Jan Vitovec: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 40 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Za: [https://hr.wikipedia.org/wiki/Jan_Vitovec]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hr.wikipedia.org/wiki/Jan_Vitovec
 +
|autorzy = https://hr.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_Vitovec&action=history
 +
|nota    = chorwacki
 +
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Ivan Marcali]]
 
|poprzednik        = [[Ivan Marcali]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Ban Slawonii]]<br />(1457-1463)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1457-1463)
 
|współrządzący      = [[Nikola Iločki]]
 
|współrządzący      = [[Nikola Iločki]]
 
|następca          = [[Pavao Špirančić]]
 
|następca          = [[Pavao Špirančić]]
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
'''Jan Vitovec''' ''ze Hrebene'' (''Ivan Bitovec''<ref name="HE"/>, ''Jan Bitovac''<ref>Mladen Švab (1989): [http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=3472 Celjski, Ulrik II (Ulrich, Ulrih)], Hrvatski biografski leksikon LZMK. Pristupljeno 31. svibnja 2016.</ref> (* nieznana, † 1468), czeski szlachcic, najemny żołnierz, hrabia Zagorje („hrabia Zagorje”).<ref name="HE">[http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=64927 Jan Vitovec], Hrvatska enciklopedija, LZMK. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>  W źródłach historycznych występuje również jako Ivan Vitovec, „pan Jan”, „de Greben”. „Bitovec”, „Wittowicz zum Greben”, „Witobecz”, „Vitovecz”.<ref name="Herbert, Mirnik"/> Razem z [[Nikola V. Iločki|Nikolą Iločkim]], w latach 1457–1463, był [[Ban całej Slawonii|banem całej Slawonii]]. Nosił tytuł ''Grebengradski''.<ref name="Herbert, Mirnik"/>Bił własne pieniądze.
 +
 +
== Rodzina ==
 +
Ojciec synów:
 +
* Juraja,
 +
* Vilima († 1510),
 +
* Ivana i
 +
* córki Katalin (późniejszej żony [[Szécsi V. Miklós|Miklósa V Szécsi]] ''de Felsőlindva'').<ref>[https://www.geni.com/people/Jan-Vitovec/6000000017040064833 Jan Vitovec], Geni.com. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 +
 +
== Życiorys ==
 +
 +
Prawdopodobnie urodził się na Morawach (lub w Czechach) i prawdopodobnie wywodził się ze skromnej morawskiej rodziny szlacheckiej Vitoviški ze Zlina („''Vitovic a ze Zlína''”), o której w 1440 r. wspomina Peter Roman Vitoviški. Jako husycki wojownik kształcił się w sztuce wojennej.<ref name="OJ 226">Orožen Janko (1971). Zgodovina Celja in okolice, 1. del (v Celjski zbornik izd.). Celje: Kulturna skupnost v Celju. COBISS [http://www.cobiss.si/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=cobib&rid=3285761|3285761], str. 224.</ref> [[Ulrik II. Celjski]] mógł spotkać doświadczonego żołnierza Vitovca w latach 1438–1439 podczas pobytu w Czechach.<ref name="GB">Grafenauer Bogo. [http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:4349/VIEW/ ''Vitovec Jan''].</ref> Służył w Celje od 1439 r. a po śmierci [[Habsburg Albert|Habsburga Alberta]] uczestniczył w walkach o tron między [[I. Ulászló|Władysławem I. Jagiellończykiem]] a królową wdową [[Luxemburgi Erzsébet|Elżbietą]], która starała się zabezpieczyć tron ​​węgierski swojemu synowi [[V. László|Władysławowi V. Postumowi]]. Czyniąc to, wszczął wojnę po stronie królowej. Brał także udział w walkach w [[Slawonia|Slawonii]] i pokonał zwolennika Władysława Stjepana Banffy'ego Lendavsky'ego (Banffy lub Banic; Vitovec zabił generała Banffiego) w [[Bitwa pod Samoborem|bitwie pod Samoborem]] (1441)<ref name="Seljan">Dragutin Seljan: [https://books.google.hr/books?id=tXFcAAAAcAAJ&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Ivan+Giskra Google Knjige] ''Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske)'',  str. 167.</ref>, a następnie bronił miast królowej Elżbiety wzdłuż granic Styrii i Austrii. Po śmierci bana [[Matko Talovac]]a pomógł Ulrikowi przejąć jego dobra, a po stronie Celje walczył również o ich przejęcie z [[Hunyadi János|Janem Hunyadym]]. W latach 1451–1456 był pod chorążym [[Ban całej Slawonii|bana slawońskiego]] Ulrika II. Został również mianowany burmistrzem Celje i Križevci. Po śmierci Ulrika w 1456 r. Jan został [[Ban całej Slawonii|banem slawońskim]] (zajmował to stanowisko z niewielkimi przerwami do 1466 r.). Po wyginięciu rodu [[Celje]] przejął większość ich slawońskich posiadłości. Kupił [[Varaždin]] od wdowy po Ulriku i przyjął [[Krapina|Krapinę]] jako przyrzeczenie. Po śmierci [[V. László|Władysława Pogrobowca]] krążył między cesarzem rzymsko-niemieckim [[Fryderyk III|Fryderykiem III (IV)]] i królem [[Maciej Korwin|Maciejem Korwinem]], ostatecznie wybierając tego drugiego. Fryderyk uprzednio nadał mu, a Maciej potwierdził tytuł hrabiego Zagorje (1463). W 1465 r. wraz z [[sędzia|sędzią królewskim]] [[Rozgonyi Ivan]]em, dowodził armią wysłaną przez Macieja Korwina przeciwko Turkom do Hum.<ref name="HE"/>
 +
 +
Tytuł hrabiego Zagorje nadał mu w 1459 r. Cesarz Fryderyk III, przypisał mu majątek [[Lobor]], co później dwukrotnie potwierdził król Maciej Korwin (zm. 1463 i 1464).<ref>Szabo (1914.), str. 112.</ref>
 +
 +
Do niedawna nauka numizmatyczna, szczególnie nauka chorwacka, nawet nie wiedziała, że ​​cesarz Fryderyk III przyznał Janowi prawo do bicia monety. Wybił srebrne [[krajcar]]y. Krajcary Jana zostały wybite w Krapinie w 1459 roku. Przez długi czas ten przywilej bicia znany był wyłącznie ze źródeł pisanych, takich jak dokument cesarza z 10 listopada 1459 r. Dopiero pod koniec lat 90. XX wieku w Muzeum Archeologicznym w Zagrzebiu udało się znaleźć kilka okazów.<ref name="Herbert, Mirnik">Ban, Herbert; Mirnik, Ivan: [http://scholar.google.hr/scholar?hl=en&q=Die%20M%C3%BCnzen%20des%20Jan%20Vitovec%20de%20Gereben.&btnG= Die Münzen des Jan Vitovec de Gereben. (Coins of Jan Vitovec de Gereben.)] (nje.), Numismatische Zeitschrift (0250-7838) 108-109 (2001); 105– ; 124, sažetak na hrvatskom na [https://bib.irb.hr/prikazi-rad?lang=hr&rad=118867 Hrvatskoj znanstvenoj bibliografiji. Pregled bibliografske jedinice broj: 118867]. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 +
 +
Żona ostatniego z rodziny Celje, [[Katarina Branković]], zaufała Janowi. Przez niego chciała odzyskać dziedzictwo w posiadłości Celje, ale Jan ją zawiódł. Jako ban slawoński otrzymał nagrody od nowego młodego króla Władysława na wszystkich polach, w tym dziedzictwo hrabiów Celje. W tej grze Janowi udało się przywłaszczyć znaczną część majątku Celje dla siebie i swoich potomków. Jan cieszył się już tymi posiadłościami, a król Maciej nie musiał tych posiadłości im oddawać, jednak 18 maja 1463 r. potwierdził księciu Zagorje i banowi Slawonii Janowi Vitovacowi, że jest właścicielemi miast księstwa Zagorja. Miasta te obejmują [[Trakošćan]], miasto i twierdzę [[Varaždin]] oraz inne miasta. Biorąc pod uwagę początkowy brak danych historycznych, Jana można uznać za prawdziwego właściciela księstwa Zagorje po 1456 r.<ref name="Balog">Zdenko Balog: [https://darkoantolkovic.wordpress.com/2015/04/06/istrazivanje-najranije-povijesti-tvrdave-trakoscan-prije-dolaska-draskovica/ Istraživanje najranije povijesti tvrđave Trakošćan – prije dolaska Draškovića (iz časopisa KAJ, broj 5-6/2012)], Stari gradovi, utvrde, dvorci i srednjovjekovna kultura. Objavljeno 6. travnja 2015. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> 16 czerwca 1458 r. Król Maciej Korwin podarował Janowi ziemię zrujnowanego miasta [[Vrbovec]], zniszczonego podczas wojny Ulrika z Fryderykiem IV lub w wyniku braku konserwacji; status zrujnowanego castrum Vrbovca potwierdzono w królewskiej darowiźnie dla Jana z maja 1463 r.<ref name="MHZ">(ur. Nadica Jagarčec): [http://mhz.e-publikacije.com/publikacije/tajanstvena-gotika/stranica016.swf Tajanstvena gotika. Veliki Tabor i kapela sv. Ivana], II. Castellum i Castrum – Kaštel Mali Tabor (Castellum Thabor Aliter Wrbowcz), Muzeji hrvatskog Zagorja, 2012. str. 14. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 +
 +
Jan rządził także fortem [[Kostel]] na północnym zboczu Kunagory<ref>TZ Pregrada: [http://www.pregrada.info/novosti/kostelska-uskrsna-pistola-2025/ Kostelska uskrsna pištola], Pregrada.info, 21. ožujka 2016. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> i [[Krapina|Krapiną]]. Król Maciej Korwin, za zdradę pozbawił synów Vitovca Krapiny i oddał ją swemu synowi [[Corvin János|Janowi]]<ref>Gjuro Szabo: [http://hrcak.srce.hr/file/80678 Spomenici kotara Krapina i Zlatar], Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, sv.13 br.1 ožujak 1914., str. 111.</ref>, podobnie jak [[Oštrcgrad]]<ref>Szabo (1914.), str. 113.</ref>, Lobor (chociaż Juraj Vitovec sprzedał go [[Čakovec Ernust|Ernustowi Čakovecowi]] i [[Bakač Tom|Tomaszowi Bakačowi)<ref>Szabo (1914.), str. 112.</ref>, [[Belec]]<ref>Szabo (1914.), str. 116.</ref>.
 +
 +
Tak więc Jan doszedł do wielu zaszczytów i łask, na które nie zasłużył. Ale jego synowie Juraj i Vilim nie byli tak zaradni w polityce, jak ich ojciec Jan, ale byli tak awanturniczy i niewierni jak on. Z powodu buntu przeciwko królowi, król wysłał na nich armię i skonfiskował ich dobytek i honor.<ref name="Balog"/>
 +
 +
== Przypisy  ==
 +
{{izvori}}
 +
 +
== Linki zewnętrzne ==
 +
*Ivan Mirnik: [http://bib.irb.hr/prikazi-rad?lang=hr&rad=234074 Hrvatska znanstvena bibliografija. Pregled bibliografske jedinice broj: 234074], sažetak poglavlja/rada ''Kovnica novca u Krapini'' u knjizi ''Krapina i priče o Čehu, Lehu i Mehu'' (ur. Marijan Tenšek), Elektronika-Nakladnik, Krapina, 2005., str. 186.-189., ISBN 953-95233-0-3</ref>
 +
*(slo.) [http://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi793428/ Vitovec grof Zagorski, Jan (?–1468)], Slovenska biografija
 +
*Dragutin Seljan: [https://books.google.hr/books?id=tXFcAAAAcAAJ&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Ivan+Giskra Google Knjige] ''Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske)'',  str. 167.-168., angažman Jana Vitovca u ratovima
  
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
 
−
|-
 
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Jan Vitovec<br>Ivan Bitovec
+
  |urzędnik          = Jan Vitovec (cz.)<br>Ivan Bitovec (chor,)<br>Jan Vitovec (pol.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Palatyn Węgier
+
  |tytulatura        =  
−
  |grafika          = Ladislaus I Kán seal 1236.jpg
+
  |grafika          =  
−
  |opis grafiki      = Pieczęć László I Kána (1236)
+
  |opis grafiki      =  
 
  |herb              =  
 
  |herb              =  
 
  |opis herbu        =  
 
  |opis herbu        =  
Linia 23: Linia 67:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
−
  |1. tytuł          = [[Palatyn Węgier]]
+
 
−
  |1. od            = 1242
+
  |1. tytuł          = [[Ban całej Slawonii]]
−
  |1. do            = 1245
+
  |1. od            = 1457
 +
  |1. do            = 1463
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
−
  |1. poprzednik    = [[Buzád-Hahót II. Arnold]]
+
  |1. poprzednik    = [[Ivan Marcali]]
−
  |1. następca      = [[Türje II. Dénes]]
+
  |1. następca      = [[Pavao Špirančić]]
  
−
  |2. tytuł          = [[Ban Slawonii]]
+
  |klan              =  
−
  |2. od            = 1245
+
  |ród              = nieznany
−
  |2. do            = 1245
+
  |rodzina          =  
−
  |2. powołanie      =
+
  |pochodzenie       = czeskie
−
|2. poprzednik    = [[Türje II. Dénes]]
+
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
−
|2. następca       = [[Rastislav Mstislavić]]
+
  |data urodzenia    = data nieznana
−
 
 
−
  |ród              = [[Kán]]
 
−
|pochodzenie      = węgierskie
 
−
|państwo          = Chorwacja w unii<br>personalnej z Węgrami ???
 
−
  |data urodzenia    =  
 
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
−
  |data śmierci      = 1288
+
  |data śmierci      = 1468
−
  |miejsce śmierci  =  
+
  |miejsce śmierci  = [[Hrvaška]]
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |miejsce spoczynku =  
−
  |ojciec            = [[Kán I. Gyula]]
+
  |ojciec            = nieznany
−
  |matka            = Helena N
+
  |matka            = nieznana
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |1. związek        = żona
 
  |1. związek        = żona
−
  |1. związek z      = nieznana
+
  |1. związek z      = [[Branković Katarina]]
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
−
  |1. dzieci        = [[Kán II. László|II. László]]<br />[[Kán III. Gyula|III. Gyula]]<br />[[Kán Miklós|Miklós]]<br>córka NN
+
  |1. dzieci        = Jurij, Ivan, Jan, [[Vitovec Katalin|Katalin]]
 +
|dokonania        =
 
  |odznaczenia      =  
 
  |odznaczenia      =  
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
Linia 61: Linia 102:
 
|}
 
|}
  
−
[[Kategoria:Banowie Slawonii]]
+
{{SORTUJ:Vitovec Jan}}
−
 
 
−
Jan Vitovec Grebengradski (Ivan Bitovec, [1] Jan Bitovac [2] (? - ?, 1468), czeski szlachcic, najemny żołnierz, hrabia Zagorje („hrabia Zagorje”). Spełnił obowiązek słowiańskiego Ban. [1] jego własne pieniądze. [3] Równolegle z zakazem całej Slawonii Nikoli Ilocki w latach 1457–1463. Miał on tytuł Grebengradski. [3] W źródłach historycznych znajdujemy go również jako Ivan Vitovec, „pan Jan”, „de Greben”. „Bitovec”, „Wittowicz zum Greben”, „Witobecz”, „Vitovecz”. Miał synów Jerzego, Williama (zm. 1510 r.), Jana i córki Katherine (żonę z Mikołajem Széchy z Górnego Łódzkiego). [4]
 
−
 
 
−
'''Jan Vitovec Grebengradski''' (Ivan Bitovec,<ref name="HE"/> Jan Bitovac<ref>Mladen Švab (1989): [http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=3472 Celjski, Ulrik II (Ulrich, Ulrih)], Hrvatski biografski leksikon LZMK. Pristupljeno 31. svibnja 2016.</ref> (? – ?, [[1468.]]), češki plemić, vojnik plaćenik, grof zagorski ("grof od Zagorja"). Obnašao dužnost [[ban|slavonskog bana]]. <ref name="HE">[http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=64927 Jan Vitovec], Hrvatska enciklopedija, LZMK. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> [[kovanje novca|Kovao]] je vlastiti novac.<ref name="Herbert, Mirnik"/> Usporedno s [[Nikola Iločki|Nikolom Iločkim]] ban cijele Slavonije od 1457. do 1463. godine.
 
−
Nosio je naslov [[Greben grad|Grebengradskog]].<ref name="Herbert, Mirnik"/>
 
−
U povijesnim ga izvorima nalazimo i kao ''Ivan Vitovec", "pan Jan", "de Greben", "Bitovec", "Wittowicz zum Greben", "Witobecz", "Vitovecz"''. Imao je sinove [[Juraj Vitovec|Jurja]], [[Vilim Vitovec|Vilima]] (u. 1510.), Ivana i kći Katarinu (udanu za Nikolu Széchyja Gornjolendavskog).<ref>[https://www.geni.com/people/Jan-Vitovec/6000000017040064833 Jan Vitovec], Geni.com. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 
−
 
 
−
== Životopis ==
 
−
Najvjerojatnije se je rodio u [[Moravska|Moravskoj]] (ili Češkoj) i vjerojatno potiče iz skromne moravske plemićke obitelji Vitoviških i Zlinskih (»Vitovic a ze Zlína«), među kojima se spominje 1440. godine neki Peter Roman Vitoviški. Kao [[husiti|husitski]] borac školovao se u ratnom umijeću.<ref name="OJ 226">[[Janko Orožen|Orožen, Janko]] (1971). Zgodovina Celja in okolice, 1. del (v Celjski zbornik izd.). Celje: Kulturna skupnost v Celju. [[COBISS]] [http://www.cobiss.si/scripts/cobiss?command=DISPLAY&base=cobib&rid=3285761|3285761], str. 224.</ref> Ulrik II. Celjski je možda 1438. - 1439. upoznao iskusnog vojnika Vitovca za boravka u Češkoj.<ref name="GB">[[Bogo Grafenauer|Grafenauer, Bogo]]. [http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:4349/VIEW/ ''Vitovec Jan''].</ref> Od 1439. bio je u službi [[Celjski grofovi|Celjskih]] te je nakon smrti [[Albert II. Habsburgovac|Alberta II. Habsburgovca]] sudjelovao u [[Rat za hrvatsko-ugarsku krunu 1440.|prijestolnim sukobima]] što su se vodili između [[Vladislav I. Jagelović|Vladislava I. Jagelovića]] i kraljice udovice [[Elizabeta Luksemburška|Elizabete]], koja je nastojala osigurati ugarsko prijestolje svojemu sinu [[Ladislav V. Posmrtni|Ladislavu V. Postumu]]. Pritom je ratovao na kraljičinoj strani. Sudjelovao je i u borbama u srednjovjekovnoj Slavoniji te je kraj [[Bitka kod Samobora|Samobora]] pobijedio Vladislavova pristašu [[Stjepan Banffy Lendavski|Stjepana Banffyja Lendavskoga]] (1441.) (Banffy ili Banić; kako Vitovec pobi generala Banfija, čitava se Slavonija tako poražena opisuje "''da se jošt za vrěme Turoca starci ovoga pustošenja spominjahu''"<ref name="Seljan">Dragutin Seljan: [https://books.google.hr/books?id=tXFcAAAAcAAJ&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Ivan+Giskra Google Knjige] ''Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske)'',  str. 167.</ref>), a potom obranio Elizabetine gradove uza štajersku i austrijsku granicu. Nakon smrti bana [[Matko Talovac|Matka Talovca]] pomogao je Celjskima preuzeti njegove posjede, a na strani Celjskih ratovao je i za njihova sukoba s [[Janko Hunjadi|Jankom Hunyadyjem]]. Od 1451. do 1456. godine bio je [[podban]] slavonskoga bana [[Ulrik II. Celjski|Ulrika II. Celjskoga]] i [[križevačka županija|križevački župan]], a nakon njegove pogibije 1456. bio je imenovan slavonskim banom (tu je dužnost obnašao uz manje prekide do 1466. godine). Nakon izumiranja Celjskih preuzeo je većinu njihovih slavonskih posjeda. Od Ulrikove udovice kupio je [[Varaždin]], a u zalog uzeo [[Krapina|Krapinu]]. Nakon smrti Ladislava V. Posmrtnog kolebao se između rimsko-njemačkoga cara [[Fridrik III.|Fridrika III.]] (IV.) i kralja [[Matija Korvin|Matije Korvina]], a naposljetku pristao uz potonjega. Fridrik mu je dao, a Matija potvrdio titulu [[zagorska kneževina|zagorskoga]] grofa (1463.). God. 1465. s magistrom [[tavernik]]a [[Ivan Rozgonyi|Ivanom Rozgonyijem]] (Rozgonom) zapovijedao je vojskom koju je Matija Korvin [[pohod Matije Korvina na Bosnu i Hercegovinu 1465.|poslao]] protiv Osmanlija u Hum.<ref name="HE"/>
 
−
 
 
−
Naslov grofa zagorskoga priznao mu je 1459. car Fridrik III. kad mu je priznao posjed Lobor, a to je poslije u dvama navratima potvrdio kralj Matija Korvin  (g. 1463. i 1464.).<ref>Szabo (1914.), str. 112.</ref>
 
−
 
 
−
Do nedavno se u numizmatičkoj znanosti, posebice hrvatskoj, uopće nije znalo da je car Fridrik III. dodijelio Vitovcu pravo kovanja novca. Kovao je [[srebrenjak|srebrene]] [[krajcar]]e. Vitovčevi [[krajcar Jana Vitovca|krajcari]] iskovani su u Krapini 1459. godine. Dugo se za ovu povlasticu kovanja znali tek iz pisanih izvora, poput careve isprave od 10. studenog 1459. godine. Tek je krajem 1990-ih Arheološki muzeju u Zagrebu uspio doći do nekoliko primjeraka.<ref name="Herbert, Mirnik">Ban, Herbert; Mirnik, Ivan: [http://scholar.google.hr/scholar?hl=en&q=Die%20M%C3%BCnzen%20des%20Jan%20Vitovec%20de%20Gereben.&btnG= Die Münzen des Jan Vitovec de Gereben. (Coins of Jan Vitovec de Gereben.)] (nje.), Numismatische Zeitschrift (0250-7838) 108-109 (2001); 105– ; 124, sažetak na hrvatskom na [https://bib.irb.hr/prikazi-rad?lang=hr&rad=118867 Hrvatskoj znanstvenoj bibliografiji. Pregled bibliografske jedinice broj: 118867]. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 
−
 
 
−
U Vitovca se uzdala udovica posljednjeg iz obitelji Celjskih [[Katarina Branković]]. Preko njega htjela je ostvariti svoje nasljedstvo na celjske posjede, no Vitovec ju je ostavio. Već kao slavonski ban, držao je probitke novog mladog kralja Ladislava na svim poljima, pa i po pitanju baštine celjskih grofova. Vitovec je u toj igri uspio veći dio imutka Celjskih prisvojiti za sebe i svoje potomke. On je te posjede već uživao, tako da mu ih kralj Matijaš nije morao darovati, već je 18. svibnja 1463. potvrdio, zagorskom knezu i slavonskom banu Janu Vitovcu posjedovanje gradova [[Zagorska kneževina|Zagorske kneževine]]. Među te gradove spadaju [[Trakošćan]], grad i varoš [[Varaždin]] i ini. Uzimajući u obzir manjak dostupnih povijesnih isprva, Vitovca se može smatrati stvarnim posjednikom Zagorske kneževine nakon 1456. godine.<ref name="Balog">Zdenko Balog: [https://darkoantolkovic.wordpress.com/2015/04/06/istrazivanje-najranije-povijesti-tvrdave-trakoscan-prije-dolaska-draskovica/ Istraživanje najranije povijesti tvrđave Trakošćan – prije dolaska Draškovića (iz časopisa KAJ, broj 5-6/2012)], Stari gradovi, utvrde, dvorci i srednjovjekovna kultura. Objavljeno 6. travnja 2015. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 
−
16. lipnja 1458. kralj Matija Korvin darovao je Vitovcu zemljište razvaljenoga grada [[Vrbovec|Vrbovca]], očigledno stradalog u [[rat Celjskih s Fridrikom IV. 1439. - 1443.|ratnim sukobima]] Celjskih s Fridrikom IV. ili zbog neodržavanja; status razvaljenog ''castruma'' Vrbovca potvrđen je u kraljeva darovnica Vitovcu od svibnja 1463.<ref name="MHZ">(ur. Nadica Jagarčec): [http://mhz.e-publikacije.com/publikacije/tajanstvena-gotika/stranica016.swf Tajanstvena gotika. Veliki Tabor i kapela sv. Ivana], II. Castellum i Castrum - Kaštel Mali Tabor (Castellum Thabor Aliter Wrbowcz), Muzeji hrvatskog Zagorja, 2012. str. 14. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref>
 
−
 
 
−
Jan Vitovec je vladao i [[stari grad Kostel|tvrđavom Kostelom]] na sjevernom obronku [[Kunagora|Kunagore]],<ref>TZ Pregrada: [http://www.pregrada.info/novosti/kostelska-uskrsna-pistola-2025/ Kostelska uskrsna pištola], Pregrada.info, 21. ožujka 2016. Pristupljeno 29. svibnja 2016.</ref> [[Krapina|Krapinom]]; kralj Matija Korvin lišio je Vitovčeve sinove radi nevjere dobara te je Krapinu darovao svome sinu Ivanu Korvinu<ref>[[Gjuro Szabo]]: [http://hrcak.srce.hr/file/80678 Spomenici kotara Krapina i Zlatar], Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, sv.13 br.1 ožujak 1914., str. 111.</ref>), isto je bilo i s [[Oštrcgrad]]om,<ref>Szabo (1914.), str. 113.</ref> [[Lobor grad]]om (iako ga je [[Juraj Vitovec]] prodao Ernustu od Čakovca i Tomi Bakaču),<ref>Szabo (1914.), str. 112.</ref> [[Belec|Belcom]] <ref>Szabo (1914.), str. 116.</ref>
 
−
 
 
−
Tako je Jan došao do mnogih časti i milosti koje nije zaslužio. No, sinovi mu Juraj i Vilim nisu bili tako snalažljivi u politici kao otac im Jan, ali su bili prevrtljivi i nevjerni kao on. Zbog odmetanja od kralja i dizanja bune, kralj je poslao vojsku na njih i oduzeo im imanja i časti. <ref name="Balog"/>
 
−
 
 
−
== Izvori ==
 
−
{{izvori}}
 
−
{{slobodna uporaba|1=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=64927|2=[[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatske enciklopedije]], LZMK|3=enciklopedija.lzmk.hr/o_portalu.aspx}}
 
−
 
 
−
== Vanjske poveznice ==
 
−
*Ivan Mirnik: [http://bib.irb.hr/prikazi-rad?lang=hr&rad=234074 Hrvatska znanstvena bibliografija. Pregled bibliografske jedinice broj: 234074], sažetak poglavlja/rada ''Kovnica novca u Krapini'' u knjizi ''Krapina i priče o Čehu, Lehu i Mehu'' (ur. Marijan Tenšek), Elektronika-Nakladnik, Krapina, 2005., str. 186.-189., ISBN 953-95233-0-3</ref>
 
−
*(slo.) [http://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi793428/ Vitovec grof Zagorski, Jan (?–1468)], Slovenska biografija
 
−
*Dragutin Seljan: [https://books.google.hr/books?id=tXFcAAAAcAAJ&pg=PA167&lpg=PA167&dq=Ivan+Giskra Google Knjige] ''Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske)'',  str. 167.-168., angažman Jana Vitovca u ratovima
 
  
−
{{GLAVNIRASPORED:Vitovec, Jan}}
+
[[Kategoria:Banowie]]
−
[[Kategorija:Životopisi, Hrvatska]]
+
[[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
−
[[Kategorija:Hrvatski banovi]]
+
[[Kategoria:Czescy szlachcice]]
−
[[Kategorija:Hrvatsko plemstvo]]
+
[[Kategoria:Vitovec]]
−
[[Kategorija:Česi u Hrvatskoj]]
+
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
−
<!-- povijesne osobe koje su imale povlasticu kovanja svog novca -->
+
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1468]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 09:52, 20 sty 2021

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1457-1463)
Współrządzący:
Nikola Iločki 		Następca:
Ivan Marcali Pavao Špirančić

Jan Vitovec ze Hrebene (Ivan Bitovec[1], Jan Bitovac[2] (* nieznana, † 1468), czeski szlachcic, najemny żołnierz, hrabia Zagorje („hrabia Zagorje”).[1] W źródłach historycznych występuje również jako Ivan Vitovec, „pan Jan”, „de Greben”. „Bitovec”, „Wittowicz zum Greben”, „Witobecz”, „Vitovecz”.[3] Razem z Nikolą Iločkim, w latach 1457–1463, był banem całej Slawonii. Nosił tytuł Grebengradski.[3]Bił własne pieniądze.

Rodzina

Ojciec synów:

  • Juraja,
  • Vilima († 1510),
  • Ivana i
  • córki Katalin (późniejszej żony Miklósa V Szécsi de Felsőlindva).[4]

Życiorys

Prawdopodobnie urodził się na Morawach (lub w Czechach) i prawdopodobnie wywodził się ze skromnej morawskiej rodziny szlacheckiej Vitoviški ze Zlina („Vitovic a ze Zlína”), o której w 1440 r. wspomina Peter Roman Vitoviški. Jako husycki wojownik kształcił się w sztuce wojennej.[5] Ulrik II. Celjski mógł spotkać doświadczonego żołnierza Vitovca w latach 1438–1439 podczas pobytu w Czechach.[6] Służył w Celje od 1439 r. a po śmierci Habsburga Alberta uczestniczył w walkach o tron między Władysławem I. Jagiellończykiem a królową wdową Elżbietą, która starała się zabezpieczyć tron ​​węgierski swojemu synowi Władysławowi V. Postumowi. Czyniąc to, wszczął wojnę po stronie królowej. Brał także udział w walkach w Slawonii i pokonał zwolennika Władysława Stjepana Banffy'ego Lendavsky'ego (Banffy lub Banic; Vitovec zabił generała Banffiego) w bitwie pod Samoborem (1441)[7], a następnie bronił miast królowej Elżbiety wzdłuż granic Styrii i Austrii. Po śmierci bana Matko Talovaca pomógł Ulrikowi przejąć jego dobra, a po stronie Celje walczył również o ich przejęcie z Janem Hunyadym. W latach 1451–1456 był pod chorążym bana slawońskiego Ulrika II. Został również mianowany burmistrzem Celje i Križevci. Po śmierci Ulrika w 1456 r. Jan został banem slawońskim (zajmował to stanowisko z niewielkimi przerwami do 1466 r.). Po wyginięciu rodu Celje przejął większość ich slawońskich posiadłości. Kupił Varaždin od wdowy po Ulriku i przyjął Krapinę jako przyrzeczenie. Po śmierci Władysława Pogrobowca krążył między cesarzem rzymsko-niemieckim Fryderykiem III (IV) i królem Maciejem Korwinem, ostatecznie wybierając tego drugiego. Fryderyk uprzednio nadał mu, a Maciej potwierdził tytuł hrabiego Zagorje (1463). W 1465 r. wraz z sędzią królewskim Rozgonyi Ivanem, dowodził armią wysłaną przez Macieja Korwina przeciwko Turkom do Hum.[1]

Tytuł hrabiego Zagorje nadał mu w 1459 r. Cesarz Fryderyk III, przypisał mu majątek Lobor, co później dwukrotnie potwierdził król Maciej Korwin (zm. 1463 i 1464).[8]

Do niedawna nauka numizmatyczna, szczególnie nauka chorwacka, nawet nie wiedziała, że ​​cesarz Fryderyk III przyznał Janowi prawo do bicia monety. Wybił srebrne krajcary. Krajcary Jana zostały wybite w Krapinie w 1459 roku. Przez długi czas ten przywilej bicia znany był wyłącznie ze źródeł pisanych, takich jak dokument cesarza z 10 listopada 1459 r. Dopiero pod koniec lat 90. XX wieku w Muzeum Archeologicznym w Zagrzebiu udało się znaleźć kilka okazów.[3]

Żona ostatniego z rodziny Celje, Katarina Branković, zaufała Janowi. Przez niego chciała odzyskać dziedzictwo w posiadłości Celje, ale Jan ją zawiódł. Jako ban slawoński otrzymał nagrody od nowego młodego króla Władysława na wszystkich polach, w tym dziedzictwo hrabiów Celje. W tej grze Janowi udało się przywłaszczyć znaczną część majątku Celje dla siebie i swoich potomków. Jan cieszył się już tymi posiadłościami, a król Maciej nie musiał tych posiadłości im oddawać, jednak 18 maja 1463 r. potwierdził księciu Zagorje i banowi Slawonii Janowi Vitovacowi, że jest właścicielemi miast księstwa Zagorja. Miasta te obejmują Trakošćan, miasto i twierdzę Varaždin oraz inne miasta. Biorąc pod uwagę początkowy brak danych historycznych, Jana można uznać za prawdziwego właściciela księstwa Zagorje po 1456 r.[9] 16 czerwca 1458 r. Król Maciej Korwin podarował Janowi ziemię zrujnowanego miasta Vrbovec, zniszczonego podczas wojny Ulrika z Fryderykiem IV lub w wyniku braku konserwacji; status zrujnowanego castrum Vrbovca potwierdzono w królewskiej darowiźnie dla Jana z maja 1463 r.[10]

Jan rządził także fortem Kostel na północnym zboczu Kunagory[11] i Krapiną. Król Maciej Korwin, za zdradę pozbawił synów Vitovca Krapiny i oddał ją swemu synowi Janowi[12], podobnie jak Oštrcgrad[13], Lobor (chociaż Juraj Vitovec sprzedał go Ernustowi Čakovecowi i [[Bakač Tom|Tomaszowi Bakačowi)[14], Belec[15].

Tak więc Jan doszedł do wielu zaszczytów i łask, na które nie zasłużył. Ale jego synowie Juraj i Vilim nie byli tak zaradni w polityce, jak ich ojciec Jan, ale byli tak awanturniczy i niewierni jak on. Z powodu buntu przeciwko królowi, król wysłał na nich armię i skonfiskował ich dobytek i honor.[9]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Jan Vitovec, Hrvatska enciklopedija, LZMK. Pristupljeno 29. svibnja 2016.
  2. ↑ Mladen Švab (1989): Celjski, Ulrik II (Ulrich, Ulrih), Hrvatski biografski leksikon LZMK. Pristupljeno 31. svibnja 2016.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Ban, Herbert; Mirnik, Ivan: Die Münzen des Jan Vitovec de Gereben. (Coins of Jan Vitovec de Gereben.) (nje.), Numismatische Zeitschrift (0250-7838) 108-109 (2001); 105– ; 124, sažetak na hrvatskom na Hrvatskoj znanstvenoj bibliografiji. Pregled bibliografske jedinice broj: 118867. Pristupljeno 29. svibnja 2016.
  4. ↑ Jan Vitovec, Geni.com. Pristupljeno 29. svibnja 2016.
  5. ↑ Orožen Janko (1971). Zgodovina Celja in okolice, 1. del (v Celjski zbornik izd.). Celje: Kulturna skupnost v Celju. COBISS [1], str. 224.
  6. ↑ Grafenauer Bogo. Vitovec Jan.
  7. ↑ Dragutin Seljan: Google Knjige Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske), str. 167.
  8. ↑ Szabo (1914.), str. 112.
  9. ↑ 9,0 9,1 Zdenko Balog: Istraživanje najranije povijesti tvrđave Trakošćan – prije dolaska Draškovića (iz časopisa KAJ, broj 5-6/2012), Stari gradovi, utvrde, dvorci i srednjovjekovna kultura. Objavljeno 6. travnja 2015. Pristupljeno 29. svibnja 2016.
  10. ↑ (ur. Nadica Jagarčec): Tajanstvena gotika. Veliki Tabor i kapela sv. Ivana, II. Castellum i Castrum – Kaštel Mali Tabor (Castellum Thabor Aliter Wrbowcz), Muzeji hrvatskog Zagorja, 2012. str. 14. Pristupljeno 29. svibnja 2016.
  11. ↑ TZ Pregrada: Kostelska uskrsna pištola, Pregrada.info, 21. ožujka 2016. Pristupljeno 29. svibnja 2016.
  12. ↑ Gjuro Szabo: Spomenici kotara Krapina i Zlatar, Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, sv.13 br.1 ožujak 1914., str. 111.
  13. ↑ Szabo (1914.), str. 113.
  14. ↑ Szabo (1914.), str. 112.
  15. ↑ Szabo (1914.), str. 116.

Linki zewnętrzne

  • Ivan Mirnik: Hrvatska znanstvena bibliografija. Pregled bibliografske jedinice broj: 234074, sažetak poglavlja/rada Kovnica novca u Krapini u knjizi Krapina i priče o Čehu, Lehu i Mehu (ur. Marijan Tenšek), Elektronika-Nakladnik, Krapina, 2005., str. 186.-189., ISBN 953-95233-0-3</ref>
  • (slo.) Vitovec grof Zagorski, Jan (?–1468), Slovenska biografija
  • Dragutin Seljan: Google Knjige Zemljopis pokrajinah ilirskih iliti Ogledalo zemlje, na kojoj pribiva narod ilirsko-slavjanski sa opisanjem berdah, potokah, gradovah i znatnih městah polag sadanjeg stališa, s kratkim dogodopisnim dodatkom i priloženim krajobrazom iliti mapom, Dio I. (pokrajine austriansko-ilirske), str. 167.-168., angažman Jana Vitovca u ratovima

Jan Vitovec (cz.)
Ivan Bitovec (chor,)
Jan Vitovec (pol.)

Ban całej Slawonii
Okres od 1457
do 1463
Poprzednik Ivan Marcali
Następca Pavao Špirančić
Dane biograficzne
Ród nieznany
Pochodzenie czeskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1468
Miejsce Hrvaška
Ojciec nieznany
Matka nieznana
Żona Branković Katarina
Dzieci Jurij, Ivan, Jan, Katalin
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Jan_Vitovec&oldid=47558”