turcy, sprzymierzeni z hospodarem Wołoszczyzny, powrócili w 1432 roku, w wyniku czego południowy Siedmiogród ponownie poniósł poważne szkody.
| |
| − | | |
| − | W tym samym okresie szlachta i władze kościelne w środkowym Siedmiogrodzie zaniepokoiły się protestującymi i buntującymi poddanymi. Chłopi węgierscy i rumuńscy (Wołosi) byli niezadowoleni z wysokich podatków i ograniczeń w swobodnym przepływie. Rozproszone protesty chłopskie przerodziły się w poważną rewoltę w 1437 r., gdy chłopi i szlachta węgierska pokonali żołnierzy ziemskich. [[Budai Nagy Antal Revolt]] został wywołany przez próbę poboru podatków przez biskupa Siedmiogrodu. Chociaż rewolta była prowadzona przez węgierskiego szlachcica [[Antal Nagy de Buda|Antala Nagy de Budę]], składała się ona z koalicji różnych elementów społeczeństwa Siedmiogrodu. Obejmowała węgierskich i rumuńskich chłopów pańszczyźnianych, a także mieszczan z Kolozsvár (Klausenburg, Cluj), co skutkowało niższymi podatkami skodyfikowanymi przez traktat z Kolozsmonostor. Pál Vajdaházi, jeden z przywódców buntu, był określany w tym dokumencie jako ''vexilifer Universitatis regnicolarum Hungarorum et Valachorum huius principatus Hungariae'' (Chorąży Związku Węgierskich i Rumuńskich Mieszkańców tej Prowincji Węgierskiej). W związku z tym możliwe jest, że rebelianci uważali się za mieszkańców majątku Węgrów i Rumunów (''Universitas Hungarorum et Valachorum'').<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>
| |
| − | | |
| − | == Związek Braterski (Związek Kápolna) ==
| |
| − | | |
| − | Pomimo palących problemów, parlament Siedmiogrodu wciąż nie był zwoływany przez [[wojewoda|wojewodę]], co spowodowało, że różni szlachcice zainicjowali spotkanie trzech narodów. Po prawie półwieczu posiadacze mieli teraz okazję do wspólnego omówienia kwestii Siedmiogrodu. Przy tej okazji szlachta zawarła sojusz z [[Seklerzy|Seklerami]] i [[Sasi|Sasami]], którzy nadal bali się ewentualnych najazdów osmańskich. Sojusz pomocy wzajemnej, podpisany w Kápolna (dzisiejszy [[Căpâlna]]), został nazwany „''Fraterna Unio''” (Związek Braterski) i miał na celu ochronę stron zarówno przed powstaniami, jak i atakami osmańskimi. Chociaż istnienie Unii pomogło rdzennym mieszkańcom w ponownych negocjacjach i częściowej modyfikacji warunków poprzedniej umowy, sojusz nie zorganizował żadnych poważnych operacji wojskowych do końca 1437 r. W tym czasie sojusz pokonał opozycję po śmierć króla [[Zygmunt]]a w grudniu.
| |
| − | | |
| − | == Utworzenie Unii Trzech Narodów ==
| |
| − | | |
| − | Po udanej kampanii sojusz węgierskiej szlachty, Seklerów i elit saskich został wzmocniony w porozumieniu zatytułowanym „''Unio Trium Nationum''” (Unia trzech Narodów) z 2 lutego 1438 r. Podobnie jak ''Związek Braterski'', współpraca miała na celu udzielanie wzajemnej pomocy przeciwko buntom chłopskim i osmańskim kampaniom wojskowym. Unia dopilnowała, aby poddani (węgierscy i rumuńscy) nadal byli wykluczani z życia politycznego w Siedmiogrodzie, chociaż stanowili oni większość ludności w komitatach szlacheckich. Wołosi przestrzegali prawosławia wschodniego, które w przeważającej mierze na katolickich Węgrzech uważano za heretycką formę chrześcijaństwa<ref>Jean W. Sedlar (1 marca 2013). ''[https://books.google.com/books?id=4NYTCgAAQBAJ&pg=PA404 East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500]''. University of Washington Press. str. 404–. ISBN 978-0-295-80064-6.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Sojusz trzech uprzywilejowanych stanów pozostawał skuteczny przez stulecia i zapewnił ramy wewnętrznych i międzynarodowych stosunków Siedmiogrodu. Po XVIII wieku, gdy minęło już niebezpieczeństwo ataków osmańskich lub tatarskich, Unia stała się sojuszem trzech stanów, aby chronić swoje prawa przysługujące przed tymi, którzy nie byli reprezentowani w parlamencie Siedmiogrodu. W XIX wieku termin „trzy narody” był oskarżony z powodów etnicznych, gdyż Rumuni zostali w związku z tym wykluczeni z rządu Siedmiogrodu.
| |
| − | | |
| − | W 1711 r. Bułgarzy z Alvinc i Déva (dowodzeni przez przywódcę kościoła Baláza Marinovicsa) oraz Ormianie również domagali się przywilejów czwartego i piątego narodu, ale ich żądania nie zostały spełnione pomimo podniesienie ich społeczności do uprzywilejowanego statusu<ref>Trócsányi, Zs. (1985). "The legal status of the Bulgarian colonies of Transylvania (1690-1848)". ''Etudes historiques hongroises''.</ref>.
| |
| − | | |
| − | ==See also==
| |
| − | *[[Transylvanian peasant revolt]]
| |
| − | *[[Transylvanian Memorandum]]
| |
| − | *[[Universitas Valachorum]]
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Dalsze czytanie ==
| |
| − | | |
| − | * Magyarország történeti kronológiája, MTA Történettudományi Intézet (Historical Chronology of Hungary, Hungarian Academy of Sciences), 1981 (po węgiersku}
| |
| − | * Erdély története, MTA Történettudományi Intézet (History of Transylvania, Hungarian Academy of Sciences), 1986 (po węgiersku}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Siedmiogród, Unia}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Siedmiogród]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Rumunii]] | |
