Hunyadi János: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 32 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Za: [https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%A1nos_Hunyady]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%A1nos_Hunyady
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=J%C3%A1nos_Hunyady&action=history
 +
|nota    = polski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Kusalyi Jakcs Mihály]]<br>[[Kusalyi Jakcs László]]
+
|poprzednik        = <small>1. </small>[[Kusalyi Jakcs Mihály]]<br><small>2. </small>[[Kusalyi Jakcs László]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1441-1446)
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1441-1446)
−
|współrządzący      = [[Újlaki Miklós]]
+
|współrządzący      = [[Újlaki V. Miklós]]
 
|następca          = [[Bebek III. Imre]]
 
|następca          = [[Bebek III. Imre]]
 
}}
 
}}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Újlaki Miklós]]
+
|poprzednik        = [[Bebek II. Imre]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Przywódca Seklerów]]<br>(1443-1446)
+
|gl_članak_funkcija = [[Przywódca Seklerów]]<br>(1441-1446)
−
|współrządzący      =  
+
|współrządzący      = <small>1. </small>[[Losonci II. Dezső]] (tylko w 1441)<br><small>2. </small>[[Bánfi István]] (tylko w 1441)<br><small>3. </small>[[Újlaki V. Miklós]]
−
|następca          = [[???]]
+
|następca          = [[Csáki Ferenc]]
 
}}
 
}}
  
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
+
{|  
−
|-
 
 
|
 
|
−
{{Urzędnik infobox
+
|}
−
  |urzędnik          =  
+
 
 +
'''Hunyadi János''' (pol. ''János (Jan) Hunyady'' / ''Janko Sibińanin'', łac. ''Ioannes Corvinus'', rum. ''Iancu de Hunedoara'', srb. ''Сибињанин Јанко'' (''Sibinjanin Janko''), chor. ''Janko Hunjadi'') (*. ok.[[1387]] w Hunyady, obecnie [[Hunedoara]] w [[Rumunia|Rumunii]],&nbsp;† 11 sierpnia [[1456]] w [[Zemun]]ie, dziś część [[Belgrad]]u) – magnat węgierski, dowódca wojsk węgierskich, [[wojewoda]] [[Siedmiogród|siedmiogrodzki]], [[Węgry|węgierski]] bohater narodowy, pogromca [[Turcy|Turków]] w [[Bitwa pod Belgradem|bitwie pod Belgradem]] zwany przez nich ''Przeklętym Jankiem''. W latach 1416–1456 gubernator Węgier, a w okresie 1446–1453 [[regent]] Węgier.
 +
 
 +
== Pochodzenie i rodzina ==
 +
János urodził się w rodzinie szlacheckiej ok. 1387 r. (według niektórych źródeł w 1400 r.) jako syn Vojka (Voyka, Vajka lub Voicu), syna Serba (Sorba lub Serbe). Jego matką była Erzsébet (Elżbieta) Morzsinay (''Elisabeta Mărgean z Cinciș''), szlachcianka z Hunyady, pochodząca ze znaczącej rodziny Morzsinay.
 +
 
 +
Jego żoną była Erzsébet (Elżbieta) Szilágyi, pochodząca ze znaczącej rodziny szlacheckiej Szilágy (ich nazwisko pochodziło od nazwy hrabstwa, obecnie nazywanego [[Sălaj]]). János i Elżbieta mieli dwóch synów: [[Władysław Hunyady|Władysława]] i [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]].
 +
 
 +
Na dworze Hunyadego wychował się [[Stefan Zápolya]], mąż [[Jadwiga cieszyńska|Jadwigi Piastówny]], założyciel rodu władców [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] związanego później z Polską.
 +
Nauczycielem jego synów był [[Grzegorz z Sanoka]]. Dopomógł uzyskać tron [[Władysław III Warneńczyk|Władysławowi III]].
 +
 
 +
== Kariera wojskowa ==
 +
János brał udział w [[wojny husyckie|wojnach husyckich]] w 1420 r. Opanował chaos, który nastał na [[Węgry|Węgrzech]] po przegranej [[Bitwa pod Warną|bitwie pod Warną]] i śmierci [[Władysław III Warneńczyk|Władysława Warneńczyka]] w 1444 r. Został pokonany przez Turków w drugiej [[Bitwa na Kosowym Polu (1448)|bitwie na Kosowym Polu]] w 1448 r. Wykupiony z niewoli w 1456 r. odparł natarcie tureckie na Belgrad broniony przez brata jego żony, [[Mihály Szilágyi|Michała Szilágyiego]]. Tam też zmarł w wyniku zarazy. Został pochowany w katedrze w [[Alba Iulia]] (Gyulafehérvár) obok swojego starszego brata. Do dziś jest uważany za bohatera Węgier, dającego przykład walki o niepodległość państwa.
 +
 
 +
János Hunyady był poważany i ceniony w średniowieczu jako genialny strateg.<sup>[[potrzebne źródło]]</sup> W pełni zasłużył sobie na swą sławę w czasie [[Bitwa pod Belgradem|oblężenia Belgradu]]. Gdy król Węgier wraz z magnatami zostawili kraj na pewną klęskę wobec wielkiej przewagi armii tureckiej liczącej ok. 150 tys. ludzi, János Hunyady, posiadając jedynie elitarne oddziały jazdy utrzymywane z własnej kiesy, powołał pod broń mieszczan i chłopów stawiając w gotowości bojowej ok. 50–60 tys. ludzi. Śmiałym atakiem zniszczył blokującą Belgrad flotę turecką na [[Dunaj]]u i przedarł się do miasta. [[Sułtan]] turecki [[Mehmed II Zdobywca]] rozkazał do skutku prowadzić ciągły ostrzał miasta. Podczas jednego ze szturmów doborowa piechota turecka – [[janczarzy]] – pokonała fortyfikacje i wtargnęła do doliny rozdzielającej Belgrad na dwie części. Jednak wkrótce cała dolina stanęła w ogniu, bowiem obrońcy zawczasu wyścielili ją słomą i polali olejem. Podpalone wiechcie zmieniły się w wielki piec, w którym zginęło kilkanaście tysięcy janczarów<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Decydujące starcie odbyło się 21 i 22 lipca 1456. Hunyadyemu udało się opanować turecki obóz i zająć stanowiska artylerii. Co ważniejsze, w zamieszaniu został ranny sułtan. Na wieść o tym w szeregach tureckich wybuchła panika. Bitwa zamieniła się w rzeź. Na polu bitwy zostało 50 tys. ciał Turków, a dalsze 25 tys. zginęło z rąk bałkańskich chłopów<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. To świetne zwycięstwo, które odepchnęło Turków od granic Węgier, zostało okupione dotkliwymi stratami. Jedną z nich była śmierć Jánosa Hunyadyego na [[Dur brzuszny|tyfus]].
 +
 
 +
== Bitwa pod Belgradem (Nándorfehérvár) ==
 +
[[Plik:Nándorfehérvári_csata_vázlata.jpg|thumb|left|600px|Kolory:<br>zielony (Węgrzy)<br>pomarańczowy (Turcy)]]
 +
([[4 lipca|4]]–[[22 lipca]] [[1456]]) – starcie zbrojne wojsk węgierskich dowodzonych przez [[János Hunyady|Jana Hunyadyego]] z wojskami [[Imperium Osmańskie|osmańskimi]] dowodzonymi przez [[Mehmed II Zdobywca|Mehmeda II]].
 +
Jednym z przekazów na temat oblężenia jest dokument znany jako ''Pamiętnik Janczara'' dzieła Serba Konstantina Mihailovica, walczącego po stronie [[Turcja|Turków]]. Po przybyciu pod [[Belgrad]], broniony przez [[Mihály Szilágyi|Mihályego Szilágyiego]], sułtan [[Mehmed II Zdobywca|Mehmed II]] zwołał naradę, aby zastanowić się nad sposobem zdobycia miasta. Zdecydowano się na oblężenie. Turcy mieli ze sobą około 300 armat, z czego 22 dużego kalibru bombardy oblężnicze. Dwunastodniowe bombardowanie wyrządziło ogromne wyrwy w murach od strony lądu, nie spowodowało jednakże większych strat w ludziach, którzy w porę ostrzegani o bombardowaniu chronili się w bezpiecznym miejscu. W momencie, gdy mury Belgradu zaczęły przypominać gruzowisko, pojawiła się prowadzona przez [[János Hunyady|Jana Hunyadyego]] odsiecz, która przełamała turecką blokadę na [[Dunaj]]u. [[Węgry|Węgrzy]] wkroczyli wówczas do miasta przynosząc zaopatrzenie. Wtedy to nastąpił szturm [[Janczarzy|janczarów]], którzy wkroczyli do niższej części miasta. W trakcie plądrowania domów stali się oni jednak celem gwałtownego przeciwnatarcia, w wyniku którego Turcy zostali wyparci z zajętych pozycji. Następnego dnia [[Jan Kapistran]] poprowadził obrońców do natarcia na tureckie pozycje oblężnicze, powodując paniczną ucieczkę Turków. W walce ranny w udo został Mehmed, którego odciągnięto w porę z pola walki. Armia turecka rozpoczęła odwrót.
 +
 
 +
== Bibliografia ==
 +
* Stephen Turnbull: ''Wojny złotego wieku. Od upadku Konstantynopola do wojny trzydziestoletniej'', Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007.
 +
* ''Batalie i wodzowie wszech czasów'', dodatek [[Rzeczpospolita (gazeta)|Rzeczpospolitej]] z 1 lipca 2008.
 +
 
 +
|{{Urzędnik infobox
 +
  |urzędnik          = Hunyadi János (węg.)<br>Jan Hunyady (pol.)<br>Janko Sibińanin (pol.)<br>Ioannes Corvinus (łac.)<br>Iancu de Hunedoara (rum.)<br>Сибињанин Јанко/Sibinjanin Janko (serb.)<br>Janko Hunjadi (chor.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
 
  |tytulatura        = Wojewoda Siedmiogrodu<br>Przywódca Seklerów<br>regent Królestwa Węgier
 
  |tytulatura        = Wojewoda Siedmiogrodu<br>Przywódca Seklerów<br>regent Królestwa Węgier
 
  |grafika          = Iancu Hunedoara.jpg
 
  |grafika          = Iancu Hunedoara.jpg
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
−
  |herb              = Coa Hungary Family Hunyadi János (extended) big.svg
+
  |herb              = Coa_Hungary_Family_Hunyadi_János_(extended)_v2.svg
 
  |opis herbu        = Herb Jánosa Hunyadyego
 
  |opis herbu        = Herb Jánosa Hunyadyego
 
  |faksymile        = Signature of János Hunyadi.jpg
 
  |faksymile        = Signature of János Hunyadi.jpg
Linia 33: Linia 71:
 
  |1. do            = 1446
 
  |1. do            = 1446
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
−
  |1. poprzednik    = [[Kusalyi Jakcs Mihály]]<br>i [[Kusalyi Jakcs László]]
+
  |1. poprzednik    = [[Kusalyi Jakcs Mihály]]<br>[[Kusalyi Jakcs László]]
 
  |1. następca      = [[Bebek III. Imre]]
 
  |1. następca      = [[Bebek III. Imre]]
  
 
  |2. tytuł          = [[Przywódca Seklerów]]
 
  |2. tytuł          = [[Przywódca Seklerów]]
−
  |2. od            = 1443
+
  |2. od            = 1441
 
  |2. do            = 1446
 
  |2. do            = 1446
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. powołanie      =  
−
  |2. poprzednik    = [[Újlaki Miklós]]
+
  |2. poprzednik    = [[Bebek II. Imre]]
−
  |2. następca      = [[nnn]]
+
  |2. następca      = [[Csáki Ferenc]]
  
 
  |3. tytuł          = regent Królestwa Węgier
 
  |3. tytuł          = regent Królestwa Węgier
Linia 62: Linia 100:
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |ojciec            = Vojk
 
  |ojciec            = Vojk
−
  |matka            = Morzsinay Erzsébet (Elżbieta)
+
  |matka            = Morzsinay Erzsébet
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |1. związek        = żona
 
  |1. związek        = żona
−
  |1. związek z      = [[Szilágyi Erzsébet]] (Elżbieta
+
  |1. związek z      = [[Szilágyi Erzsébet]] / Elżbieta
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
−
  |1. dzieci        = [[Władysław Hunyady|Władysław]]<br /> [[Hunyadi Mátyás|Mátyás]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br>([[Maciej Korwin]])
+
  |1. dzieci        = [[Władysław Hunyady|Władysław]]<br />[[Hunyadi Mátyás|Mátyás]] ([[Maciej Korwin]]) [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]
 
  |dokonania        = [[Bitwa pod Warną]]<br>[[Bitwa na Kosowym Polu]]<br>[[Bitwa pod Nagyszeben]]<br>[[Bitwa pod Kunowicą]]
 
  |dokonania        = [[Bitwa pod Warną]]<br>[[Bitwa na Kosowym Polu]]<br>[[Bitwa pod Nagyszeben]]<br>[[Bitwa pod Kunowicą]]
 
  |odznaczenia      =  
 
  |odznaczenia      =  
Linia 75: Linia 113:
 
  |wikicytaty        =  
 
  |wikicytaty        =  
 
}}
 
}}
−
|}
 
−
 
−
'''János (Jan) Hunyady'''/'''Janko Sibińanin''', [[łacina|łac.]] ''Ioannes Corvinus'', [[język węgierski|węg.]] ''Hunyadi János'', [[język rumuński|rum.]] ''Iancu de Hunedoara'', [[język serbski|srb.]] Сибињанин Јанко/Sibinjanin Janko (ur. ok. [[1387]] w Hunyady, obecnie [[Hunedoara]] w [[Rumunia|Rumunii]], zm. [[11 sierpnia]] [[1456]] w [[Zemun]]ie, dziś część [[Belgrad]]u) – magnat węgierski, dowódca wojsk węgierskich, [[wojewoda]] [[Siedmiogród|siedmiogrodzki]], [[Węgry|węgierski]] bohater narodowy, pogromca [[Turcy|Turków]] w [[Bitwa pod Belgradem|bitwie pod Belgradem]] zwany przez nich ''Przeklętym Jankiem''. W latach 1416–1456 gubernator Węgier, a w okresie 1446–1453 [[regent]] Węgier.
 
−
 
−
== Pochodzenie i rodzina ==
 
−
János urodził się w rodzinie szlacheckiej ok. 1387 r. (według niektórych źródeł w 1400 r.) jako syn Vojka (Voyka, Vajka lub Voicu), syna Serba (Sorba lub Serbe). Jego matką była Erzsébet (Elżbieta) Morzsinay (''Elisabeta Mărgean z Cinciș''), szlachcianka z Hunyady, pochodząca ze znaczącej rodziny Morzsinay.
 
−
 
−
Jego żoną była Erzsébet (Elżbieta) Szilágyi, pochodząca ze znaczącej rodziny szlacheckiej Szilágy (ich nazwisko pochodziło od nazwy hrabstwa, obecnie nazywanego [[Sălaj]]). János i Elżbieta mieli dwóch synów: [[Władysław Hunyady|Władysława]] i [[Maciej Korwin|Macieja Korwina]].
 
−
 
−
Na dworze Hunyadego wychował się [[Stefan Zápolya]], mąż [[Jadwiga cieszyńska|Jadwigi Piastówny]], założyciel rodu władców [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] związanego później z Polską.
 
−
Nauczycielem jego synów był [[Grzegorz z Sanoka]]. Dopomógł uzyskać tron [[Władysław III Warneńczyk|Władysławowi III]].
 
−
 
−
== Kariera wojskowa ==
 
−
János brał udział w [[wojny husyckie|wojnach husyckich]] w 1420 r. Opanował chaos, który nastał na [[Węgry|Węgrzech]] po przegranej [[Bitwa pod Warną|bitwie pod Warną]] i śmierci [[Władysław III Warneńczyk|Władysława Warneńczyka]] w 1444 r. Został pokonany przez Turków w drugiej [[Bitwa na Kosowym Polu (1448)|bitwie na Kosowym Polu]] w 1448 r. Wykupiony z niewoli w 1456 r. odparł natarcie tureckie na Belgrad broniony przez brata jego żony, [[Mihály Szilágyi|Michała Szilágyiego]]. Tam też zmarł w wyniku zarazy. Został pochowany w katedrze w [[Alba Iulia]] (Gyulafehérvár) obok swojego starszego brata. Do dziś jest uważany za bohatera Węgier, dającego przykład walki o niepodległość państwa.
 
−
 
−
{{fakt|János Hunyady był poważany i ceniony w średniowieczu jako genialny strateg.|data=2015-05}} W pełni zasłużył sobie na swą sławę w czasie [[Bitwa pod Belgradem|oblężenia Belgradu]]. Gdy król Węgier wraz z magnatami zostawili kraj na pewną klęskę wobec wielkiej przewagi armii tureckiej liczącej ok. 150 tys. ludzi, János Hunyady, posiadając jedynie elitarne oddziały jazdy utrzymywane z własnej kiesy, powołał pod broń mieszczan i chłopów stawiając w gotowości bojowej ok. 50–60 tys. ludzi. Śmiałym atakiem zniszczył blokującą Belgrad flotę turecką na [[Dunaj]]u i przedarł się do miasta. [[Sułtan]] turecki [[Mehmed II Zdobywca]] rozkazał do skutku prowadzić ciągły ostrzał miasta. Podczas jednego ze szturmów doborowa piechota turecka – [[janczarzy]] – pokonała fortyfikacje i wtargnęła do doliny rozdzielającej Belgrad na dwie części. {{fakt|Jednak wkrótce cała dolina stanęła w ogniu, bowiem obrońcy zawczasu wyścielili ją słomą i polali olejem. Podpalone wiechcie zmieniły się w wielki piec, w którym zginęło kilkanaście tysięcy janczarów|data=2016-08}}. Decydujące starcie odbyło się 21 i 22 lipca 1456. Hunyadyemu udało się opanować turecki obóz i zająć stanowiska artylerii. Co ważniejsze, w zamieszaniu został ranny sułtan. Na wieść o tym w szeregach tureckich wybuchła panika. Bitwa zamieniła się w rzeź. Na polu bitwy zostało 50 tys. ciał Turków, a dalsze 25 tys. zginęło z rąk bałkańskich chłopów{{fakt|data=2016-08}}. To świetne zwycięstwo, które odepchnęło Turków od granic Węgier, zostało okupione dotkliwymi stratami. Jedną z nich była śmierć Jánosa Hunyadyego na [[Dur brzuszny|tyfus]].
 
−
 
−
== Bitwa pod Belgradem (Nándorfehérvár) ==
 
−
[[Plik:Nándorfehérvári_csata_vázlata.jpg|thumb|left|Kolory:<br>zielony (Węgrzy)<br>pomarańczowy (Turcy)]]
 
−
([[4 lipca|4]]–[[22 lipca]] [[1456]]) – starcie zbrojne wojsk węgierskich dowodzonych przez [[János Hunyady|Jana Hunyadyego]] z wojskami [[Imperium Osmańskie|osmańskimi]] dowodzonymi przez [[Mehmed II Zdobywca|Mehmeda II]].
 
−
Jednym z przekazów na temat oblężenia jest dokument znany jako ''Pamiętnik Janczara'' dzieła Serba Konstantina Mihailovica, walczącego po stronie [[Turcja|Turków]]. Po przybyciu pod [[Belgrad]], broniony przez [[Mihály Szilágyi|Mihályego Szilágyiego]], sułtan [[Mehmed II Zdobywca|Mehmed II]] zwołał naradę, aby zastanowić się nad sposobem zdobycia miasta. Zdecydowano się na oblężenie. Turcy mieli ze sobą około 300 armat, z czego 22 dużego kalibru bombardy oblężnicze. Dwunastodniowe bombardowanie wyrządziło ogromne wyrwy w murach od strony lądu, nie spowodowało jednakże większych strat w ludziach, którzy w porę ostrzegani o bombardowaniu chronili się w bezpiecznym miejscu. W momencie, gdy mury Belgradu zaczęły przypominać gruzowisko, pojawiła się prowadzona przez [[János Hunyady|Jana Hunyadyego]] odsiecz, która przełamała turecką blokadę na [[Dunaj]]u. [[Węgry|Węgrzy]] wkroczyli wówczas do miasta przynosząc zaopatrzenie. Wtedy to nastąpił szturm [[Janczarzy|janczarów]], którzy wkroczyli do niższej części miasta. W trakcie plądrowania domów stali się oni jednak celem gwałtownego przeciwnatarcia, w wyniku którego Turcy zostali wyparci z zajętych pozycji. Następnego dnia [[Jan Kapistran]] poprowadził obrońców do natarcia na tureckie pozycje oblężnicze, powodując paniczną ucieczkę Turków. W walce ranny w udo został Mehmed, którego odciągnięto w porę z pola walki. Armia turecka rozpoczęła odwrót.
 
 
{{Podboje Turcji Osmańskiej}}
 
{{Podboje Turcji Osmańskiej}}
 
{{Wojny węgiersko-tureckie}}
 
{{Wojny węgiersko-tureckie}}
 +
|}
  
−
== Bibliografia ==
+
{{SORTUJ:Hunyadi, Janos}}
−
* Stephen Turnbull: ''Wojny złotego wieku. Od upadku Konstantynopola do wojny trzydziestoletniej'', Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007.
 
−
 
 
−
== Bibliografia ==
 
−
* ''Batalie i wodzowie wszech czasów'', dodatek [[Rzeczpospolita (gazeta)|Rzeczpospolitej]] z 1 lipca 2008.
 
−
 
 
−
{{Kontrola autorytatywna}}
 
−
 
 
−
 
 
−
{{SORTUJ:Hunyadi, János}}
 
  
−
[[Kategoria:Węgierscy wojskowi]]
+
[[Kategoria:Hunyadi]]
−
[[Kategoria:Uczestnicy wojny węgiersko-tureckiej 1444–1448]]
+
[[Kategoria:Ród]]
 
[[Kategoria:Regenci]]
 
[[Kategoria:Regenci]]
−
[[Kategoria:Bitwy Imperium Osmańskiego]]
 
−
[[Kategoria:Średniowieczne bitwy w historii Turcji]]
 
−
[[Kategoria:Średniowieczne bitwy w historii Węgier]]
 
−
[[Kategoria:Wydarzenia 1456|Bitwa pod Belgradem]]
 
−
[[Kategoria:Historia Belgradu]]
 
−
 
−
[[Kategoria:Banowie Chorwacji]]
 
−
[[Kategoria:Rody|Hunyadi]]
 
−
[[Kategoria:Ród Hunyadi]]
 
 
[[Kategoria:Seklerscy przywódcy]]
 
[[Kategoria:Seklerscy przywódcy]]
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIV wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy wojskowi]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIV wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1456]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1456]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 12:17, 15 sty 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1441-1446)
Współrządzący:
Újlaki V. Miklós 		Następca:
1. Kusalyi Jakcs Mihály
2. Kusalyi Jakcs László		 Bebek III. Imre
Poprzednik: Przywódca Seklerów
(1441-1446)
Współrządzący:
1. Losonci II. Dezső (tylko w 1441)
2. Bánfi István (tylko w 1441)
3. Újlaki V. Miklós 		Następca:
Bebek II. Imre Csáki Ferenc

Hunyadi János (pol. János (Jan) Hunyady / Janko Sibińanin, łac. Ioannes Corvinus, rum. Iancu de Hunedoara, srb. Сибињанин Јанко (Sibinjanin Janko), chor. Janko Hunjadi) (*. ok.1387 w Hunyady, obecnie Hunedoara w Rumunii, † 11 sierpnia 1456 w Zemunie, dziś część Belgradu) – magnat węgierski, dowódca wojsk węgierskich, wojewoda siedmiogrodzki, węgierski bohater narodowy, pogromca Turków w bitwie pod Belgradem zwany przez nich Przeklętym Jankiem. W latach 1416–1456 gubernator Węgier, a w okresie 1446–1453 regent Węgier.

Pochodzenie i rodzina

János urodził się w rodzinie szlacheckiej ok. 1387 r. (według niektórych źródeł w 1400 r.) jako syn Vojka (Voyka, Vajka lub Voicu), syna Serba (Sorba lub Serbe). Jego matką była Erzsébet (Elżbieta) Morzsinay (Elisabeta Mărgean z Cinciș), szlachcianka z Hunyady, pochodząca ze znaczącej rodziny Morzsinay.

Jego żoną była Erzsébet (Elżbieta) Szilágyi, pochodząca ze znaczącej rodziny szlacheckiej Szilágy (ich nazwisko pochodziło od nazwy hrabstwa, obecnie nazywanego Sălaj). János i Elżbieta mieli dwóch synów: Władysława i Macieja Korwina.

Na dworze Hunyadego wychował się Stefan Zápolya, mąż Jadwigi Piastówny, założyciel rodu władców Siedmiogrodu związanego później z Polską. Nauczycielem jego synów był Grzegorz z Sanoka. Dopomógł uzyskać tron Władysławowi III.

Kariera wojskowa

János brał udział w wojnach husyckich w 1420 r. Opanował chaos, który nastał na Węgrzech po przegranej bitwie pod Warną i śmierci Władysława Warneńczyka w 1444 r. Został pokonany przez Turków w drugiej bitwie na Kosowym Polu w 1448 r. Wykupiony z niewoli w 1456 r. odparł natarcie tureckie na Belgrad broniony przez brata jego żony, Michała Szilágyiego. Tam też zmarł w wyniku zarazy. Został pochowany w katedrze w Alba Iulia (Gyulafehérvár) obok swojego starszego brata. Do dziś jest uważany za bohatera Węgier, dającego przykład walki o niepodległość państwa.

János Hunyady był poważany i ceniony w średniowieczu jako genialny strateg.potrzebne źródło W pełni zasłużył sobie na swą sławę w czasie oblężenia Belgradu. Gdy król Węgier wraz z magnatami zostawili kraj na pewną klęskę wobec wielkiej przewagi armii tureckiej liczącej ok. 150 tys. ludzi, János Hunyady, posiadając jedynie elitarne oddziały jazdy utrzymywane z własnej kiesy, powołał pod broń mieszczan i chłopów stawiając w gotowości bojowej ok. 50–60 tys. ludzi. Śmiałym atakiem zniszczył blokującą Belgrad flotę turecką na Dunaju i przedarł się do miasta. Sułtan turecki Mehmed II Zdobywca rozkazał do skutku prowadzić ciągły ostrzał miasta. Podczas jednego ze szturmów doborowa piechota turecka – janczarzy – pokonała fortyfikacje i wtargnęła do doliny rozdzielającej Belgrad na dwie części. Jednak wkrótce cała dolina stanęła w ogniu, bowiem obrońcy zawczasu wyścielili ją słomą i polali olejem. Podpalone wiechcie zmieniły się w wielki piec, w którym zginęło kilkanaście tysięcy janczarówpotrzebne źródło. Decydujące starcie odbyło się 21 i 22 lipca 1456. Hunyadyemu udało się opanować turecki obóz i zająć stanowiska artylerii. Co ważniejsze, w zamieszaniu został ranny sułtan. Na wieść o tym w szeregach tureckich wybuchła panika. Bitwa zamieniła się w rzeź. Na polu bitwy zostało 50 tys. ciał Turków, a dalsze 25 tys. zginęło z rąk bałkańskich chłopówpotrzebne źródło. To świetne zwycięstwo, które odepchnęło Turków od granic Węgier, zostało okupione dotkliwymi stratami. Jedną z nich była śmierć Jánosa Hunyadyego na tyfus.

Bitwa pod Belgradem (Nándorfehérvár)

Kolory:
zielony (Węgrzy)
pomarańczowy (Turcy)

(4–22 lipca 1456) – starcie zbrojne wojsk węgierskich dowodzonych przez Jana Hunyadyego z wojskami osmańskimi dowodzonymi przez Mehmeda II. Jednym z przekazów na temat oblężenia jest dokument znany jako Pamiętnik Janczara dzieła Serba Konstantina Mihailovica, walczącego po stronie Turków. Po przybyciu pod Belgrad, broniony przez Mihályego Szilágyiego, sułtan Mehmed II zwołał naradę, aby zastanowić się nad sposobem zdobycia miasta. Zdecydowano się na oblężenie. Turcy mieli ze sobą około 300 armat, z czego 22 dużego kalibru bombardy oblężnicze. Dwunastodniowe bombardowanie wyrządziło ogromne wyrwy w murach od strony lądu, nie spowodowało jednakże większych strat w ludziach, którzy w porę ostrzegani o bombardowaniu chronili się w bezpiecznym miejscu. W momencie, gdy mury Belgradu zaczęły przypominać gruzowisko, pojawiła się prowadzona przez Jana Hunyadyego odsiecz, która przełamała turecką blokadę na Dunaju. Węgrzy wkroczyli wówczas do miasta przynosząc zaopatrzenie. Wtedy to nastąpił szturm janczarów, którzy wkroczyli do niższej części miasta. W trakcie plądrowania domów stali się oni jednak celem gwałtownego przeciwnatarcia, w wyniku którego Turcy zostali wyparci z zajętych pozycji. Następnego dnia Jan Kapistran poprowadził obrońców do natarcia na tureckie pozycje oblężnicze, powodując paniczną ucieczkę Turków. W walce ranny w udo został Mehmed, którego odciągnięto w porę z pola walki. Armia turecka rozpoczęła odwrót.

Bibliografia

  • Stephen Turnbull: Wojny złotego wieku. Od upadku Konstantynopola do wojny trzydziestoletniej, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2007.
  • Batalie i wodzowie wszech czasów, dodatek Rzeczpospolitej z 1 lipca 2008.

Hunyadi János (węg.)
Jan Hunyady (pol.)
Janko Sibińanin (pol.)
Ioannes Corvinus (łac.)
Iancu de Hunedoara (rum.)
Сибињанин Јанко/Sibinjanin Janko (serb.)
Janko Hunjadi (chor.)

— Wojewoda Siedmiogrodu
Przywódca Seklerów
regent Królestwa Węgier		 —
Plik:Iancu Hunedoara.jpg
Herb Jánosa Hunyadyego
Herb Jánosa Hunyadyego
Autograf Jánosa Hunyadyego
Autograf Jánosa Hunyadyego
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1441
do 1446
Poprzednik Kusalyi Jakcs Mihály
Kusalyi Jakcs László
Następca Bebek III. Imre
Przywódca Seklerów
Okres od 1441
do 1446
Poprzednik Bebek II. Imre
Następca Csáki Ferenc
regent Królestwa Węgier
Okres od 1446
do 1453
Dane biograficzne
Ród Hunyadi
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Chorwacji
w unii personalnej
z Królestwem Węgier
Urodziny ok.1387
Miejsce Vajdahunyad
Śmierć 11 sierpnia 1456
Miejsce Zemun
Przyczyna zaraza
Ojciec Vojk
Matka Morzsinay Erzsébet
Żona Szilágyi Erzsébet / Elżbieta
Dzieci Władysław
Mátyás (Maciej Korwin) 16px
Sukcesy Bitwa pod Warną
Bitwa na Kosowym Polu
Bitwa pod Nagyszeben
Bitwa pod Kunowicą
Multimedia w Wikimedia Commons
Podboje Turcji Osmańskiej

 ♦  Didymotyka  ♦  Bitwa pod Adrianopolem (1365)  ♦  Marica  ♦  Dubravnica  ♦  Bileća  ♦  Plocznik  ♦  Kosowe Pole (1389)  ♦  Rowina  ♦  Tyrnowo (1393)  ♦  Bitwa pod Nikopolis (1396)  ♦  Ankara  ♦  Powstanie w Bułgarii (1403)  ♦  Gallipoli  ♦  Siedmiogród (1438)  ♦  Jałomica (1442)  ♦  Zlatica (1443)  ♦  Warna (1444)  ♦  Kosowe Pole (1448)  ♦  Albulena (1457)  ♦  Serbia (1458)  ♦  Konstantynopol  ♦  Belgrad  ♦  Târgovişte (1462)  ♦  Kruja (1466)  ♦  Başkent  ♦  Vaslui (1475)  ♦  Valea Albă (1476)  ♦  Chlebowe Pole  ♦  Krbavsko Polje  ♦  Sapienza  ♦  Czałdyran  ♦  Mardż Dabik  ♦  Ar-Rajdanijja  ♦  Rodos –  ♦  Oblężenie Ostrovicy (1523)  ♦  Mohacz  ♦  Wiedeń (1529)

Plik:Hungary Arms.svg Wojny węgiersko-tureckie 20px

Nikopolis (1396)  ♦  Oblężenie Belgradu (1440)  ♦  Jałomica (1442)  ♦  Sybin (1442)  ♦  Bitwa pod Zlaticą (1443)  ♦  Nisz (1443)  ♦  Bitwa pod Kunowicą (1444)  ♦  Kosowe Pole (1448)  ♦  Bitwa pod Kruševac (1454)  ♦  Bitwa pod Belgradem (1456)  ♦  Vaslui (1475)  ♦  Šabac (1476)  ♦  Bitwa na Chlebowym Polu (1479)  ♦  Bitwa w wawozie Vrpilam (1491)  ♦  Krbavsko Polje (1493)  ♦  Bitwa pod Dubicą (1513)  ♦  Oblężenie Zimony (1521)  ♦  Oblężenie Szabács (1521)  ♦  Upadek Belgradu (1521)  ♦  Oblężenie Ostrovicy (1523)  ♦  Upadek Petrovaradina (1526)  ♦  Bitwa pod Mohaczem (1526)  ♦  Bitwa pod Pusztamarót (1526)  ♦  Güns (1532)  ♦  Eger (1552)  ♦  Szigetvár (1566)  ♦  Calugareni (1595)

Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Hunyadi_János&oldid=47275”