|
Hont-Pázmány to nazwa rodu („klanu”) w Królestwie Węgier. Gesta Hungarorum („Czyny Węgrów”) wspomina, że przodkowie rodu, bracia Hont (Hunt)[1] i Pázmány (Pazman),[1] (pochodzący z Księstwa Szwabii w Świętym Cesarstwie Rzymskim) przybyli pod koniec X wieku na dwór Gejzy, wielkiego księcia Węgrów.
Kolejnymi przybyłami byli Hunt i Pazman, dwaj przyrodni bracia, odważni rycerze pochodzenia szwabskiego. Ci dwaj i ich opiekunowie podróżowali przez Węgry z zamiarem przepłynięcia morza, gdy zostali zatrzymani przez księcia Gezę, a na koniec przypięli króla Szczepana mieczem rycerskim nad rzeką Hron, zgodnie z niemieckim obyczajem[1].
Ród Hontpaznan po raz pierwszy został wymieniony w dokumencie w 1226 roku. Z tego rodu wywodzi sie kilka wybitnych rodzin Królestwa (np. Szentgyörgyi i Forgách).
Genealogia
Nieznany z klanu Hont-Pázmány miał następców:
- A1. Pál de Cseklész
- B1. Bökény, (fl 1236); 1.żona: Erzsébet, prawdopodobnie nieślubna córka króla Węgier Beli III
- C1. Bökény († 1304÷08), (fl 1260)
- D1. János († ok.1304)
- D2. Katalin, (fl 1260-1308); 1.mąż: Olgyai Péter (z rodziny Magyar)
- D3. córka; 1.mąż: Nn László
- B2. Sebes, (fl 1236)
- B3. Kozma, (fl 1236)
- A2. I. Tamás de Szentgyörgy († ok.1216), főispán komitatu Nyitra
- B1. Szentgyörgyi Sándor, (fl 1206-33), stolnik królewski
- C1. Kozma, (fl 1245-56)
- D1. Pál, (fl 1270-96)
- D2. Kozma, (fl 1270-96)
- C2. syn († zabity po Mohi 1241)
- C3. Achilles (Ehellős), (fl 1249-56)
- B2. Sebes, főispán komitatu Nyitra, 1209-39; 1.żona: Nn, teść: Miskolcz Domokos
- C1. Ábrahám, (fl 1247-55)
- D1. II. Tamás, (fl 1270-87)
- D2. ábrahám († 1306÷7)
- E1. III. Tamás, (fl 1296-1316)
- E2. Péter de Szentgyörgy († ok.1367), főispán] komitatu Bereg; 1.żona:: NN; 2.żona: NN
- F1. IV. Tamás (Temlin) († 1403÷5), sędzia królewski; 1.żona: Margaret von Sternberg
- G1. Szibilla, (fl 1397); 1.mąż: Peter Strassnitz von Kravar
- F2. [1ż.] János, (fl 1363-94)
- G1. V. Tamás († 1404÷5); 1.żona: Nn Katalin
- H1. Márton († 1418/21)
- H2. Eberhard († 1422/27); 1.żona: (Ilona) Ostfi Ilko de Asszonyfalva
- H3. Hedvig, (fl 1414); 1.mąż: Wilhelm von Perneck
- F3. Péter, (fl 1363-1422); 1.żona: Nn Erzsébet
- G1. Péter, (fl 1392-1407)
- H1. Borbála, (fl 1423); 1.mąż: Wolfgang von Polheim
- H2. Cecília, (fl 1430-36); 1.mąż: Rozgonyi István
- H3. László († 1438÷9), Főkincstartó; 1.żona: Nn Ilona (fl 1439)
- G2. Kozma, (fl 1404-18)
- G3. László, (fl 1404-18)
- G4. Anna, (fl 1356); 1.mąż: Nikolaus II von Mattersdorf
- E3. Sebes de Szentgyörgy, (fl 1304-53); 1.żona: Balassa Klára
- F1. György, (fl 1353)
- F2. János († ok.1384); 1.żona: Nn Margit (fl 1383)
- G1. Imre, (fl 1383-87)
- G2. Pál, (fl 1383-87)
- G3. Margit, (fl 1387); 1.mąż: Friedricg von Pottendorf (fl 1387)
- G4. Anna, (fl 1387); 1.mąż: Fraknói (Nagymartoni) Pál (fl 1387)
- F3. Miklós de Szentgyörgy († ok.1384); 1.mąż: Nn Borbála (fl 1383); następcy jako de Szentgyörgyi és Bazini[2]
Gałęzie rodu
W XIII wieku ród posiadał 12 gałęzi:
- gałąź Bozók posiadała mienie w komitacie [[Hont], gdzie posiadali dwa zamki;
- majątek gałęzi Födémes (obecnie Ipeľské Úľany) znajdował się w komitatach Hont i Borsod, a ich zamek w powiecie Borsod został zbudowany bez królewskiego upoważnienia, dlatego został rozebrany w 1298 r.;
- członkowie gałęzi Bény posiadali ziemie w komitatch Hont i Nyitra i posiadali trzy zamki;
- gałąź Csalomja (obecnie Malá Čalomija) posiadała mienie w komitacie Hont;
- ziemie członków gałęzi Gímes (obecnie Jelenec) znajdowały się w komitacie Nitra i tam zbudowano zamek;
- gałąź Szeg posiadała ziemie w komitacie Nitra;
- członkowie gałęzi Szentgyörgy i Cseklész (obecnie Bernolákovo) posiadali dobra w komitacie Prešporok i do końca XIII wieku posiadali trzy zamki;
- mienie należące do gałęzi Pogány de Garadna znajdowało się w komitacie Trencsén;
- członkowie gałęzi Újhely posiadali ziemie w komitacie Bihar, gdzie zbudowali zamek;
- gałąź Pázmány de Panasz]] posiadała mienie w komitacie Bihar;
- członkowie gałęzi Beszterce posiadali ziemie w komitacie Bihar;
- majątek gałęzi Czibak-Batthyányi znajdował się również w komitacie Bihar.
Znani członkowie rodu
- Pierwszymi godnymi uwagi członkami klanu byli bracia Hont i Pázmány, którzy wspomagali synai Gejzy, przyszłego króla Węgier Stefana w walce przeciwko jego krewnemu, pogańskiemu Koppányemu, gdy ten domagał się spadku po Gejzie. Akt założycielski opactwa Pannonhalma (wydany w 1001 r.) określał obu braci jako przywódców wojskowych króla (duces).[3] Bracia otrzymali dobra w północno-zachodnich częściach Królestwa (przede wszystkim we współczesnej Słowacji). Nazwa komitatu Hont wywodzi się od imienia jednego z braci.
- Lampert z rodu Hont-Pázmány (* nieznana, † 1132) założył opactwo Bozók. Jego pierwszą żoną była siostra króla Węgier Władysława I. Posiadał około 30 majętności i dlatego był jednym z najbogatszych właścicieli ziemskich Królestwa. W 1124 roku brał udział w kampanii króla Węgier Stefana II przeciwko Dalmacji. Lampert został zamordowany przez stronników króla Beli II Niewidomego, gdyż podejrzewano go o poparcie roszczeń Borysa Kalamanosa do tronu.
- Około 1201 r. Márton (marcin) z rodu Hont-Pázmány (* nieznana, † 1236÷45) pełnił funkcję ispána (comes) na dworze przyszłego króla Węgier Andrzeja i służył jako ban Chorwacji. W 1202 r. i między 1212 a 1213 r. Márton był banem Slawonii, a w 1224 i 1234 r. był banem tytularnym w sądzie księcia Beli. W 1214 r. pełnił funkcję sędziego królewskiego. Założył opactwo Ipolyság (dziś Šahy na Słowacji).
Alternatywna teoria na temat ich pochodzenia
Niektórzy współcześni autorzy sugerują, że klan Hont-Poznany powstał w wyniku małżeństw dwóch oddzielnych rodzin, Łowców („Hunt”) i Poznanów („Pázmánys”, „Posnans”), gdy jego męska linia wymarła w połowie XII wieku. Twierdzą, że przodkowie byli wielkimi szlachcicami w czasie Wielkich Moraw i zachowali swoja pozycję i majątek po włączeniu ich terytoriów do państwa węgierskiego[4][5]. Teoria sugeruje, że w X wieku zachowali wiarę chrześcijańską, a jej głosiciele twierdzą, że akt fundacyjny klasztoru benedyktynów w Bzovíku dowodzi, że w dobrach Huntów dominowały majątki dziedziczne z czasów przed przybyciem Węgrów. Pázmányowie nadzorowali klasztor benedyktynów pod wzgórzem Zobor koło Nitry i zostali jego świeckimi patronami. Zgodnie z teorią siedzibą rodziny Huntów był zamek Hont, który rządził w środkowym regionie Ipeľ w dzisiejszej południowej Słowacji, podczas gdy Pázmányowie rządzili w regionie dzisiejszej północno-zachodniej Słowacji w X wieku. Obie rodziny uznały zwierzchnictwo Mihályego z klanu Arpada i w ten sposób stali się szlachtą na jego dworze w Nitrze. Po śmierci Michała nowy władca Vajk (przyszły Stefan I) i miejscowa szlachta, na czele z rodami Pázmány i Hunt, rozwinęli bardzo bliskie więzi osobiste i podczas walki z rebelią Koppány w 997 r. Stefan nawet schronił się u Pázmányego i Hunta („Poznano” „i„ Cuntio ”); później dodali swoich wojowników do orszaku bawarskiej żony Stefan Gizeli. Ich połączone siły pokonały następnie Koppány, czyniąc Stefana jedynym władcą wschodzącego państwa węgierskiego. W XI i XII wieku Huntowie posiadali majątki głównie w komitacie Hont i wzdłuż rzeki Ipeľ. W XI i XII wieku majątki Pázmánów znajdowały się głównie w dolinie rzeki Nitry. Zgodnie z alternatywną teorią męska linia Pázmánów wymarła w połowie XII wieku; skoligacona poprzez małżeństwo z Huntami linia stała się „Hont-Pázmány”.
Najstarsze dane genealogiczne o Poznans są zachowane w dokumentach klasztoru Zobor (1111-1113). Dokumenty zawierają nazwiska co najmniej czterech szlachciców poznańskiej rodziny – Una, Bacha (Bača) i dwóch synów Bukven – Deda (Dedo) i Caca (Kačä). Duża liczba słowiańskich nazwisk w rodzinie Hunt-Poznań jest widoczna aż do XIV wieku (Stojslav, Vlk, Držislav itp.). Charakter ich majątku dziedzicznego wskazuje również na przedwęgierskie pochodzenie[6][7]. Oczywiście ci, którzy należeli do dworu królewskiego lub uzyskali majątek na węgierskich terytoriach etnicznych, identyfikowali się z większością ludności na danym obszarze.
Źródła
- Fügedi, Erik: Ispánok, bárók, kiskirályok – a középkori magyar arisztokrácia fejlődése (Counts, Barons and Petty Kings – The Development of the Hungarian Medieval Aristocracy); Magvető Könyvkiadó, 1986, Budapest; .
- Kristó, Gyula (editor): Korai Magyar Történeti Lexikon – 9-14. század (Encyclopedia of the Early Hungarian History – 9-14th centuries); Akadémiai Kiadó, 1994, Budapest; .
- Kristó, Gyula: Néhány megjegyzés a magyar nemzetségekről (Some remarks on the Hungarian clans), in: Tanulmányok az Árpád-korról, pp. 26-50. (Studies on the Age of the Árpáds); Magvető Könyvkiadó, 1983, Budapest; .
- Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzednicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do dnia dzisiejszego – Encyclopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest; ISBN 963-547-085-1.
- Ján Lukačka: Beginnings of the formation of Aristocracy on the territory of Slovakia (available online)
- Lukačka, Ján (2010). "K otázke etnického pôvodu Hunt-Poznanovcov" [On the Ethnic Origin of the Magnate Clan Hont-Poznan]. Forum Historiae (po słowacku). Historical institute of Slovak Academy of Sciences. 4 (2). ISSN 1337-6861.
- Lukačka, Ján. 2002. Formovanie vyššej šľachty na západnom Slovensku.
- Ján Steinhübel: Nitrianske kniežatstvo [Nitrian principality], Veda, vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied + Vydavateľstvo Rak, 2004, Bratislava [with several further Slovak and Hungarian genealogy and other references listed in the book]
- Hunt-Pázmán in: Slovakia and the Slovaks – A concise encyclopaedia, Encyklopedical Institute of the Slovak Academy of Sciences, 1994
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Simon z Kézy; redakcja i tłumaczenie: László Veszprémy i Frank Schaer (1999). The Deeds of the Hungarians. Central European University Press. str. 163. ISBN 963-9116-31-9. „Post hæc venit Hunt et Pazman, duet fratres carnales, milites coridati orti de Svevia. Cześć enim pasagium dla Hungariam cum suis militibus facientes ultra mare ire intendebant.".
- ↑ http://genealogy.euweb.cz/hung/stgeorg3.html
- ↑ Kristó, Gyula (editor) (1999). Az államalapítás korának írott forrásai (Pisemne źródła wieku powstania państwa). Szeged: Szegedi Középkortörténeti Könyvtár. str. 37–41. ISBN 963-482-393-9.
- ↑ Lukačka, Ján (2002). Formovanie vyššej šľachty na západnom Slovensku. Bratislava: Minor.
- ↑ Lukačka, Ján. "K otázke etnického pôvodu veľmožského rodu Hont-Poznanovcov" (PDF). Forum historiae. Forum historiae, SAV. [dostęp:2010].
- ↑ Uwaga 1: Majątek Huntów i Poznans był na początku wyraźnie oddzielony, a oba rody stosowały również zupełnie inny system znaczących nazw. To przeczy teorii, że byli braćmi. Domena poznańska' znajdowała się w południowo-zachodniej Słowacji z największą gęstością nieruchomości w Ponitrie. Pierwotna dziedziczna własność Huntów znajdowała się prawie wyłącznie w Hont, Malohont i Nógrád. Akt opactwa Bzovice (1135) zawiera cenne informacje o wczesnym majątku Huntów, ponieważ ściśle rozróżnia majątek poświęcony przez pierwszych królów węgierskich, majątek zakupiony później i „odziedziczony po przodkach”. Fakt, że później Hunt-Poznań posiadał liczne dobra także w innych częściach królestwa, jest już brany pod uwagę.
- ↑ Lukačka 2010.
|
|
