Dukátus: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 3 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 35: Linia 35:
 
W czasie tworzenia organizacji państwowej terytorium Kabarów, z ośrodkami w Bihar i Nitra, skupiało się na ''dukatusie'' terytorialnym około jednej trzeciej kraju. Zwykle nie był jednym panem, a następca tronu nie zawsze wybierał tę samą rolę.<ref name=Györffy3/>
 
W czasie tworzenia organizacji państwowej terytorium Kabarów, z ośrodkami w Bihar i Nitra, skupiało się na ''dukatusie'' terytorialnym około jednej trzeciej kraju. Zwykle nie był jednym panem, a następca tronu nie zawsze wybierał tę samą rolę.<ref name=Györffy3/>
  
Za panowania Gejzy, najpierw [[Mihály]], a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny ''dukátus'' Nitry i odziedziczył trzeci ''dukátus'' po swoim ojcu, księstwo [[Somogyi hercegség|Somogii.<ref>Györffy György. 9 / István trónjának biztosítása és Koppány lázadása. [''Zabezpieczenie tronu Stefana i buntu Koppányego''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
+
Za panowania Gejzy, najpierw [[Mihály]], a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny ''dukátus'' Nitry i odziedziczył trzeci ''dukátus'' po swoim ojcu, księstwo [[Somogyi hercegség|Somogii]].<ref>Györffy György. 9 / István trónjának biztosítása és Koppány lázadása. [''Zabezpieczenie tronu Stefana i buntu Koppányego''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
  
 
Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić ''dukátusu'' Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.<ref>Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [''Porządek wewnętrzny Gézy''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
 
Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić ''dukátusu'' Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.<ref>Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [''Porządek wewnętrzny Gézy''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
  
Krótko po śmierci księcia [[Szent Imre|Stefana]], [[Vazul]] był właścicielem Nitry<ref>Györffy György. 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. [''Książę Stefana - Sukcesja - Śmierć Stefana''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>, a następnie przywódcy rodów niebędący Arpadami zostali wyznaczeni do kierowania ''dukátusami''. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma.<ref>Györffy György. 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. [[''Organizacja komitatowa w świetle instytucji europejskich''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
+
Krótko po śmierci księcia [[Szent Imre|Stefana]], [[Vazul]] był właścicielem Nitry<ref>Györffy György. 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. [''Książę Stefana Sukcesja Śmierć Stefana''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>, a następnie przywódcy rodów niebędący Arpadami zostali wyznaczeni do kierowania ''dukátusami''. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma.<ref>Györffy György. 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. [[''Organizacja komitatowa w świetle instytucji europejskich''], ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.</ref>
  
 
  <small><small><small><small>[[Szent Imre|Imre herceg]] halála után rövid ideig [[Vazul]] birtokolta Nyitrát,<ref name="Györffy:István:27.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> majd nem [[Árpád-ház]]i vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett [[Orci dux]] szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.<ref name="Györffy:István:16.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> </small></small></small></small>
 
  <small><small><small><small>[[Szent Imre|Imre herceg]] halála után rövid ideig [[Vazul]] birtokolta Nyitrát,<ref name="Györffy:István:27.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> majd nem [[Árpád-ház]]i vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett [[Orci dux]] szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.<ref name="Györffy:István:16.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> </small></small></small></small>
Linia 49: Linia 49:
 
== Późniejsze księstwa ==
 
== Późniejsze księstwa ==
  
Inna forma „księstwa”, w której prowincja z odrębnym rządem: [[Siedmiogród]], [[Slawonia]], [[Chorwacja]], [[Dalmacja]], [[Bośnia]], [[Maczwa]], [[Hum]] (Hercegowina), [[Szepes]] i [[Sáros]] – została podniesiona do rangi księcia, pochodzącego z dynastii lub szlachty , czy też z prawdziwym wojewodą, który w tym ostatnim przypadku rządził zamiast lub nad wojewodą lub banem. Te tytuły książęce były przypadkowe, a nie trwałe.<ref name=Gyula/>
+
Inna forma „księstwa”, w której prowincja z odrębnym rządem: [[Siedmiogród]], [[Slawonia]], [[Chorwacja]], [[Dalmacja]], [[Bośnia]], [[Maczwa]], [[Zahumle]] (Hercegowina), [[Szepes]] i [[Sáros]] – została podniesiona do rangi księcia, pochodzącego z dynastii lub szlachty , czy też z prawdziwym wojewodą, który w tym ostatnim przypadku rządził zamiast lub nad wojewodą lub banem. Te tytuły książęce były przypadkowe, a nie trwałe.<ref name=Gyula/>
  
 
== ''Młodsze królestwo'' ==
 
== ''Młodsze królestwo'' ==
Linia 62: Linia 62:
 
* MTF: ''Magyar történelmi fogalomtár''. Szerk. Bán Péter. Budapest: Gondolat. 1989. ISBN 963 05 6722 9
 
* MTF: ''Magyar történelmi fogalomtár''. Szerk. Bán Péter. Budapest: Gondolat. 1989. ISBN 963 05 6722 9
 
*[http://lexikon.katolikus.hu/D/dukátus.html Katolikus lexikon]
 
*[http://lexikon.katolikus.hu/D/dukátus.html Katolikus lexikon]
 +
 +
{{SORTUJ: Arpadowie Dukátus}}
  
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 
[[Kategoria:Historia Węgier]]
[[Kategoria:Arpdowie]]
+
[[Kategoria:Arpadowie]]
 
[[Kategoria:Dynastie]]
 
[[Kategoria:Dynastie]]

Aktualna wersja na dzień 12:25, 15 sty 2021

Dukátus (ducatus utworzony z łacińskiego dux „książę, wódz”, „księstwo, dowództwo, kwatera główna”) [1] Obszar pod panowaniem następcy tronu na Węgrzech od podboju do około 1110 r. Instytucja ta wywodzi się ze starej tureckiej tradycji, zgodnie z którą następca tronu stał na czele ludów, które wstąpiły do ​​sojuszu plemiennego, pełniąc zwykle funkcję przyczółka, posterunku, straży granicznej. Na Węgrzech ludy te – Kabarowie, Pieczyngowie, Seklerzy itd. – został więc osadzony wzdłuż granic, a także tutaj znajdują się nieciągłe obszary dukátusów.[2] Imię księcia (dux) we wczesnej epoce Arpadów było úr[3], podczas gdy książę był nagyúr.[4] Współczesna nazwa terytorium księcia brzmi odpowiednio uruszág, ország[1], który w ludowej i literackiej nazwie Somogyország przetrwał do czasów współczesnych.

Historia stepu

Według greckiego cesarza Konstantyna, który około 948 r. spotkał się z harką Bulcsú. Pisał on o węgierskiej delegacji z około 948 r., Arpada, najstarszy syn księcia, następca tronu Levente, rządził trzema przyłączonymi plemionami Chazarów (lub Kabarów) w 895 roku.[2]

Terytoria dukátusów na Węgrzech

Plik:Összesített térkép a magyar törzsekről.jpg
Osady noszące pospolite nazwy Węgrów i ludów wchłoniętych znajdują się głównie na obszarach chronionych książąt, dukátusów i przygranicznych.

Obszar osadniczy Kabarów na Węgrzech w dolinie Wagu Nitra i Garam, w komitacie Bihar – który obejmuje Nyírség oprócz obszaru późniejszego powiatu Bihor – od Fehér-Körös na południu do Cisy na południu. Oprócz Al-Danube na południu, obszar od Cisy do Karas, obszar późniejszego komitatów: Keve i Krassó należał do czarnych Węgrów.[2] Te trzy obszary tworzyły terytorium rządowe następcy tronu, do którego dołączyły Somogyország w czasach Koppányego i Somogy, które rozciągały się za Drawą do Sawy. Jednak według Gyuli Kristó podział terytorialny ustalono po raz pierwszy tylko między Andrzejem I. i Belą I.[5]

Anonymus nie wie o Levente, według niego spadkobiercą tronu Arpada był Zolta, a jego domeną był zamieszkały przez „Chazarów” Bihar, panami dukátusa w Nitrze zostali synowie Üllő, drugiego syna Arpada.[2]

Imię Tarhacsi jest zachowane nad Dunajem przez toponim w komitacie Krassó, co w przeciwnym razie oznacza „czarną wodę” po turecku.[6]

Képes Krónika wspomina Tar Zerinda, ojca Koppány, jako pana dukátusu – którego pamięć zachowała nazwa wsi Zerind w Aradzie[2]. Po śmierci Tara Zerinda Gejza został dukatem Biharu, skąd mógł uczestniczyć w sojuszu węgiersko-rusińsko-bułgarskim przeciwko Bizancjum.[4]

W czasie tworzenia organizacji państwowej terytorium Kabarów, z ośrodkami w Bihar i Nitra, skupiało się na dukatusie terytorialnym około jednej trzeciej kraju. Zwykle nie był jednym panem, a następca tronu nie zawsze wybierał tę samą rolę.[2]

Za panowania Gejzy, najpierw Mihály, a następnie po jego śmierci, z naruszeniem zasady starszeństwa, István otrzymał lukratywny dukátus Nitry i odziedziczył trzeci dukátus po swoim ojcu, księstwo Somogii.[7]

Ze względu na swoją znaczną siłę militarną Gejza mógł nie wypuścić dukátusu Bihar ze swej ręki podczas swojego panowania.[8]

Krótko po śmierci księcia Stefana, Vazul był właścicielem Nitry[9], a następnie przywódcy rodów niebędący Arpadami zostali wyznaczeni do kierowania dukátusami. Oprócz Csaba ispán, Hont, Pázmány, Orci dux jest uwzględniony w statucie Pannonhalma.[10]

Imre herceg halála után rövid ideig Vazul birtokolta Nyitrát,[11] majd nem Árpád-házi vezetőket is állítottak a dukátusok élére. Csaba ispán, Hont, Pázmány mellett Orci dux szerepel a pannonhalmi alapítólevélben.[12] 

Po ukształtowaniu się królewskiego systemu komitatów i sieci dóbr dworskich nastąpiło nałożenie się systemu dworów i hrabstw królewskich i książęcych. W hrabstwach królewskich istniały również dobra dworskie książęce i dworskie w hrabstwach książęcych, co można odczytać również z praw Kolomana[3].

Andrzej I, gdy poprosił, to Bela I dał mu około 1048 roku 1/3 kraju z prawem bicia pieniędzy jako dukátus. Ponieważ Nitra i Bihar z pewnością należały do ​​niego, jego skądinąd nieznany obszar leżał w co najmniej dwóch większych skupiskach.[13] Po Beli właścicielem dukátusa byli: Gejza I, Władysław I, książę Lampert (?) i książę Álmos. Dukátus stał się źródłem partyjnych bitew w rękach kilku książąt, właściwie nie tylko w przypadku Włądysława I., więc Koloman Uczony zniósł go w 1107 r. Władysław II ponownie odnowił stary typ dukátus, który otrzymał jego brat Stefa IV.[5]

Późniejsze księstwa

Inna forma „księstwa”, w której prowincja z odrębnym rządem: Siedmiogród, Slawonia, Chorwacja, Dalmacja, Bośnia, Maczwa, Zahumle (Hercegowina), Szepes i Sáros – została podniesiona do rangi księcia, pochodzącego z dynastii lub szlachty , czy też z prawdziwym wojewodą, który w tym ostatnim przypadku rządził zamiast lub nad wojewodą lub banem. Te tytuły książęce były przypadkowe, a nie trwałe.[5]

Młodsze królestwo

Formą podziału władzy w XIII wieku była instytucja młodszego królestwa. Oznaczało to separację terytorialną, ale różniło się znacznie od instytucji dawnego dukátusa, gdyż oznaczało pełną władzę królewską z pełnym samorządem (palatynem itp.), Prawem do darowizn i pieniędzy menniczych. Kraj nie był formalnie podzielony, młodszy król (rex junior) przyjął panowanie króla (rex senior), a kiedy odziedziczył tron, młodsze królestwo natychmiast przestało istnieć.[14]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Györffy György. Irodalom / Tudománytörténeti visszapillantás., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Györffy György. 3 / Honfoglalás és megtelepedés. [Podbój i osadnictwo], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  3. 3,0 3,1 Györffy György. 17 / Udvar és udvari szervezet. [Sąd i organizacja sądów], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  4. 4,0 4,1 Györffy György. 6 / A nyugati térítés kezdetei.[Początki zachodniej konwersji], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  5. 5,0 5,1 5,2 wyd.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest, str. 662. (1994). ISBN 963-05-6722-9.
  6. Györffy György. 13 / Központosító harcok., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  7. Györffy György. 9 / István trónjának biztosítása és Koppány lázadása. [Zabezpieczenie tronu Stefana i buntu Koppányego], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  8. Györffy György. 8 / Géza belső rendje. [Porządek wewnętrzny Gézy], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  9. Györffy György. 27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála. [Książę Stefana – Sukcesja – Śmierć Stefana], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  10. Györffy György. 16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében. [[Organizacja komitatowa w świetle instytucji europejskich], István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
  11. Györffy György. "27 / Imre herceg – Trónutódlás – István halála.". István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2. 
  12. Györffy György. "16 / Vármegyeszervezés az európai intézmények tükrében.". István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2. 
  13. MEK: Encyclopaedia Humana Hungarica 02.
  14. Magyar történelmi fogalomtár. Wyd. Bán Péter. Budapest: Gondolat. 1989. str. 204, 280-281. ISBN 963-05-672-9.

Źródła

  • KMTL: Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. ISBN 963 05 6722 9
  • MTF: Magyar történelmi fogalomtár. Szerk. Bán Péter. Budapest: Gondolat. 1989. ISBN 963 05 6722 9
  • Katolikus lexikon