Marcha pannonium: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 8 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1a]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
[[File:Central_Europe_in_Carolingian_times.jpg|thumb|300px|right|Map of Carolingian Empire showing location of Pannonian March.]]
+
[[Plik:Central_Europe_in_Carolingian_times.jpg|thumb|300px|right|Mapa Imperium Karolingów pokazująca lokalizację Marchii Panońskiej.]]
 +
[[Plik:Awarenmark-frankenreich.png|thumb|right|300px|Marchia Panonii za panowania Karola Wielkiego, około 800 roku]]
 +
[[Plik:Frankenreich 768-811.jpg|thumb|right|300px|Ekspansja Imperium Franków za panowania Karola Wielkiego, od 768 do 814]]
  
[[Plik:Awarenmark-frankenreich.png|thumb|right|300px|A Pannóniai Őrgrófság [[I. Károly frank császár|Nagy Károly]] idején, [[800]] körül]]
+
'''Marcha pannonium''' (pol. ''Marchia Wschodnia'' lub ''Marchia Panonii'', łac. ''Marcha orientalis'') − graniczna marchia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Imperium_Karoli%C5%84skie Imperium Karolingów], nazwanego na cześć dawnej rzymskiej prowincji Panonii. Została utworzona w połowie IX wieku na ziemiach dawnego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Awarowie Chanatu Awarów]] przed zagrożeniem ze strony [[Wielkie Morawy|Wielkich Moraw]] i przetrwała tylko tyle, ile siły tego państwa. W niektórych dokumentach określano ją jako ''terminum regni Baioariorum in Oriente'' lub „końcem królestwa Bawarczyków na wschodzie” i stąd jest czasami nazywana „(bawarską) marchią wschodnią”, termin częściej używany w odniesieniu do późniejszej [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Marchia_Austriacka Marchii Austriackiej], założonej w 976 jako rodzaj późnego państwa sukcesora. Władcy wschodnich Franków wyznaczali margrabiów (prefektów) do kierowania Marchią.
[[Plik:Frankenreich 768-811.jpg|thumb|right|300px|A [[Frank Birodalom]] terjeszkedése [[I. Károly frank császár|Nagy Károly]] idején, [[768]]–[[814]]-ig]]
 
 
 
'''Marcha pannonium''' (pol. ''Marchia Wschodnia'' lub ''Marchia Panonii'', łac.Marcha orientalis) − graniczna marchia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Imperium_Karoli%C5%84skie Imperium Karolingów], nazwanego na cześć dawnej rzymskiej prowincji Panonii. Została utworzona w połowie IX wieku na ziemiach dawnego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Awarowie Chanatu Awarów]] przed zagrożeniem ze strony [[Wielkie Morawy|Wielkich Moraw]] i przetrwała tylko tyle, ile siły tego państwa. W niektórych dokumentach określano ją jako ''terminum regni Baioariorum in Oriente'' lub „końcem królestwa Bawarczyków na wschodzie” i stąd jest czasami nazywana „(bawarską) marchią wschodnią”, termin częściej używany w odniesieniu do późniejszej [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Marchia_Austriacka Marchii Austriackiej], założonej w 976 jako rodzaj późnego państwa sukcesora. Władcy wschodnich Franków wyznaczali margrabiów (prefektów) do kierowania Marchią.
 
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
Linia 32: Linia 31:
 
Wschodnia część dawnego kaganatu między Dunajem a Cisą była zajęta przez Bułgarów.
 
Wschodnia część dawnego kaganatu między Dunajem a Cisą była zajęta przez Bułgarów.
  
W 817 cesarz [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_I_Pobo%C5%BCny Ludwik Pobożny] podarował Awarię swojemu małoletniemu synowi Ludwikowi Niemcowi, jako władcy Bawarii. Gdy Awarowie zniknęli w latach dwudziestych IX wieku, zostali zastąpieni głównie przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82owianie_zachodni Słowian Zachodnich], którzy zasiedlili Panonię z państwa [[Wielka Morawa|Wielkich Moraw]].<sup>[[potrzebne źródło]]</sup> Od 819 r. Dolna Panonia była miejscem buntu księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ljudevit Ljudevita Posavskiego] przeciwko rządom księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cadolah Cadolaha] z Friuli i jego następca [https://pl.wikipedia.org/wiki/Baldryk Baldryka].
+
W 817 cesarz [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_I_Pobo%C5%BCny Ludwik Pobożny] podarował Awarię swojemu małoletniemu synowi Ludwikowi Niemcowi, jako władcy Bawarii. Gdy Awarowie zniknęli w latach dwudziestych IX wieku, zostali zastąpieni głównie przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82owianie_zachodni Słowian Zachodnich], którzy zasiedlili Panonię z państwa [[Velká Morava|Wielkich Moraw]].<sup>[[potrzebne źródło]]</sup> Od 819 r. Dolna Panonia była miejscem buntu księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ljudevit Ljudevita Posavskiego] przeciwko rządom księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cadolah Cadolaha] z Friuli i jego następca [https://pl.wikipedia.org/wiki/Baldryk Baldryka].
  
Uchwałą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sejm_Rzeszy_(%C5%9Awi%C4%99te_Cesarstwo_Rzymskie) sejmu cesarskiego] z 828 r. Baldryk z Friuli został obalony, a Marchia Panonii została wyodrębniona jako marchia graniczna przeciwko Morawom w ramach frankońskiego ''regnum'' Bawarii. Machia ta, zwana już ''marcha orientalis'', miała granicę wzdłuż Dunaju, od Traungau i dawnego słowiańskiego księstwa [[Carantania]] do Szombathely i rzeki Ráby, w tym dorzecza Wiednia. Bawarscy prefekci musieli stawić czoła rosnącemu zagrożeniu ze strony morawskiego władcy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mojmir_I Mojmira I], który prowadził separatystyczną politykę w Marchii Wschodniej. Z kolei król [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_II_Niemiecki Ludwik II Niemiecki] powołał w 839 roku słowiańskie [https://en.wikipedia.org/wiki/Lower_Pannonia_(9th_century) Księstwo Dolnej Panonii], rządzone przez przeciwnika Mojmira, księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pribina Pribinę], z rezydencją w Zalavár nad Balatonem. Na mocy traktatu z Verdun z 843 r. marchia panońska wraz z Bawarią stał się częścią królestwa Ludwika wschodniofrankijskiego. Równolegle trwało zagrożenie ze strony Wielkich Moraw; w 854 roku prefekt Radbod został nawet oskarżony o zawarcie sojuszu z następcą Mojmira, księciem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9Bcis%C5%82aw_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_wielkomorawski) Rastislavem], za co został obalony.
+
Uchwałą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sejm_Rzeszy_(%C5%9Awi%C4%99te_Cesarstwo_Rzymskie) sejmu cesarskiego] z 828 r. Baldryk z Friuli został obalony, a Marchia Panonii została wyodrębniona jako marchia graniczna przeciwko Morawom w ramach frankońskiego ''regnum'' Bawarii. Machia ta, zwana już ''marcha orientalis'', miała granicę wzdłuż Dunaju, od Traungau i dawnego słowiańskiego księstwa [[Karantania|Karantanii]] do Szombathely i rzeki Ráby, w tym dorzecza Wiednia. Bawarscy prefekci musieli stawić czoła rosnącemu zagrożeniu ze strony morawskiego władcy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mojmir_I Mojmira I], który prowadził separatystyczną politykę w Marchii Wschodniej. Z kolei król [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ludwik_II_Niemiecki Ludwik II Niemiecki] powołał w 839 roku słowiańskie [https://en.wikipedia.org/wiki/Lower_Pannonia_(9th_century) Księstwo Dolnej Panonii], rządzone przez przeciwnika Mojmira, księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pribina Pribinę], z rezydencją w Zalavár nad Balatonem. Na mocy traktatu z Verdun z 843 r. marchia panońska wraz z Bawarią stał się częścią królestwa Ludwika wschodniofrankijskiego. Równolegle trwało zagrożenie ze strony Wielkich Moraw; w 854 roku prefekt Radbod został nawet oskarżony o zawarcie sojuszu z następcą Mojmira, księciem [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9Bcis%C5%82aw_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_wielkomorawski) Rastislavem], za co został obalony.
  
Dwa lata później król Ludwik przekazał marchię bezpośrednio swojemu synowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karloman_(kr%C3%B3l_wschodniofrankijski) Karlomanowi] z Bawarii, który miał fortyfikacje Herzogenburga i Wilhelmsburga wzniesione wzdłuż rzeki Traisen przez margrabiów [https://en.wikipedia.org/wiki/Wilhelminers Wilhelminerów]: [https://en.wikipedia.org/wiki/William_(marcha_orientalis) Wilhelma II] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_I Engelschalka I]. Podobnie jest udokumentowany zamek Tulln nad Dunajem w 859 r. W 871 r. Wilhelm i Engelschalk zginęli w bitwie z Morawianami, po czym Karloman przyznał swojemu rywalowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Aribo Aribo z Austrii] Górną Panonię. Gdy jego ojciec Ludwik zmarł w 876 roku, Karloman zastąpił go jako król wschodnich Franków i przekazał Dolną Panonię swojemu synowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_z_Karyntii Arnulfowi z Karyntii]. Od 882 r. rządy zostały osłabione przez wojnę Wilhelminera margrabiego Engelschalka II przeciwko Aribonidom, po czym książę [[Svatopluk I.|Świętopełk I]] z Moraw wykorzystał okazję do najechania na ziemie panońskie. W 893 roku Arnulf (król wschodnich Franków od 887), zainstalował margrabiego [[Luitpold]]a.
+
Dwa lata później król Ludwik przekazał marchię bezpośrednio swojemu synowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karloman_(kr%C3%B3l_wschodniofrankijski) Karlomanowi] z Bawarii, który miał fortyfikacje Herzogenburga i Wilhelmsburga wzniesione wzdłuż rzeki Traisen przez margrabiów [https://en.wikipedia.org/wiki/Wilhelminers Wilhelminerów]: [https://en.wikipedia.org/wiki/William_(marcha_orientalis) Wilhelma II] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_I Engelschalka I]. Podobnie jest udokumentowany zamek Tulln nad Dunajem w 859 r. W 871 r. Wilhelm i Engelschalk zginęli w bitwie z Morawianami, po czym Karloman przyznał swojemu rywalowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Aribo Aribo z Austrii] Górną Panonię. Gdy jego ojciec Ludwik zmarł w 876 roku, Karloman zastąpił go jako król wschodnich Franków i przekazał Dolną Panonię swojemu synowi [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arnulf_z_Karyntii Arnulfowi z Karyntii]. Od 882 r. rządy zostały osłabione przez wojnę Wilhelminera margrabiego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_II Engelschalka II] przeciwko Aribonidom, po czym książę [[Svatopluk I.|Świętopełk I]] z Moraw wykorzystał okazję do najechania na ziemie panońskie. W 893 roku Arnulf (król wschodnich Franków od 887), zainstalował margrabiego [[Luitpold]]a.
  
 
Wydaje się, że w latach 90-tych IX wieku marchia panońska zniknęła wraz z zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw podczas [[Węgierskie najazdy na Europę|węgierskich najazdów na Europę]]. Po pokonaniu margrabiego Luitpolda w 907 roku [[Pozsonyi csata|w bitwie pod Pożoniem]] wszystkie ziemie wschodnich Franków za rzeką Enns zostały utracone. Wydaje się, że sama marchia panońska nie przetrwała do XI wieku.
 
Wydaje się, że w latach 90-tych IX wieku marchia panońska zniknęła wraz z zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw podczas [[Węgierskie najazdy na Europę|węgierskich najazdów na Europę]]. Po pokonaniu margrabiego Luitpolda w 907 roku [[Pozsonyi csata|w bitwie pod Pożoniem]] wszystkie ziemie wschodnich Franków za rzeką Enns zostały utracone. Wydaje się, że sama marchia panońska nie przetrwała do XI wieku.
Linia 42: Linia 41:
 
== Margrabiowie ==
 
== Margrabiowie ==
  
*[[Radbod (prefect)|Radbod]], ''prefect'' or margrave of the Eastern March or Pannonia, 833–854
+
*[[Radbod (prefect)|Radbod]], ''prefekt'' lub margrabiaMarchii Wschodniej lub Panonii, 833–854
*[[Carloman of Bavaria]], from 856
+
*[https://pl.wikipedia.org/wiki/Karloman_(kr%C3%B3l_wschodniofrankijski) Karlomano], od 856
**[[William (marcha orientalis)|William]], until 871, jointly with his brother
+
**[https://en.wikipedia.org/wiki/William_(marcha_orientalis) Wilhelm], do 871 r. razem z bratem
**[[Engelschalk I]], until 871
+
**[https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_I Engelschalk I], do 871
*[[Aribo of Austria|Aribo]], 871&ndash;909
+
*[https://pl.wikipedia.org/wiki/Aribo Aribo], 871&ndash;909
**[[Engelschalk II]], son of Engelschalk I, in opposition to Aribo until 893
+
**[https://pl.wikipedia.org/wiki/Engelschalk_II Engelschalk II], syn Engelschalka I, w opozycji do Aribo (do 893)
**[[Luitpold, Margrave of Bavaria|Luitpold]], 893&ndash;907
+
**[[Luitpold]], 893&ndash;907
  
 
== Źródła ==
 
== Źródła ==
*[[Timothy Reuter|Reuter, Timothy]]. ''Germany in the Early Middle Ages 800&ndash;1056''. New York: Longman, 1991.
+
*Reuter Timothy. ''Germany in the Early Middle Ages 800&ndash;1056''. New York: Longman, 1991.
 
*Medieval Lands Project: [http://fmg.ac/Projects/MedLands/AUSTRIA.htm Nobility of Austria].
 
*Medieval Lands Project: [http://fmg.ac/Projects/MedLands/AUSTRIA.htm Nobility of Austria].
  

Aktualna wersja na dzień 03:18, 7 paź 2020

Plik:Central Europe in Carolingian times.jpg
Mapa Imperium Karolingów pokazująca lokalizację Marchii Panońskiej.
Plik:Awarenmark-frankenreich.png
Marchia Panonii za panowania Karola Wielkiego, około 800 roku
Plik:Frankenreich 768-811.jpg
Ekspansja Imperium Franków za panowania Karola Wielkiego, od 768 do 814

Marcha pannonium (pol. Marchia Wschodnia lub Marchia Panonii, łac. Marcha orientalis) − graniczna marchia Imperium Karolingów, nazwanego na cześć dawnej rzymskiej prowincji Panonii. Została utworzona w połowie IX wieku na ziemiach dawnego Chanatu Awarów] przed zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw i przetrwała tylko tyle, ile siły tego państwa. W niektórych dokumentach określano ją jako terminum regni Baioariorum in Oriente lub „końcem królestwa Bawarczyków na wschodzie” i stąd jest czasami nazywana „(bawarską) marchią wschodnią”, termin częściej używany w odniesieniu do późniejszej [Marchii Austriackiej, założonej w 976 jako rodzaj późnego państwa sukcesora. Władcy wschodnich Franków wyznaczali margrabiów (prefektów) do kierowania Marchią.

Historia

Karol Wielki, tymczasowo sprzymierzony z chanem Krumem z Bułgarii, od 791 r. rozpoczął kilka kampanii wojskowych przeciwko Awarom i ustanowił Marchię Awarską (Avaria) na południowo-wschodniej granicy swojego imperium, rządzoną przez jego szwagra prefekta Gerolda z Bawarii. Kiedy chanat awarski ostatecznie upadł w 804 roku, cesarz Karol Wielki przeorganizował Avarię na:

Wschodnia część dawnego kaganatu między Dunajem a Cisą była zajęta przez Bułgarów.

W 817 cesarz Ludwik Pobożny podarował Awarię swojemu małoletniemu synowi Ludwikowi Niemcowi, jako władcy Bawarii. Gdy Awarowie zniknęli w latach dwudziestych IX wieku, zostali zastąpieni głównie przez Słowian Zachodnich, którzy zasiedlili Panonię z państwa Wielkich Moraw.potrzebne źródło Od 819 r. Dolna Panonia była miejscem buntu księcia Ljudevita Posavskiego przeciwko rządom księcia Cadolaha z Friuli i jego następca Baldryka.

Uchwałą sejmu cesarskiego z 828 r. Baldryk z Friuli został obalony, a Marchia Panonii została wyodrębniona jako marchia graniczna przeciwko Morawom w ramach frankońskiego regnum Bawarii. Machia ta, zwana już marcha orientalis, miała granicę wzdłuż Dunaju, od Traungau i dawnego słowiańskiego księstwa Karantanii do Szombathely i rzeki Ráby, w tym dorzecza Wiednia. Bawarscy prefekci musieli stawić czoła rosnącemu zagrożeniu ze strony morawskiego władcy Mojmira I, który prowadził separatystyczną politykę w Marchii Wschodniej. Z kolei król Ludwik II Niemiecki powołał w 839 roku słowiańskie Księstwo Dolnej Panonii, rządzone przez przeciwnika Mojmira, księcia Pribinę, z rezydencją w Zalavár nad Balatonem. Na mocy traktatu z Verdun z 843 r. marchia panońska wraz z Bawarią stał się częścią królestwa Ludwika wschodniofrankijskiego. Równolegle trwało zagrożenie ze strony Wielkich Moraw; w 854 roku prefekt Radbod został nawet oskarżony o zawarcie sojuszu z następcą Mojmira, księciem Rastislavem, za co został obalony.

Dwa lata później król Ludwik przekazał marchię bezpośrednio swojemu synowi Karlomanowi z Bawarii, który miał fortyfikacje Herzogenburga i Wilhelmsburga wzniesione wzdłuż rzeki Traisen przez margrabiów Wilhelminerów: Wilhelma II i Engelschalka I. Podobnie jest udokumentowany zamek Tulln nad Dunajem w 859 r. W 871 r. Wilhelm i Engelschalk zginęli w bitwie z Morawianami, po czym Karloman przyznał swojemu rywalowi Aribo z Austrii Górną Panonię. Gdy jego ojciec Ludwik zmarł w 876 roku, Karloman zastąpił go jako król wschodnich Franków i przekazał Dolną Panonię swojemu synowi Arnulfowi z Karyntii. Od 882 r. rządy zostały osłabione przez wojnę Wilhelminera margrabiego Engelschalka II przeciwko Aribonidom, po czym książę Świętopełk I z Moraw wykorzystał okazję do najechania na ziemie panońskie. W 893 roku Arnulf (król wschodnich Franków od 887), zainstalował margrabiego Luitpolda.

Wydaje się, że w latach 90-tych IX wieku marchia panońska zniknęła wraz z zagrożeniem ze strony Wielkich Moraw podczas węgierskich najazdów na Europę. Po pokonaniu margrabiego Luitpolda w 907 roku w bitwie pod Pożoniem wszystkie ziemie wschodnich Franków za rzeką Enns zostały utracone. Wydaje się, że sama marchia panońska nie przetrwała do XI wieku.

Margrabiowie

Źródła

  • Reuter Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Longman, 1991.
  • Medieval Lands Project: Nobility of Austria.