Ötvös János: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
(→Élete) |
|||
| (Nie pokazano 27 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | + | '''Ötvös János''' (pol. ''Jan Ötvös'') (* nieznana, † maj [[1439]] w [[Buda|Budzie]]), cechmistrz w Budzie, który został zamordowany, ponieważ protestował, gdy chciano wykluczyć Węgrów z sądownictwa, czym wzbudził gniew obywateli niemieckich. Jego okrutna śmierć wywołała powszechne rozruchy w Budzie w 1439 roku. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | == Życiorys == | |
| − | + | Gdy w 1437 r. na tron Węgier w osobie [[Albrecht II. (HRR)|Alberta Habsburga]] wstąpił monarcha niemiecko-austriacki, patrycjusze niemieccy z Budy znieśli zwyczaj powoływania głównego naczelnika administracyjnego miasta – sędziego (naczelnego) – na przemian spośród obywateli obu narodów. z urzędu, a do 12-osobowej rady miejskiej mogło wejść tylko dwóch Węgrów. Ta zmiana oburzyła węgierskich obywateli, których liderem był János, przywódca węgierskiego obywatelstwa cechowego, i który podniósł głos przeciwko nowej praktyce, jaką wzbudził gniew obywateli niemieckich. Pomimo, że w tym czasie od 1437 r. w sądzie w Budzie zasiadał László Farkas, który reprezentował również interesy patrycjuszy niemieckich poprzez żonę, która chciała uśpić podejrzenia cechów węgierskich.<ref>Patrz: Mályusz (1963: str. 162).</ref> | |
| − | + | Pewnej nocy w maju 1439 roku Ötvös został pojmany, uwięziony w piwnicy, torturowany, zamordowany, na jego szyi zawieszono ciężki kamień, a jego ciało wrzucono do Dunaju. Kilka dni po jego zniknięciu rzeka wyrzuciła jego zwłoki, a morderstwo Węgrzy przypisywali obywatelom niemieckim, chociaż nie przeprowadzono żadnego śledztwa, nie ujawniono, kto faktycznie popełnił ten straszny czyn.<ref>Patrz: Kubinyi (1961ː str. 9), Solymosi (1981ː str. 258), Szalay–Baróti (1895/98).</ref> | |
| − | + | == Konsekwencje jego śmierci == | |
| − | + | Węgierska ludność Budy była zszokowana tym okrutnym zdarzeniem, a ruch ludowy wybuchł w Budzie 23 maja 1439 roku. Oburzeni mieszkańcy skierowali swój gniew na niemieckich patrycjuszy, których domy zostały napadnięte i splądrowane. Zaraz po wyborze na króla Niemiec i koronacji na króla Czech, król Albert wrócił ze swojej ojczyzny, Austrii, w kwietniu, gdy o to powstanie ludowe zostało odnotowane na węgierskim dworze królewskim, sześć dni przed ogłoszeniem parlamentu w Budzie. Według niektórych powody były istotne, a żona króla, królowa [[Elżbieta Luksemburska]], również brała udział w podżeganiu do antyniemieckiej nienawiści, ponieważ Elżbieta prawdopodobnie nadal była urażona faktem, że pełniła tylko rolę królowej w elekcji królewskiej w 1437 roku, a teraz politycznie chciał zwiększyć swój wpływ i moc. | |
| − | + | [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_z_Marchii Jakub z Marchii], papieski inkwizytor, „którego lud wypędził mówiąc, że„ Bóg jest z nami”, również interweniował, aby stłumić gniew ludu”.<ref>Patrz: Kubinyi (1961ː str. 9).</ref> [[Ban Maczwy]] [[Garai László|László Garai]] został wysłany, aby stłumić ruch „odwołując się do szlachetnego imienia zmarłego i faktu, że takie wykroczenia nie powinny nadszarpnąć jego pamięci, przekonał Węgrów do rozproszenia się.”<ref>Patrz: Szalay–Baróti (1895/98).</ref> | |
| − | + | Sędzia László Farkas z Budy został uznany za głównego winowajcę. „''Fakt, że rebelianci poszukiwali go celem zabicia i można było uratować mu życie tylko przy wsparciu króla, również sugeruje, że węgierska opinia publiczna obwiniała go o śmierć Jánosa. Nie ma takiej okoliczności, która, nawet gdyby nie była dokładnie wymagana, w ogóle pozwoliłaby nam zmniejszyć odpowiedzialność László Farkasa. Warunki życia zachęcały go do stawienia czoła wszelkim aspiracjom, które mogłyby zagrozić hegemonii jego towarzyszy, Kammerherr. Broniąc ich, był w stanie zapewnić sobie własne wpływy i władzę. Walka, która pojawiła się na polu sporu węgiersko-niemieckiego, toczyła się w istocie między Kammerherrami a rzemieślnikami zgromadzonymi w cechach. Włosi, którzy zostali wypchnięci z handlu detalicznego, prawie nie identyfikowali się emocjonalnie z Kammerherr, ale niemieccy rzemieślnicy mieli wszelkie powody, by sympatyzować z aspiracjami węgierskimi. Zmiana charakteru Budy, zastrzeżenie przedstawicieli cechów w radzie, zniesienie handlowych, patrycjuszowskich interesów jednostronnego przedsiębiorcy również siłą rzeczy sprzyjały ich zapewnieniu. […] Czynniki emocjonalne zwielokrotniły siłę napastników, a plebejskie i selerowe masy chłopskie doprowadziły ją do zwycięstwa. Ze względu na kapitałowy charakter Budy jednostronne panowanie niemieckie i utrzymywanie elementów wyłączonych z władzy uznano za konieczne przez tych, którzy nie mogli liczyć na bezpośrednie korzyści ze zmiany. […] Sklepy kupców włoskich nie zostały więc rozbite, chociaż mogliby znaleźć w nich bogatszą zdobycz''”<ref>Patrz: Mályusz (1963: str. 62–163).</ref>. | |
| − | + | W wyniku powstania zniesiono ówczesny system wyborczy. Powstańcy walczyli o równouprawnienie obywateli Węgier, o połowę wybieranych radnych węgierskich i niemieckich do rady miejskiej oraz o wybieranie sędziego miejskiego w Budzie na przemian co roku, spośród obywateli Węgier i Niemiec. Dénes Kopácsi, jeden z przywódców ruchu ludowego, został pierwszym węgierskim sędzią miasta Buda w latach 1440/41.<ref>Patrz: Végh (2003ː str. 217).</ref> | |
| − | + | Za to, że László Farkas był zwolennikiem królowej Elżbiety i trzydziestym dyspozytorem Győr, i gdy królowa opuściła Budę na stałe w lutym 1440 r., w wyniku inwazji [[I. Ulászló|Władysława]] na Budę w dniu 21 maja 1440 r., nowy król skonfiskował oba domy byłego sędziego budańskiego 31 lipca, które przekazał Nánai Kompolt Pálowi, byłemu mistrzowi szkła.<ref>Patrz: Mályusz (1963: str. 166).</ref> | |
| − | + | [...] | |
| − | + | == Przypisy == | |
| + | {{izvori}} | ||
| − | + | == Bibliografia == | |
| + | * Kubinyi András. ''[https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%96tv%C3%B6s_J%C3%A1nos_(budai_polg%C3%A1r) Népmozgalmak Budapesten a feudalizmus korában''] (PDF), W: Pesta László (főszerk.): ''Tanulmányok Budapest Múltjából 14. kötet'', Budapest: Akadémiai Kiadó, str. 7–15. (1961). [dostęp:2017-05-23]. | ||
| − | + | * ''[https://hu.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9vai_nagy_lexikona Révai nagy lexikona]'' I. köt. (A–Arany). Budapest: [https://hu.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9vai_Testv%C3%A9rek Révai Testvérek Irodalmi Intézet Részvénytársaság], str. 298. (1911) ''[http://mek.oszk.hu/06700/06758/pdf/revai01_2.pdf Albert magyar király]'' (PDF). [dostęp:2017-05-23]. | |
| − | + | * [http://epa.oszk.hu/02100/02120/00015/pdf/ORSZ_BPTM_TBM_15_153.pdf Mályusz Elemér. „Budai Farkas László”] (PDF). ''Tanulmányok Budapest Múltjából'' 1963 ('''15'''), str. 153–187. [dostęp:2017-05-23]. | |
| − | [ | ||
| − | + | * Schönherr Gyula. ''[http://mek.niif.hu/00800/00893/html/index.htm Az Anjou-ház örökösei]'', W: Szilágyi Sándor (szerk.): ''A magyar nemzet története III. kötet'', Budapest: Athenaeum Irodalmi i Nyomdai Részvénytársulat, str. 385–630. (1895). [dostęp:2017-05-23]. | |
| − | |||
| − | + | * Solymosi László (szerk.): ''Magyarország történeti kronológiája I. A kezdetektől 1526-ig,'' (főszerk.: Benda Kálmán), Akadémiai Kiadó, Budapest, 1981. | |
| − | * | ||
| − | * | + | * Szalay József–Baróti Lajos. ''[http://mek.niif.hu/00800/00892/html/doc/c300046.htm A magyar nemzet története]]''. Budapest: Lampel Róbert: Wodianer (1895–1898). [dostęp:2017-05-23]. |
| − | * | + | * Végh, András. ''[http://epa.oszk.hu/02000/02007/00041/pdf/EPA2007_bp_regisegei_37_2003_209-235.pdf A Magyar Tudományos Akadémia Budavári Épületegyüttesének története a város alapításától 1686-ig]'' (PDF), W: Gömöri Havas Sándor (szerk.): ''Budapest régiségei: a főváros területén talált műemlékek és történelmi nevezetességű helyek leírása 37. kötet'', Budapest: Budapesti Történeti Múzeum, str. 209–235. (2003). [dostęp:2017-05-23]. |
| − | * | + | == Więcej informacji == |
| + | * Bán Mór. ''[https://books.google.hu/books?id=hDOqDAAAQBAJ&pg=PT157&lpg=PT157&dq=%C3%B6tv%C3%B6s+j%C3%A1nos+1439&source=bl&ots=wWIOBKcRLC&sig=_eInjS8h91b_BJGHvAWkEoalcZk&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwjhorLL34bUAhVGJpoKHRmhBNYQ6AEITjAJ#v=onepage&q=%C3%B6tv%C3%B6s%20j%C3%A1nos%201439&f=false Hunyadi – A hadak villáma]'' (księga czwarta; powieść). Debrecen: Gold Book (2010). [dostęp:2017-05-23] <sup>[[martwy link]]</sup> | ||
| − | + | | | |
| + | {{Urzędnik infobox | ||
| + | |urzędnik = Ötvös János (węg.)<br>Jan Ötvös (pol.) | ||
| + | |imiona = | ||
| + | |tytulatura = [[Cechmistrz]] '''?''' | ||
| + | |grafika = | ||
| + | |opis grafiki = | ||
| + | |herb = | ||
| + | |opis herbu = | ||
| + | |faksymile = | ||
| + | |opis faksymile = | ||
| + | |dewiza = | ||
| − | + | |1. tytuł = [[Cechmistrz]] | |
| + | |1. od = | ||
| + | |1. do = | ||
| + | |1. powołanie = | ||
| + | |1. poprzednik = | ||
| + | |1. następca = | ||
| − | + | |klan = | |
| + | |ród = | ||
| + | |rodzina = [[Ötvös]] | ||
| + | |pochodzenie = węgierskie | ||
| + | |państwo = [[Królestwo Węgier]] | ||
| + | |data urodzenia = nieznana | ||
| + | |miejsce urodzenia = | ||
| + | |data śmierci = maj [[1439]] | ||
| + | |miejsce śmierci = Buda | ||
| + | |przyczyna śmierci = morderstwo | ||
| + | |miejsce spoczynku = | ||
| + | |ojciec = nieznany | ||
| + | |matka = nieznana | ||
| + | |rodzeństwo = | ||
| − | == | + | |1. związek = |
| − | + | |1. związek z = | |
| + | |1. związek od = | ||
| + | |1. związek do = | ||
| + | |1. dzieci = | ||
| + | |dokonania = | ||
| + | |odznaczenia = | ||
| + | |commons = | ||
| + | |wikiźródła = | ||
| + | |wikicytaty = | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
| − | {{ | + | {{SORTUJ:Otvos, Janos}} |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Historia]] |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] |
| − | |||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 09:50, 30 gru 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Ötvös János (pol. Jan Ötvös) (* nieznana, † maj 1439 w Budzie), cechmistrz w Budzie, który został zamordowany, ponieważ protestował, gdy chciano wykluczyć Węgrów z sądownictwa, czym wzbudził gniew obywateli niemieckich. Jego okrutna śmierć wywołała powszechne rozruchy w Budzie w 1439 roku. ŻyciorysGdy w 1437 r. na tron Węgier w osobie Alberta Habsburga wstąpił monarcha niemiecko-austriacki, patrycjusze niemieccy z Budy znieśli zwyczaj powoływania głównego naczelnika administracyjnego miasta – sędziego (naczelnego) – na przemian spośród obywateli obu narodów. z urzędu, a do 12-osobowej rady miejskiej mogło wejść tylko dwóch Węgrów. Ta zmiana oburzyła węgierskich obywateli, których liderem był János, przywódca węgierskiego obywatelstwa cechowego, i który podniósł głos przeciwko nowej praktyce, jaką wzbudził gniew obywateli niemieckich. Pomimo, że w tym czasie od 1437 r. w sądzie w Budzie zasiadał László Farkas, który reprezentował również interesy patrycjuszy niemieckich poprzez żonę, która chciała uśpić podejrzenia cechów węgierskich.[1] Pewnej nocy w maju 1439 roku Ötvös został pojmany, uwięziony w piwnicy, torturowany, zamordowany, na jego szyi zawieszono ciężki kamień, a jego ciało wrzucono do Dunaju. Kilka dni po jego zniknięciu rzeka wyrzuciła jego zwłoki, a morderstwo Węgrzy przypisywali obywatelom niemieckim, chociaż nie przeprowadzono żadnego śledztwa, nie ujawniono, kto faktycznie popełnił ten straszny czyn.[2] Konsekwencje jego śmierciWęgierska ludność Budy była zszokowana tym okrutnym zdarzeniem, a ruch ludowy wybuchł w Budzie 23 maja 1439 roku. Oburzeni mieszkańcy skierowali swój gniew na niemieckich patrycjuszy, których domy zostały napadnięte i splądrowane. Zaraz po wyborze na króla Niemiec i koronacji na króla Czech, król Albert wrócił ze swojej ojczyzny, Austrii, w kwietniu, gdy o to powstanie ludowe zostało odnotowane na węgierskim dworze królewskim, sześć dni przed ogłoszeniem parlamentu w Budzie. Według niektórych powody były istotne, a żona króla, królowa Elżbieta Luksemburska, również brała udział w podżeganiu do antyniemieckiej nienawiści, ponieważ Elżbieta prawdopodobnie nadal była urażona faktem, że pełniła tylko rolę królowej w elekcji królewskiej w 1437 roku, a teraz politycznie chciał zwiększyć swój wpływ i moc. Jakub z Marchii, papieski inkwizytor, „którego lud wypędził mówiąc, że„ Bóg jest z nami”, również interweniował, aby stłumić gniew ludu”.[3] Ban Maczwy László Garai został wysłany, aby stłumić ruch „odwołując się do szlachetnego imienia zmarłego i faktu, że takie wykroczenia nie powinny nadszarpnąć jego pamięci, przekonał Węgrów do rozproszenia się.”[4] Sędzia László Farkas z Budy został uznany za głównego winowajcę. „Fakt, że rebelianci poszukiwali go celem zabicia i można było uratować mu życie tylko przy wsparciu króla, również sugeruje, że węgierska opinia publiczna obwiniała go o śmierć Jánosa. Nie ma takiej okoliczności, która, nawet gdyby nie była dokładnie wymagana, w ogóle pozwoliłaby nam zmniejszyć odpowiedzialność László Farkasa. Warunki życia zachęcały go do stawienia czoła wszelkim aspiracjom, które mogłyby zagrozić hegemonii jego towarzyszy, Kammerherr. Broniąc ich, był w stanie zapewnić sobie własne wpływy i władzę. Walka, która pojawiła się na polu sporu węgiersko-niemieckiego, toczyła się w istocie między Kammerherrami a rzemieślnikami zgromadzonymi w cechach. Włosi, którzy zostali wypchnięci z handlu detalicznego, prawie nie identyfikowali się emocjonalnie z Kammerherr, ale niemieccy rzemieślnicy mieli wszelkie powody, by sympatyzować z aspiracjami węgierskimi. Zmiana charakteru Budy, zastrzeżenie przedstawicieli cechów w radzie, zniesienie handlowych, patrycjuszowskich interesów jednostronnego przedsiębiorcy również siłą rzeczy sprzyjały ich zapewnieniu. […] Czynniki emocjonalne zwielokrotniły siłę napastników, a plebejskie i selerowe masy chłopskie doprowadziły ją do zwycięstwa. Ze względu na kapitałowy charakter Budy jednostronne panowanie niemieckie i utrzymywanie elementów wyłączonych z władzy uznano za konieczne przez tych, którzy nie mogli liczyć na bezpośrednie korzyści ze zmiany. […] Sklepy kupców włoskich nie zostały więc rozbite, chociaż mogliby znaleźć w nich bogatszą zdobycz”[5]. W wyniku powstania zniesiono ówczesny system wyborczy. Powstańcy walczyli o równouprawnienie obywateli Węgier, o połowę wybieranych radnych węgierskich i niemieckich do rady miejskiej oraz o wybieranie sędziego miejskiego w Budzie na przemian co roku, spośród obywateli Węgier i Niemiec. Dénes Kopácsi, jeden z przywódców ruchu ludowego, został pierwszym węgierskim sędzią miasta Buda w latach 1440/41.[6] Za to, że László Farkas był zwolennikiem królowej Elżbiety i trzydziestym dyspozytorem Győr, i gdy królowa opuściła Budę na stałe w lutym 1440 r., w wyniku inwazji Władysława na Budę w dniu 21 maja 1440 r., nowy król skonfiskował oba domy byłego sędziego budańskiego 31 lipca, które przekazał Nánai Kompolt Pálowi, byłemu mistrzowi szkła.[7] [...] PrzypisyBibliografia
Więcej informacji
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
