Grupa Wyszehradzka

Grupa Wyszehradzka (V4) jest nieformalną regionalną formą współpracy czterech państw Środkowej Europy – Polski, Czech, Słowacji i Węgier, które łączy nie tylko sąsiedztwo i podobne uwarunkowania geopolityczne, ale przede wszystkim wspólna historia, tradycja, kultura oraz wartości.

Ideą utworzenia Grupy była intensyfikacja współpracy w zakresie budowy demokratycznych struktur państwowych oraz wolnorynkowej gospodarki, a w dalszej perspektywie uczestnictwo w procesie integracji europejskiej. Za datę jej powstania przyjmuje się 15 lutego 1991 r., kiedy to prezydenci Polski Lech Wałęsa i Czechosłowacji Václav Havel oraz premier Węgier József Antall podpisali w węgierskim mieście Wyszehrad wspólną deklarację określającą cele i warunki wzajemnej współpracy.

Od 2004 r. wszystkie kraje V4 są członkami Unii Europejskiej, a Grupa Wyszehradzka stanowi forum wymiany doświadczeń oraz wypracowywania wspólnych stanowisk w sprawach istotnych dla przyszłości regionu i UE.

Poza kwestiami europejskimi, współpraca w ramach V4 koncentruje się przede wszystkim na sprawach dot. Europy Środkowej, wymianie informacji, a także kooperacji w zakresie kultury, nauki, edukacji oraz wymiany młodzieży. Priorytetowymi obszarami współpracy są rozbudowa infrastruktury transportowej oraz umacnianie bezpieczeństwa energetycznego w regionie. Istnieje również mechanizm współpracy z krajami trzecimi w formule „V4+”. We współpracę wyszehradzką zaangażowane są liczne i zróżnicowane podmioty: prezydenci, premierzy, ministrowie, parlamenty, instytucje rządowe, organizacje pozarządowe, ośrodki naukowe, uczelnie czy instytucje kultury.

Jedyną w pełni zinstytucjonalizowaną formą współpracy w V4 jest Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki z siedzibą w Bratysławie (IVF).

Fundusz jest międzynarodową organizacją darczyńców, założoną w 2000 roku przez rządy krajów Grupy Wyszehradzkiej - Czech, Węgier, Polski i Słowacji w celu promowania współpracy regionalnej w regionie Wyszehradu (V4) oraz między regionem V4 a innymi krajami, w szczególności w regionach Bałkanów Zachodnich i Partnerstwa Wschodniego. Fundusz dokonuje tego, przyznając 8 mln euro w postaci grantów, stypendiów i rezydencji artystycznych, które są corocznie zapewniane przez równe składki wszystkich krajów V4. Inne kraje-darczyńcy (Kanada, Niemcy, Holandia, Korea Południowa, Szwecja, Szwajcaria, Stany Zjednoczone) przekazały kolejne 10 mln euro w ramach różnych programów dotacji prowadzonych przez Fundusz od 2012 r.

Najwyższym organem decyzyjnym Funduszu jest Konferencja Ministrów Spraw Zagranicznych (CM). Konferencja składa się z ministrów spraw zagranicznych państw Grupy Wyszehradzkiej i spotyka się przynajmniej raz w roku w państwie członkowskim sprawującym coroczną rotacyjną prezydencję. KM ustala kwoty rocznych składek z każdego państwa V4, zatwierdza regulamin sekretariatu Funduszu i zatwierdza budżet Funduszu.

Projekty rekomendowane do finansowania przez Fundusz zatwierdza Rada Ambasadorów (CA). Rada składa się z ambasadorów państw V4 akredytowanych w państwie, które aktualnie przewodniczy Konferencji Ministrów Spraw Zagranicznych i spotyka się co najmniej raz na pół roku. IC przygotowuje programy i dokumenty na posiedzenia Konferencji Ministrów Spraw Zagranicznych, zapewnia monitorowanie, kontrolę i ocenę działalności Funduszu.

Granty:

1. Projekty muszą rozwijać konstruktywną współpracę i aktywny udział organizacji z co najmniej 3 krajów V4
2. Współpraca transgraniczna co najmniej 2 organizacji z 2 sąsiadujących krajów V4 również kwalifikuje się do wsparcia przy projektach realizowanych w promieniu 40 km od granicy
3. Maksymalny czas realizacji projektu to 18 miesięcy
4. Dotacje mogą pokryć do 100% budżetu projektu i 15% na koszty ogólne
5. Projekty muszą dotyczyć co najmniej jednego z celów programu grantowego - siedmiu obszarów tematycznych

Granty+:

1. Projekty muszą rozwijać konstruktywną współpracę i zapewniać aktywne zaangażowanie co najmniej 3 krajów V4 i 1 podmiotu z regionu PW lub krajów Bałkanów Zachodnich, niezależnie od wnioskodawcy.
2. Maksymalny czas realizacji projektu to 18 miesięcy
3. Dotacje pokrywają do 100% budżetu projektu, maksymalnie 15% wnioskowanej kwoty na koszty ogólne
4. Projekty muszą wyraźnie uwzględniać jeden z celów siedmiu obszarów tematycznych programu i być wdrażane w regionie Partnerstwa Wschodniego UE lub na Bałkanach Zachodnich

1. Siedem grup tematycznych:
   1. Kultura i wspólna tożsamość
   2. Edukacja i budowanie potencjału
   3. Innowacje, badania i rozwój, przedsiębiorczość
   4. Wartości demokratyczne i media
   5. Polityka publiczna i partnerstwo instytucjonalne
   6. Rozwój regionalny, środowisko i turystyka
   7. Rozwój społeczny

Granty strategiczne:

1. Projekty muszą rozwijać konstruktywną współpracę i zapewniać aktywny udział organizacji ze wszystkich krajów V4
2. Maksymalny czas trwania projektów to 36 miesięcy, minimalny to 12 miesięcy
3. Dotacje pokrywają do 100% budżetu projektu i 15% na koszty ogólne
4. Projekty muszą wyraźnie odnosić się do jednego z rocznych priorytetów strategicznych Grupy Wyszehradzkiej

1. Tematy strategiczne:
   1. Wracając do korzeni
   2. Małe rzeczy mają znaczenie
   3. 30 lat po upadku żelaznej kurtyny - społeczeństwo obywatelskie ma znaczenie

Przewodnictwo w Grupie pełnione jest na zasadzie rotacji i trwa rok, a jego program przyjmowany jest przez premierów państw wyszehradzkich. Od 1 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. prezydencję w Grupie sprawuje Polska.

Cele polskiej prezydencji

1. Silna V4 w silnej Europie

• Cel związany z koordynacją polityki państw V4 w UE:
  • Konsultacje i koordynacja V4 na szczeblu politycznym UE, wzmocnienie wpływu państw V4 na proces decyzyjny UE.
  • Wspólne radzenie sobie z problemami takimi jak susze i malejące zasoby wodne („V4 water”).
  • Pogłębianie współpracy V4 w politykach sektorowych.

2. Powrót do normalności

• Cel związany ze zwalczaniem pandemii COVID-19 i jej skutków:
  • Współpraca V4 na rzecz jak najszybszego powrotu do normalności po pandemii („V4 recovery”).
  • Współpraca w dziedzinie zdrowia i nauki.