Ernuszt (ród): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 22 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1r]]
+
[[Kategoria:0r]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
Linia 21: Linia 21:
 
  |
 
  |
  
'''Ernuszt''', także '''Ernusth ''de Csáktornya''''' (pol. ''Ernust'', chor. ''Ernušti'' lub ''Ernušti Čakovečki'', ''Ernust od Čakovca''), węgierska rodzina szlachecka, wywodzącą się z bogatej rodziny żydowskiej<ref>Vladimir Kalšan (2006, s. 7)</ref><ref>{(po chorwacku) Podravina (časopis za multidisciplinarna istraživanja): Borislav Grgin: ''Odnos središnje vlasti i grada Koprivnice za vladavine ugarsko-hrvatskog kralja Matijaša Korvina (1458. – 1490.)'': broj 3: stranica 128: Koprivnica, lipanj 2003.
+
'''Ernuszt''', także '''Ernusth ''de Csáktornya''''' (pol. ''Ernust'', chor. ''Ernušti'' lub ''Ernušti Čakovečki'', ''Ernust od Čakovca''), węgierska rodzina szlachecka, wywodzącą się z bogatej rodziny żydowskiej<ref>Vladimir Kalšan (2006), str. 7.</ref><ref>Podravina (časopis za multidisciplinarna istraživanja): Borislav Grgin: ''Odnos središnje vlasti i grada Koprivnice za vladavine ugarsko-hrvatskog kralja Matijaša Korvina (1458. – 1490.)'': broj 3: str. 128: Koprivnica, lipanj 2003.
{{quote|text=Plemićka obitelj Ernuszt (Ernušt) bila je židovskog podrijetla, a došli su u Ugarsku iz Švedske ili Austrije. U drugoj polovici 15. i prvoj polovici 16. stoljeća uživali su posjede u Ugarskoj i srednjovjekovnoj Slavoniji. Prvi iz obitelji Ernuszt koji se doselio u Ugarsku sredinom 15. stoljeća i tamo se pokrstio bio je kasniji slavonski ban Ivan.|sign=Borislav Grgin|source=Podravina}}</ref>, która przybyła medytować na Węgrzech z Wiednia, nawróciła się na katolicyzm, osiągając szczyt swojej pozycji w Królestwie Chorwacji podczas panowania króla [[Maciej|Macieja Korwina]] i jego następców. Wybitni członkowie rodziny byli banami Chorwacji i Slawonii, szambelanami króla, biskupami, ''[[ispán]]ami'', burmistrzami lub hrabiami oraz innymi urzędnikami państwowymi.
+
<blockquote><cite><small>Plemićka obitelj Ernuszt (Ernušt) bila je židovskog podrijetla, a došli su u Ugarsku iz Švedske ili Austrije. U drugoj polovici 15. i prvoj polovici 16. stoljeća uživali su posjede u Ugarskoj i srednjovjekovnoj Slavoniji. Prvi iz obitelji Ernuszt koji se doselio u Ugarsku sredinom 15. stoljeća i tamo se pokrstio bio je kasniji slavonski ban Ivan.</small>               Borislav Grgin ''Podravina''</blockquote></cite></ref>, która przybyła medytować na Węgrzech z Wiednia, nawróciła się na katolicyzm, osiągając szczyt swojej pozycji w Królestwie Chorwacji podczas panowania króla [[Maciej|Macieja Korwina]] i jego następców. Wybitni członkowie rodziny byli banami Chorwacji i Slawonii, szambelanami króla, biskupami, ''[[ispán]]ami'', burmistrzami lub hrabiami oraz innymi urzędnikami państwowymi.
  
 
== Genealogia ==
 
== Genealogia ==
Linia 29: Linia 29:
 
** B1. [[Ernuszt Zsigmond]] († 1505), [[biskup Pécs]] (1473-1505)
 
** B1. [[Ernuszt Zsigmond]] († 1505), [[biskup Pécs]] (1473-1505)
 
** B2. [[Ernuszt II. János]] († 1528), [[ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] (1507–1510); 1.żona: Pálóci Anna, 2.żona: [[Małgorzata Żagańska]], 3.żona: Ország Borbála
 
** B2. [[Ernuszt II. János]] († 1528), [[ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] (1507–1510); 1.żona: Pálóci Anna, 2.żona: [[Małgorzata Żagańska]], 3.żona: Ország Borbála
*** C1. [.] [[Ernuszt Ferenc]] († 1526), zabity '''(?)''' w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]];
+
*** C1. [2.ż] [[Ernuszt Ferenc]] († 1526), zabity '''(?)''' w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]];
 
*** C2. [[Ernuszt III. János]]
 
*** C2. [[Ernuszt III. János]]
 
*** C3. Farkas
 
*** C3. Farkas
*** C4. [.] [[Ernuszt Gáspár]] († 1540); żona: Anna Keglević
+
*** C4. [3.ż] [[Ernuszt Gáspár]] († 1540); żona: Anna Keglević
  
 
== Historia rodziny ==
 
== Historia rodziny ==
  
Na początku panowania króla [[I. Mátyás|Macieja Korwina]] (1458–1490) Ernusztowie byli hurtownikami i bankierami w Budzie. [[Jan I Ernuszt]], nazywany „''Hampó''”, stał się stałym bankierem króla i powiększał swoje bogactwo dzięki intratnym i dochodowym interesom z suwerenem. Za swoje usługi bankowe zdobył także wiele tytułów i dóbr, kupując ziemię od króla lub otrzymując ją jako zastaw '''na pieniądze'''. 20 listopada 1473 r. został mianowany [[Banem Slawonii]], otrzymując jednocześnie komitat [[Međimurje]], najbardziej wysuniętą na północ część terytorium z siedzibą w [[Čakovec|Čakovcu]], dlatego pojawił się w dokumentach historycznych jako Jan Ernuszt de Csáktornya (węg. ''Ernuszt János'', chor. ''Ivan Ernušt Čakovečki'')
+
Na początku panowania króla [[I. Mátyás|Macieja Korwina]] (1458–1490) Ernusztowie byli hurtownikami i bankierami w Budzie. [[Jan I Ernuszt]], nazywany „''Hampó''”, stał się stałym bankierem króla i powiększał swoje bogactwo dzięki intratnym i dochodowym interesom z suwerenem. Za swoje usługi bankowe zdobył także wiele tytułów i dóbr, kupując ziemię od króla lub otrzymując ją jako zastaw za pożyczone pieniądze. 20 listopada 1473 r. został mianowany [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]], otrzymując jednocześnie komitat [[Međimurje]], najbardziej wysuniętą na północ część terytorium z siedzibą w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_%C4%8Cakovcu Čakovcu], dlatego pojawił się w dokumentach historycznych jako Jan Ernuszt ''de Csáktornya'' (węg. ''Ernuszt János'', chor. ''Ivan Ernušt Čakovečki'')
  
<small><small>At the beginning of the reign of King [[Matthias Corvinus]] (1458-1490), Ernuszts were [[wholesale]]rs and [[banker]]s in [[Buda]]. [[John I Ernuszt]], nicknamed „Hampó", became king's regular banker and increased his wealth by lucrative and profitable business with the sovereign. For his banking services he earned many titles and [[Estate (land)|estates]] as well, either buying the land from the king or receiving it as [[mortgage]] for money lent to him. On 20 November 1473 he was appointed [[Ban of Slavonia]], receiving at the same time [[Međimurje County]], the northernmost part of the territory, with its seat [[Čakovec]]. Therefore, he appeared in historical documents as John Ernuszt de Csáktornya ({{lang-hu|csáktornyai Ernuszt János}}; {{lang-hr|Ivan Ernušt Čakovečki}}). </small></small>
+
Po jego śmierci 3 marca 1476 r. zastąpili go jego synowie [[Jan II Ernuszt|Jan II]] i [[Ernuszt Zsigmond|Zygmunt]]. Podczas gdy ten drugi został [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]] (1473–1505), ten pierwszy pozostał w głównej posiadłości jego ojca w Međimurje i służył (1507–1510), wraz z [[Kanizsai György|Jerzym Kanizsaiem]], jako [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii|ban Chorwacji]]. W międzyczasie bracia zdobyli dodatkowe majątki, między innymi Djurdjevac i Molve (w 1477 r.).
  
Po jego śmierci 3 marca 1476 r. zastąpili go jego synowie Jan II i Zygmunt. Podczas gdy ten drugi został [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]] (1473–1505), ten drugi pozostał w głównej posiadłości Međimurje jego ojca i służył (1507–1510), wraz z Georgem Kanizsai, jako Ban Chorwacji. W międzyczasie bracia zdobyli dodatkowe majątki, między innymi Djurdjevac i Molve (w 1477 r.).
+
[[Ernuszt Ferenc|Franciszek Ernuszt]], syn Jana II, odziedziczył cały majątek rodzinny po śmierci ojca w 1519 r. Był znany z udziału w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczem]] 29 sierpnia 1526 r., gdzie był jednym z wielu węgierskich i chorwackich szlachciców, którzy je stracili żyje. Pozostawił dwóch synów, [[Ernuszt II. János|Jana III]] i [[Ernuszt Gáspár|Kaspra]]. Ten pierwszy zmarł w 1537 r., nie pozostawiając dzieci, a drugi ożenił się z Anną, córką [[Petar Keglević|Petara Keglevica]], [[ban Chorwacji]].
  
<small><small>After his death on 3 March 1476, he was succeeded by his sons [[John II Ernuszt|John II]] and [[Sigismund Ernuszt|Sigismund]]. While the latter became [[Roman Catholic Diocese of Pécs|Bishop of Pécs]], (1473–1505), the former stayed in his father's main Međimurje estate and served (1507–1510), together with George Kanizsai, as Ban of Croatia. In the meantime, brothers earned some additional estates, among which were [[Đurđevac]] and [[Molve]] (in 1477). </small></small>
+
Kasper brał udział w wielu bitwach przeciwko Turkom, prowadząc ''[[banderium]]'', rodzaj jednostki wojskowej, a nawet kontratakując wroga w już okupowanych częściach Chorwacji i Slawonii. Niemniej decydująca była przewaga liczebna Osmanów, a Chorwaci byli zmuszeni wycofywać się coraz bardziej na zachód i północny zachód. Jednym ze sposobów ucieczki ludności była droga przez okręg Kaspra w Međimurje. On sam pomagał ludziom, ustawiając promy na rzece Drava i Mura, które umożliwiały uchodźcom przekroczenie ich i udanie się dalej na północ, aby dotrzeć do zachodnich Węgier, które wciąż nie były okupowane.
 
 
Franciszek Ernuszt, syn Jana II, odziedziczył cały majątek rodzinny po śmierci ojca w 1519 r. Był znany z udziału w bitwie pod Mohaczami 29 sierpnia 1526 r., Gdzie był jednym z wielu węgierskich i chorwackich szlachciców, którzy je stracili żyje. Pozostawił dwóch synów, Jana III i Caspara. Ten pierwszy zmarł w 1537 r., Nie pozostawiając dzieci, a drugi ożenił się z Aną, córką Petara Keglevica, Ban Chorwacji.
 
 
 
<small><small>[[Francis Ernuszt]], the son of John II, inherited all of the family possessions after his father's death in 1519. He was known for his participation in the [[Battle of Mohács]] on 29 August 1526, where he was among many Hungarian and Croatian nobles who lost their lives. He left two sons, John III and Caspar. The former died in 1537 leaving no children, and the latter was married to Ana, a daughter of [[Petar Keglević]], Ban of Croatia. </small></small>
 
 
 
Caspar brał udział w wielu bitwach przeciwko Turkom, prowadząc banderium, rodzaj jednostki wojskowej, a nawet kontratakując wroga w już okupowanych częściach Chorwacji i Slawonii. Niemniej decydująca była przewaga liczebna Osmanów, a Chorwaci byli zmuszeni wycofywać się coraz bardziej na zachód i północny zachód. Jednym ze sposobów ucieczki ludności przez okręg Caspara w Međimurje. On sam pomagał ludziom, ustawiając promy na rzece Drava i Mura, które umożliwiały uchodźcom przekroczenie ich i udanie się dalej na północ, aby dotrzeć do zachodnich Węgier, które wciąż nie były okupowane.
 
 
 
<small><small>Caspar took part in many battles against the [[Ottoman Empire|Ottomans]], leading his ''[[banderium]]'', a kind of military unit, and even counter-attacked the enemy in already occupied parts of Croatia and Slavonia. Nevertheless, Ottoman numerical superiority was decisive and Croats were forced to retreat more and more to the west and northwest. One of the ways used for population to flee lead through the Caspar's Međimurje County. He himself helped people by setting [[Ferry|ferries]] on the [[Drava]] and [[Mur (river)|Mura]] river which enabled the refugees to cross them and go further north to reach western Hungary, which was still not occupied. </small></small>
 
 
 
Ponieważ Caspar zmarł bez problemu w 1540 r., Jego rodzina wymarła. Wdowa Anna usiłowała zachować cały swój dobytek, angażując nawet załogę wojskową ojca, ale król Ferdynand I Habsburg na to nie pozwolił. W imię króla Nikola Šubić Zrinski, nowy Zakon Chorwacji, wyparł Keglevićs z Međimurje siłą.
 
 
 
<small><small>Since Caspar died in 1540 without issue, his family died out. His widow Anna attempted to retain all his possessions, even engaging her father's military crew, but King [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|Ferdinand I Habsburg]] did not allow it. In the name of the king, [[Nikola Šubić Zrinski]], the new Ban of Croatia, pushed the Keglevićs out of Međimurje by force. </small></small>
 
 
 
 
 
== Notable members of the family ==
 
 
 
* [[John I Ernuszt|John I]], died 1476, Ban of Slavonia (1473-1476)
 
* [[John II Ernuszt|John II]], died 1528, Ban of Croatia (1507–1510)
 
* [[Sigismund Ernuszt|Sigismund]], died 1505, Bishop of Pécs (1473-1505) 
 
* [[Francis Ernuszt|Francis]], killed in the [[battle of Mohács]] (1526)
 
* [[Caspar Ernuszt|Caspar]], died 1540
 
 
 
Najpoznatiji članovi obitelji bili su:
 
* [[Ivan I. Ernušt|Ivan I.]], umro 1476., hrvatski ban (1473-1476.)
 
* [[Ivan II. Ernušt|Ivan II.]], umro 1519., hrvatski ban (1508-1509.)
 
* [[Sigismund Ernušt|Sigismund]], umro 1505., pečuški biskup (1474-1505.) 
 
* [[Franjo Ernušt|Franjo]], poginuo na Mohačkom polju 1526.
 
* [[Ivan III. Ernušt|Ivan III.]], umro 1537.
 
* [[Gašpar Ernušt|Gašpar]], umro 1540.
 
  
 +
Ponieważ Kasper zmarł bez problemu w 1540 r., jego rodzina wymarła. Wdowa Anna usiłowała zachować cały swój dobytek, angażując nawet załogę wojskową ojca, ale król [[Ferdynand I Habsburg]] na to nie pozwolił. W imieniu króla [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nikola_%C5%A0ubi%C4%87_Zrinski Nikola Šubić Zrinski], nowy ban Chorwacji, wyparł Keglevićiów z Međimurje siłą.
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
Linia 86: Linia 58:
 
== Zobacz także ==
 
== Zobacz także ==
  
* [[History of Croatia]]
+
* [[Historia Chorwacji]]
* [[Croatia in personal union with Hungary]]
+
* [[Banowie Chorwacji]]
* [[Ban of Croatia]]
+
* [[Banowie Slawonii]]
* [[Ban of Slavonia]]
+
* [https://en.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cakovec_Castle Čakovec Castle]
* [[Čakovec Castle]]
 
  
* [[Stari grad Čakovec]]
+
* [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_%C4%8Cakovcu Zamek w Čakovcu]
* [[Stari grad Đurđevac]]
+
* [https://hr.wikipedia.org/wiki/Stari_grad_%C4%90ur%C4%91evac Stari grad Đurđevac]
* [[Mlakovečki]]
+
* [https://hr.wikipedia.org/wiki/Mlakove%C4%8Dki Mlakovečki]
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==
Linia 111: Linia 82:
 
  |herb                  = Grb obitelji Ernušt.jpg
 
  |herb                  = Grb obitelji Ernušt.jpg
 
  |kraj                  = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 
  |kraj                  = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
  |tytulatura            = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]<br>[[Ban całej Slawonii]]<br>[[Stolnik królewski]]<br>[[Koniuszy królewski]]<br>[[Biskup Pécsu]]<br>[[ispán]]s<br>[[Župa|župans (counts)]] etc.
+
  |tytulatura            = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]<br>[[Ban całej Slawonii]]<br>[[Stolnik królewski]]<br>[[Koniuszy królewski]]<br>[[Biskup Peczu]]<br>[[ispán]]s<br>[[Župa|župans (counts)]] etc.
 
  |pierwszy              = [[Ernuszt I. János|I. János]]
 
  |pierwszy              = [[Ernuszt I. János|I. János]]
 
  |ostatni                = Caspar
 
  |ostatni                = Caspar
Linia 131: Linia 102:
 
[[Kategoria:Genealogie]]
 
[[Kategoria:Genealogie]]
 
[[Kategoria:Ernuszt]]
 
[[Kategoria:Ernuszt]]
[[Kategoria:Rodziny]]
+
[[Kategoria:Rody]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Chorwaccy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Chorwaccy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Historia Chorwacji]]
 
[[Kategoria:Historia Chorwacji]]
 
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 +
[[Kategoria:Historia]]

Aktualna wersja na dzień 10:31, 18 sty 2021

Ernuszt, także Ernusth de Csáktornya (pol. Ernust, chor. Ernušti lub Ernušti Čakovečki, Ernust od Čakovca), węgierska rodzina szlachecka, wywodzącą się z bogatej rodziny żydowskiej[1][2], która przybyła medytować na Węgrzech z Wiednia, nawróciła się na katolicyzm, osiągając szczyt swojej pozycji w Królestwie Chorwacji podczas panowania króla Macieja Korwina i jego następców. Wybitni członkowie rodziny byli banami Chorwacji i Slawonii, szambelanami króla, biskupami, ispánami, burmistrzami lub hrabiami oraz innymi urzędnikami państwowymi.

Genealogia

Historia rodziny

Na początku panowania króla Macieja Korwina (1458–1490) Ernusztowie byli hurtownikami i bankierami w Budzie. Jan I Ernuszt, nazywany „Hampó”, stał się stałym bankierem króla i powiększał swoje bogactwo dzięki intratnym i dochodowym interesom z suwerenem. Za swoje usługi bankowe zdobył także wiele tytułów i dóbr, kupując ziemię od króla lub otrzymując ją jako zastaw za pożyczone pieniądze. 20 listopada 1473 r. został mianowany banem Slawonii, otrzymując jednocześnie komitat Međimurje, najbardziej wysuniętą na północ część terytorium z siedzibą w Čakovcu, dlatego pojawił się w dokumentach historycznych jako Jan Ernuszt de Csáktornya (węg. Ernuszt János, chor. Ivan Ernušt Čakovečki)

Po jego śmierci 3 marca 1476 r. zastąpili go jego synowie Jan II i Zygmunt. Podczas gdy ten drugi został biskupem Peczu (1473–1505), ten pierwszy pozostał w głównej posiadłości jego ojca w Međimurje i służył (1507–1510), wraz z Jerzym Kanizsaiem, jako ban Chorwacji. W międzyczasie bracia zdobyli dodatkowe majątki, między innymi Djurdjevac i Molve (w 1477 r.).

Franciszek Ernuszt, syn Jana II, odziedziczył cały majątek rodzinny po śmierci ojca w 1519 r. Był znany z udziału w bitwie pod Mohaczem 29 sierpnia 1526 r., gdzie był jednym z wielu węgierskich i chorwackich szlachciców, którzy je stracili żyje. Pozostawił dwóch synów, Jana III i Kaspra. Ten pierwszy zmarł w 1537 r., nie pozostawiając dzieci, a drugi ożenił się z Anną, córką Petara Keglevica, ban Chorwacji.

Kasper brał udział w wielu bitwach przeciwko Turkom, prowadząc banderium, rodzaj jednostki wojskowej, a nawet kontratakując wroga w już okupowanych częściach Chorwacji i Slawonii. Niemniej decydująca była przewaga liczebna Osmanów, a Chorwaci byli zmuszeni wycofywać się coraz bardziej na zachód i północny zachód. Jednym ze sposobów ucieczki ludności była droga przez okręg Kaspra w Međimurje. On sam pomagał ludziom, ustawiając promy na rzece Drava i Mura, które umożliwiały uchodźcom przekroczenie ich i udanie się dalej na północ, aby dotrzeć do zachodnich Węgier, które wciąż nie były okupowane.

Ponieważ Kasper zmarł bez problemu w 1540 r., jego rodzina wymarła. Wdowa Anna usiłowała zachować cały swój dobytek, angażując nawet załogę wojskową ojca, ale król Ferdynand I Habsburg na to nie pozwolił. W imieniu króla Nikola Šubić Zrinski, nowy ban Chorwacji, wyparł Keglevićiów z Međimurje siłą.

Przypisy

  1. Vladimir Kalšan (2006), str. 7.
  2. Podravina (časopis za multidisciplinarna istraživanja): Borislav Grgin: Odnos središnje vlasti i grada Koprivnice za vladavine ugarsko-hrvatskog kralja Matijaša Korvina (1458. – 1490.): broj 3: str. 128: Koprivnica, lipanj 2003.

    Plemićka obitelj Ernuszt (Ernušt) bila je židovskog podrijetla, a došli su u Ugarsku iz Švedske ili Austrije. U drugoj polovici 15. i prvoj polovici 16. stoljeća uživali su posjede u Ugarskoj i srednjovjekovnoj Slavoniji. Prvi iz obitelji Ernuszt koji se doselio u Ugarsku sredinom 15. stoljeća i tamo se pokrstio bio je kasniji slavonski ban Ivan.               Borislav Grgin Podravina

Bibliografia

  • Kalšan, Vladimir (2006). Židovi u Međimurju. Čakovec: Muzej Međimurja Čakovec. ISBN 953-6896-12-5.

Źródło

  • Horvat, Rudolf, PhD: Poviest Međimurja [Historia Medjimurje], wydana przez „Prosvjetno-poviestno družtvo Hrvatski rodoljub", Zagreb, 1944, i przedrukowana przez „Matica hrvatska – Ogranak Čakovec" (Matrix Croatica – Čakovec Branch), Čakovec, 1993

Zobacz także

Linki zewnętrzne

Ernusth de Csáktornya

Herb {{{dynastia}}}
Kraj Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
Ban całej Slawonii
Stolnik królewski
Koniuszy królewski
Biskup Peczu
ispáns
župans (counts) etc.
Pierwszy I. János
Ostatni Caspar
Początek ok.1460
Koniec 1540
Pochodzenie żydowskie