|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:1przy]] | + | #PATRZ [[Alvise Gritti]] |
| − | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Alvise_Gritti
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alvise_Gritti&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | [[File:Lodovico Gritti.jpg|thumb|right|200px|Lodovico Gritti]]
| |
| − | | |
| − | Alvise Gritti (ur. 29 września 1480, zm. 1534), którego imię można również przeliterować Aloisio, Lodovico, Ludovico, Luigi lub Louis (węgierski Lajos), był politykiem weneckim. Był wpływowy w Królestwie Węgier pod panowaniem króla Jana I Węgier. Był także ministrem sułtana osmańskiego i regentem Węgier od 1530 do 1534 roku. [1] Był naturalnym synem Andrei Gritti, weneckiego Bailo z Konstantynopola za panowania sułtana Bajazyda II, który później został dożem Wenecji w 1523 roku.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>'''Alvise Gritti''' (born 29 September 1480, died 1534), whose first name may also be spelled Aloisio, Lodovico, Ludovico, Luigi or Louis (Hungarian ''Lajos''), was a [[Republic of Venice|Venetian]] politician. He was influential in the [[Hungarian Kingdom]] under the reign of King [[John I of Hungary]]. He was also a minister of the [[Ottoman sultan]], and [[regent of Hungary]] from 1530 to 1534.<ref>The Papacy and the Levant, Volume 3 (Philadelphia, 1984) by Kenneth M. Setton, p 89</ref> He was the natural son of [[Andrea Gritti]], the Venetian [[Bailo of Constantinople]] during the reign of Sultan [[Bayezid II]] and who later became the [[Doge of Venice]] in 1523. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Młodośc ==
| |
| − | | |
| − | Ojciec Grittiego mieszkał w Stambule jako handlarz zbożem przez około dwadzieścia lat, zanim wrócił jako dyplomata w imieniu Wenecji. [2] W tym czasie miał wielu synów z grecką, być może turecką konkubiną. Powszechnie cytowana liczba to cztery, Pietro, Alvise, Lorenzo i Zorzi; jednakże Eric Dursteler wspomina tylko o trzech, cytując jednego z przeciwników politycznych ojca Grittiego, który argumentował, że „ten, który ma trzech synów-bękartów w Turcji nie powinien być uznawany za Doge”. [2] Biorąc pod uwagę, że istnieją imiona dla czterech synów, wydaje się bardziej prawdopodobne, że ten fragment politycznej inwektywy pomijał syna, niż że historycy dodali czwartą. Niezależnie od tego Gritti spędził dzieciństwo w Konstantynopolu. Gritti studiował na Uniwersytecie w Padwie, prawdopodobnie po podróży ze Stambułu z ojcem w 1502 roku. [3] Jako nieślubne dziecko Gritti nie był w stanie zajmować wysokich stanowisk w Wenecji, ale bariera ta nie istniała w Stambule, do którego powrócił w 1506 roku.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Gritti’s father lived in Istanbul as a grain merchant for about twenty years before returning as a diplomat on behalf of Venice.<ref name=":0">{{Cite book|last=Dursteler|first=Eric|title=Venetians in Constantinople|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=2006|isbn=|location=Baltimore|pages=128, 176}}</ref> During this time he had multiple sons with a Greek, possibly Turkish, concubine. The commonly cited number is four, Pietro, Alvise, Lorenzo, and Zorzi; however, Eric Dursteler mentions only three, citing one of Gritti's father's political opponents who argued that "one who has three bastard sons in Turkey should not be made Doge."<ref name=":0" /> Given that names exist for four sons, it seems more likely that this piece of political invective left out a son than that historians have added a fourth. Regardless, Gritti spent his childhood in Constantinople. Gritti studied at the University of Padua, likely after traveling from Istanbul with his father in 1502.<ref name=":1">{{Cite book|last=Turan|first=Ebru|title=The Sultan's Favorite|publisher=|year=2007|isbn=|location=|pages=280-88}}</ref> As an illegitimate child, Gritti was unable to hold high-ranking positions in Venice, but this barrier did not exist in Istanbul, to which he returned in 1506. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Wczesna kariera ==
| |
| − | | |
| − | Stacjonując w Galata, po drugiej stronie Złotego Rogu od Stambułu, Gritti zaangażował się w bankowość i handel, zwłaszcza z Wenecją. Chociaż handel różnymi towarami, takimi jak saletra, słone mleko, ubrania, szafran, cyna i wino, zboża i klejnoty, były jednymi z najważniejszych przedsięwzięć Grittiego. Ten pierwszy został sprowadzony do Wenecji, drugi znalazł patrona w sułtanie. Gritti był więc zaangażowany w stworzenie i prezentację złotej korony weneckiego hełmu Sulejmana Wspaniałego. [4] O jego sukcesie świadczy jego luksusowy pałac z rozległymi ogrodami, stajniami i licznymi służącymi, stajniami, a także ekstrawagancką odzieżą i biżuterią. Na jego dworze odbywały się uczty i zabawy, a także włoscy kupcy i humaniści.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Stationing himself in Galata, across the Golden Horn from Istanbul, Gritti became involved in banking and trade, particularly with Venice. Though trading in a variety of goods, such as saltpeter, salt milk, clothes, saffron, tin, and wine, grain and gems were some of Gritti’s most prominent ventures. The former was imported to Venice, while the latter found a patron in the sultan. Gritti was thus involved in the creation and presentation of Suleiman the Magnificent’s golden Venetian helmet-crown.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Necipoğlu|first=Gülru|date=1989|title=Süleyman the Magnificent and the Representation of Power in the Context of Ottoman-Hapsburg-Papal Rivalry|url=|journal=The Art Bulletin|volume=Vol. 71, No. 3|pages=404-405|via=}}</ref> His success was evidenced by his luxurious palazzo, with expansive gardens, stables, and numerous servants, stables, as well as by extravagant garments and jewelry. His court was host to feasts and entertainments, as well as Italian merchants and humanists. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Początki relacji Grittiego z Ibrahimem Pasą, który został mianowany Wielkim Wezyrem Sulejmana w 1523 r., Są niejasne, ale Gritti zyskał przychylność Ibrahima, który powierzył mu wielkie obowiązki, czyniąc go partnerem biznesowym [5]. Możliwe, że Ibrahim Pasza był pod wpływem swoich dziecięcych związków z Wenecją, ponieważ urodził się na weneckiej wyspie Parga. [2] Niezależnie od tego, wydaje się, że Ibrahim Pasha zasięgnął opinii Grittiego w sprawach dotyczących polityki zagranicznej, a on i sułtan odwiedzili dom Grittiego w Galata. Również w 1523 r. Ojciec Grittiego objął stanowisko doży weneckiej, co wzmocniło polityczną potęgę Grittiego [3]. Gritti był znany jako „syn księcia” i prawdopodobnie był częściowo odpowiedzialny za korzystną politykę Ibrahima Paszy wobec Wenecji. [4]
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>The origins of Gritti’s relationship with Ibrahim Pasha, who was appointed Grand Vizier to Suleiman in 1523, are unclear, but Gritti won favor with Ibrahim, who entrusted him with great responsibilities, making him a business partner.<ref>Government of the Ottoman Empire in the Time of Suleiman the Magnificent by Albert Lybyer, p 197</ref> It is possible that Ibrahim Pasha was influenced by his childhood ties to Venice, as he was born on the Venetian island of Parga.<ref name=":0" /> Regardless, Ibrahim Pasha seems to have sought Gritti’s opinion on matters pertaining to foreign policy and him and the sultan are known to have visited Gritti’s house in Galata. Also in 1523 Gritti’s father ascended to the position of doge of Venice, a move that furthered Gritti’s political power.<ref name=":1" /> Gritti was known as the “Prince’s Son” and was likely partially responsible for Ibrahim Pasha’s favorable policies towards Venice.<ref name=":2" /> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | W 1527 roku Gritti wspierał króla Jana I Węgier przeciwko Ferdynandowi I Habsburgowi, który chciał korony dla siebie. Wkrótce stał się jednym z najważniejszych sojuszników króla Jana i pełnił funkcję ambasadora między monarchą a sułtanem tureckim. W 1528 r. Wielki wezyr, według doniesień, planował zabrać go na planowaną wyprawę na Węgry, gdzie Gritti miał zdobyć „ważne arcybiskupstwo i część arcyksięstwa austriackiego po zajęciu ich przez Turków”. [6] Lodovico przebywał w Budzie najpierw jako doradca króla Jana, a następnie w latach 1530-1534 jako regent Węgier.
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>In 1527 Gritti supported King John I of Hungary against Ferdinand I of Habsburg, who wanted the crown for himself. He soon became one of the most important allies of King John and served as ambassador between the monarch and the Turkish sultan. In 1528 the grand vizier, according to reports, planned to take him on the projected campaign into Hungary where Gritti was to get "an important archbishopric plus a piece of the archduchy of Austria once the Turks had taken them." <ref>Sutton, The Papacy and the Levant, Volume 3, p 301</ref> Lodovico stayed in the city of [[Buda]] first as King John's advisor, and then between 1530 and 1534 as regent of Hungary. </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Attempted coup ==
| |
| − | | |
| − | | |
| − | 9 listopada 1533 r. Gubernator Marano napisał do Karola V, cesarza rzymskiego, „Kilka dni temu słyszałem, że kapitan generalny Chorwacji zatrzymał i wysłał do Lublany (miasta twojego brata) dwóch szpiegów Grittiego. wyznał, że Gritti, w imieniu cesarza tureckiego, zawarł sojusz z królami Anglii i Francji, a także z kilkoma innymi książętami przeciwko Jego Cesarskim i Królewskim Mościom (Karol i jego brat Ferdynand, ówczesny król Czech i reszta Chrześcijaństwo. Konsekwencją tego jest to, że armie Turków, składające się z około 1500 lekkich koni i 22 000 hackbutierów - cała siła, którą ma zapłacić król Francji - mają zaatakować chrześcijaństwo. I taka jest opinia jednego ze szpiegów że sam Gritti wraz ze swoimi sprzymierzeńcami najedzie Chorwację, Slawonię i Węgry i spróbuje podbić te kraje. dręczy chrześcijaństwo, że Jego Cesarska Mość znajdzie się w kłopotach ”[7].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>On 9 November 1533, the governor of Marano wrote to [[Charles V, Holy Roman Emperor]], "I heard a few days ago that the Captain-General of Croatia apprehended and sent to (your brother's city of) Ljubljana two of Gritti's spies. They have confessed that Gritti, in the name of the Turkish Emperor, has made an alliance with the kings of England and France and also with several other princes against His Imperial and Royal Majesties (Charles and his brother [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|Ferdinand, then King of Bohemia]] and the rest of Christendom. In consequence of this the armies of the Turk, consisting of about 1,500 light horse and 22,000 hackbutiers—the whole force to be paid by the king of France—are about to invade Christendom. And it is the opinion of one of the spies that Gritti himself with his confederates will invade Croatia, [[Slavonia]], and Hungary, and try if he can conquer those countries. Meanwhile the dukes of Bavaria and Wurtemberg and [[Philip I, Landgrave of Hesse|the count (landgrave) of Hesse]] will create disturbances in Germany, and so distress Christendom that His Imperial Majesty will find himself in trouble."<ref>Calendar of State Papers, Spain, Volume 4 Part 2: 1531-1533 (1882), pp. 858-868</ref> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | Próba przejęcia Transylwanii przez Grittiego spowodowała powstanie generalne, ale w końcu został zabity wraz ze swoimi dwoma synami podczas oblężenia Medgyes. [8] Jego szczątki zostały pochowane w kościele św. Franciszka w Media we współczesnej Rumunii [9].
| |
| − | | |
| − | <small><small><small><small>Gritti's attempt to take over Transylvania caused a general uprising but in the end he was killed along with his two sons at the siege of [[Mediaș|Medgyes]].<ref>Lybyer, p 62</ref> His remains were buried in the church of St. Francis in Mediaș in modern-day Romania.<ref>{{Cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/alvise-gritti_(Dizionario-Biografico)/|title=GRITTI, Alvise in "Dizionario Biografico"|website=www.treccani.it|language=it-IT|access-date=2020-02-27}}</ref> </small></small></small></small>
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Kultura popularna ==
| |
| − | * Alvise Gritti is a character in Seasons 1-3 of the 2011–14 Turkish TV series [[Muhtesem Yuzyil]]
| |
| − | | |
| − | == Dalsze czytanie ==
| |
| − | *Peter G. Bietenholz, Thomas B. Deutscher (2003). Contemporaries of Erasmus: a biographical register.
| |
| − | *Albert Lybyer (1913). Government of the Ottoman Empire in the Time of Suleiman the Magnificent.
| |
| − | *Ferenc Szakaly (1995). Lodovico Gritti in Hungary: 1529-1534: a historical insight.
| |
| − | | |
| − | | |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Gritti, Alvise}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Rodziny]]
| |
| − | [[Kategoria:Gritti]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w 1480]]
| |
| − | [[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w 1534]]
| |
| − | [[Kategoria:Zmarli w XVI wieku]] | |
