Marcin V: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 16 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1pp]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga polska|
 
{{Uwaga polska|
 
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_V
 
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_V
Linia 14: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
'''Marcin V''' ([[Łacina|łac.]] ''Martinus V'', właśc. '''Oddone Colonna'''; ur. między 26 stycznia a 20 lutego [[1369]]<ref group="uwaga">Data urodzenia Marcina V może być ustalona w następujący sposób:
+
'''Marcin V''' ([[Łacina|łac.]] ''Martinus V'', właśc. '''Oddone Colonna''' (* 26 stycznia ÷ 20 lutego 1369<ref><small><small>'''Uwaga 1''':</small> Data urodzenia Marcina V może być ustalona w następujący sposób:
−
* w dokumencie Bonifacego IX z 25 stycznia 1391 podane jest, że był on wówczas w 22. roku swego życia ({{cytuj stronę | url = http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-martino-v_%28Dizionario-Biografico%29/ | tytuł = Martino V, papa | opublikowany = Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008) | język = it | data dostępu = 2013-03-09}})
 
−
* piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej [[Bartolomeo Platina]] podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. {{cytuj książkę | nazwisko = Platina | imię = Bartolomeo| tytuł = The lives of the Popes | wydawca = | miejsce = Londyn| data = 1888| strony = 212 | isbn =}})
 
  
−
Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, ''Vitae & Gestae Summorum Pontificum'', Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.</ref> w [[Genazzano]], zm. [[20 lutego]] [[1431]] w [[Rzym]]ie{{r|Kelly}}) – [[papież]] w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431{{r|Wollpert}}.
+
* w dokumencie Bonifacego IX z 25 stycznia 1391 podane jest, że był on wówczas w 22. roku swego życia ([[http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-martino-v_%28Dizionario-Biografico%29/ Martino V, papa] (wł.). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09].)
 +
* piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej [[Bartolomeo Platina]] podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. Bartolomeo Platina: The lives of the Popes. Londyn: 1888, s. 212.)
 +
 
 +
Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, ''Vitae & Gestae Summorum Pontificum'', Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.</small>
 +
 
 +
</ref>w Genazzano, † 20 lutego 1431 w Rzymie<ref name="Kelly">John N. D. Kelly: ''Encyklopedia papieży''. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 333-336. ISBN 83-06-02633-0.</ref>) – [[papież]] w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431<ref name="Wollpert">Rudolf Fischer-Wollpert: ''Leksykon papieży''. Kraków: Znak, 1996, s. 118-120. ISBN 83-7006-437-X.</ref>.
  
 
== Błąd w imieniu ==
 
== Błąd w imieniu ==
−
W związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży [[Maryn I|Maryna I]] (na „Marcin II”) i [[Maryn II|Maryna II]] (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację ([[Marcin IV]] powinien w rzeczywistości nazywać się ''Marcinem II'', a Marcin V ''Marcinem III''{{r|Wollpert}}.
+
W związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży [[Maryn I|Maryna I]] (na „Marcin II”) i [[Maryn II|Maryna II]] (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację ([[Marcin IV]] powinien w rzeczywistości nazywać się ''Marcinem II'', a Marcin V ''Marcinem III''<ref name="Wollpert" />.
  
 
== Życiorys ==
 
== Życiorys ==
−
Pochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego [[Colonna (ród)|Colonnów]]{{r|Wollpert}}. Studiował prawo w [[Perugia|Perugii]]{{r|Kelly}}. [[Urban VI|Papież Urban VI]] nadał mu tytuł [[Protonotariusz apostolski|protonotariusza]], [[Bonifacy IX]] powierzył mu urząd administratora wakującej diecezji suburbikarnej Palestrina (1401), a [[Innocenty VII]] mianował [[kardynał]]em diakonem [[Kościół św. Jerzego na Velabrum|San Giorgio in Velabro]]{{r|Kelly|DBI}}. Uczestniczył w [[konklawe 1406]] i został współpracownikiem wybranego wówczas papieża Grzegorza XII, który mianował go [[Kardynał protektor|protektorem]] zakonu [[Serwici|serwitów]], ale w maju 1408 wypowiedział mu posłuszeństwo i dołączył do organizatorów [[Sobór w Pizie|Soboru w Pizie]]{{r|Kelly}}{{r|DBI}}. Brał czynny udział na soborach w [[Piza|Pizie]] i w [[Sobór w Konstancji|Konstancji]]{{r|Kelly}}, gdzie stał po stronie [[Jan XXIII (antypapież)|pizańskiego antypapieża Jana XXIII]], do czasu jego ucieczki{{r|Kelly}}. Z nominacji tego antypapieża pełnił urząd wikariusza generalnego w Umbrii (1411), archiprezbitera [[Bazylika św. Jana na Lateranie|Bazyliki Laterańskiej]] (1412) i przez krótki czas ponownie administratora diecezji Palestriny (1412){{r|DBI|Konrad Eubel Hierarchia Catholica}}.
+
Pochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego [[Colonna (ród)|Colonnów]]<ref name="Wollpert" />. Studiował prawo w [[Perugia|Perugii]]<ref name="Kelly" />. [[Urban VI|Papież Urban VI]] nadał mu tytuł [[Protonotariusz apostolski|protonotariusza]], [[Bonifacy IX]] powierzył mu urząd administratora wakującej diecezji suburbikarnej Palestrina (1401), a [[Innocenty VII]] mianował [[kardynał]]em diakonem [[Kościół św. Jerzego na Velabrum|San Giorgio in Velabro]]<ref name="Kelly" /><ref name="DBI">MARTINO V, papa (po włosku). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09]</ref>. Uczestniczył w [[konklawe 1406]] i został współpracownikiem wybranego wówczas papieża Grzegorza XII, który mianował go [[Kardynał protektor|protektorem]] zakonu [[Serwici|serwitów]], ale w maju 1408 wypowiedział mu posłuszeństwo i dołączył do organizatorów [[Sobór w Pizie|Soboru w Pizie]]<ref name="Kelly" /><ref name="DBI" /> Brał czynny udział na soborach w [[Piza|Pizie]] i w [[Sobór w Konstancji|Konstancji]]<ref name="Kelly" />, gdzie stał po stronie [[Jan XXIII (antypapież)|pizańskiego antypapieża Jana XXIII]], do czasu jego ucieczki<ref name="Kelly" />. Z nominacji tego antypapieża pełnił urząd wikariusza generalnego w Umbrii (1411), archiprezbitera [[Bazylika św. Jana na Lateranie|Bazyliki Laterańskiej]] (1412) i przez krótki czas ponownie administratora diecezji Palestriny (1412)<ref name="DBI" /><ref>Konrad Eubel, ''Hierarchia Catholica Medii Aevi'', vol. I, Münster 1913, s. 37.</ref>.
  
 
== Wybór na papieża ==
 
== Wybór na papieża ==
 
{{Osobny artykuł|Konklawe 1417}}
 
{{Osobny artykuł|Konklawe 1417}}
−
W 1417 został obrany papieżem podczas [[konklawe]] na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – [[Jan XXIII (antypapież)|antypapieża Jana XXIII]], [[Benedykt XIII (antypapież)|antypapieża Benedykta XIII]] i [[Grzegorz XII|Grzegorza XII]]; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat [[wielka schizma zachodnia|wielką schizmę zachodnią]]{{r|Kelly}}. W wyborze papieża, który przyjął imię Marcina V (ze względu na elekcję dokonaną w dniu św. Marcina), brał udział arcybiskup gnieźnieński [[Mikołaj Trąba]]{{r|Wollpert}}. Wkrótce potem nowy papież ustanowił abpa Trąbę pierwszym [[Prymas Polski|prymasem Polski]]{{r|Wollpert}}.
+
W 1417 został obrany papieżem podczas [[konklawe]] na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – [[Jan XXIII (antypapież)|antypapieża Jana XXIII]], [[Benedykt XIII (antypapież)|antypapieża Benedykta XIII]] i [[Grzegorz XII|Grzegorza XII]]; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat [[wielka schizma zachodnia|wielką schizmę zachodnią]]<ref name="Kelly" />. W wyborze papieża, który przyjął imię Marcina V (ze względu na elekcję dokonaną w dniu św. Marcina), brał udział arcybiskup gnieźnieński [[Mikołaj Trąba]]<ref name="Wollpert" />. Wkrótce potem nowy papież ustanowił abpa Trąbę pierwszym [[Prymas Polski|prymasem Polski]]<ref name="Wollpert" />.
  
 
== Pontyfikat ==
 
== Pontyfikat ==
−
22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem{{r|Wollpert}}. Liczbę kardynałów obiecał ograniczyć do dwudziestu kilku{{r|Wollpert}}. Podpisał pięcioletnie [[konkordat]]y z Niemcami, Włochami, Hiszpanią i Francją{{r|Kelly}}. Po opuszczeniu Konstancji przebywał w [[Mantua|Mantui]] i [[Florencja|Florencji]], do Rzymu przyjechał pod koniec września 1420{{r|Kelly}}. Początkowym problemem był dla papieża [[kondotier]], [[Andrea Fortebraccio|Braccio da Montone]]{{r|Kelly}}. Początkowo Marcin przeciągnął go na swoją stronę, mianując go władcą Perugii, by potem pokonać go w bitwie pod [[L’Aquila|L’Aquilą]], 2 czerwca 1424{{r|Kelly}}. W konsekwencji zbuntowała się [[Bolonia]], a wraz z nią, całe północne Włochy. Papież stłumił zbrojnie powstanie w 1429{{r|Kelly}}.
+
22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem<ref name="Wollpert" />. Liczbę kardynałów obiecał ograniczyć do dwudziestu kilku<ref name="Wollpert" />. Podpisał pięcioletnie [[konkordat]]y z Niemcami, Włochami, Hiszpanią i Francją<ref name="Kelly" />. Po opuszczeniu Konstancji przebywał w [[Mantua|Mantui]] i [[Florencja|Florencji]], do Rzymu przyjechał pod koniec września 1420<ref name="Kelly" />. Początkowym problemem był dla papieża [[kondotier]], [[Andrea Fortebraccio|Braccio da Montone]]<ref name="Kelly" />. Początkowo Marcin przeciągnął go na swoją stronę, mianując go władcą Perugii, by potem pokonać go w bitwie pod [[L’Aquila|L’Aquilą]], 2 czerwca 1424<ref name="Kelly" />. W konsekwencji zbuntowała się [[Bolonia]], a wraz z nią, całe północne Włochy. Papież stłumił zbrojnie powstanie w 1429<ref name="Kelly" />.
  
−
Dokonał rekonstrukcji [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]], zatrudniając także dawnych urzędników obediencji [[Awinion|awiniońskiej]]{{r|Dopierała}}. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał [[koncyliaryzm]] wśród kardynałów{{r|Dopierała}}. 22 września 1423 zwołał sobór do [[Pawia|Pawii]], przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do [[Siena|Sieny]]{{r|Kelly}}. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w [[Bazylea|Bazylei]]{{r|Wollpert}}. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania [[biskup]]ów{{r|Kelly}}.
+
Dokonał rekonstrukcji [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]], zatrudniając także dawnych urzędników obediencji [[Awinion|awiniońskiej]]<ref name="Dopierała">Kazimierz Dopierała: ''Księga papieży''. Poznań: Pallotinum, 1996, s. 268-270. ISBN 83-7014-248-6.</ref>. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał [[koncyliaryzm]] wśród kardynałów<ref name="Dopierała" />. 22 września 1423 zwołał sobór do [[Pawia|Pawii]], przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do [[Siena|Sieny]]<ref name="Kelly" />. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w [[Bazylea|Bazylei]]<ref name="Wollpert" />. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania [[biskup]]ów<ref name="Kelly" />.
  
−
Wzywał do krucjat przeciwko [[Husytyzm|husytom]] w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku [[wojny husyckie]]. W korespondencji z królem Polski [[Władysław II Jagiełło|Władysławem Jagiełłą]] jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów{{r|CE|Cormenin}}. W 1427 wprowadził [[Jezus (imię)#Kult|kult Imienia Jezus]], postulowany przez reformatora [[zakon Braci Mniejszych|franciszkańskiego]], [[Bernardyn ze Sieny|Bernardyna ze Sieny]], którego przyjął na audiencji{{r|Kelly}}{{r|Dopierała}}. W kazaniach ostro występował przeciwko [[Żydzi|Żydom]], przyczyniając się do ich [[pogrom]]ów w 1422 i 1427{{r|Dopierała}}.
+
Wzywał do krucjat przeciwko [[Husytyzm|husytom]] w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku [[wojny husyckie]]. W korespondencji z królem Polski [[Władysław II Jagiełło|Władysławem Jagiełłą]] jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/07585a.htm Hussites] (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-03-09].</ref><ref>Ludwik Cormenin: ''[http://archive.org/details/publicprivatehis02corm The public and private history of the popes of Rome]''. T. II. Filadelfia: M. W. Dodd, 1847, s. 116-117. (po angielsku)</ref>. W 1427 wprowadził [[Jezus (imię)#Kult|kult Imienia Jezus]], postulowany przez reformatora [[zakon Braci Mniejszych|franciszkańskiego]], [[Bernardyn ze Sieny|Bernardyna ze Sieny]], którego przyjął na audiencji<ref name="Kelly" /><ref name="Dopierała" />. W kazaniach ostro występował przeciwko [[Żydzi|Żydom]], przyczyniając się do ich [[pogrom]]ów w 1422 i 1427<ref name="Dopierała" />.
  
−
Przeprowadził renowację bazylik [[Bazylika św. Pawła za Murami|św. Pawła]] i [[Bazylika św. Jana na Lateranie|św. Jana na Lateranie]], odnowił [[akwedukt]]y i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność [[Ogrody Watykańskie|Ogrodom Watykańskim]]. Zmarł na [[udar mózgu]] w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na [[Lateran]]ie{{r|Kelly}}.
+
Przeprowadził renowację bazylik [[Bazylika św. Pawła za Murami|św. Pawła]] i [[Bazylika św. Jana na Lateranie|św. Jana na Lateranie]], odnowił [[akwedukt]]y i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność [[Ogrody Watykańskie|Ogrodom Watykańskim]]. Zmarł na [[udar mózgu]] w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na [[Lateran]]ie<ref name="Kelly" />.
  
−
Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”{{r|Wollpert}}.
+
Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”<ref name="Wollpert" />.
−
 
 
−
== Uwagi ==
 
−
{{Uwagi}}
 
−
 
 
−
== Przypisy ==
 
−
{{Przypisy|
 
−
<ref name="CE">{{cytuj stronę | url = http://www.newadvent.org/cathen/07585a.htm | tytuł = Hussites | opublikowany = Catholic Encyclopedia | język = en | data dostępu = 2013-03-09}}</ref>
 
−
<ref name="Cormenin">{{cytuj książkę | autor = [[Louis de Cormenin|Ludwik Cormenin]] | tytuł = The public and private history of the popes of Rome | wydawca = M. W. Dodd | miejsce = Filadelfia | data = 1847 | strony = 116-117 | tom = II | url = http://archive.org/details/publicprivatehis02corm | język = en}}</ref>
 
−
<ref name="DBI">{{cytuj stronę | url = http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-martino-v_%28Dizionario-Biografico%29/ | tytuł = MARTINO V, papa | opublikowany = Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008) | język = it | data dostępu = 2013-03-09}}</ref>
 
−
<ref name="Kelly">{{cytuj książkę | nazwisko = Kelly | imię = John N. D. | autor link = John Norman Davidson Kelly | tytuł = Encyklopedia papieży | wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy | miejsce = Warszawa | data = 1997 | strony = 333-336 | isbn = 83-06-02633-0}}</ref>
 
−
<ref name="Dopierała">{{cytuj książkę | nazwisko = Dopierała| imię = Kazimierz| tytuł = Księga papieży | wydawca = Pallotinum | miejsce = Poznań| data = 1996 | strony = 268-270 | isbn = 83-7014-248-6}}</ref>
 
−
<ref name="Konrad Eubel Hierarchia Catholica">[[Konrad Eubel]], ''Hierarchia Catholica Medii Aevi'', vol. I, Münster 1913, s. 37.</ref>
 
−
<ref name="Poczet papieży Michał Gryczyński">„Poczet papieży” Michał Gryczyński</ref>
 
−
<ref name="Wollpert">{{cytuj książkę | nazwisko = Fischer-Wollpert | imię = Rudolf | tytuł = Leksykon papieży | wydawca = Znak | miejsce = Kraków | data = 1996 | strony = 118-120 | isbn = 83-7006-437-X}}</ref>
 
−
}}
 
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
 
* [[Paweł Janowski]], ''Marcin V, Oddone Colonna, 1386-1431, papież od 11 listopada 1417'', [w:] ''Encyklopedia Katolicka'', Lublin 2006, t. XI, kol. 1239-1240.
 
* [[Paweł Janowski]], ''Marcin V, Oddone Colonna, 1386-1431, papież od 11 listopada 1417'', [w:] ''Encyklopedia Katolicka'', Lublin 2006, t. XI, kol. 1239-1240.
−
* {{cytuj stronę | url = http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios1405.htm#Colonna | tytuł = Colonna, Oddone | opublikowany = The Cardinals of the Holy Roman Church | język = en | data dostępu = 2013-03-09}}
+
* [http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios1405.htm#Colonna Colonna, Oddone] (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-03-09].
−
* {{cytuj stronę | url = http://www.newadvent.org/cathen/09725a.htm | tytuł = Pope Martin V | opublikowany = Catholic Encyclopedia | język = en | data dostępu = 2013-03-09}}
+
* [http://www.newadvent.org/cathen/09725a.htm Pope Martin V] (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-03-09].
−
* {{cytuj stronę | url = http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-martino-v_%28Dizionario-Biografico%29/ | tytuł = MARTINO V, papa| opublikowany = Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008) | język = it| data dostępu = 2013-03-09}}
+
* [http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-martino-v_%28Dizionario-Biografico%29/ MARTINO V, papa] (po włosku). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09].
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==
Linia 69: Linia 58:
 
  |imię i nazwisko            = Oddone Colonna
 
  |imię i nazwisko            = Oddone Colonna
 
  |imię i nazwisko oryginalne =  
 
  |imię i nazwisko oryginalne =  
−
  |imię przybrane            = Marcin V
+
  |imię przybrane            = V. Márton (węg.)<br>Marcin V (pol.)<br>Martin V. (chor.)
 
  |imię przybrane oryginalne  = Martinus Quintus
 
  |imię przybrane oryginalne  = Martinus Quintus
 
  |tytuł                      = Papież<br />Biskup Rzymu
 
  |tytuł                      = Papież<br />Biskup Rzymu
Linia 88: Linia 77:
 
  |miejsce spoczynku          =
 
  |miejsce spoczynku          =
 
  |1. funkcja                = Papież
 
  |1. funkcja                = Papież
−
  |1. funkcja - okres        = 11 listopada 1417 – 20 lutego 1431{{r|Poczet papieży Michał Gryczyński}}
+
  |1. funkcja - okres        = 11 listopada 1417 – 20 lutego 1431<ref>„Poczet papieży” Michał Gryczyński</ref>
 
  |2. funkcja                = Administrator diecezji Palestrina
 
  |2. funkcja                = Administrator diecezji Palestrina
 
  |2. funkcja - okres        = 15 grudnia 1401 – 12 czerwca 1405;<br />18 lipca – 23 września 1412
 
  |2. funkcja - okres        = 15 grudnia 1401 – 12 czerwca 1405;<br />18 lipca – 23 września 1412
Linia 106: Linia 95:
 
  |data pontyfikatu          = 11 listopada 1417
 
  |data pontyfikatu          = 11 listopada 1417
 
  |grafika 2                  =  
 
  |grafika 2                  =  
−
  |opis grafiki               =  
+
  |opis grafiki 2            =  
 
  |odznaczenia                =  
 
  |odznaczenia                =  
 
  |commons                    =  
 
  |commons                    =  
Linia 116: Linia 105:
 
|}
 
|}
  
−
{{SORTUJ:Marcin 5}}
+
== Przypisy i 1 uwaga ==
 +
{{izvori}}
 +
 
 +
{{SORTUJ:Papieże, Marcin 05}}
 +
 
 
[[Kategoria:Papieże]]
 
[[Kategoria:Papieże]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w 1369]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w 1369]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIV wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1431]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1431]]
−
 
+
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]
−
[[Kategoria:Importowane]]
 

Aktualna wersja na dzień 09:32, 15 sty 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Marcin V (łac. Martinus V, właśc. Oddone Colonna (* 26 stycznia ÷ 20 lutego 1369[1]w Genazzano, † 20 lutego 1431 w Rzymie[2]) – papież w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431[3].

Błąd w imieniu

W związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży Maryna I (na „Marcin II”) i Maryna II (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację (Marcin IV powinien w rzeczywistości nazywać się Marcinem II, a Marcin V Marcinem III[3].

Życiorys

Pochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego Colonnów[3]. Studiował prawo w Perugii[2]. Papież Urban VI nadał mu tytuł protonotariusza, Bonifacy IX powierzył mu urząd administratora wakującej diecezji suburbikarnej Palestrina (1401), a Innocenty VII mianował kardynałem diakonem San Giorgio in Velabro[2][4]. Uczestniczył w konklawe 1406 i został współpracownikiem wybranego wówczas papieża Grzegorza XII, który mianował go protektorem zakonu serwitów, ale w maju 1408 wypowiedział mu posłuszeństwo i dołączył do organizatorów Soboru w Pizie[2][4] Brał czynny udział na soborach w Pizie i w Konstancji[2], gdzie stał po stronie pizańskiego antypapieża Jana XXIII, do czasu jego ucieczki[2]. Z nominacji tego antypapieża pełnił urząd wikariusza generalnego w Umbrii (1411), archiprezbitera Bazyliki Laterańskiej (1412) i przez krótki czas ponownie administratora diecezji Palestriny (1412)[4][5].

Wybór na papieża

{{#invoke:Ikona|szablon}} Osobny artykuł: Konklawe 1417.

W 1417 został obrany papieżem podczas konklawe na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – antypapieża Jana XXIII, antypapieża Benedykta XIII i Grzegorza XII; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat wielką schizmę zachodnią[2]. W wyborze papieża, który przyjął imię Marcina V (ze względu na elekcję dokonaną w dniu św. Marcina), brał udział arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba[3]. Wkrótce potem nowy papież ustanowił abpa Trąbę pierwszym prymasem Polski[3].

Pontyfikat

22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem[3]. Liczbę kardynałów obiecał ograniczyć do dwudziestu kilku[3]. Podpisał pięcioletnie konkordaty z Niemcami, Włochami, Hiszpanią i Francją[2]. Po opuszczeniu Konstancji przebywał w Mantui i Florencji, do Rzymu przyjechał pod koniec września 1420[2]. Początkowym problemem był dla papieża kondotier, Braccio da Montone[2]. Początkowo Marcin przeciągnął go na swoją stronę, mianując go władcą Perugii, by potem pokonać go w bitwie pod L’Aquilą, 2 czerwca 1424[2]. W konsekwencji zbuntowała się Bolonia, a wraz z nią, całe północne Włochy. Papież stłumił zbrojnie powstanie w 1429[2].

Dokonał rekonstrukcji Kurii Rzymskiej, zatrudniając także dawnych urzędników obediencji awiniońskiej[6]. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał koncyliaryzm wśród kardynałów[6]. 22 września 1423 zwołał sobór do Pawii, przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do Sieny[2]. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w Bazylei[3]. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania biskupów[2].

Wzywał do krucjat przeciwko husytom w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku wojny husyckie. W korespondencji z królem Polski Władysławem Jagiełłą jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów[7][8]. W 1427 wprowadził kult Imienia Jezus, postulowany przez reformatora franciszkańskiego, Bernardyna ze Sieny, którego przyjął na audiencji[2][6]. W kazaniach ostro występował przeciwko Żydom, przyczyniając się do ich pogromów w 1422 i 1427[6].

Przeprowadził renowację bazylik św. Pawła i św. Jana na Lateranie, odnowił akwedukty i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność Ogrodom Watykańskim. Zmarł na udar mózgu w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na Lateranie[2].

Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”[3].

Bibliografia

  • Paweł Janowski, Marcin V, Oddone Colonna, 1386-1431, papież od 11 listopada 1417, [w:] Encyklopedia Katolicka, Lublin 2006, t. XI, kol. 1239-1240.
  • Colonna, Oddone (po angielsku). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-03-09].
  • Pope Martin V (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-03-09].
  • MARTINO V, papa (po włosku). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09].

Linki zewnętrzne
V. Márton (węg.)
Marcin V (pol.)
Martin V. (chor.)
Martinus Quintus
Oddone Colonna
Papież
Biskup Rzymu
Plik:Pisanello, copia da Ritratto di Martino V (Galleria Colonna).jpg
Plik:C o a Martino V.svg
Państwo WD: {{#property:P17}}
Urodziny 1369
Miejsce Genazzano
Śmierć 20 lutego 1431
Miejsce Rzym
Papież
Okres sprawowania 11 listopada 1417 – 20 lutego 1431[9]
Administrator diecezji Palestrina
Okres sprawowania 15 grudnia 1401 – 12 czerwca 1405;
18 lipca – 23 września 1412
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 13 listopada 1417
Nominacja biskupia 11 listopada 1417
Sakra biskupia 14 listopada 1417
Kreacja kardynalska 12 czerwca 1405
Innocenty VII
Kościół tytularny San Giorgio in Velabro
Pontyfikat 11 listopada 1417
Wikicytaty Cytaty w Wikicytatach

Przypisy i 1 uwaga

  1. ↑ Uwaga 1: Data urodzenia Marcina V może być ustalona w następujący sposób:
    • w dokumencie Bonifacego IX z 25 stycznia 1391 podane jest, że był on wówczas w 22. roku swego życia ([Martino V, papa (wł.). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09].)
    • piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej Bartolomeo Platina podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. Bartolomeo Platina: The lives of the Popes. Londyn: 1888, s. 212.)
    Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, Vitae & Gestae Summorum Pontificum, Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 333-336. ISBN 83-06-02633-0.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 118-120. ISBN 83-7006-437-X.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 MARTINO V, papa (po włosku). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09]
  5. ↑ Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vol. I, Münster 1913, s. 37.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Kazimierz Dopierała: Księga papieży. Poznań: Pallotinum, 1996, s. 268-270. ISBN 83-7014-248-6.
  7. ↑ Hussites (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-03-09].
  8. ↑ Ludwik Cormenin: The public and private history of the popes of Rome. T. II. Filadelfia: M. W. Dodd, 1847, s. 116-117. (po angielsku)
  9. ↑ „Poczet papieży” Michał Gryczyński
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Marcin_V&oldid=47246”