Bitwa pod Rozhanovcami: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | [[Kategoria:0]] | |
| − | {| | + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] |
| − | |- | + | {{Uwaga polska| |
| + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Rozhanovcami | ||
| + | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bitwa_pod_Rozhanovcami&action=history | ||
| + | |nota = polski | ||
| + | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
| + | |||
| + | '''Bitwa pod Rozhanovcami''' (dawniej też: bitwa pod Rozgoniem) – jedna z ważniejszych bitew w historii średniowiecznych [[Królestwo Węgier|Węgier]]. Miała miejsce 15 czerwca 1312 r. pomiędzy siłami króla [[Karol Robert|Karola Roberta]] z dynastii [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenów]], wspieranego przez oddziały [[Niemcy karpaccy|spiskich Sasów]], [[Zakon Maltański|joannitów]] i mieszczan z [[Koszyce|Koszyc]] a połączonymi wojskami możnowładców z rodu [[Aba (ród)|Aba]] i oddziałami [[Mateusz Czak|Mateusza Czaka]] o kontrolę nad północno-wschodnimi rejonami Królestwa Węgier (obecnie wschodnia [[Słowacja]]). | ||
| + | |||
| + | == Tło historyczne == | ||
| + | Z chwilą śmierci [[Andrzej III|Andrzeja III]] i zakończenia rządów dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, [[Przemyślidzi|Przemyślidów]] i [[Wittelsbachowie|Wittelsbachów]]. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z [[Wacław III|Wacławem III]] czeskim i [[Otton III Bawarski|Ottonem III]] bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w [[Székesfehérvár]] na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy. | ||
| + | |||
| + | Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) [[Mateusz Czak|Mateusz Csák]], posiadający siedzibę na zamku w [[Trenczyn]]ie i tytułujący się ''Panem [[Wag]]u i [[Tatry|Tatr]]''. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim [[Amadej Aba]] kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem<ref>Arkadiusz Wasielewski [https://books.google.pl/books?id=w5LO9DMNugkC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Bitwa+pod+Rozhanovcami&source=bl&ots=AHwfUgH5U9&sig=SMgpQJJ6m01fCJTtYP8lej6IPAQ&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj8hLSticLaAhVI6CwKHUDSAUcQ6AEISjAD#v=onepage&q=Bitwa%20pod%20Rozhanovcami&f=false Zamki i zamczyska Słowacji], str. 24-25</ref>; z kolei Csák zaatakował Budę<ref>[https://anzdoc.com/magyar-kiralyok-knyve151716447081974.html MAGYAR KIRÁLYOK KÖNYVE] (węg.)</ref>. Aba natomiast wdał się w konflikt z wolnymi miastami królewskimi, którym usiłował narzucić swoją władzę, w wyniku czego zginął w [[Koszyce|Koszycach]] z rąk tamtejszych mieszczan. Jego wzięci do niewoli synowie przystali wpierw na warunki królewskie, ale po uwolnieniu ponownie sprzymierzyli się z Csákiem. | ||
| + | |||
| + | Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na [[Koszyce]], rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą. | ||
| + | |||
| + | == Bitwa == | ||
| + | Do bitwy pomiędzy obiema armiami doszło niedaleko rzeki [[Torysa (rzeka)|Torysa]] w pobliżu miejscowości [[Rozhanovce]] (węg. ''Rozgony'', pol. ''Rozgoń''), położonej na wschód od Koszyc. Bitwa ta uważana jest za punkt zwrotny toczącej się wówczas wojny domowej<ref>Arkadiusz Wasielewski [https://books.google.pl/books?id=w5LO9DMNugkC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Bitwa+pod+Rozhanovcami&source=bl&ots=AHwfUgH5U9&sig=SMgpQJJ6m01fCJTtYP8lej6IPAQ&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj8hLSticLaAhVI6CwKHUDSAUcQ6AEISjAD#v=onepage&q=Bitwa%20pod%20Rozhanovcami&f=false Zamki i zamczyska Słowacji], str. 24-25</ref>. Armia Czaka przerwała oblężenie, podejmując marsz na wschód i zatrzymując się u stoku pobliskich wzgórz. W tej sytuacji siły królewskie zmuszone zostały do zajęcia mocno niekorzystnej pozycji w dolinie. Wojska Aby, którymi dowodził Demeter Balassy<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>, uderzyły na armię królewską rozpoczynając krwawą walkę, która pochłonęła wielu rycerzy po obu stronach, przy czym większe straty odniosły wojska królewskie. Król straciwszy własny sztandar kontynuował walkę pod sztandarem joannitów<ref>[https://www.cassovia.sk/historiakosice/ Bitka pri Košiciach (zvaná pri Rozhanovciach) r. 1312] (sk.)</ref>. W decydującym momencie szalę zwycięstwa na stronę królewską przechyliły posiłki Sasów spiskich i mieszkańców Koszyc, którzy włączyli się do walki. Armia Aby została pokonana i zmuszona do odwrotu. | ||
| + | |||
| + | W trakcie bitwy śmierć poniosło wielu członków rodu Aba, m in. synowie Amadeja Dawid i Dominik<ref>[http://www.genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=35&t=15500 Aba Amadej]</ref>. Pobita armia Mateusza Czaka nie była już w stanie przeprowadzić większych akcji przeciwko królowi<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Mimo to Mateusz utrzymał własną prowincję, która została zajęta dopiero po jego śmierci w roku 1321<ref>Arkadiusz Wasielewski [https://books.google.pl/books?id=w5LO9DMNugkC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=Bitwa+pod+Rozhanovcami&source=bl&ots=AHwfUgH5U9&sig=SMgpQJJ6m01fCJTtYP8lej6IPAQ&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwj8hLSticLaAhVI6CwKHUDSAUcQ6AEISjAD#v=onepage&q=Bitwa%20pod%20Rozhanovcami&f=false Zamki i zamczyska Słowacji], str. 24-25</ref>. W kolejnych latach nastąpił kres władzy oligarchów węgierskich. | ||
| + | |||
| + | Wdzięczny za udzieloną pomoc Karol Robert nadał spiskim miastom szereg przywilejów, m.in. prawo składu dla [[Lewocza|Lewoczy]] (1321)<ref>''Stary Sącz i Lewocza. Karpackie miasteczka z klimatem'', str. 99, 126</ref>. | ||
| + | |||
| + | == Bibliografia == | ||
| + | * Warfare in Fourteenth Century Hungary, from the Chronica de Gestis Hungarorum (en) | ||
| + | * Dušan Kováč ''et al.'': Kronika Slovenska 1. Fortuna Print, Bratislava 1998. ISBN 80-7153-174-X. | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| | | | ||
{{Wojna infobox | {{Wojna infobox | ||
| Linia 8: | Linia 42: | ||
|konflikt = | |konflikt = | ||
|grafika = Rozgonyi csata KK.jpg | |grafika = Rozgonyi csata KK.jpg | ||
| − | |opis grafiki = Bitwa pod Rozhanovcami | + | |opis grafiki = Bitwa pod Rozhanovcami – [[Kronika Ilustrowana]] |
|czas = [[15 czerwca]] [[1312]] | |czas = [[15 czerwca]] [[1312]] | ||
|miejsce = [[Rozhanovce]] obecnie [[Słowacja]] | |miejsce = [[Rozhanovce]] obecnie [[Słowacja]] | ||
| Linia 18: | Linia 52: | ||
|dowódca1 = [[Karol Robert]] | |dowódca1 = [[Karol Robert]] | ||
|dowódca2 = [[Mateusz Czak]] | |dowódca2 = [[Mateusz Czak]] | ||
| + | |jednostki1 = | ||
| + | |jednostki2 = | ||
|siły1 = nieznane | |siły1 = nieznane | ||
|siły2 = nieznane | |siły2 = nieznane | ||
|straty1 = nieznane | |straty1 = nieznane | ||
|straty2 = nieznane | |straty2 = nieznane | ||
| + | |lokalizacja = | ||
| + | |mapa = | ||
| + | |opis mapy = | ||
|kod mapy = | |kod mapy = | ||
|współrzędne = | |współrzędne = | ||
| Linia 27: | Linia 66: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| + | [[Kategoria:Bitwy]] | ||
[[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]] | [[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Bitwy wojen domowych]] |
Aktualna wersja na dzień 12:20, 15 sty 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Bitwa pod Rozhanovcami (dawniej też: bitwa pod Rozgoniem) – jedna z ważniejszych bitew w historii średniowiecznych Węgier. Miała miejsce 15 czerwca 1312 r. pomiędzy siłami króla Karola Roberta z dynastii Andegawenów, wspieranego przez oddziały spiskich Sasów, joannitów i mieszczan z Koszyc a połączonymi wojskami możnowładców z rodu Aba i oddziałami Mateusza Czaka o kontrolę nad północno-wschodnimi rejonami Królestwa Węgier (obecnie wschodnia Słowacja). Spis treściTło historyczneZ chwilą śmierci Andrzeja III i zakończenia rządów dynastii Arpadów w roku 1301, tron węgierski stał się przedmiotem sporu pomiędzy dynastiami Andegawenów, Przemyślidów i Wittelsbachów. W roku 1310, po zwycięskim zakończeniu konfliktów o koronę z Wacławem III czeskim i Ottonem III bawarski, Karol Robert został ostatecznie ukoronowany w Székesfehérvár na króla Węgier. Jak się jednak okazało, nowy król kontrolował tylko część Węgier, bowiem pozostałą część kontrolowali węgierscy możnowładcy. Głównym przeciwnikiem Karola stał się w tej chwili był palatyn (od 1296) Mateusz Csák, posiadający siedzibę na zamku w Trenczynie i tytułujący się Panem Wagu i Tatr. W okresie największego powodzenia Csák kontrolował 14 komitatów, ponad 50 zamków i 500 miast i wsi. Sprzymierzony z nim Amadej Aba kontrolował dzisiejsze północno-wschodnie Węgry i wschodnią Słowację. Oboje nie uznali koronacji królewskiej i nie złożyli należnego hołdu, w związku z czym Karol Robert wysłał przeciwko Csákowi wyprawę zbrojną, która skończyła się niepowodzeniem[1]; z kolei Csák zaatakował Budę[2]. Aba natomiast wdał się w konflikt z wolnymi miastami królewskimi, którym usiłował narzucić swoją władzę, w wyniku czego zginął w Koszycach z rąk tamtejszych mieszczan. Jego wzięci do niewoli synowie przystali wpierw na warunki królewskie, ale po uwolnieniu ponownie sprzymierzyli się z Csákiem. Wkrótce potem armia Mateusza Csáka w liczbie 1700 żołnierzy pomaszerowała na Koszyce, rozpoczynając oblężenie miasta. Żołnierze chcieli pomścić śmierć Amadeja Aby, który rok wcześniej zginął z rąk mieszkańców Koszyc. Na wieść o oblężeniu Koszyc król ze swoją armią pośpieszył oblężonym z pomocą. BitwaDo bitwy pomiędzy obiema armiami doszło niedaleko rzeki Torysa w pobliżu miejscowości Rozhanovce (węg. Rozgony, pol. Rozgoń), położonej na wschód od Koszyc. Bitwa ta uważana jest za punkt zwrotny toczącej się wówczas wojny domowej[3]. Armia Czaka przerwała oblężenie, podejmując marsz na wschód i zatrzymując się u stoku pobliskich wzgórz. W tej sytuacji siły królewskie zmuszone zostały do zajęcia mocno niekorzystnej pozycji w dolinie. Wojska Aby, którymi dowodził Demeter Balassypotrzebne źródło, uderzyły na armię królewską rozpoczynając krwawą walkę, która pochłonęła wielu rycerzy po obu stronach, przy czym większe straty odniosły wojska królewskie. Król straciwszy własny sztandar kontynuował walkę pod sztandarem joannitów[4]. W decydującym momencie szalę zwycięstwa na stronę królewską przechyliły posiłki Sasów spiskich i mieszkańców Koszyc, którzy włączyli się do walki. Armia Aby została pokonana i zmuszona do odwrotu. W trakcie bitwy śmierć poniosło wielu członków rodu Aba, m in. synowie Amadeja Dawid i Dominik[5]. Pobita armia Mateusza Czaka nie była już w stanie przeprowadzić większych akcji przeciwko królowipotrzebne źródło. Mimo to Mateusz utrzymał własną prowincję, która została zajęta dopiero po jego śmierci w roku 1321[6]. W kolejnych latach nastąpił kres władzy oligarchów węgierskich. Wdzięczny za udzieloną pomoc Karol Robert nadał spiskim miastom szereg przywilejów, m.in. prawo składu dla Lewoczy (1321)[7]. Bibliografia
Przypisy
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
