Boldog Jolán: Różnice pomiędzy wersjami
m (Zastępowanie tekstu - "dewiza – j. polski" na "dewiza - j. polski") |
|||
| (Nie pokazano 16 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| − | [[Kategoria:Strony importowane]] | + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] |
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Jolenta_Helena | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Jolenta_Helena | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | '''Jolenta | + | '''Boldog Jolán''', także '''''Árpád-házi Jolán''''' (pol. ''Jolenta''<ref><sup><small>'''Uwaga:1'''</small></sup> Wcześniejsza forma imienia Jolanta.</ref>, również ''Jolanta'' lub '''Helena''') (* ok.[[1244]]<ref><sup><small>'''Uwaga:2'''</small></sup> Podawana jest również inna roczna data urodzin (najczęściej 1239). Również podawany jest przedział pomiędzy latami 1235 a 1239.</ref><ref>[https://turul.info/szentek/boldogjolan Turul-házi boldog Jolán özvegy és szerzetesnő] (węg.). turul.info. [dostęp 2020-04-23].</ref> w [[Ostrzyhom]]iu, zm. [[17 czerwca]] [[1304]]<ref><sup><small>'''Uwaga:3'''</small></sup> Podawana jest również inna data jej śmierci, zarówno dzienna (11 czerwca) jak i roczna 1298. Źródła węgierskie podają datę jej śmierci 6 marca 1298.</ref><ref>[http://genealogy.euweb.cz/arpad/arpad2.html#B4 Genealogia Arpadów (G7. Jolán, *1244, +6.3.1298) (ang.). genealogy.euweb.cz. [dostęp 2020-04-23].]</ref> w [[Gniezno|Gnieźnie]]) – [[Węgrzy|węgierska]] królewna z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], księżna [[Kalisz|kaliska]] i wielkopolska, potem [[zakonnica]] w [[Zakon Świętej Klary|Zakonie Świętej Klary (klarysek)]], prawdopodobnie [[Opat|ksieni]] klasztoru klarysek w Gnieźnie, córka króla [[Władcy Węgier|Węgier]] [[Bela IV|Beli IV]] i [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], siostra [[Święta Kinga|św. Kingi]] oraz [[błogosławiony|błogosławiona]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]]. |
== Życiorys == | == Życiorys == | ||
| Linia 113: | Linia 113: | ||
== Upamiętnienie == | == Upamiętnienie == | ||
| − | Papież [[Leon XII]] wyznaczył jej [[wspomnienie liturgiczne]] na 17 czerwca ([[dies natalis|dzienna rocznica śmierci]]). Obecnie, po zmianach jej wspomnienie obchodzimy 15 czerwca<ref name="regnumchristi" /> (w [[Archidiecezja gnieźnieńska|archidiecezji gnieźnieńskiej]] i w [[Diecezja kaliska|diecezji kaliskiej]] ma rangę wspomnienia obowiązkowego) | + | Papież [[Leon XII]] wyznaczył jej [[wspomnienie liturgiczne]] na 17 czerwca ([[dies natalis|dzienna rocznica śmierci]]). Obecnie, po zmianach jej wspomnienie obchodzimy 15 czerwca<ref name="regnumchristi" /> (w [[Archidiecezja gnieźnieńska|archidiecezji gnieźnieńskiej]] i w [[Diecezja kaliska|diecezji kaliskiej]] ma rangę wspomnienia obowiązkowego)<ref>[https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAL/kkbids/Kalendarz_diecezji_polskich_2018.pdf Kalendarz diecezji polskich]. opoka.news. [dostęp 2018-02-23].</ref>. |
W 1880 papież [[Leon XIII]] ustanowił ją [[patron (chrześcijaństwo)|patronką]] [[archidiecezja gnieźnieńska|archidiecezji gnieźnieńskiej]]<ref name="gniezno" />. Ponadto jest patronką [[Wielkopolska|Wielkopolski]], [[Kalisz]]a oraz chrześcijańskich matek i rodzin<ref name="regnumchristi" />. Przyczynie bł. Jolanty przypisuje się łaski przy trudnych [[Poród u człowieka|porodach]] i chorobach poporodowych<ref name="regnumchristi" />. | W 1880 papież [[Leon XIII]] ustanowił ją [[patron (chrześcijaństwo)|patronką]] [[archidiecezja gnieźnieńska|archidiecezji gnieźnieńskiej]]<ref name="gniezno" />. Ponadto jest patronką [[Wielkopolska|Wielkopolski]], [[Kalisz]]a oraz chrześcijańskich matek i rodzin<ref name="regnumchristi" />. Przyczynie bł. Jolanty przypisuje się łaski przy trudnych [[Poród u człowieka|porodach]] i chorobach poporodowych<ref name="regnumchristi" />. | ||
| Linia 119: | Linia 119: | ||
W sztuce przedstawiana jest w habicie klaryski, niekiedy w towarzystwie św. Kingi lub na tronie<ref name="regnumchristi" />. Jej atrybutami są: [[czaszka]] oraz [[krzyż]], które nawiązują do szczególnych umartwień i pokuty oraz surowości jej obyczajów; makieta świątyni, która przypomina o fundacjach dla franciszkanów i klarysek; korona książęca lub mitra książęca, leżąca na stoliku lub u stóp, która przypomina o zrzeczeniu się jej godności książęcej i wstąpieniu do klasztoru<ref name="regnumchristi" />. Znane są również wizerunki przedstawiające ją pogrążoną w ekstazie, w widzeniu Jezusa ubiczowanego<ref name="regnumchristi" />. | W sztuce przedstawiana jest w habicie klaryski, niekiedy w towarzystwie św. Kingi lub na tronie<ref name="regnumchristi" />. Jej atrybutami są: [[czaszka]] oraz [[krzyż]], które nawiązują do szczególnych umartwień i pokuty oraz surowości jej obyczajów; makieta świątyni, która przypomina o fundacjach dla franciszkanów i klarysek; korona książęca lub mitra książęca, leżąca na stoliku lub u stóp, która przypomina o zrzeczeniu się jej godności książęcej i wstąpieniu do klasztoru<ref name="regnumchristi" />. Znane są również wizerunki przedstawiające ją pogrążoną w ekstazie, w widzeniu Jezusa ubiczowanego<ref name="regnumchristi" />. | ||
| − | Ułożono ku jej czci [[Litania|litanię]] oraz napisano pieśni zatytułowane: „Jolento dziś cię chwalimy” | + | Ułożono ku jej czci [[Litania|litanię]] oraz napisano pieśni zatytułowane: „Jolento dziś cię chwalimy”<ref>[http://jolenta.pl/litania-piesni/ Litania / Pieśni]. W: ''Parafia p.w. Błogosławionej Jolenty w Gnieźnie'' [on-line]. jolenta.pl. [dostęp 2018-06-13].</ref> oraz „Cześć naszej św. Jolenty”, którą opracował Stanisław Suniewicz[http://www.klaryski.opw.pl/Kult.html Szczególnym kultem otaczamy:]. W: ''Klasztor sióstr klarysek w Skaryszewie'' [on-line]. klaryski.opw.pl. [dostęp 2018-06-13].. |
| − | W okresie 1919–1945 w Gnieźnie istniało Miejskie Liceum Żeńskie pod jej wezwaniem, po czym od 16 kwietnia 1983 zostało przekształcone na placówkę pod inną nazwą, jako [[II Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki w Gnieźnie|II Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki]]. Również w [[Jasło|Jaśle]] w okresie 1909–1939 istniało Prywatne Gimnazjum Żeńskie im. Bł. Jolanty | + | W okresie 1919–1945 w Gnieźnie istniało Miejskie Liceum Żeńskie pod jej wezwaniem, po czym od 16 kwietnia 1983 zostało przekształcone na placówkę pod inną nazwą, jako [[II Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki w Gnieźnie|II Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki]]. Również w [[Jasło|Jaśle]] w okresie 1909–1939 istniało Prywatne Gimnazjum Żeńskie im. Bł. Jolanty<ref name="Gimnazjum">[http://jaslo.fotopolska.eu/431024,foto.html 1939, Prywatne Gimnazjum Żeńskie im. Błogosławionej Jolanty w Jaśle]. jaslo.fotopolska.eu. [dostęp 2018-06-14].</ref>. W czasie wojny budynek tego gimnazjum został zburzony, co było przyczyną jego likwidacji |
| + | <ref name="Gimnazjum" />. | ||
| − | 27 kwietnia 2001 w Gnieźnie zarejestrowano [[klub sportowy]] pod nazwą ''Parafialny Uczniowski Klub Sportowy „Jolenta”'' | + | 27 kwietnia 2001 w Gnieźnie zarejestrowano [[klub sportowy]] pod nazwą ''Parafialny Uczniowski Klub Sportowy „Jolenta”''<ref>[http://wrk.org.pl/ngo/5099/ PARAFIALNY UCZNIOWSKI KLUB SPORTOWY „JOLENTA” GNIEZNO]. wrk.org.pl. [dostęp 2019-06-09].</ref>. |
| − | W czterech miejscowościach w Polsce jedną z ulic nazwano jej imieniem, a mianowicie w: [[Częstochowa|Częstochowie]] (ul. Błogosławionej Jolanty) | + | W czterech miejscowościach w Polsce jedną z ulic nazwano jej imieniem, a mianowicie w: [[Częstochowa|Częstochowie]] (ul. Błogosławionej Jolanty)<ref>[https://mapy.cz/turisticka?x=19.0905697&y=50.8076440&z=16&source=osm&id=14823 Częstochowa (mapa 1:6000)] (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-06-11].</ref>, Gnieźnie (ul. Błogosławionej Jolenty)<ref>[https://mapy.cz/turisticka?x=17.6023614&y=52.5405713&z=16&source=osm&id=14850&q=Gniezno Gniezno (mapa 1:6000)] (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-06-11].</ref>, Kaliszu (ul. Księżnej Jolanty)<ref>[https://mapy.cz/turisticka?x=18.1032734&y=51.7280941&z=16&source=osm&id=13053&q=Kalisz Kalisz (mapa 1:6000)] (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-06-11].</ref> i [[Bezrzecze (powiat policki)|Bezrzeczu]] (ul. Błogosławionej Księżnej Jolanty)<ref>[https://mapy.cz/turisticka?x=14.4713637&y=53.4534304&z=17&source=osm&id=386551&q=Bezrzecze Bezrzecze (mapa 1:3000)] (pol. • cz.). mapy.cz. [dostęp 2018-06-11].</ref>. |
== Zobacz też == | == Zobacz też == | ||
| Linia 146: | Linia 147: | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| − | + | {{izvori}} | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| Linia 191: | Linia 161: | ||
| | | | ||
| + | {{Władca infobox | ||
| + | |władca = Boldog Jolán<br>Błogosławiona Jolanta | ||
| + | |imiona = | ||
| + | |tytulatura = [[królewna węgierska]]<br>księżna kaliska i wielkopolska<br> | ||
| + | |grafika = Jolanta.jpg | ||
| + | |opis grafiki = Portret bł. Jolanty,<br />mal. Szczepan Andrzejewski (1923) | ||
| + | |herb = Arpad.png | ||
| + | |opis herbu = | ||
| + | |faksymile = | ||
| + | |opis faksymile = | ||
| + | |dewiza = | ||
| + | |1. tytuł = | ||
| + | |1. od = | ||
| + | |1. do = | ||
| + | |1. koronacja = | ||
| + | |1. jako = | ||
| + | |1. kogo = | ||
| + | |1. poprzednik = | ||
| + | |1. następca = | ||
| + | |dynastia = [[Árpádowie]] (Arpadowie) | ||
| + | |data urodzenia = ok. [[1244]] | ||
| + | |miejsce urodzenia = [[Ostrzyhom]] | ||
| + | |data śmierci = 17 czerwca [[1304]] | ||
| + | |miejsce śmierci = [[Gniezno]] | ||
| + | |przyczyna śmierci = | ||
| + | |miejsce spoczynku = Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego w Gnieźnie | ||
| + | |ojciec = [[Bela IV]] | ||
| + | |matka = [[Maria Laskarina]] | ||
| + | |rodzeństwo = [[Święta Kinga|Kinga]] (święta)<br />[[Elżbieta węgierska (1236–1271)|Elżbieta]]<br />[[Małgorzata Węgierska|Małgorzata]] (święta)<br />[[Stefan V węgierski|Stefan V]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />[[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]]<br />[[Anna węgierska (księżna Halicza)|Anna]]<br />Katarzyna<br />Małgorzata (zm. 1242)<br />[[Bela (książę Slawonii)|Bela]] | ||
| + | |1. związek = mąż | ||
| + | |1. związek z = [[Bolesław Pobożny]] | ||
| + | |1. związek od = 1256 | ||
| + | |1. związek do = {{Dts|07|04|1279}} | ||
| + | |1. dzieci = [[Elżbieta Bolesławówna|Elżbieta]], [[Jadwiga Bolesławówna|Jadwiga]], [[Anna Bolesławówna|Anna]] | ||
| + | |odznaczenia = | ||
| + | |commons = Category:Yolanda of Hungary | ||
| + | |wikiźródła = | ||
| + | |wikicytaty = Jolenta Helena | ||
| + | }} | ||
| + | |||
{{Duchowny infobox | {{Duchowny infobox | ||
|imię i nazwisko = Jolanta<br /> ''węg. Jolán'' | |imię i nazwisko = Jolanta<br /> ''węg. Jolán'' | ||
|imię i nazwisko oryginalne = | |imię i nazwisko oryginalne = | ||
| − | |imię przybrane = | + | |imię przybrane = |
|imię przybrane oryginalne = | |imię przybrane oryginalne = | ||
| − | |tytuł = | + | |tytuł = zakonnica |
| − | |grafika = | + | |grafika = |
| − | |opis grafiki = | + | |opis grafiki = |
| − | |herb = | + | |herb = |
|opis herbu = | |opis herbu = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| Linia 206: | Linia 216: | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
|państwo = | |państwo = | ||
| − | |data urodzenia = | + | |data urodzenia = |
| − | |miejsce urodzenia = | + | |miejsce urodzenia = |
| − | |data śmierci = | + | |data śmierci = |
| − | |miejsce śmierci = | + | |miejsce śmierci = |
|przyczyna śmierci = | |przyczyna śmierci = | ||
| + | |miejsce spoczynku = | ||
|1. funkcja = Ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie | |1. funkcja = Ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie | ||
|1. funkcja - okres = ? | |1. funkcja - okres = ? | ||
| Linia 241: | Linia 252: | ||
{{Święty infobox | {{Święty infobox | ||
|rodzaj = Błogosławiona | |rodzaj = Błogosławiona | ||
| − | |imię = | + | |imię = Jolenta Helena OSC |
| − | |imię oryginalne = | + | |imię oryginalne = Jolan |
|tytuły = | |tytuły = | ||
|grafika = | |grafika = | ||
| Linia 251: | Linia 262: | ||
|miejsce śmierci = | |miejsce śmierci = | ||
|kościół = [[Kościół katolicki]] | |kościół = [[Kościół katolicki]] | ||
| − | |data beatyfikacji = | + | |data beatyfikacji = 26 września 1827 |
|miejsce beatyfikacji = [[Rzym]] | |miejsce beatyfikacji = [[Rzym]] | ||
|beatyfikujący = [[Leon XII|Leona XII]] ([[aprobata kultu]]) | |beatyfikujący = [[Leon XII|Leona XII]] ([[aprobata kultu]]) | ||
| Linia 266: | Linia 277: | ||
|wikiźródła = | |wikiźródła = | ||
|wikicytaty = | |wikicytaty = | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| Linia 311: | Linia 283: | ||
[[Kategoria:Arpadowie]] | [[Kategoria:Arpadowie]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Dynasta]] |
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Węgierskie królewny]] |
| + | [[Kategoria:Węgierskie klaryski]] | ||
| + | [[Kategoria:Węgierscy błogosławieni katoliccy]] | ||
[[Kategoria:Polskie klaryski]] | [[Kategoria:Polskie klaryski]] | ||
[[Kategoria:Ksienie katolickie]] | [[Kategoria:Ksienie katolickie]] | ||
[[Kategoria:Polscy błogosławieni katoliccy]] | [[Kategoria:Polscy błogosławieni katoliccy]] | ||
| − | |||
| − | |||
[[Kategoria:Żony polskich książąt]] | [[Kategoria:Żony polskich książąt]] | ||
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | ||
| Linia 323: | Linia 295: | ||
[[Kategoria:Zmarli w 1298]] | [[Kategoria:Zmarli w 1298]] | ||
[[Kategoria:Beatyfikowani przez Leona XII]] | [[Kategoria:Beatyfikowani przez Leona XII]] | ||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 09:36, 3 wrz 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Boldog Jolán, także Árpád-házi Jolán (pol. Jolenta[1], również Jolanta lub Helena) (* ok.1244[2][3] w Ostrzyhomiu, zm. 17 czerwca 1304[4][5] w Gnieźnie) – węgierska królewna z dynastii Arpadów, księżna kaliska i wielkopolska, potem zakonnica w Zakonie Świętej Klary (klarysek), prawdopodobnie ksieni klasztoru klarysek w Gnieźnie, córka króla Węgier Beli IV i Marii Laskariny, siostra św. Kingi oraz błogosławiona Kościoła katolickiego. Spis treściŻyciorysLata dzieciństwaPlik:Boldog Jolánta.jpg Fragment tryptyku z wizerunkiem królewny Jolanty z kościoła Ducha Świętego w Budapeszcie Jolenta Helena urodziła się – jak ustalili to historycy – około 1244, najprawdopodobniej w Ostrzyhomiu, jako dziecko wielodzietnej, węgierskiej rodziny królewskiej Beli IV i Marii Laskariny. [6]Tuż po urodzeniu została ochrzczona, przyjmując imię Jolenta[6]. W jednym z zachowanych dokumentów, wystawionym w 1272, występuje również pod imieniem Heleny[7]. Ponadto dokument Henryka II Pobożnego z 1266 wymienia ją również jako Helenę[7]. W latach następnych używała obu imion jednocześnie lub wymiennie. W jej najbliższej rodzinie oraz wśród dalszych krewnych wiele osób zostało konsekrowanych, z których wielu wyniesiono na ołtarze. Jej siostrą była m.in. św. Małgorzata Węgierska[7]. Dalszymi jej krewnymi były m.in. św. Jadwiga Śląska, stryjenki: św. Elżbieta Węgierska, bł. Salomea czy kuzynka bł. Gertruda z Altenbergu[7]. W wieku około pięciu lat rodzina wysłała ją do Polski na dwór jej siostry św. Kingi, w celu nauki (m.in. czytania i pisania) oraz kształtowania wymaganych wówczas cech wśród rodzin panujących (m.in. pobożności czy ascezy)[7]. Dzień na dworze rozpoczynał się zazwyczaj mszą świętą[7]. Dużą wagę przywiązywano do lektury Pisma Świętego[7]. Przypuszcza się, że duży wpływ na kształtowanie jej cech osobowości wywarli zakonnicy franciszkańscy oraz siostry klaryski[7]. Jest wielce prawdopodobne, że pod ich kuratelą przystąpiła w późniejszych czasach do III zakonu franciszkańskiego, zostając tercjarką[7]. Małżeństwo z Bolesławem PobożnymPodczas uroczystości pokanonizacyjnych 8 maja 1254, jakie odbyły się w Krakowie ku czci św. Stanisława Biskupa, książę wielkopolski Przemysł I poprosił jej opiekunów (m.in. św. Kingę), w imieniu swojego młodszego brata Bolesława Pobożnego o jej rękę, z myślą o zgodzie przebywających na Węgrzech jej rodziców[7]. Rodzina po zapoznaniu się z tą propozycją, zapewne również ze względów politycznych, wyraziła zgodę na jej ślub, który miał miejsce dwa lata później w 1256[7]. Uroczystości weselne odbyły się w Krakowie na Wawelu z błogosławieństwem, którego udzielił małżonkom w katedrze wawelskiej biskup krakowski Jan Prandota[7]. Różnica wieku małżonków wynosiła około 20 lat, a młoda para podczas tych uroczystości dopiero się bliżej poznała[7]. Po ślubie niepełnoletnia wówczas Jolenta przez dwa lata do osiągnięcia wymaganego wówczas wieku pełnoletności (14 lat) pozostała pod opieką swojej siostry św. Kingi, na dworze księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego[7]. Wtedy wraz z mężem opuściła Kraków udając się na jego wielkopolski dwór do Kalisza[8]. Jolenta Helena i Bolesław doczekali się trzech córek[7]:
Księżniczki wychowywały się wraz z licznym rodzeństwem stryjecznym, gdyż Przemysł I, brat Bolesława, już nie żył, a Bolesław Pobożny stał się opiekunem czterech bratanic i chłopca, Przemysła II, w imieniu którego zaczął rządzić drugą połową Wielkopolski[9]. Poza wychowaniem dzieci Jolenta zajmowała się również sprawami publicznymi i gospodarczymi Wielkopolski (pozostało kilka dokumentów na których jest wymieniana, bądź pieczętowana)[7]. Idąc śladem swojej siostry św. Kingi, była fundatorką wraz z mężem klasztorów, szpitali oraz kościołów[7]. Była inicjatorką sprowadzenia do Kalisza franciszkanów oraz ich kolejnych fundacji w: Śremie, Obornikach i Pyzdrach[7]. W Gnieźnie poza fundacją ich klasztoru, była inicjatorką również ufundowania kościoła klasztornego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego[7]. W zakonie sióstr klarysekPlik:Żywoty św. Pańskich na wszystkie dnie roku-picture p. 596.jpg Ilustracja przedstawiająca bł. Jolentę z książki pt. Żywoty Świętych Pańskich na wszystkie dnie roku W roku 1279, Bolesław wracając z wyprawy przeciw Ottonowi Brandeburskiemu, w drodze ciężko zachorował i przybywszy do Kalisza zmarł 7 kwietnia[7]. W roczniku Trzaski z 1279 widnieje taki zapis[7]:
Niedługo po śmierci męża wyjechała na dwór swojej siostry św. Kingi, gdzie przymierzała się do wstąpienia jako wdowa do zakonu klarysek[7]. Na pogrzebie zmarłego później męża św. Kingi, Bolesława Wstydliwego, obie siostry miały już na głowach welony mniszek franciszkańskich, występując w habitach klarysek, co oznacza, że zostały wówczas zakonnicami[7]. Obie następnie udały się do klasztoru fundowanego przez św. Kingę w Starym Sączu, pełniąc tam służbę zakonną[7]. Z zapisków jakie pozostały, można dowiedzieć się bliżej o jej życiu w klasztorze[7]:
W klasztorze w Starym Sączu przebywała dwanaście lat (1280–1292), czyli do śmierci swojej siostry św. Kingi, po czym przeniosła się na krótko do klasztoru klarysek w Śremie, który był jej fundacją[8]. Następnie podjęła decyzję wstąpienia do klasztoru klarysek w Gnieźnie[8]. Zapewne sprawowała w tym klasztorze godność ksieni, ale nie ma na to przekonujących dowodów, czy ten urząd przyjęła[11]. Z przekazu kapucyna o. Prokopa Jana Tomasza Leszczyńskiego OFMCap. można się dowiedzieć o jej życiu w tym klasztorze[7]:
Plik:Błogosławiona Jolanta, rycina z książki Neya.jpg Jezus ubiczowany. Wizja siostry Jolenty. Rycina z książki Karola Ferdynanda Neya W klasztorze tym, na krótko przed śmiercią miała wizję, w której rozważając Mękę Pańską, Jezus Chrystus z Maryją i bł. Salomeą objawił się jej w wielkiej światłości obnażony, wychłostany, zbroczony obficie krwią, pocieszając ją i obiecując w nagrodę życie wieczne, które otrzyma za Jego umiłowanie oraz jednoczesne wzgardzenie światem[7]. Przebywała w tym klasztorze prawdopodobnie około 12 lat[7]. Początkowo jako datę jej śmierci mylnie podawano rok 1298[7]. Uważano bowiem, że po raz ostatni występuje ona w dokumencie Władysława Łokietka z 25 kwietnia 1298 roku[7]. Ponadto nekrolog lądzki (opactwa cysterskiego w Lądzie nad Wartą) podaje dzienną datę jej śmierci 17 czerwca 1298[7]. W odnalezionym później dokumencie, będącym w zasobach Wojewódzkiego Archiwum w Poznaniu, datowanym na dzień 26 grudnia 1303, pisanym przez nią do prepozyta gnieźnieńskiego Mikołaja, czytamy w podpisie[7]:
Na skutek tego zapisu historycy przesunęli datę jej śmierci i doszli do przekonania, że zmarła 17 czerwca 1304 w Gnieźnie[7]. Proces beatyfikacjiJej kult rozpoczął się w Gnieźnie zaraz po śmierci i związany był przede wszystkim z jej grobem, gdzie modlono się o wyproszenie łask za jej wstawiennictwem[7]. Zwłoki, jak się okazało podczas pierwszej rekognicji, były złożone w ziemi, pod posadzką kaplicy[7]. Obok grobu, w kaplicy, znajdował się ołtarz, przed którym odprawiano msze święte[7]. Kaplica ta w okresie rozbiorowym, z rozporządzenia władz pruskich, została wyburzona[7]. Wierni oraz duchowni od momentu jej śmierci tradycyjnie nadali jej tytuł błogosławionej, a nawet świętej[7]. Łaski i cuda dokonywane za jej wstawiennictwem przyciągały do jej grobu liczne rzesze pątników[7]. Skłoniło to władze duchowne z inicjatywy sióstr klarysek do rozpoczęcia starań o wyniesienie ją na ołtarze. Na początku XVII wieku założono księgę łask i cudów za jej przyczyną[12]. Kustosz i gwardian gnieźnieński o. Feliks Chojecki OFMConv. jest autorem książki zatytułowanej „Opisane cuda, które Pan Bóg czyni z Miłosierdzia Swego a za przyczyną bł. Jolenty przy jej grobie”[12]. W 1631 Prymas Polski abp Jan Wężyk wyznaczył specjalną komisję do zbadania jej życia oraz oględzin jej szczątków w grobie, w następującym składzie[8]:
Pierwszy jej żywot ukazał się w 1723[13]. W 1775 generał franciszkanów konwentualnych o. Luigi Maria Marzoni OFMConv. wyznaczył prokuratora o. Franciszka Cybulskiego OFM dla sprawy jej beatyfikacji[8], który napisał i ogłosił drukiem dzieło zatytułowane „Życie i cuda wielkiej sługi Bożej Jolenty”[13]. W 1776 Prymas Polski abp Gabriel Podoski powołał kolejną komisję beatyfikacyjną w następującym składzie[8]:
Komisja pracowała w okresie od 30 kwietnia 1776 do 29 kwietnia 1779 odbywając 69 posiedzeń, na których przebadano dostępne akta, pisma, kroniki, zapisy i pamiątki[8]. W protokóle końcowym komisja stwierdziła m.in.[8]:
Ustalenia komisji skłoniły arcybiskupa gnieźnieńskiego Antoniego Kazimierza Ostrowskiego, do nalegania w 1780 u króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do poczynienia starań w Stolicy Apostolskiej celem jej beatyfikacji[8]. Król Stanisław August Poniatowski poparł ten wniosek, kierując do papieża formalne dokumenty procesowe[14]. W aktach procesu beatyfikacyjnego znajduje się opis 38 cudów dokonanych za jej przyczyną[7]. Pierwszy cud jaki jest tam opisany, to nieudana próba wydobycia jej ciała przez siostry zakonne w XVI wieku[7]. Kongregacja do Spraw Obrzędów Stolicy Apostolskiej po zbadaniu dokumentacji wydała 22 września 1827 pozytywną opinię o propozycji jej beatyfikacji[8]. Papież Leon XII[15], stosownym dekretem wpisał ją 26 września tegoż roku[16] w poczet błogosławionych, (aprobata kultu)[14][17]. Z powodu problemów i trudności, jakie stawiał Polakom pod zaborem ówczesny rząd pruski, uroczystości beatyfikacyjne odbyły się dopiero 13 czerwca 1834 w Gnieźnie z polecenia Prymasa Polski abp. Marcina Dunina[8]. Genealogia
RelikwiePierwszą komisję do zbadania relikwii Jolenty zwołał w 1631 Prymas Polski Jan Wężyk, natomiast kolejną powołano w 1776[19]. Jej ciało złożono najpierw do bogato zdobionej, obitej atłasem lub aksamitem trumny[7]. Komisja beatyfikacyjna z 1631 znalazła ponadto pozostałości trumny i stwierdziła[7]:
W XVIII wieku ciało Jolenty złożone było w grobie ozdobionym mauzoleum, w kaplicy jej zakonu w Gnieźnie[7]. Kaplica ta wzniesiona była na dwóch poziomach[7]. Niższy, objęty klauzurą, nazwany został Kaplicą Jolenty i tam właśnie znajdował się jej grób, a obok umieszczone były drzwiczki, umożliwiające pobieranie ziemi, uważanej za cudowną[7]. Dokoła grobowca zawieszono tabliczki wotywne z podziękowaniami za uzyskane łaski (tabliczki te później zaginęły w okresie rozbiorowym)[7]. Tuż przy grobie stał mały stolik, a na nim skrzynka z jej habitem, resztkami dawnej trumny oraz drewniany talerzyk, z którego ona jadała[7]. Spośród monarchów, którzy odwiedzili gnieźnieński kościół franciszkański i modlili się przy jej grobie, należy wymienić: Jadwigę (1322), jej córkę, królową Polski, małżonkę Władysława Łokietka, królową węgierską Elżbietę Łokietkówną (1372), królów Polski: Zygmunta Starego (1512) oraz Zygmunta III Wazę (1623)[7]. W 1890 Gabriel Hermeling według projektu arch. Sławomira Odrzywolskiego wykonał obecny relikwiarz w formie monumentalnej skrzyni, wykonanej z miedzi, który jest ozdobiony grawerowanymi scenami z jej życia i pokryty emalią[20]. Ustawiony jest na czterech, romańsko stylizowanych marmurowych, białych, kwadratowych kolumnach[20]. Relikwiarz-trumienka była wielokrotnie odkrywana, o czym informują pozostawione w środku tej trumienki stosowne dokumenty (m.in. 18 marca 1958, protokół podpisany przez ówczesnego Prymasa Polski Stefana kard. Wyszyńskiego oraz kolejne pismo o ponownym otwarciu 10 czerwca 1986)[21]. 2 września 2015 w gnieźnieńskim konwencie franciszkanów zebrała się komisja powołana przez Prymasa Polski Wojciecha Polaka, w składzie: o. Jacek Korsak OFMConv., proboszcz parafii Wniebowzięcia NMP w Gnieźnie (Sanktuarium Matki Pocieszenia – Pani Gniezna), ks. kan. Jan Kasprowicz, proboszcz parafii Archikatedralnej Wniebowzięcia NMP w Gnieźnie oraz ks. kan. Jarosław Bogacz, sekretarz, celem otwarcia jej trumienki-relikwiarza i wydzielenia relikwii do niektórych parafii i wspólnot zakonnych[21]. Obecny był Minister Prowincjalny o. Jan Maciejowski OFMConv., a także chirurg, dr Wojciech Kozłowski[21]. Obecnie większa część relikwii znajduje się w kościele ojców franciszkanów w Gnieźnie[7]. Spoczywają tam w relikwiarzu składającym się z części ozdobnej, w kształcie kościółka, i umieszczonej w niej trumienki cynowej, zawierającej jej kości[7]. Znajduje się w niej czaszka i 27 części kości, a także cząsteczki kostne w woreczku i pewna ilość przedmiotów, takich jak: część płaszcza zakonnego, szkaplerz oraz dębowe resztki pierwotnej trumny[7]. Ponadto w czerwcu 1958 ówczesny gwardian konwentu kaliskiego o. Adam Narloch OFMConv. sprowadził z Gniezna do Kalisza – za zgodą prymasa Polski Stefana kard. Wyszyńskiego – część jej relikwii (jedną część kości miednicznej i jeden kręg)[22]. Zostały one umieszczone w srebrnym relikwiarzu franciszkańskiego kościoła św. Stanisława Biskupa Męczennika, w nowym ołtarzu, usytuowanym pośrodku prawej, południowej nawy tego kościoła.[22] UpamiętnieniePapież Leon XII wyznaczył jej wspomnienie liturgiczne na 17 czerwca (dzienna rocznica śmierci). Obecnie, po zmianach jej wspomnienie obchodzimy 15 czerwca[7] (w archidiecezji gnieźnieńskiej i w diecezji kaliskiej ma rangę wspomnienia obowiązkowego)[23]. W 1880 papież Leon XIII ustanowił ją patronką archidiecezji gnieźnieńskiej[21]. Ponadto jest patronką Wielkopolski, Kalisza oraz chrześcijańskich matek i rodzin[7]. Przyczynie bł. Jolanty przypisuje się łaski przy trudnych porodach i chorobach poporodowych[7]. W sztuce przedstawiana jest w habicie klaryski, niekiedy w towarzystwie św. Kingi lub na tronie[7]. Jej atrybutami są: czaszka oraz krzyż, które nawiązują do szczególnych umartwień i pokuty oraz surowości jej obyczajów; makieta świątyni, która przypomina o fundacjach dla franciszkanów i klarysek; korona książęca lub mitra książęca, leżąca na stoliku lub u stóp, która przypomina o zrzeczeniu się jej godności książęcej i wstąpieniu do klasztoru[7]. Znane są również wizerunki przedstawiające ją pogrążoną w ekstazie, w widzeniu Jezusa ubiczowanego[7]. Ułożono ku jej czci litanię oraz napisano pieśni zatytułowane: „Jolento dziś cię chwalimy”[24] oraz „Cześć naszej św. Jolenty”, którą opracował Stanisław SuniewiczSzczególnym kultem otaczamy:. W: Klasztor sióstr klarysek w Skaryszewie [on-line]. klaryski.opw.pl. [dostęp 2018-06-13].. W okresie 1919–1945 w Gnieźnie istniało Miejskie Liceum Żeńskie pod jej wezwaniem, po czym od 16 kwietnia 1983 zostało przekształcone na placówkę pod inną nazwą, jako II Liceum Ogólnokształcące im. Dąbrówki. Również w Jaśle w okresie 1909–1939 istniało Prywatne Gimnazjum Żeńskie im. Bł. Jolanty[25]. W czasie wojny budynek tego gimnazjum został zburzony, co było przyczyną jego likwidacji [25]. 27 kwietnia 2001 w Gnieźnie zarejestrowano klub sportowy pod nazwą Parafialny Uczniowski Klub Sportowy „Jolenta”[26]. W czterech miejscowościach w Polsce jedną z ulic nazwano jej imieniem, a mianowicie w: Częstochowie (ul. Błogosławionej Jolanty)[27], Gnieźnie (ul. Błogosławionej Jolenty)[28], Kaliszu (ul. Księżnej Jolanty)[29] i Bezrzeczu (ul. Błogosławionej Księżnej Jolanty)[30]. Zobacz teżSzablon:Wikiźródła Szablon:Portal
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- 0
- Strony importowane z polskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Infoboksy – błędne dane – Władca infobox – 1. tytuł
- Arpadowie
- Dynasta
- Węgierskie królewny
- Węgierskie klaryski
- Węgierscy błogosławieni katoliccy
- Polskie klaryski
- Ksienie katolickie
- Polscy błogosławieni katoliccy
- Żony polskich książąt
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w 1298
- Beatyfikowani przez Leona XII