Nádasdy Tamás: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1a]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Drugeth Ferenc]] | |poprzednik = [[Drugeth Ferenc]] | ||
| − | |gl_članak_funkcija = [[Skarbnik | + | |gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1536-1543) |
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
|następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] | |następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {{Redoslijed| | ||
| + | |poprzednik = [[Erdődi Simon]] | ||
| + | |gl_članak_funkcija = [[Banowie Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]<br>(1537-1539) | ||
| + | |współrządzący = | ||
| + | |następca = [[Petar Keglević]] | ||
}} | }} | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [https://hu.wikipedia.org/wiki/Pesty%C3%A9ni_Gergely Pestyéni Gergely] | |poprzednik = [https://hu.wikipedia.org/wiki/Pesty%C3%A9ni_Gergely Pestyéni Gergely] | ||
| − | |gl_članak_funkcija = [[Sędzia | + | |gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1540/1542 - 13 marca 1554) |
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
|następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] | |następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] | ||
| Linia 40: | Linia 47: | ||
|} | |} | ||
| − | + | '''Nádasdy I. Tamás''' (pol. ''Tomasz Nádasdy'', chor. ''Toma Nádasdy'', niem. ''Thomas III. Nádasdy'') (* 1498, † 1562), węgierski mąż stanu zwany Wielkim Palatynem. Syn Ferenca I Nádasdy i jego pierwszej żony Orsolyi Therjék ''de Szenterzsébet''. Po śmierci matki jego macochą była Orsolya Véssey ''de Vésse''. | |
| + | |||
| + | == Życiorys == | ||
| + | |||
| + | Kształcił się w Grazu, Bolonii i Rzymie.<ref name="EB1911">Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji umieszczonej w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Domena_publiczna domenie publicznej]: Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/N%C3%A1dasdy,_Tam%C3%A1s_I. "Nádasdy, Tamás I."]. Encyclopædia Britannica. 19 (11th ed.). Cambridge University Press. str. 148.</ref> | ||
| + | |||
| − | |||
W 1521 r. Towarzyszył Tomaszowi Cajetanowi (którego papież wysłał na Węgry, aby głosił krucjatę przeciwko Turkom) do Budy jako jego tłumacz. W 1525 r. Został członkiem rady stanu i został wysłany przez króla Ludwika II na sejm w Spirze z prośbą o pomoc w nadchodzącej wojnie tureckiej. Podczas jego nieobecności doszło do katastrofy w Mohaczu, a Nádasdy wrócił na Węgry dopiero na czas, aby odprowadzić królową-wdowę z Komáromu do Bratysławy. Został wysłany, aby ofiarować koronę węgierską arcyksięciu Ferdynandowi, a podczas swojej koronacji (3 listopada 1527) został komendantem Budy. W 1528 r. Z pomocą György Cseszneky, dowódca Tata Nádasdy zajął Győr dla Ferdynanda. Po zdobyciu Budy przez Sulejmana Wspaniałego, Nádasdy przeszedł do króla Jana I. W 1530 roku skutecznie obronił Budę przed wojskami cesarskimi. W 1533 r. Zazdrość o dominujący wpływ Lodovico Grittiego spowodowała, że opuścił Jana dla Ferdynanda, któremu pozostał później wierny. W 1535 roku ożenił się z Orsolya Kanizsay de Kanizsa, ostatnią członkinią i spadkobierczynią potężnej i bogatej rodziny Kanizsay. Otrzymał od cesarza ogromne majątki i od 1537 roku stał się tajemnicą Ferdynanda, ale teraz wpływowym doradcą. Następnie, jako Zakaz Chorwacji i Slawonii, dzielnie bronił tej granicznej prowincji przed Turkami. | W 1521 r. Towarzyszył Tomaszowi Cajetanowi (którego papież wysłał na Węgry, aby głosił krucjatę przeciwko Turkom) do Budy jako jego tłumacz. W 1525 r. Został członkiem rady stanu i został wysłany przez króla Ludwika II na sejm w Spirze z prośbą o pomoc w nadchodzącej wojnie tureckiej. Podczas jego nieobecności doszło do katastrofy w Mohaczu, a Nádasdy wrócił na Węgry dopiero na czas, aby odprowadzić królową-wdowę z Komáromu do Bratysławy. Został wysłany, aby ofiarować koronę węgierską arcyksięciu Ferdynandowi, a podczas swojej koronacji (3 listopada 1527) został komendantem Budy. W 1528 r. Z pomocą György Cseszneky, dowódca Tata Nádasdy zajął Győr dla Ferdynanda. Po zdobyciu Budy przez Sulejmana Wspaniałego, Nádasdy przeszedł do króla Jana I. W 1530 roku skutecznie obronił Budę przed wojskami cesarskimi. W 1533 r. Zazdrość o dominujący wpływ Lodovico Grittiego spowodowała, że opuścił Jana dla Ferdynanda, któremu pozostał później wierny. W 1535 roku ożenił się z Orsolya Kanizsay de Kanizsa, ostatnią członkinią i spadkobierczynią potężnej i bogatej rodziny Kanizsay. Otrzymał od cesarza ogromne majątki i od 1537 roku stał się tajemnicą Ferdynanda, ale teraz wpływowym doradcą. Następnie, jako Zakaz Chorwacji i Slawonii, dzielnie bronił tej granicznej prowincji przed Turkami. | ||
| − | In 1521 he accompanied [[Thomas Cajetan]] (whom the [[pope]] had sent to Hungary to preach a [[crusade]] against the [[Ottoman Empire|Turks]]) to [[Buda]] as his interpreter. In 1525 he became a member of the council of state and was sent by [[Louis II of Hungary and Bohemia|King Louis II]] to the [[First Diet of Speyer|diet of Speyer]] to ask for help in the imminent Turkish war. During his absence the [[Mohács]] catastrophe took place, and Nádasdy only returned to Hungary in time to escort the queen-widow from [[Komárom]] to [[Bratislava|Pozsony]]. He was sent to offer the Hungarian crown to the archduke Ferdinand, and on his coronation (3 November 1527) was made commandant of Buda. In 1528 with the help of [[György Cseszneky]], commander of [[Tata, Hungary|Tata]] Nádasdy occupied [[Győr]] for Ferdinand. On the capture of Buda by [[Suleiman the Magnificent]], Nádasdy went over to King [[János Szapolyai|John I]]. In 1530 he successfully defended Buda against the imperial troops. In 1533 his jealousy of the dominant influence of [[Lodovico Gritti]] caused him to desert John for Ferdinand, to whom he afterwards remained faithful. In 1535 he married Orsolya Kanizsay de Kanizsa, the last member and heiress of the powerful and wealthy Kanizsay family. He was endowed with enormous estates by the emperor, and from 1537 onwards became Ferdinand's secret but most influential counsellor. Subsequently, as [[Ban (title)|Ban]] of Croatia-Slavonia, he valiantly defended that border province against the Turks. | + | In 1521 he accompanied [[Thomas Cajetan]] (whom the [[pope]] had sent to Hungary to preach a [[crusade]] against the [[Ottoman Empire|Turks]]) to [[Buda]] as his interpreter. In 1525 he became a member of the council of state and was sent by [[Louis II of Hungary and Bohemia|King Louis II]] to the [[First Diet of Speyer|diet of Speyer]] to ask for help in the imminent Turkish war. During his absence the [[Mohács]] catastrophe took place, and Nádasdy only returned to Hungary in time to escort the queen-widow from [[Komárom]] to [[Bratislava|Pozsony]]. He was sent to offer the Hungarian crown to the archduke Ferdinand, and on his coronation (3 November 1527) was made commandant of Buda.<ref name="EB1911"/> In 1528 with the help of [[György Cseszneky]], commander of [[Tata, Hungary|Tata]] Nádasdy occupied [[Győr]] for Ferdinand.{{Citation needed|date=September 2020}} On the capture of Buda by [[Suleiman the Magnificent]], Nádasdy went over to King [[János Szapolyai|John I]]. In 1530 he successfully defended Buda against the imperial troops. In 1533 his jealousy of the dominant influence of [[Lodovico Gritti]] caused him to desert John for Ferdinand, to whom he afterwards remained faithful.<ref name="EB1911"/> In 1535 he married Orsolya Kanizsay de Kanizsa, the last member and heiress of the powerful and wealthy Kanizsay family.{{Citation needed|date=September 2020}} He was endowed with enormous estates by the emperor, and from 1537 onwards became Ferdinand's secret but most influential counsellor. Subsequently, as [[Ban (title)|Ban]] of Croatia-Slavonia, he valiantly defended that border province against the Turks.<ref name="EB1911"/> |
Zrobił wszystko, co w jego mocy, aby promować edukację, a szkoła, którą założył w Újsziget, w której założył także drukarnię, została ciepło pochwalona przez Philipa Melanchthona. W 1540 Nádasdy został mianowany iudex curie regie; w 1547 r. przewodniczył sejmowi trnawskiemu, a ostatecznie w 1559 r. został wybrany palatynem przez sejm bratysławski (obecnie Bratysława, Słowacja). W swoich podupadłych latach pomagał bohaterskiemu Miklósowi Zrinyiowi w walce z Turkami. | Zrobił wszystko, co w jego mocy, aby promować edukację, a szkoła, którą założył w Újsziget, w której założył także drukarnię, została ciepło pochwalona przez Philipa Melanchthona. W 1540 Nádasdy został mianowany iudex curie regie; w 1547 r. przewodniczył sejmowi trnawskiemu, a ostatecznie w 1559 r. został wybrany palatynem przez sejm bratysławski (obecnie Bratysława, Słowacja). W swoich podupadłych latach pomagał bohaterskiemu Miklósowi Zrinyiowi w walce z Turkami. | ||
| − | He did his utmost to promote [[education]], and the school which he founded at [[Újsziget]], where he also set up a [[printing press]], received a warm eulogy from [[Philip Melanchthon]]. In 1540 Nádasdy was appointed ''iudex curie regie''; in 1547 he presided over the [[Diet of Nagyszombat]], and finally, in 1559, was elected palatine by the diet of [[Pozsony]] (now [[Bratislava]], [[Slovakia]]). In his declining years he aided the heroic [[Nikola Šubić Zrinski|Miklós Zrinyi]] against the Ottomans. | + | He did his utmost to promote [[education]], and the school which he founded at [[Újsziget]], where he also set up a [[printing press]], received a warm eulogy from [[Philip Melanchthon]]. In 1540 Nádasdy was appointed ''iudex curie regie''; in 1547 he presided over the [[Diet of Nagyszombat]], and finally, in 1559, was elected palatine by the diet of [[Pozsony]] (now [[Bratislava]], [[Slovakia]]). In his declining years he aided the heroic [[Nikola Šubić Zrinski|Miklós Zrinyi]] against the Ottomans.<ref name="EB1911"/> |
| + | |||
| − | == | + | == Przypisy == |
| − | + | {{izvori}} | |
| | | | ||
| Linia 68: | Linia 80: | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| − | |1. tytuł = [[Skarbnik | + | |1. tytuł = [[Skarbnik królewski]] |
|1. od = [[1536]] | |1. od = [[1536]] | ||
|1. do = [[1543]] | |1. do = [[1543]] | ||
| Linia 75: | Linia 87: | ||
|1. następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] | |1. następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] | ||
| − | |2. tytuł = [[ | + | |2. tytuł = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] |
| − | |2. od = | + | |2. od = [[1537]] |
| − | |2. do = | + | |2. do = [[1539]] |
|2. powołanie = | |2. powołanie = | ||
| − | |2. poprzednik = [ | + | |2. poprzednik = [[Erdődi Simon]] |
| − | |2. następca = [ | + | |2. następca = [[Petar Keglević]] |
| − | |3. tytuł = [[ | + | |3. tytuł = [[Sędzia królewski]] |
| − | |3. od = | + | |3. od = 1540÷42 |
| − | |3. do = | + | |3. do = 13 marca [[1554]] |
|3. powołanie = | |3. powołanie = | ||
| − | |3. poprzednik = [[Bánffy János]] | + | |3. poprzednik = [https://hu.wikipedia.org/wiki/Pesty%C3%A9ni_Gergely Pestyéni Gergely] |
| − | | | + | |3. następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/B%C3%A1thori_Andr%C3%A1s_(orsz%C3%A1gb%C3%ADr%C3%B3) Báthori András] |
| + | |||
| + | |4. tytuł = [[Palatyn Królestwa Węgier]] | ||
| + | |4. od = 20 marca [[1554]] | ||
| + | |4. do = 2 czerwca [[1562]] | ||
| + | |4. powołanie = | ||
| + | |4. poprzednik = [[Bánffy János]] | ||
| + | |4. następca = [https://hu.wikipedia.org/wiki/Ill%C3%A9sh%C3%A1zy_Istv%C3%A1n_(n%C3%A1dor) Illésházy István] | ||
|klan = | |klan = | ||
| Linia 100: | Linia 119: | ||
|przyczyna śmierci = | |przyczyna śmierci = | ||
|miejsce spoczynku = | |miejsce spoczynku = | ||
| − | |ojciec = | + | |ojciec = [https://hu.wikipedia.org/wiki/N%C3%A1dasdy_Ferenc_(hadvez%C3%A9r) I. Ferenc] |
|matka = Terjék Orsolya ''de Szenterzsébet'' | |matka = Terjék Orsolya ''de Szenterzsébet'' | ||
|rodzeństwo = | |rodzeństwo = | ||
Wersja z 11:04, 26 gru 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Nádasdy I. Tamás (pol. Tomasz Nádasdy, chor. Toma Nádasdy, niem. Thomas III. Nádasdy) (* 1498, † 1562), węgierski mąż stanu zwany Wielkim Palatynem. Syn Ferenca I Nádasdy i jego pierwszej żony Orsolyi Therjék de Szenterzsébet. Po śmierci matki jego macochą była Orsolya Véssey de Vésse. ŻyciorysKształcił się w Grazu, Bolonii i Rzymie.[1]
W 1521 r. Towarzyszył Tomaszowi Cajetanowi (którego papież wysłał na Węgry, aby głosił krucjatę przeciwko Turkom) do Budy jako jego tłumacz. W 1525 r. Został członkiem rady stanu i został wysłany przez króla Ludwika II na sejm w Spirze z prośbą o pomoc w nadchodzącej wojnie tureckiej. Podczas jego nieobecności doszło do katastrofy w Mohaczu, a Nádasdy wrócił na Węgry dopiero na czas, aby odprowadzić królową-wdowę z Komáromu do Bratysławy. Został wysłany, aby ofiarować koronę węgierską arcyksięciu Ferdynandowi, a podczas swojej koronacji (3 listopada 1527) został komendantem Budy. W 1528 r. Z pomocą György Cseszneky, dowódca Tata Nádasdy zajął Győr dla Ferdynanda. Po zdobyciu Budy przez Sulejmana Wspaniałego, Nádasdy przeszedł do króla Jana I. W 1530 roku skutecznie obronił Budę przed wojskami cesarskimi. W 1533 r. Zazdrość o dominujący wpływ Lodovico Grittiego spowodowała, że opuścił Jana dla Ferdynanda, któremu pozostał później wierny. W 1535 roku ożenił się z Orsolya Kanizsay de Kanizsa, ostatnią członkinią i spadkobierczynią potężnej i bogatej rodziny Kanizsay. Otrzymał od cesarza ogromne majątki i od 1537 roku stał się tajemnicą Ferdynanda, ale teraz wpływowym doradcą. Następnie, jako Zakaz Chorwacji i Slawonii, dzielnie bronił tej granicznej prowincji przed Turkami. In 1521 he accompanied Thomas Cajetan (whom the pope had sent to Hungary to preach a crusade against the Turks) to Buda as his interpreter. In 1525 he became a member of the council of state and was sent by King Louis II to the diet of Speyer to ask for help in the imminent Turkish war. During his absence the Mohács catastrophe took place, and Nádasdy only returned to Hungary in time to escort the queen-widow from Komárom to Pozsony. He was sent to offer the Hungarian crown to the archduke Ferdinand, and on his coronation (3 November 1527) was made commandant of Buda.[1] In 1528 with the help of György Cseszneky, commander of Tata Nádasdy occupied Győr for Ferdinand.Szablon:Citation needed On the capture of Buda by Suleiman the Magnificent, Nádasdy went over to King John I. In 1530 he successfully defended Buda against the imperial troops. In 1533 his jealousy of the dominant influence of Lodovico Gritti caused him to desert John for Ferdinand, to whom he afterwards remained faithful.[1] In 1535 he married Orsolya Kanizsay de Kanizsa, the last member and heiress of the powerful and wealthy Kanizsay family.Szablon:Citation needed He was endowed with enormous estates by the emperor, and from 1537 onwards became Ferdinand's secret but most influential counsellor. Subsequently, as Ban of Croatia-Slavonia, he valiantly defended that border province against the Turks.[1] Zrobił wszystko, co w jego mocy, aby promować edukację, a szkoła, którą założył w Újsziget, w której założył także drukarnię, została ciepło pochwalona przez Philipa Melanchthona. W 1540 Nádasdy został mianowany iudex curie regie; w 1547 r. przewodniczył sejmowi trnawskiemu, a ostatecznie w 1559 r. został wybrany palatynem przez sejm bratysławski (obecnie Bratysława, Słowacja). W swoich podupadłych latach pomagał bohaterskiemu Miklósowi Zrinyiowi w walce z Turkami. He did his utmost to promote education, and the school which he founded at Újsziget, where he also set up a printing press, received a warm eulogy from Philip Melanchthon. In 1540 Nádasdy was appointed iudex curie regie; in 1547 he presided over the Diet of Nagyszombat, and finally, in 1559, was elected palatine by the diet of Pozsony (now Bratislava, Slovakia). In his declining years he aided the heroic Miklós Zrinyi against the Ottomans.[1]
Przypisy
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
