Leon X: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 10 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Leon_X | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Leon_X | ||
| Linia 14: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | '''Leon X''' ([[łacina|łac.]] ''Leo X'', właśc. '''Giovanni di Lorenzo de' Medici''' | + | '''Leon X''' ([[łacina|łac.]] ''Leo X'', właśc. '''Giovanni di Lorenzo de' Medici''' (* 11 grudnia 1475 we Florencji, † 1 grudnia 1521 w Rzymie)<ref name="Kelly">John N. D. Kelly: ''Encyklopedia papieży''. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 358-360. ISBN 83-06-02633-0.</ref> - papież w okresie od 11 marca 1513 roku do 1 grudnia 1521 roku<ref name="Wollpert">Rudolf Fischer-Wollpert: ''Leksykon papieży''. Kraków: Znak, 1996, s. 129-130. ISBN 83-7006-437-X.</ref>. |
== Życiorys == | == Życiorys == | ||
=== Wczesne życie === | === Wczesne życie === | ||
| − | Młodszy syn władcy Florencji, [[Wawrzyniec Wspaniały|Wawrzyńca Wspaniałego]] oraz [[Klarysa Orsini|Klarysy Orsini]], pochodził z rodu [[Medyceusze|Medyceuszy]] | + | Młodszy syn władcy Florencji, [[Wawrzyniec Wspaniały|Wawrzyńca Wspaniałego]] oraz [[Klarysa Orsini|Klarysy Orsini]], pochodził z rodu [[Medyceusze|Medyceuszy]]<ref name="FIU">[http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios1489.htm#Medici Medici, Giovanni de] (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-25].</ref>. Był kuzynem [[Klemens VII (papież)|Giulia de Mediciego]]<ref name="FIU" />. Od najmłodszych lat był przygotowywany do służby w Kościele; kreowany [[kardynał]]em diakonem St. Maria in Domnica w wieku 13 lat, na konsystorzu 9 marca 1489 roku<ref name="FIU" />. W tym samym roku podjął studia [[teologia|teologiczne]] i z zakresu [[prawo kanoniczne|prawa kanonicznego]] w [[Piza|Pizie]]<ref name="Kelly" />. W 1492 roku został oficjalnie przyjęty do [[Kolegium Kardynałów]] i brał udział w [[konklawe 1492]]{{r|Kelly|FIU}}.Od roku 1483 do roku 1513 był zarządcą około dziesięciu opactw m.in. Monte Casino w latach 1486-1504. Był także biskupem [[Pesaro]] w latach 1503-1504 i administratorem diecezji [[Amalfi]] w latach 1510-1513<ref name="FIU" />. W latach 90. XV wieku, po wygnaniu z Florencji wiele podróżował po Europie i stykał się z wybitnymi osobistościami swojej epoki<ref name="Wollpert" />. Po powrocie do [[Rzym]]u, został mianowany [[legat papieski|legatem]] w [[Bolonia|Bolonii]] (1511), a wkrótce potem, odzyskał także władzę we Florencji<ref name="Kelly" />. |
=== Wybór na papieża === | === Wybór na papieża === | ||
| − | Kiedy zmarł [[Juliusz II]], Jan Medyceusz miał 37 lat i należał do frakcji młodszych kardynałów | + | Kiedy zmarł [[Juliusz II]], Jan Medyceusz miał 37 lat i należał do frakcji młodszych kardynałów<ref name="Schaff">The Last Popes of the Middle Ages. 1447–1521. W: Philip Schaff: ''[http://www.ccel.org/s/schaff/history/6_ch06.htm History of the Christian Church]''. T. VI: From Boniface VIII. to Martin Luther. A.D. 1294–1517. Christian Classics Ethereal Library. (po angielsku)</ref>. Podczas [[konklawe 1513]] był jednak na tyle chory, że trzeba go było zanieść<ref name="Wollpert" />. Dzięki swoim nienagannym manierom, miał wielu przyjaciół, a nie miał wrogów<ref name="Schaff" />. Prawdopodobnie, to zapewniło mu elekcję bez [[symonia|symonii]]<ref name="Kelly" />. |
=== Pontyfikat === | === Pontyfikat === | ||
| − | Był, podobnie jak jego poprzednik [[Juliusz II]], przeciwnikiem Francji i skupiał swoje działania na sojuszach antyfrancuskich | + | Był, podobnie jak jego poprzednik [[Juliusz II]], przeciwnikiem Francji i skupiał swoje działania na sojuszach antyfrancuskich<ref name="Wollpert" />. W 1513 roku przystąpił do [[Liga Święta|Ligi z Malines]], w skład której wchodził [[Maksymilian I Habsburg]], Hiszpania i Anglia<ref name="Kelly" />. Francja wprawdzie wstrzymała poparcie dla [[sobór powszechny|soboru]] w Pizie, jednak gdy władzę objął [[Franciszek I Walezjusz]], pokonał on wojska Ligi w [[Bitwa pod Marignano|bitwie pod Marignano]] i podbił [[Mediolan]]<ref name="Kelly" />. Leon postanowił się wówczas spotkać z królem francuskim w [[Bolonia|Bolonii]] i podpisać porozumienie. Wprawdzie [[Stolica Apostolska]] zobowiązała się oddać [[Parma|Parmę]] i [[Piacenza|Piacenzę]], to papieżowi udało się zatrzymać Mediolan i przede wszystkim podpisać [[konkordat]], który ostatecznie unieważnił [[Sankcja pragmatyczna|Sankcję pragmatyczną]] z [[Bourges]]<ref name="Kelly" />. Nadawał on jednak królowi Francji możliwość powoływania wszystkich wyższych urzędów kościelnych<ref name="Kelly" />. Prowadził także drugą wojnę, w 1516 roku, w której chciał mianować księciem [[Urbino]], swojego bratanka [[Wawrzyniec II Medyceusz|Wawrzyńca II]] – pomimo początkowego sukcesu, wojna zakończyła się fiaskiem politycznym i finansowym<ref name="Kelly" />. W tym samym roku miał miejsce zamach na życie papieża (miał zostać otruty), zorganizowany przez kardynała [[Alfonso Petrucci|Alfonsa Petrucciego]]<ref name="Wollpert" />. Jego współpracownikami byli kardynałowie: [[Bandinello Sauli]]<ref name="FIU2">[http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios1511.htm#Sauli Sauli, Bandinello] (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-21].</ref> i [[Adriano Castello]]<ref name="FIU3"> |
| + | [http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios1503.htm#Castello Castello, Adriano di] (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-19].</ref>. Petrucci został [[kara śmierci|skazany na śmierć]]<ref name="Wollpert" />, natomiast Sauli i Castello zostali pozbawieni godności kardynalskich<ref name="FIU2" /><ref name="FIU3" />. | ||
| − | Podczas konklawe, w wyniku którego został wybrany, podpisał kapitulacje wyborcze, w ramach których zobowiązał się do kontynuowania [[Sobór laterański V|soboru laterańskiego V]] | + | Podczas konklawe, w wyniku którego został wybrany, podpisał kapitulacje wyborcze, w ramach których zobowiązał się do kontynuowania [[Sobór laterański V|soboru laterańskiego V]]<ref name="Kelly" />. Na kilku kolejnych sesjach, Leon przyjął m.in. potępienie [[schizma]]tycznego soboru pizańskiego, zatwierdzenie konkordatu z Francją i obalenie Sankcji pragmatycznej<ref name="Kelly" />. Na kolejnych sesjach podejmowano tematy związane z reformą Kościoła i likwidacją istniejących nadużyć<ref name="Kelly" />. Kiedy jednak przyszło do realizacji tych planów, okazało się, że nowe przepisy nie różnią się wiele od już obowiązujących<ref name="Kelly" />. Wkrótce potem sobór został zamknięty (16 marca 1517 roku), a Leon ogłosił nową [[krucjata|krucjatę]] przeciwko Turkom i nałożył trzyletni podatek w celu sfinansowania tejże wyprawy<ref name="Kelly" />. Ponieważ Leon był człowiekiem rozrzutnym, a także był mecenasem sztuki, [[Państwo Kościelne]] miało nieustające kłopoty finansowe<ref name="Kelly" />. Aby opłacić wygodny tryb życia, odnowić [[Bazylika św. Piotra na Watykanie|Bazylikę św. Piotra]] i zdobyć fundusze na organizację krucjaty, papież był zmuszony pożyczać, zastawiać własne skarby, sprzedawać odpusty i urzędy kościelne<ref name="Kelly" />. |
Był ostatnim [[papież]]em niemającym święceń kapłańskich w chwili wyboru. | Był ostatnim [[papież]]em niemającym święceń kapłańskich w chwili wyboru. | ||
=== Śmierć === | === Śmierć === | ||
| − | Papież zmarł na [[malaria|malarię]] 1 grudnia 1521 roku | + | Papież zmarł na [[malaria|malarię]] 1 grudnia 1521 roku<ref name="Kelly" />. Jego grobowiec znajduje się w rzymskiej [[Bazylika Santa Maria sopra Minerva|bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy]]. Zaraz po śmierci papieża [[Paolo Giovio]] stwierdził, że Leon został otruty<ref name="Gregorovius" /> |
| + | |||
| + | . Kilka osób zostało aresztowanych, ale zaraz później ich zwolniono, ze względu na brak dowodów<ref name="Gregorovius">Ferdinand Gregorovius: ''[https://archive.org/details/historycityrome02hamigoog History of the City of Rome in the Middle Ages]''. T. VIII. Londyn: George Bell & Sons, 1902, s. 287-292. (po angielsku)</ref>. Teoria ta jest jednak uznawana za bezpodstawną<ref name="Gregorovius" />. | ||
== Reformacja == | == Reformacja == | ||
| − | Za czasów Leona X doszło do brzemiennego w skutki wystąpienia reformatora Kościoła, [[Marcin Luter|Marcina Lutra]] | + | Za czasów Leona X doszło do brzemiennego w skutki wystąpienia reformatora Kościoła, [[Marcin Luter|Marcina Lutra]]<ref name="Wollpert" />. W 1515 roku Leon X wznowił rozpisane na początku wieku przez Juliusza II [[odpust]]y, z których dochody przeznaczone były na budowę nowej [[Bazylika św. Piotra na Watykanie|Bazyliki świętego Piotra]]<ref name="Kelly" />. Odpusty te wzbudziły dyskusje – jako szczególnie kontrowersyjny odbierany był zwłaszcza fakt, że [[Albrecht Hohenzollern (1490–1545)|Albrecht Brandenburski]], [[Arcybiskupi Magdeburga|arcybiskup Magdeburga]], [[Biskupi i arcybiskupi Moguncji|arcybiskup Moguncji]] oraz [[Biskupi Halberstadt|biskup Halberstadt]] w jednej osobie, który kupił sobie te urzędy kościelne za pieniądze i musiał w tym celu zaciągnąć kredyt wysokości 29 000 [[Gulden austro-węgierski|guldenów reńskich]] w złocie, teraz dostał od Leona X dochody z kazań odpustowych w celu zwrócenia bankowi [[Fuggerowie|Fuggerów]] zaciągniętej pożyczki. Wzbudziło to reakcję Lutra, który ogłosił [[95 tez]] w [[Wittenberga|Wittenberdze]]<ref name="Kelly" />. W 1519 roku Luter zakwestionował magisterium papieża i wyłożył naukę reformacyjną. Leon X odpowiedział na to 15 czerwca 1520 bullą ''[[Exsurge Domine]]'', w której zagroził Lutrowi ekskomuniką<ref name="Wollpert" />. Ponieważ Luter publicznie spalił papieską bullę, został [[ekskomunika|ekskomunikowany]] 3 stycznia 1521 roku<ref name="Kelly" />. W tym samym roku papież zmarł, prawdopodobnie nie zdając sobie sprawy z doniosłości [[Reformacja|reformacji]] i wpływu, jaki wywrze nauka Lutra na dzieje Kościoła<ref name="Kelly" />. |
== Mecenat artystyczny == | == Mecenat artystyczny == | ||
| − | Był on człowiekiem wykształconym, a także, podobnie jak jego poprzednicy, wielkim miłośnikiem sztuki | + | Był on człowiekiem wykształconym, a także, podobnie jak jego poprzednicy, wielkim miłośnikiem sztuki<ref name="Wollpert" />. Za jego pontyfikatu wciąż trwały prace przy dekoracji [[Kaplica Sykstyńska|Kaplicy Sykstyńskiej]]. Zatrudniał artystów takich jak [[Michał Anioł]], [[Rafael Santi]] czy [[Donato Bramante]]. Za jego czasów [[Rzym]] stał się centrum kultury, sztuki i architektonicznego postępu<ref name="Schaff" />. Według weneckiego ambasadora, w ciągu 10 lat [[pontyfikat]]u Leona, powstało ponad 10 000 nowych budynków<ref name="Schaff" />. Jako patron artystów dbał także o rozwój nauki i w 1513 roku odrestaurował uniwersytet rzymski<ref name="Kelly" />. Jednakże, za szeroki mecenat i rozrzutność, cenę poniósł skarbiec papieski, który Leon pozostawił po sobie praktycznie całkiem pusty<ref name="Schaff" />. |
== Nominacje kardynalskie == | == Nominacje kardynalskie == | ||
{{Osobny artykuł|Kardynałowie z nominacji Leona X}} | {{Osobny artykuł|Kardynałowie z nominacji Leona X}} | ||
| − | Leon X mianował 42 kardynałów na 8 [[konsystorz]]ach | + | Leon X mianował 42 kardynałów na 8 [[konsystorz]]ach<ref name="FIU" />. |
== Kontrowersje == | == Kontrowersje == | ||
| − | Szwajcarski historyk protestancki stwierdził, że Leon X był [[ateizm|ateistą]] (''Co się atoli uczucia religijnego dotyczy, to tego u Leona nie było zgoła ani śladu' | + | Szwajcarski historyk protestancki stwierdził, że Leon X był [[ateizm|ateistą]] (''Co się atoli uczucia religijnego dotyczy, to tego u Leona nie było zgoła ani śladu'<ref>dr J. H. Merle d'Aubigné, ''Historya reformacyi szesnastego wieku'', Cieszyn 1886; T. 1, s. 201</ref>. Niewiarę papieżowi przypisywał również skonfliktowany z papiestwem Wenecjanin Paolo Sarpi<ref>Paolo Sarpi: [https://books.google.com/books?id=1tJEAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Historia+del+Concilio+Tridentino&hl=pl&sa=X&ei=kRpVT-G4I9CbOvDIkKQK&ved=0CDEQ6AEwAA#v=snippet&q=leone&f=false Historia del Concilio Tridentino] (po włosku). Londyn, 1619. [dostęp 2013-03-09].</ref>. [[John Bale]] w satyrycznej pracy ''The pageant of Popes'' (1574 r.)<ref name="Knowles">Elizabeth Knowles: ''What they didn't say: a book of misquotations''. Nowy Jork: Oxford University Press, 2006, s. 110. ISBN 978-0199203598.</ref> przypisał papieżowi Leonowi X słowa: „''Wszystkie wieki mogą poświadczyć jak korzystna była dla nas ta bajka o Chrystusie.''”<ref name="Pastor">Ludwig von Pastor: ''[https://archive.org/details/historyofpopesf08past The history of the popes, from the close of the middle ages]''. T. VIII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1908, s. 79-81.</ref>. Wypowiedź ta występuje jednak po raz pierwszy dopiero w tej książce i to bez żadnych odnośników i szczegółowych informacji, dlatego już w XVIII wieku uznano ją za nieautentyczną<ref>Pierre Bayle: ''An historical and critical dictionary''. T. 2. s. 396-397.</ref>. Elizabeth Knowles w książce ''What they didn't say: a book of misquotations'' (wyd. Oxford) zalicza cytat do przypisywanych fałszywie<ref name="Knowles" />. Badacz historii papiestwa, [[Ludwig von Pastor]] uznał tę wypowiedź za nieprawdziwą<ref name="Pastor" />. [[Philip Schaff]] stwierdził, że nie ma dowodów, by Leon kiedykolwiek wypowiedział takie słowa<ref name="Schaff" />. |
| − | Leonowi X stawiano też zarzuty o charakterze obyczajowym. We współczesnych i późniejszych [[paszkwil]]ach, często o polemicznym charakterze, pojawiają się zwłaszcza zarzuty o uprawianie sodomii, a w ogólnikowej formie zarzut niemoralnego życia podał także związany z Medyceuszami historyk [[Francesco Guicciardini]] | + | Leonowi X stawiano też zarzuty o charakterze obyczajowym. We współczesnych i późniejszych [[paszkwil]]ach, często o polemicznym charakterze, pojawiają się zwłaszcza zarzuty o uprawianie sodomii, a w ogólnikowej formie zarzut niemoralnego życia podał także związany z Medyceuszami historyk [[Francesco Guicciardini]] |
| + | <ref name="Aldrich">Robert Aldrich, Garry Wotherspoon: ''Who's Who in Gay and Lesbian History''. 2001.</ref>. Wiarygodność tych zarzutów jest różnie oceniana przez historyków. Za wiarygodne uznał je włoski biograf Leona X Cesare Falconi<ref name="Aldrich" />. W sposób mniej lub bardziej zdecydowany odrzucili je natomiast [[Ferdinand Gregorovius]] i Ludwig von Pastor<ref name="Pastor" />. Ten ostatni zwrócił uwagę, że o rzekomej rozwiązłości Leona X milczą raporty dobrze zazwyczaj poinformowanych ambasadorów przy Stolicy Apostolskiej, a sam Guicciardini nie był członkiem dworu papieskiego, lecz pracownikiem administracji na prowincji<ref name="Pastor" />. Ponadto Pastor przytoczył także przeciwstawne opinie o moralności Leona X innych współczesnych temu papieżowi autorów, np. Matteo Herculano, bliski przyjaciel Leona X, po jego śmierci zapewniał, że wstrzemięźliwość seksualna była jedną z jego głównych cnót. O „zniesławiających” zarzutach o „niewłaściwą miłość” wobec niektórych ze swych szambelanów pisał także XVI-wieczny historyk [[Paolo Giovio]], który jednak nie wypowiedział w sposób jednoznaczny swego stanowiska <ref>Paulus Jovius: [http://www.tertullian.org/rpearse/scanned/paulo_giovio_de_leonis_x.htm#lib4 Vita De Leonis X] (łac.). [dostęp 20 maja 2013].</ref>. Angielski pisarz, [[Joseph McCabe]], zinterpretował jego wypowiedź jako potwierdzającą te zarzuty<ref>Joseph McCabe: ''[https://archive.org/details/historyofthepope014405mbp A History Of The Popes]''. Londyn: Watts & Co., 1939, s. 409.</ref>. Bez względu na to, ile jest prawdy w tych zarzutach, nie ulega wątpliwości, że w najbliższym otoczeniu Leona X byli duchowni otwarcie prowadzący niemoralny tryb życia, np. był on w bardzo bliskiej relacji przyjacielskiej z kardynałem [[Bernardo Dovizi da Bibbiena|Bernardo Bibbieną]]<ref name="Pastor2">Ludwig von Pastor: ''[https://archive.org/details/historyofpopesf08past The history of the popes, from the close of the middle ages]''. T. VIII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1908, s. 110-114.</ref> | ||
| + | . O nieuporządkowanym życiu osobistym Bibbieny świadczy zachowana korespondencja, a także obecność erotycznych malunków w łazience, jednocześnie brak jakichkolwiek dowodów, by spotykało się to z dezaprobatą Leona X<ref name="Pastor2" />. | ||
== Ocena == | == Ocena == | ||
| − | Leonowi często zarzuca się nepotyzm, marnotrawstwo dóbr kościelnych i rozrzutność | + | Leonowi często zarzuca się nepotyzm, marnotrawstwo dóbr kościelnych i rozrzutność<ref name="Wollpert" />. Jednak głównym zarzutem, jaki historycy kierują pod adresem Jana Medyceusza, jest bierność w kwestii reformy Kościoła, która doprowadziła do reformacji [[Marcin Luter|Lutra]]<ref name="Kelly" />. [[Ludwig von Pastor]] zarzuca papieżowi, którego ze względu na patronat sztuki, nazwał „prawdziwym dzieckiem renesansu”, że pozostawał głuchy na głosy domagające się reformy Kościoła, płynące z Niemiec<ref name="Pastor3">Ludwig von Pastor: ''[https://archive.org/details/historyofpopesf08past The history of the popes, from the close of the middle ages]''. T. VIII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1908, s. 458-461.</ref>. Twierdził, że świeckość Leona była groźniejsza niż rozwiązłość [[Aleksander VI|Aleksandra VI]]<ref name="Pastor3" />. |
| − | Zarzut wygodnickiego stylu życia i marnowania pieniędzy, potwierdza także [[Ferdinand Gregorovius]] | + | Zarzut wygodnickiego stylu życia i marnowania pieniędzy, potwierdza także [[Ferdinand Gregorovius]]<ref name="Gregorovius" />. Krytykuje także jego [[makiawelizm (polityka)|makiawelizm]] i uważa, że jego cechy jako nigdy nie współgrały z cechami duchownego<ref name="Gregorovius" />. Pomimo, że Gregorovius określił Leona mianem podłego i nieznośnego papieża, wyraził także podziw dla jego umiejętności dyplomatycznych i cech jako włoskiego księcia<ref name="Gregorovius" />. Do negatywnych ocen przyłączył się także [[Philip Schaff]], który stwierdził że papież był osobą przebiegłą, choć nie był niegodziwcem, za jakiego Schaff uznał Aleksandra VI<ref name="Schaff" />. |
== Ważniejsze dokumenty dogmatyczne == | == Ważniejsze dokumenty dogmatyczne == | ||
| Linia 57: | Linia 63: | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| − | {{ | + | {{izvori}} |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | }} | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* [http://www.newadvent.org/cathen/09162a.htm Pope Leo X] (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-04-25]. | * [http://www.newadvent.org/cathen/09162a.htm Pope Leo X] (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-04-25]. | ||
| + | | | ||
{{Papież infobox | {{Papież infobox | ||
|imię i nazwisko = Giovanni di Lorenzo de Medici | |imię i nazwisko = Giovanni di Lorenzo de Medici | ||
|imię i nazwisko oryginalne = | |imię i nazwisko oryginalne = | ||
| − | |imię przybrane = Leon X | + | |imię przybrane = X. Leó (węg.)<br>Leon X (pol.)<br>Lav X. (chor.) |
|imię przybrane oryginalne = Leo Decimus | |imię przybrane oryginalne = Leo Decimus | ||
|tytuł = Papież | |tytuł = Papież | ||
| Linia 138: | Linia 127: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| − | {{SORTUJ:Leon 10}} | + | {{SORTUJ:Papieże, Leon 10}} |
| + | |||
[[Kategoria:Papieże]] | [[Kategoria:Papieże]] | ||
[[Kategoria:Medyceusze]] | [[Kategoria:Medyceusze]] | ||
[[Kategoria:Urodzeni w 1475]] | [[Kategoria:Urodzeni w 1475]] | ||
| + | [[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]] | ||
[[Kategoria:Zmarli w 1521]] | [[Kategoria:Zmarli w 1521]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Zmarli w XVI wieku]] |
| − | |||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 09:30, 15 sty 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Leon X (łac. Leo X, właśc. Giovanni di Lorenzo de' Medici (* 11 grudnia 1475 we Florencji, † 1 grudnia 1521 w Rzymie)[1] - papież w okresie od 11 marca 1513 roku do 1 grudnia 1521 roku[2]. Spis treściŻyciorysWczesne życieMłodszy syn władcy Florencji, Wawrzyńca Wspaniałego oraz Klarysy Orsini, pochodził z rodu Medyceuszy[3]. Był kuzynem Giulia de Mediciego[3]. Od najmłodszych lat był przygotowywany do służby w Kościele; kreowany kardynałem diakonem St. Maria in Domnica w wieku 13 lat, na konsystorzu 9 marca 1489 roku[3]. W tym samym roku podjął studia teologiczne i z zakresu prawa kanonicznego w Pizie[1]. W 1492 roku został oficjalnie przyjęty do Kolegium Kardynałów i brał udział w konklawe 1492[1][3].Od roku 1483 do roku 1513 był zarządcą około dziesięciu opactw m.in. Monte Casino w latach 1486-1504. Był także biskupem Pesaro w latach 1503-1504 i administratorem diecezji Amalfi w latach 1510-1513[3]. W latach 90. XV wieku, po wygnaniu z Florencji wiele podróżował po Europie i stykał się z wybitnymi osobistościami swojej epoki[2]. Po powrocie do Rzymu, został mianowany legatem w Bolonii (1511), a wkrótce potem, odzyskał także władzę we Florencji[1]. Wybór na papieżaKiedy zmarł Juliusz II, Jan Medyceusz miał 37 lat i należał do frakcji młodszych kardynałów[4]. Podczas konklawe 1513 był jednak na tyle chory, że trzeba go było zanieść[2]. Dzięki swoim nienagannym manierom, miał wielu przyjaciół, a nie miał wrogów[4]. Prawdopodobnie, to zapewniło mu elekcję bez symonii[1]. PontyfikatBył, podobnie jak jego poprzednik Juliusz II, przeciwnikiem Francji i skupiał swoje działania na sojuszach antyfrancuskich[2]. W 1513 roku przystąpił do Ligi z Malines, w skład której wchodził Maksymilian I Habsburg, Hiszpania i Anglia[1]. Francja wprawdzie wstrzymała poparcie dla soboru w Pizie, jednak gdy władzę objął Franciszek I Walezjusz, pokonał on wojska Ligi w bitwie pod Marignano i podbił Mediolan[1]. Leon postanowił się wówczas spotkać z królem francuskim w Bolonii i podpisać porozumienie. Wprawdzie Stolica Apostolska zobowiązała się oddać Parmę i Piacenzę, to papieżowi udało się zatrzymać Mediolan i przede wszystkim podpisać konkordat, który ostatecznie unieważnił Sankcję pragmatyczną z Bourges[1]. Nadawał on jednak królowi Francji możliwość powoływania wszystkich wyższych urzędów kościelnych[1]. Prowadził także drugą wojnę, w 1516 roku, w której chciał mianować księciem Urbino, swojego bratanka Wawrzyńca II – pomimo początkowego sukcesu, wojna zakończyła się fiaskiem politycznym i finansowym[1]. W tym samym roku miał miejsce zamach na życie papieża (miał zostać otruty), zorganizowany przez kardynała Alfonsa Petrucciego[2]. Jego współpracownikami byli kardynałowie: Bandinello Sauli[5] i Adriano Castello[6]. Petrucci został skazany na śmierć[2], natomiast Sauli i Castello zostali pozbawieni godności kardynalskich[5][6]. Podczas konklawe, w wyniku którego został wybrany, podpisał kapitulacje wyborcze, w ramach których zobowiązał się do kontynuowania soboru laterańskiego V[1]. Na kilku kolejnych sesjach, Leon przyjął m.in. potępienie schizmatycznego soboru pizańskiego, zatwierdzenie konkordatu z Francją i obalenie Sankcji pragmatycznej[1]. Na kolejnych sesjach podejmowano tematy związane z reformą Kościoła i likwidacją istniejących nadużyć[1]. Kiedy jednak przyszło do realizacji tych planów, okazało się, że nowe przepisy nie różnią się wiele od już obowiązujących[1]. Wkrótce potem sobór został zamknięty (16 marca 1517 roku), a Leon ogłosił nową krucjatę przeciwko Turkom i nałożył trzyletni podatek w celu sfinansowania tejże wyprawy[1]. Ponieważ Leon był człowiekiem rozrzutnym, a także był mecenasem sztuki, Państwo Kościelne miało nieustające kłopoty finansowe[1]. Aby opłacić wygodny tryb życia, odnowić Bazylikę św. Piotra i zdobyć fundusze na organizację krucjaty, papież był zmuszony pożyczać, zastawiać własne skarby, sprzedawać odpusty i urzędy kościelne[1]. Był ostatnim papieżem niemającym święceń kapłańskich w chwili wyboru. ŚmierćPapież zmarł na malarię 1 grudnia 1521 roku[1]. Jego grobowiec znajduje się w rzymskiej bazylice Najświętszej Maryi Panny powyżej Minerwy. Zaraz po śmierci papieża Paolo Giovio stwierdził, że Leon został otruty[7] . Kilka osób zostało aresztowanych, ale zaraz później ich zwolniono, ze względu na brak dowodów[7]. Teoria ta jest jednak uznawana za bezpodstawną[7]. ReformacjaZa czasów Leona X doszło do brzemiennego w skutki wystąpienia reformatora Kościoła, Marcina Lutra[2]. W 1515 roku Leon X wznowił rozpisane na początku wieku przez Juliusza II odpusty, z których dochody przeznaczone były na budowę nowej Bazyliki świętego Piotra[1]. Odpusty te wzbudziły dyskusje – jako szczególnie kontrowersyjny odbierany był zwłaszcza fakt, że Albrecht Brandenburski, arcybiskup Magdeburga, arcybiskup Moguncji oraz biskup Halberstadt w jednej osobie, który kupił sobie te urzędy kościelne za pieniądze i musiał w tym celu zaciągnąć kredyt wysokości 29 000 guldenów reńskich w złocie, teraz dostał od Leona X dochody z kazań odpustowych w celu zwrócenia bankowi Fuggerów zaciągniętej pożyczki. Wzbudziło to reakcję Lutra, który ogłosił 95 tez w Wittenberdze[1]. W 1519 roku Luter zakwestionował magisterium papieża i wyłożył naukę reformacyjną. Leon X odpowiedział na to 15 czerwca 1520 bullą Exsurge Domine, w której zagroził Lutrowi ekskomuniką[2]. Ponieważ Luter publicznie spalił papieską bullę, został ekskomunikowany 3 stycznia 1521 roku[1]. W tym samym roku papież zmarł, prawdopodobnie nie zdając sobie sprawy z doniosłości reformacji i wpływu, jaki wywrze nauka Lutra na dzieje Kościoła[1]. Mecenat artystycznyBył on człowiekiem wykształconym, a także, podobnie jak jego poprzednicy, wielkim miłośnikiem sztuki[2]. Za jego pontyfikatu wciąż trwały prace przy dekoracji Kaplicy Sykstyńskiej. Zatrudniał artystów takich jak Michał Anioł, Rafael Santi czy Donato Bramante. Za jego czasów Rzym stał się centrum kultury, sztuki i architektonicznego postępu[4]. Według weneckiego ambasadora, w ciągu 10 lat pontyfikatu Leona, powstało ponad 10 000 nowych budynków[4]. Jako patron artystów dbał także o rozwój nauki i w 1513 roku odrestaurował uniwersytet rzymski[1]. Jednakże, za szeroki mecenat i rozrzutność, cenę poniósł skarbiec papieski, który Leon pozostawił po sobie praktycznie całkiem pusty[4]. Nominacje kardynalskieLeon X mianował 42 kardynałów na 8 konsystorzach[3]. KontrowersjeSzwajcarski historyk protestancki stwierdził, że Leon X był ateistą (Co się atoli uczucia religijnego dotyczy, to tego u Leona nie było zgoła ani śladu'[8]. Niewiarę papieżowi przypisywał również skonfliktowany z papiestwem Wenecjanin Paolo Sarpi[9]. John Bale w satyrycznej pracy The pageant of Popes (1574 r.)[10] przypisał papieżowi Leonowi X słowa: „Wszystkie wieki mogą poświadczyć jak korzystna była dla nas ta bajka o Chrystusie.”[11]. Wypowiedź ta występuje jednak po raz pierwszy dopiero w tej książce i to bez żadnych odnośników i szczegółowych informacji, dlatego już w XVIII wieku uznano ją za nieautentyczną[12]. Elizabeth Knowles w książce What they didn't say: a book of misquotations (wyd. Oxford) zalicza cytat do przypisywanych fałszywie[10]. Badacz historii papiestwa, Ludwig von Pastor uznał tę wypowiedź za nieprawdziwą[11]. Philip Schaff stwierdził, że nie ma dowodów, by Leon kiedykolwiek wypowiedział takie słowa[4]. Leonowi X stawiano też zarzuty o charakterze obyczajowym. We współczesnych i późniejszych paszkwilach, często o polemicznym charakterze, pojawiają się zwłaszcza zarzuty o uprawianie sodomii, a w ogólnikowej formie zarzut niemoralnego życia podał także związany z Medyceuszami historyk Francesco Guicciardini [13]. Wiarygodność tych zarzutów jest różnie oceniana przez historyków. Za wiarygodne uznał je włoski biograf Leona X Cesare Falconi[13]. W sposób mniej lub bardziej zdecydowany odrzucili je natomiast Ferdinand Gregorovius i Ludwig von Pastor[11]. Ten ostatni zwrócił uwagę, że o rzekomej rozwiązłości Leona X milczą raporty dobrze zazwyczaj poinformowanych ambasadorów przy Stolicy Apostolskiej, a sam Guicciardini nie był członkiem dworu papieskiego, lecz pracownikiem administracji na prowincji[11]. Ponadto Pastor przytoczył także przeciwstawne opinie o moralności Leona X innych współczesnych temu papieżowi autorów, np. Matteo Herculano, bliski przyjaciel Leona X, po jego śmierci zapewniał, że wstrzemięźliwość seksualna była jedną z jego głównych cnót. O „zniesławiających” zarzutach o „niewłaściwą miłość” wobec niektórych ze swych szambelanów pisał także XVI-wieczny historyk Paolo Giovio, który jednak nie wypowiedział w sposób jednoznaczny swego stanowiska [14]. Angielski pisarz, Joseph McCabe, zinterpretował jego wypowiedź jako potwierdzającą te zarzuty[15]. Bez względu na to, ile jest prawdy w tych zarzutach, nie ulega wątpliwości, że w najbliższym otoczeniu Leona X byli duchowni otwarcie prowadzący niemoralny tryb życia, np. był on w bardzo bliskiej relacji przyjacielskiej z kardynałem Bernardo Bibbieną[16] . O nieuporządkowanym życiu osobistym Bibbieny świadczy zachowana korespondencja, a także obecność erotycznych malunków w łazience, jednocześnie brak jakichkolwiek dowodów, by spotykało się to z dezaprobatą Leona X[16]. OcenaLeonowi często zarzuca się nepotyzm, marnotrawstwo dóbr kościelnych i rozrzutność[2]. Jednak głównym zarzutem, jaki historycy kierują pod adresem Jana Medyceusza, jest bierność w kwestii reformy Kościoła, która doprowadziła do reformacji Lutra[1]. Ludwig von Pastor zarzuca papieżowi, którego ze względu na patronat sztuki, nazwał „prawdziwym dzieckiem renesansu”, że pozostawał głuchy na głosy domagające się reformy Kościoła, płynące z Niemiec[17]. Twierdził, że świeckość Leona była groźniejsza niż rozwiązłość Aleksandra VI[17]. Zarzut wygodnickiego stylu życia i marnowania pieniędzy, potwierdza także Ferdinand Gregorovius[7]. Krytykuje także jego makiawelizm i uważa, że jego cechy jako nigdy nie współgrały z cechami duchownego[7]. Pomimo, że Gregorovius określił Leona mianem podłego i nieznośnego papieża, wyraził także podziw dla jego umiejętności dyplomatycznych i cech jako włoskiego księcia[7]. Do negatywnych ocen przyłączył się także Philip Schaff, który stwierdził że papież był osobą przebiegłą, choć nie był niegodziwcem, za jakiego Schaff uznał Aleksandra VI[4]. Ważniejsze dokumenty dogmatyczne
Przypisy
Bibliografia
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
