Magyar Balázs: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 32 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Za: [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_Bal%C3%A1zs_(hadvez%C3%A9r)]
+
[[Kategoria:1bold]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Blaise_Magyar
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Blaise_Magyar&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_Bal%C3%A1zs_(hadvez%C3%A9r)
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Magyar_Bal%C3%A1zs_(hadvez%C3%A9r)&action=history
 +
|nota    = chorwacki
 +
}}
  
−
Za: [https://en.wikipedia.org/wiki/Blaise_Magyar]
+
{|
 +
|
 +
|}
  
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Ivan Thuz od Laka]]
+
|poprzednik        = [[Ivan Thuz od Laka]] <small>(do 1468)</small>
−
|gl_članak_funkcija = [[Ban Chorwacji i Dalmacji]]<br />(1470-1472)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban Dalmacji i Chorwacji]]<br />(1470-1472)
−
|następca          = [[Damjan Horvat od Litve]]
+
|następca          = [[De Surdis János]]
 
}}
 
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Janus Pannonius]]
 
|poprzednik        = [[Janus Pannonius]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Ban Slawonii]]<br />(1470-1472)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1470-1472)
 
|następca          = [[Damjan Horvat od Litve]]
 
|następca          = [[Damjan Horvat od Litve]]
 
}}
 
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
Linia 21: Linia 47:
 
|następca          = [[Dengelegi Pongrác János]]
 
|następca          = [[Dengelegi Pongrác János]]
 
}}
 
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Dengelegi Pongrác János]]<br>[[Monoszlói Csupor Miklós]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Przywódca Seklerów]]<br>(1472-1475)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Dengelegi Pongrác János]]
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Egervári László]]
 
|poprzednik        = [[Egervári László]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Ban Chorwacji, Slawonii i Dalmacji]]<br />(1482)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]<br />(1482)
 
|następca          = [[Matija Gereb]]
 
|następca          = [[Matija Gereb]]
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
[[Plik:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg|thumb|left|200px|Blaž Podmanicki, fragment pomnika Macieja Korwina.]]
 +
 +
'''Magyar Balázs''' (pol. ''Blaż Podmanicki'', chor. ''Blaž Podmanicki'' lub ''Blaž Mađar (Magjar)'', łac. ''Blasius Magyar'') (* nieznana, † 1490<ref name="Markó"/>), chorwacko-węgierski dowódca wojskowy i starszy chorwacki urzędnik królewski, [[ban Dalmacji i Chorwacji]] (1470-1472), [[Ban całej Slawonii]] (1470-1472), [[wojewoda Siedmiogrodu]] (1472-1475)<ref name="Markó">Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Veliki dužnosnici države Ugarske od kralja sv. Stjepana do naših dana: životopisna enciklopedija] (mađ.). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1., str. 288.-289.</ref><ref>Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1., str. p. lviii.</ref>, '''[[Ban Bośni]]''', [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]] (1482)<ref name="Klaužer">Vedran Klaužer: [http://hrcak.srce.hr/file/140011 Djelovanje Blaža Mađara, bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije u njegovom prvom mandatu (1470. - 1472.). Prilog poznavanju vršenja banske dužnosti u 15. stoljeću], Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti / Zbornik Zavoda za povijesne znanosti IC JAZU / Zbornik Historijskog zavoda JA / Zbornik Historijskog instituta JA, sv.30 br.- prosinac 2012., str. 124., 125., 126.</ref><ref name="Horvat396"/>.
 +
 +
Karierę wojskową rozpoczął pod rządami [[Hunyadi János|Janem Hunyadiego]]<ref>Kubinyi, András (2008). Matthias Rex. Balassi Kiadó. ISBN 978-963-506-767-1., str. 70,</ref>, a następnie pod wodzą [[I. Mátyás|Macieja Korwina]] wziął udział w wojnach przeciwko husytom i Czechom jako przywódca [[Czarna Armia|Czarnej Armii]]. Stała armia najemników króla Macieja, ''Czarna Armia'' (''legio nigra''), była najważniejszą i najsilniejszą armią w ówczesnej Europie.<ref> [https://web.archive.org/web/20090223192804/http://www.sziszi.hu/novitas/fekete-sereg-legio-nigra# Fekete sereg (legio nigra)]. [2009. luty 23-i dátummal az eredetiből archiválva]. (Hozzáférés: 2010-07-20)</ref> W 1462 r. został kapitanem Wyżyny, osiem lat później objął dowództwo nad ochroną południowych granic. Z powodzeniem walczył po stronie króla Macieja Korwina (1458-1490) w wojnie z [[Frankopan|Frankopanami]] w całej zachodniej Chorwacji.<ref name="Horvat396">Rudolf Horvat: [https://archive.org/stream/povjesthrvatske00horvgoog/povjesthrvatske00horvgoog_djvu.txt Povijest Hrvatske], Petrinja, 1904. Poglavlje Kulturna povijest Hrvatske g. 1386.-1526., str. 396. Iz zbirke Harvardskog sveučilišta, pokrovitelj digitaliziranja Google.</ref>
 +
 +
Za panowania Macieja Korwina, w latach 1470–1472 i 1482, pełnił funkcję chorwackiego i słowiańskiego bana. Doszedł do stanowiska bana po serii zmian w krótkim okresie. W 1466 r. król zwolnił [[Újlaki V. Miklós|Mikołaja V Iločkiego]] ze stanowiska bana Slawonii, a na bana Dalmacji, Chorwacji i Slawonii mianował [[Ivan Thuz od Laka|Ivan Thuz z Laki]], z którym [[Jan Vitovec]] był banem Slawonii. Po śmierci Vitovaca w 1468 r. Thuz z Laki pozostał jedynym banem, z podbanem (od początku 1469 r.) [[Biskup Peczu|biskupem Peczu]] [[Janus Pannonius|Ivanem Česmičkim]], z którym funkcjonował do lutego 1470 r. Następnie król zastąpił ich oboje i mianował Blaža banem Bośni, Dalmacji, Chorwacji i całej Slawonii, który to obowiązek wypełniał sam aż do wiosny 1471 r., gdy decyzją króla były skarbnik królowej, [[Damjan Horvat od Litve]] został jego współrządzącym. Razem sprawowali urząd na tych obszarach do połowy 1471 r., gdy banat Bośni została oddzielony od ich jurysdykcji i przydzielony [[Nikola Iločki|Nikoli V Iločkiemu]], gdy ten został wybrany [[Król Bośni|królem Bośni]]. Pozostałe funkcje Blaža i Horvata działają do końca 1471 r. Następną datą zmiany banatu jest luty 1472 r., gdy wybrany królem Bośni Nikola Iločki i Damjan Horvat zaczynają pełnić obowiązki banów Dalmacji, Chorwacji i Slawonii. Istnieją dokumenty historyczne, datowane w kwietniu 1472 r., w których Blaž nazywany jest banem Dalmacji i Chorwacji, prawdopodobnie z przyczyn historycznych.<ref name="Klaužer"/>
 +
 +
W latach 1473-75, jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] wspierał [[Mołdawia|hospodarstwo mołdawskie]]. W roku 1479 nieskutecznie chronił wyspę [[Veglia|Krk]] przed Wenecjanami. Gdy 10 sierpnia 1480 r. armia turecka wylądowała w Otranto, a król Maciej, na prośbę teścia Ferdynanda, króla Neapolu, wysłał 1000 żołnierzy na Półwysep Apeniński, dowodzone przez Blaža oddziały odzyskały Otranto z rąk Turków.
 +
 +
Blaž otrzymał od króla dobra na [[Zadunaje|Zadunaju]] i Trenczynie, odziedziczone przez córkę Benigny i jej męża [[Kinizsi Pál|Pavla Kinižija]]. W [[Nagyvázsony]], jednym z tych majątków, Blaž razem z zięciem założyli w 1481 roku klasztor.
 +
 +
== Literatura ==
 +
* Vedran Klaužer: Croatian-Slovak Connections through the Activities of Blaise Magyar. An Example of Political and Family Connections between Slovak and Croatian Nobility, u: ''Slovensko a Chorvátsko: Historické paralely a Vzˇtahy (do roku 1780) / Slovačka i Hrvatska: povijesne paralele i veze (do godine 1780.)'' (predano za tisak)<ref>W tej pracy Klauser rozwinął wątki kariery, opisał rodzinę i inne związki, posiadłości Podmanickiego sprzed banatów w chorwackiej części królestwa.</ref>
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
 
−
|-
 
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Magyar Balázs<br>Blaž Podmanicki
+
  |urzędnik          = Magyar Balázs (węg.)<br>Blaż Podmanicki (pol.)<br>Blaž Podmanicki (chor.)<br>Blaž Mađar (Magjar) (chor.)<br>Blasius Magyar (łac.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Ban Chorwacji i Slawonii<br>Wojewoda Siedmiogrodu
+
  |tytulatura        = Ban Dalmacji i Chorwacji<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Ban całej Slawonii
−
  |grafika          =  
+
  |grafika          = Magyar_Balázs.jpg
−
  |opis grafiki      =  
+
  |opis grafiki      = Magyar Balázs
 
  |herb              =  
 
  |herb              =  
 
  |opis herbu        =  
 
  |opis herbu        =  
Linia 43: Linia 103:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
−
  |1. tytuł          = [[Ban Chorwacji i Dalmacji]]
+
  |1. tytuł          = [[Ban Dalmacji i Chorwacji]]
 
  |1. od            = 1470
 
  |1. od            = 1470
 
  |1. do            = 1472
 
  |1. do            = 1472
Linia 50: Linia 110:
 
  |1. następca      = [[Damjan Horvat od Litve]]
 
  |1. następca      = [[Damjan Horvat od Litve]]
  
−
  |2. tytuł          = [[Ban Slawonii]]
+
  |2. tytuł          = [[Ban całej Slawonii]]
 
  |2. od            = 1470
 
  |2. od            = 1470
 
  |2. do            = 1472
 
  |2. do            = 1472
Linia 61: Linia 121:
 
  |3. do            = 1475
 
  |3. do            = 1475
 
  |3. powołanie      =  
 
  |3. powołanie      =  
−
  |3. poprzednik    = [[Dengelegi Pongrác János]]<br>[[Monoszlói Csupor Miklós]]
+
  |3. poprzednik    = <small>1. [[Dengelegi Pongrác János]]</small><br><small>2. [[Monoszlói Csupor Miklós]]</small>
 
  |3. następca      = [[Dengelegi Pongrác János]]
 
  |3. następca      = [[Dengelegi Pongrác János]]
  
−
  |4. tytuł          = [[Ban Chorwacji, Slawonii i Dalmacji]]
+
  |4. tytuł          = [[Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]
 
  |4. od            = 1482
 
  |4. od            = 1482
 
  |4. do            = 1482
 
  |4. do            = 1482
Linia 72: Linia 132:
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
−
  |ród              =  
+
  |ród              = nieznany
 
  |rodzina          =  
 
  |rodzina          =  
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
−
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]
+
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
Linia 90: Linia 150:
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. dzieci        =  
 
  |1. dzieci        =  
 +
|dokonania        =
 
  |odznaczenia      =  
 
  |odznaczenia      =  
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
Linia 97: Linia 158:
 
|}
 
|}
  
−
[[Plik:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg|thumb|left|Blaž Podmanicki, fragment pomnika Macieja Korwina.]]
+
{{SORTUJ:Magyar, Balazs}}
−
 
 
−
'''Blaž Podmanicki''', '''Blaž Mađar (Magjar)''' (węg. ''Magyar Balázs'', łac. ''Blasius Magyar'') (bd-1490<ref name="Markó"/>), chorwacko-węgierski dowódca wojskowy i starszy chorwacki urzędnik królewski, Ban Bośni, Dalmacji, Chorwacji i całej Slawonii<ref name="Klaužer">Vedran Klaužer: [http://hrcak.srce.hr/file/140011 Djelovanje Blaža Mađara, bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije u njegovom prvom mandatu (1470. - 1472.). Prilog poznavanju vršenja banske dužnosti u 15. stoljeću], Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti / Zbornik Zavoda za povijesne znanosti IC JAZU / Zbornik Historijskog zavoda JA / Zbornik Historijskog instituta JA, sv.30 br.- prosinac 2012., str. 124., 125., 126.</ref><ref name="Horvat396"/> i wojewoda Siedmiogrodu (1472-1475).<ref name="Markó">Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Veliki dužnosnici države Ugarske od kralja sv. Stjepana do naših dana: životopisna enciklopedija] (mađ.). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1., str. 288.-289.</ref><ref>Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1., str. p. lviii.</ref>
 
−
 
 
−
Karierę wojskową rozpoczął pod rządami [[Hunyadi János|Janem Hunyadim]]<ref>Kubinyi, András (2008). Matthias Rex. Balassi Kiadó. ISBN 978-963-506-767-1., str. 70,</ref>, a następnie pod wodzą Macieja Korwina wziął udział w wojnach przeciwko husytom i Czechom jako przywódca czarnej armii. Stała armia najemników króla Macieja, czarna armia (legio nigra), była najważniejszą i najsilniejszą armią we współczesnej Europie.<ref> [https://web.archive.org/web/20090223192804/http://www.sziszi.hu/novitas/fekete-sereg-legio-nigra# Fekete sereg (legio nigra)]. [2009. luty 23-i dátummal az eredetiből archiválva]. (Hozzáférés: 2010-07-20)</ref> W 1462 r. został kapitanem Wyżyny, osiem lat później objął dowództwo nad ochroną południowych granic. Z powodzeniem walczył po stronie króla Macieja Korwina (1458-1490) w wojnie z [[Frankopan|Frankopanami]] w całej zachodniej Chorwacji.<ref name="Horvat396">[[Rudolf Horvat]]: [https://archive.org/stream/povjesthrvatske00horvgoog/povjesthrvatske00horvgoog_djvu.txt Povijest Hrvatske], Petrinja, 1904. Poglavlje Kulturna povijest Hrvatske g. 1386.-1526., str. 396. Iz zbirke Harvardskog sveučilišta, pokrovitelj digitaliziranja Google.</ref>
 
−
 
 
−
Za panowania Macieja Korwina, w latach 1470–1472 i 1482, pełnił funkcję chorwackiego i słowiańskiego bana. Doszedł do stanowiska bana po serii zmian w krótkim okresie. W 1466 r. król zwolnił [[Nikola Iločki|Nikolę Iločkiego]] ze stanowiska bana Slawonii, a na bana Dalmacji, Chorwacji i Slawonii mianował [[Ivan Thuz od Laka|Ivan Thuz z Laki]], z którym [[Jan Vitovec]] był banem Slawonii. Po śmierci Vitovaca w 1468 r. Thuz z Lak pozostał jedynym banem, z podbanem (od początku 1469 r.) biskupem Pecsu [[Janus Pannonius|Ivanem Česmičkim]], z którym funkcjonował do lutego 1470 r. Następnie król zastąpił ich oboje i mianował Podmanickiego banem Bośni, Dalmacji, Chorwacji i całej Slawonii, który to obowiązek wypełniał sam aż do wiosny 1471 r., gdy decyzją króla były skarbnik królowej, [[Damjan Horvat od Litve|Damjana Horvata od Litve]] został jego współrządzącym. Razem sprawowali urząd na tych obszarach do połowy 1471 r., gdy  banat Bośni została oddzielona od ich jurysdykcji i przydzielony [[Nikola Iločki|Nikoli Iločkiemu]], gdy ten został wybrany królem Bośni. Pozostałe obszary Podmanickiego i Horvata działają do końca 1471 r. Następną datą zmiany banatu jest luty 1472 r., gdy wybrany królem Bośni Nikola Iločki i Damjan Horvat zaczynają pełnić obowiązki banów Dalmacji, Chorwacji i Slawonii. Istnieją dokumenty historyczne, datowane w kwietniu 1472 r., w których Podmanicki nazywany jest banem Dalmacji i Chorwacji, prawdopodobnie z przyczyn historycznych.<ref name="Klaužer"/>
 
−
 
 
−
W latach 1473-75, jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] wspierał hospodarstwo mołdawskie. W roku 1479 nieskutecznie chronił wyspę [[Veglia|Krk]] przed Wenecjanami. Gdy 10 sierpnia 1480 r. armia turecka wylądowała w Otranto, a król Maciej, na prośbę teścia Ferdynanda, króla Neapolu, wysłał 1000 żołnierzy na Półwysep Apeniński, dowodzone przez Podmanickiego oddziały odzyskały Otranto z rąk Turków.
 
−
 
 
−
Otrzymał od króla dobra w [[Kraj Zadunajski|Kraju Zadunajskim]] i Trenczynie, odziedziczone przez córkę Benigny i jej męża [[Kinizsi Pál|Pavla Kinižija]]. W [[Nagyvázsony]], jednym z tych majątków, Podmanicki razem z zięciem założyli w 1481 roku klasztor.
 
−
 
 
−
== Literatura ==
 
−
* Vedran Klaužer: Croatian-Slovak Connections through the Activities of Blaise Magyar. An Example of Political and Family Connections between Slovak and Croatian Nobility, u: ''Slovensko a Chorvátsko: Historické paralely a Vzˇtahy (do roku 1780) / Slovačka i Hrvatska: povijesne paralele i veze (do godine 1780.)'' (predano za tisak)<ref>W tej pracy Klauser rozwinął wątki kariery, opisał rodzinę i inne związki, posiadłości Podmanickiego sprzed banatów w chorwackiej części królestwa.</ref>
 
−
 
 
−
== Przypisy ==
 
−
{{izvori}}
 
  
−
{{SORTUJ:Podmanicki, Blaž}}
+
[[Kategoria:Banowie]]
−
[[Kategoria:Banowie Chorwacji i Dalmacji]]
+
[[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
−
[[Kategoria:Banowie Slawonii]]
+
[[Kategoria:Banowie Dalmacji i Chorwacji]]
−
[[Kategoria:Banowie Chorwacji, Slawonii i Dalmacji]]
+
[[Kategoria:Banowie Dalmacji, Chorwacji i Slawonii]]
 +
[[Kategoria:Magyar]]
 +
[[Kategoria:Seklerscy przywódcy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1490]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 09:41, 3 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Ban Dalmacji i Chorwacji
(1470-1472) 		Następca:
Ivan Thuz od Laka (do 1468) De Surdis János
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1470-1472) 		Następca:
Janus Pannonius Damjan Horvat od Litve
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1472-1475) 		Następca:
Dengelegi Pongrác János
Monoszlói Csupor Miklós		 Dengelegi Pongrác János
Poprzednik: Przywódca Seklerów
(1472-1475) 		Następca:
Dengelegi Pongrác János
Monoszlói Csupor Miklós		 Dengelegi Pongrác János
Poprzednik: Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
(1482) 		Następca:
Egervári László Matija Gereb
Plik:Magyar Balazs (Kolozsvar).jpg
Blaž Podmanicki, fragment pomnika Macieja Korwina.

Magyar Balázs (pol. Blaż Podmanicki, chor. Blaž Podmanicki lub Blaž Mađar (Magjar), łac. Blasius Magyar) (* nieznana, † 1490[1]), chorwacko-węgierski dowódca wojskowy i starszy chorwacki urzędnik królewski, ban Dalmacji i Chorwacji (1470-1472), Ban całej Slawonii (1470-1472), wojewoda Siedmiogrodu (1472-1475)[1][2], Ban Bośni, Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii (1482)[3][4].

Karierę wojskową rozpoczął pod rządami Janem Hunyadiego[5], a następnie pod wodzą Macieja Korwina wziął udział w wojnach przeciwko husytom i Czechom jako przywódca Czarnej Armii. Stała armia najemników króla Macieja, Czarna Armia (legio nigra), była najważniejszą i najsilniejszą armią w ówczesnej Europie.[6] W 1462 r. został kapitanem Wyżyny, osiem lat później objął dowództwo nad ochroną południowych granic. Z powodzeniem walczył po stronie króla Macieja Korwina (1458-1490) w wojnie z Frankopanami w całej zachodniej Chorwacji.[4]

Za panowania Macieja Korwina, w latach 1470–1472 i 1482, pełnił funkcję chorwackiego i słowiańskiego bana. Doszedł do stanowiska bana po serii zmian w krótkim okresie. W 1466 r. król zwolnił Mikołaja V Iločkiego ze stanowiska bana Slawonii, a na bana Dalmacji, Chorwacji i Slawonii mianował Ivan Thuz z Laki, z którym Jan Vitovec był banem Slawonii. Po śmierci Vitovaca w 1468 r. Thuz z Laki pozostał jedynym banem, z podbanem (od początku 1469 r.) biskupem Peczu Ivanem Česmičkim, z którym funkcjonował do lutego 1470 r. Następnie król zastąpił ich oboje i mianował Blaža banem Bośni, Dalmacji, Chorwacji i całej Slawonii, który to obowiązek wypełniał sam aż do wiosny 1471 r., gdy decyzją króla były skarbnik królowej, Damjan Horvat od Litve został jego współrządzącym. Razem sprawowali urząd na tych obszarach do połowy 1471 r., gdy banat Bośni została oddzielony od ich jurysdykcji i przydzielony Nikoli V Iločkiemu, gdy ten został wybrany królem Bośni. Pozostałe funkcje Blaža i Horvata działają do końca 1471 r. Następną datą zmiany banatu jest luty 1472 r., gdy wybrany królem Bośni Nikola Iločki i Damjan Horvat zaczynają pełnić obowiązki banów Dalmacji, Chorwacji i Slawonii. Istnieją dokumenty historyczne, datowane w kwietniu 1472 r., w których Blaž nazywany jest banem Dalmacji i Chorwacji, prawdopodobnie z przyczyn historycznych.[3]

W latach 1473-75, jako wojewoda Siedmiogrodu wspierał hospodarstwo mołdawskie. W roku 1479 nieskutecznie chronił wyspę Krk przed Wenecjanami. Gdy 10 sierpnia 1480 r. armia turecka wylądowała w Otranto, a król Maciej, na prośbę teścia Ferdynanda, króla Neapolu, wysłał 1000 żołnierzy na Półwysep Apeniński, dowodzone przez Blaža oddziały odzyskały Otranto z rąk Turków.

Blaž otrzymał od króla dobra na Zadunaju i Trenczynie, odziedziczone przez córkę Benigny i jej męża Pavla Kinižija. W Nagyvázsony, jednym z tych majątków, Blaž razem z zięciem założyli w 1481 roku klasztor.

Literatura

  • Vedran Klaužer: Croatian-Slovak Connections through the Activities of Blaise Magyar. An Example of Political and Family Connections between Slovak and Croatian Nobility, u: Slovensko a Chorvátsko: Historické paralely a Vzˇtahy (do roku 1780) / Slovačka i Hrvatska: povijesne paralele i veze (do godine 1780.) (predano za tisak)[7]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Veliki dužnosnici države Ugarske od kralja sv. Stjepana do naših dana: životopisna enciklopedija] (mađ.). Helikon Kiadó. ISBN 963-547-085-1., str. 288.-289.
  2. ↑ Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1., str. p. lviii.
  3. ↑ 3,0 3,1 Vedran Klaužer: Djelovanje Blaža Mađara, bana Bosne, Dalmacije, Hrvatske i cijele Slavonije u njegovom prvom mandatu (1470. - 1472.). Prilog poznavanju vršenja banske dužnosti u 15. stoljeću, Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti / Zbornik Zavoda za povijesne znanosti IC JAZU / Zbornik Historijskog zavoda JA / Zbornik Historijskog instituta JA, sv.30 br.- prosinac 2012., str. 124., 125., 126.
  4. ↑ 4,0 4,1 Rudolf Horvat: Povijest Hrvatske, Petrinja, 1904. Poglavlje Kulturna povijest Hrvatske g. 1386.-1526., str. 396. Iz zbirke Harvardskog sveučilišta, pokrovitelj digitaliziranja Google.
  5. ↑ Kubinyi, András (2008). Matthias Rex. Balassi Kiadó. ISBN 978-963-506-767-1., str. 70,
  6. ↑ Fekete sereg (legio nigra). [2009. luty 23-i dátummal az eredetiből archiválva]. (Hozzáférés: 2010-07-20)
  7. ↑ W tej pracy Klauser rozwinął wątki kariery, opisał rodzinę i inne związki, posiadłości Podmanickiego sprzed banatów w chorwackiej części królestwa.

Magyar Balázs (węg.)
Blaż Podmanicki (pol.)
Blaž Podmanicki (chor.)
Blaž Mađar (Magjar) (chor.)
Blasius Magyar (łac.)

— Ban Dalmacji i Chorwacji
Wojewoda Siedmiogrodu
Ban całej Slawonii		 —
Magyar Balázs
Magyar Balázs
Ban Dalmacji i Chorwacji
Okres od 1470
do 1472
Poprzednik Ivan Thuz od Laka
Następca Damjan Horvat od Litve
Ban całej Slawonii
Okres od 1470
do 1472
Poprzednik Janus Pannonius
Następca Damjan Horvat od Litve
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1472
do 1475
Poprzednik 1. Dengelegi Pongrác János
2. Monoszlói Csupor Miklós
Następca Dengelegi Pongrác János
Ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
Okres 1482
Poprzednik Egervári László
Następca Matija Gereb
Dane biograficzne
Ród nieznany
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1490
Miejsce Kassa/Košice
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Magyar_Balázs&oldid=48525”