Marcin V: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 10 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_V | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_V | ||
| Linia 14: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | '''Marcin V''' ([[Łacina|łac.]] ''Martinus V'', właśc. '''Oddone Colonna''' | + | '''Marcin V''' ([[Łacina|łac.]] ''Martinus V'', właśc. '''Oddone Colonna''' (* 26 stycznia ÷ 20 lutego 1369<ref><small><small>'''Uwaga 1''':</small> Data urodzenia Marcina V może być ustalona w następujący sposób: |
| − | |||
| − | |||
| − | Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, ''Vitae & Gestae Summorum Pontificum'', Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.</ref> w | + | * w dokumencie Bonifacego IX z 25 stycznia 1391 podane jest, że był on wówczas w 22. roku swego życia ([[http://www.treccani.it/enciclopedia/papa-martino-v_%28Dizionario-Biografico%29/ Martino V, papa] (wł.). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09].) |
| + | * piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej [[Bartolomeo Platina]] podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. Bartolomeo Platina: The lives of the Popes. Londyn: 1888, s. 212.) | ||
| + | |||
| + | Od XVII wieku rok 1368 podawany jest powszechnie jako rok urodzenia Marcina V (po raz pierwszy A. Ciacconius, ''Vitae & Gestae Summorum Pontificum'', Rzym 1601, s. 871). Jednakże zgodnie ze stosowanym dawniej w Kurii Rzymskiej kalendarzem florenckim rok rozpoczynał się dopiero 25 marca, a nie 1 stycznia. Jeśli więc Marcin V urodził się między 26 stycznia a 20 lutego 1369 według datacji współczesnej, to zgodnie z kalendarzem florenckim było to jeszcze w roku 1368.</small> | ||
| + | |||
| + | </ref>w Genazzano, † 20 lutego 1431 w Rzymie<ref name="Kelly">John N. D. Kelly: ''Encyklopedia papieży''. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 333-336. ISBN 83-06-02633-0.</ref>) – [[papież]] w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431<ref name="Wollpert">Rudolf Fischer-Wollpert: ''Leksykon papieży''. Kraków: Znak, 1996, s. 118-120. ISBN 83-7006-437-X.</ref>. | ||
== Błąd w imieniu == | == Błąd w imieniu == | ||
| Linia 35: | Linia 39: | ||
Dokonał rekonstrukcji [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]], zatrudniając także dawnych urzędników obediencji [[Awinion|awiniońskiej]]<ref name="Dopierała">Kazimierz Dopierała: ''Księga papieży''. Poznań: Pallotinum, 1996, s. 268-270. ISBN 83-7014-248-6.</ref>. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał [[koncyliaryzm]] wśród kardynałów<ref name="Dopierała" />. 22 września 1423 zwołał sobór do [[Pawia|Pawii]], przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do [[Siena|Sieny]]<ref name="Kelly" />. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w [[Bazylea|Bazylei]]<ref name="Wollpert" />. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania [[biskup]]ów<ref name="Kelly" />. | Dokonał rekonstrukcji [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]], zatrudniając także dawnych urzędników obediencji [[Awinion|awiniońskiej]]<ref name="Dopierała">Kazimierz Dopierała: ''Księga papieży''. Poznań: Pallotinum, 1996, s. 268-270. ISBN 83-7014-248-6.</ref>. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał [[koncyliaryzm]] wśród kardynałów<ref name="Dopierała" />. 22 września 1423 zwołał sobór do [[Pawia|Pawii]], przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do [[Siena|Sieny]]<ref name="Kelly" />. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w [[Bazylea|Bazylei]]<ref name="Wollpert" />. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania [[biskup]]ów<ref name="Kelly" />. | ||
| − | Wzywał do krucjat przeciwko [[Husytyzm|husytom]] w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku [[wojny husyckie]]. W korespondencji z królem Polski [[Władysław II Jagiełło|Władysławem Jagiełłą]] jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/07585a.htm Hussites | + | Wzywał do krucjat przeciwko [[Husytyzm|husytom]] w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku [[wojny husyckie]]. W korespondencji z królem Polski [[Władysław II Jagiełło|Władysławem Jagiełłą]] jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/07585a.htm Hussites] (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-03-09].</ref><ref>Ludwik Cormenin: ''[http://archive.org/details/publicprivatehis02corm The public and private history of the popes of Rome]''. T. II. Filadelfia: M. W. Dodd, 1847, s. 116-117. (po angielsku)</ref>. W 1427 wprowadził [[Jezus (imię)#Kult|kult Imienia Jezus]], postulowany przez reformatora [[zakon Braci Mniejszych|franciszkańskiego]], [[Bernardyn ze Sieny|Bernardyna ze Sieny]], którego przyjął na audiencji<ref name="Kelly" /><ref name="Dopierała" />. W kazaniach ostro występował przeciwko [[Żydzi|Żydom]], przyczyniając się do ich [[pogrom]]ów w 1422 i 1427<ref name="Dopierała" />. |
Przeprowadził renowację bazylik [[Bazylika św. Pawła za Murami|św. Pawła]] i [[Bazylika św. Jana na Lateranie|św. Jana na Lateranie]], odnowił [[akwedukt]]y i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność [[Ogrody Watykańskie|Ogrodom Watykańskim]]. Zmarł na [[udar mózgu]] w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na [[Lateran]]ie<ref name="Kelly" />. | Przeprowadził renowację bazylik [[Bazylika św. Pawła za Murami|św. Pawła]] i [[Bazylika św. Jana na Lateranie|św. Jana na Lateranie]], odnowił [[akwedukt]]y i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność [[Ogrody Watykańskie|Ogrodom Watykańskim]]. Zmarł na [[udar mózgu]] w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na [[Lateran]]ie<ref name="Kelly" />. | ||
Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”<ref name="Wollpert" />. | Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”<ref name="Wollpert" />. | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
| Linia 57: | Linia 58: | ||
|imię i nazwisko = Oddone Colonna | |imię i nazwisko = Oddone Colonna | ||
|imię i nazwisko oryginalne = | |imię i nazwisko oryginalne = | ||
| − | |imię przybrane = Marcin V | + | |imię przybrane = V. Márton (węg.)<br>Marcin V (pol.)<br>Martin V. (chor.) |
|imię przybrane oryginalne = Martinus Quintus | |imię przybrane oryginalne = Martinus Quintus | ||
|tytuł = Papież<br />Biskup Rzymu | |tytuł = Papież<br />Biskup Rzymu | ||
| Linia 94: | Linia 95: | ||
|data pontyfikatu = 11 listopada 1417 | |data pontyfikatu = 11 listopada 1417 | ||
|grafika 2 = | |grafika 2 = | ||
| − | |opis grafiki | + | |opis grafiki 2 = |
|odznaczenia = | |odznaczenia = | ||
|commons = | |commons = | ||
| Linia 104: | Linia 105: | ||
|} | |} | ||
| − | {{SORTUJ:Marcin 05}} | + | == Przypisy i 1 uwaga == |
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | {{SORTUJ:Papieże, Marcin 05}} | ||
[[Kategoria:Papieże]] | [[Kategoria:Papieże]] | ||
| Linia 111: | Linia 115: | ||
[[Kategoria:Zmarli w 1431]] | [[Kategoria:Zmarli w 1431]] | ||
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]] | [[Kategoria:Zmarli w XV wieku]] | ||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 09:32, 15 sty 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Marcin V (łac. Martinus V, właśc. Oddone Colonna (* 26 stycznia ÷ 20 lutego 1369[1]w Genazzano, † 20 lutego 1431 w Rzymie[2]) – papież w okresie od 11 listopada 1417 do 20 lutego 1431[3]. Spis treściBłąd w imieniuW związku z faktem, że w średniowieczu wiele katalogów przekręcało imię papieży Maryna I (na „Marcin II”) i Maryna II (na „Marcin III”), kolejni papieże, którzy przyjęli imię Marcin zachowywali błędną numerację (Marcin IV powinien w rzeczywistości nazywać się Marcinem II, a Marcin V Marcinem III[3]. ŻyciorysPochodził z rzymskiego rodu arystokratycznego Colonnów[3]. Studiował prawo w Perugii[2]. Papież Urban VI nadał mu tytuł protonotariusza, Bonifacy IX powierzył mu urząd administratora wakującej diecezji suburbikarnej Palestrina (1401), a Innocenty VII mianował kardynałem diakonem San Giorgio in Velabro[2][4]. Uczestniczył w konklawe 1406 i został współpracownikiem wybranego wówczas papieża Grzegorza XII, który mianował go protektorem zakonu serwitów, ale w maju 1408 wypowiedział mu posłuszeństwo i dołączył do organizatorów Soboru w Pizie[2][4] Brał czynny udział na soborach w Pizie i w Konstancji[2], gdzie stał po stronie pizańskiego antypapieża Jana XXIII, do czasu jego ucieczki[2]. Z nominacji tego antypapieża pełnił urząd wikariusza generalnego w Umbrii (1411), archiprezbitera Bazyliki Laterańskiej (1412) i przez krótki czas ponownie administratora diecezji Palestriny (1412)[4][5]. Wybór na papieżaW 1417 został obrany papieżem podczas konklawe na soborze w Konstancji, po odsunięciu od rządów trzech papieży – antypapieża Jana XXIII, antypapieża Benedykta XIII i Grzegorza XII; tym samym zakończono trwającą od kilkudziesięciu lat wielką schizmę zachodnią[2]. W wyborze papieża, który przyjął imię Marcina V (ze względu na elekcję dokonaną w dniu św. Marcina), brał udział arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba[3]. Wkrótce potem nowy papież ustanowił abpa Trąbę pierwszym prymasem Polski[3]. Pontyfikat22 kwietnia 1418 Marcin V zakończył obrady soboru w Konstancji, nie uznając zasady wyższości soboru nad papieżem[3]. Liczbę kardynałów obiecał ograniczyć do dwudziestu kilku[3]. Podpisał pięcioletnie konkordaty z Niemcami, Włochami, Hiszpanią i Francją[2]. Po opuszczeniu Konstancji przebywał w Mantui i Florencji, do Rzymu przyjechał pod koniec września 1420[2]. Początkowym problemem był dla papieża kondotier, Braccio da Montone[2]. Początkowo Marcin przeciągnął go na swoją stronę, mianując go władcą Perugii, by potem pokonać go w bitwie pod L’Aquilą, 2 czerwca 1424[2]. W konsekwencji zbuntowała się Bolonia, a wraz z nią, całe północne Włochy. Papież stłumił zbrojnie powstanie w 1429[2]. Dokonał rekonstrukcji Kurii Rzymskiej, zatrudniając także dawnych urzędników obediencji awiniońskiej[6]. Pracował nad odbudową znaczenia papiestwa, zwalczał koncyliaryzm wśród kardynałów[6]. 22 września 1423 zwołał sobór do Pawii, przeniesiony następnie – ze względu na epidemię – do Sieny[2]. Widząc żądania reform, docelowo osłabiających rolę papieża w Kościele, Marcin V rozwiązał sobór i zapowiedział zwołanie kolejnego na 1431 w Bazylei[3]. 16 maja 1425 papież ogłosił konstytucję reformatorską o sposobie sprawowania władzy przez kurię i zasadach rezydowania biskupów[2]. Wzywał do krucjat przeciwko husytom w Czechach, czym zapoczątkował w 1420 roku wojny husyckie. W korespondencji z królem Polski Władysławem Jagiełłą jawnie nawoływał do fizycznej eksterminacji husytów[7][8]. W 1427 wprowadził kult Imienia Jezus, postulowany przez reformatora franciszkańskiego, Bernardyna ze Sieny, którego przyjął na audiencji[2][6]. W kazaniach ostro występował przeciwko Żydom, przyczyniając się do ich pogromów w 1422 i 1427[6]. Przeprowadził renowację bazylik św. Pawła i św. Jana na Lateranie, odnowił akwedukty i ulice, nakazał rozebrać pozostałości dawnych obwarowań rezydencji rodów magnackich. Przywrócił świetność Ogrodom Watykańskim. Zmarł na udar mózgu w wieku 62 lat i został pochowany w Bazylice św. Jana na Lateranie[2]. Przez historyków jest określany mianem „trzeciego twórcy państwa kościelnego”[3]. Bibliografia
Linki zewnętrzne |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy i 1 uwaga
- ↑ Uwaga 1: Data urodzenia Marcina V może być ustalona w następujący sposób:
- w dokumencie Bonifacego IX z 25 stycznia 1391 podane jest, że był on wówczas w 22. roku swego życia ([Martino V, papa (wł.). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09].)
- piętnastowieczny historyk i kierownik Biblioteki Watykańskiej Bartolomeo Platina podał, że umarł on w 63. roku swego życia (zob. Bartolomeo Platina: The lives of the Popes. Londyn: 1888, s. 212.)
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 333-336. ISBN 83-06-02633-0.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 118-120. ISBN 83-7006-437-X.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 MARTINO V, papa (po włosku). Dizionario Biografico degli Italiani – Volume 71 (2008). [dostęp 2013-03-09]
- ↑ Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vol. I, Münster 1913, s. 37.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Kazimierz Dopierała: Księga papieży. Poznań: Pallotinum, 1996, s. 268-270. ISBN 83-7014-248-6.
- ↑ Hussites (po angielsku). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-03-09].
- ↑ Ludwik Cormenin: The public and private history of the popes of Rome. T. II. Filadelfia: M. W. Dodd, 1847, s. 116-117. (po angielsku)
- ↑ „Poczet papieży” Michał Gryczyński