Debreceni Dózsa: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "Strony importowane z węgierskiej Wikipedii" na "Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii") |
|||
| (Nie pokazano 19 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 16: | Linia 16: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
| − | |poprzednik = [[ | + | |poprzednik = [[Pok Miklós]] |
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1318-1321) | |gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1318-1321) | ||
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
| Linia 33: | Linia 33: | ||
[[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|300px|left|Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején]] | [[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|300px|left|Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején]] | ||
| − | '''Debreceni Dózsa''' (pol. ''Doża Debreceni'') (* przed 1291, † 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie ''[[interregnum]]'' jeden z | + | '''Debreceni Dózsa''' (pol. ''Doża Debreceni'') (* przed 1291, † 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie ''[[interregnum]]'' jeden z najważniejszych stronników [[I. Károly|Karola Roberta]]. [[Wojewoda Siedmiogrodu]], a następnie [[palatyn]]. Najbardziej znany członek rodziny [[Debreceni]], która była właścicielem Debreczyna od XIII do początku XV wieku.<ref>[https://hu.wikipedia.org/wiki/Debreceni_D%C3%B3zsa#hely:M%C3%B3dy_Debrecen_1290%E2%80%931390 Módy Debrecen 1290–1390]</ref> |
| − | |||
| − | |||
==Biografia== | ==Biografia== | ||
| − | Wiosną 1307 r. książę | + | Wiosną 1307 r. bawarski książę [[Otto]]n (który był także królem węgierskim w latach 1305-1308) podarował Dózsie majątek Elep w komitacie Szabolcs, który przeszedł w ręce króla bez dziedzica, gdyż według niego Dózsa był uważany za zwolennika Kopasza, Bekék és Lászl. Jest to raczej mało prawdopodobne stwierdzenie, ponieważ żaden członek rodziny [[Debreceni]] nie należał do grupy popierającej Ottona. Dzięki tej darowiźnie król chciał uczynić Dózsę swoim stronnikiem, a tym samym całą rodzinę [[Debreceni]]. Oni byli jednak wierni [[I. Károly|Karolowi I]], odkąd przybył na Węgry. Karol Robert doskonale o tym wiedział, ponieważ 26 września 1311 r., jako nagrodę za kampanię przeciwko [[Csák III. Máté|Mateuszowi III Csákowi]], król podarował majątek Páth w powiecie Peszt, a następnie szereg innych darowizn. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Jesienią 1311 r.Mateusz III Csák zawarł sojusz z synami zabitego [[Aba Amadé|Amadeusza Aby]], który 15 czerwca 1312 r. został pokonany w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgoniami]], przez wojska króla Karola I wspomaganego przez rycerzy joannitów, mieszkańców [[Kassa|Kassy]] i [[Sasi]] z Siedmiogrodu. Jednym z przywódców armii był Dózsa. Bitwa ta jest ważnym punktem zwrotnym w walce z oligarchiami. Jednak król nie wykorzystał swego zwycięstwa, ponieważ nie stawił czoła Mateuszowi Csákowi i jego sojusznikom. Niemniej jednak był w stanie skonsolidować swoją siłę w dużej części kraju. | |
| − | + | Po tej bitwie Dózsa i król stali sie bardzo bliskimi współpracownikami, a nawet król został ojcem chrzestnym jednego z dzieci Dózsy, być może [[Debreceni Jakab|Jakuba z Debreczyna]]. Wewnętrzne relacje zostały wzmocnione przez fakt, że Karol I w większości szukał rady Dózsy, aby umocnić władzę polityczną. W tym celu zastąpił niewiarygodnych urzędników swoimi lojalnymi wyznawcami. Zaczął odzyskiwać dobra publiczne i położył kres dwuwładzy. | |
| − | + | W 1317 r. król zlecił mu stłumienie buntu [[Borsa Kopasz|Jakuba Borsy]], z którym Dózsa rozprawił się w kilka miesięcy; wiosną 1317 roku odniósł wspaniałe zwycięstwo w [[Debreczyn|bitwie pod Debreczynem]], a wkrótce potem Jakub został pojmany. Zbiegł z niewoli i znalazł schronienie w Siedmiogrodzie na dworze zbuntowanego [[Ákosa II. Mojs|Ákosa II Mojsa]]. Brak danych o jego uwolnieniu; prawdopodobnie z synem Petenye, Piotrem, został zwolniony w ramach wymiany więźniów. Od 1318 r. Dózsa został wysłany przez Karola do Siedmiogrodu przeciwko kolejnemu oligarchowi, [[Kán III. László|Władysławowi III Kánowi]]. I on też w krótkim czasie został pokonany. | |
| − | W podziękowaniu za jego osiągnięcia w 1317 r. Karol mianował | + | W podziękowaniu za jego osiągnięcia w 1317 r. Karol mianował Dózsę [[ispán]]em [[Bihar]] i równolegle komitatu [[Szabolcs]], a w 1318 r. [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]] i [[ispán]]em komitatu [[Szolnok]]. Dózsa zrezygnował z komitatu [[Bihar]] w 1318 roku, ale zachował [[Szabolcs]] do 1322 roku. Tymczasem w 1320 r. Karol zrezygnował z Dózsy jako wojewody, powołując go na [[palatyn]]a. Dózsa sprawował ten urząd do 1322 r., gdy został [[ispán]]em komitatu [[Szatmár]]. Swój odziedziczony i nabyty majątek połączył z centrum Debreczyna; stąd też sprawował swoja funkcję palatyna. |
| − | |||
| − | |||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| Linia 59: | Linia 51: | ||
== Źródła == | == Źródła == | ||
| − | * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC03014/03149.htm Életrajza] | + | * [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC03014/03149.htm Életrajza] w węgierskim leksykonie biograficznym |
| + | * '''Módy Földesúri kúriák''': Módy György: ''[https://web.archive.org/web/20140714151342/http://www.hbml.archivportal.hu/data/files/144787898.pdf# Földesúri kúriák és várkastély Debrecenben]''. [dostęp:2019-11-10]. | ||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||
| − | + | ||
* ''[http://genealogy.euweb.cz/hung/debreceni.html Debreceni family]''. genealogy.euweb.cz. [dostęp:2019-11-10]. | * ''[http://genealogy.euweb.cz/hung/debreceni.html Debreceni family]''. genealogy.euweb.cz. [dostęp:2019-11-10]. | ||
| Linia 78: | Linia 71: | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
|1. tytuł = [[Wojewoda Siedmiogrodu]] | |1. tytuł = [[Wojewoda Siedmiogrodu]] | ||
| − | |1. od = 1318 | + | |1. od = [[1318]] |
| − | |1. do = 1321 | + | |1. do = [[1321]] |
|1. powołanie = | |1. powołanie = | ||
| − | |1. poprzednik = [[ | + | |1. poprzednik = [[Pok Miklós]] |
|1. następca = [[Szécsényi I. Tamás]] | |1. następca = [[Szécsényi I. Tamás]] | ||
|2. tytuł = [[Palatyn Królestwa Węgier]] | |2. tytuł = [[Palatyn Królestwa Węgier]] | ||
| − | |2. od = 1322 | + | |2. od = [[1322]] |
| − | |2. do = 1322 | + | |2. do = [[1322]] |
|2. powołanie = | |2. powołanie = | ||
|2. poprzednik = [[Rátót II. Domokos]] | |2. poprzednik = [[Rátót II. Domokos]] | ||
| Linia 95: | Linia 88: | ||
|rodzina = | |rodzina = | ||
|pochodzenie = węgierskie | |pochodzenie = węgierskie | ||
| − | |państwo = [[Królestwo Węgier | + | |państwo = [[Królestwo Węgier]] |
|data urodzenia = data nieznana | |data urodzenia = data nieznana | ||
|miejsce urodzenia = | |miejsce urodzenia = | ||
| − | |data śmierci = 1322 | + | |data śmierci = [[1322]] |
|miejsce śmierci = | |miejsce śmierci = | ||
|przyczyna śmierci = | |przyczyna śmierci = | ||
Aktualna wersja na dzień 12:24, 4 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején Debreceni Dózsa (pol. Doża Debreceni) (* przed 1291, † 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie interregnum jeden z najważniejszych stronników Karola Roberta. Wojewoda Siedmiogrodu, a następnie palatyn. Najbardziej znany członek rodziny Debreceni, która była właścicielem Debreczyna od XIII do początku XV wieku.[1] Spis treściBiografiaWiosną 1307 r. bawarski książę Otton (który był także królem węgierskim w latach 1305-1308) podarował Dózsie majątek Elep w komitacie Szabolcs, który przeszedł w ręce króla bez dziedzica, gdyż według niego Dózsa był uważany za zwolennika Kopasza, Bekék és Lászl. Jest to raczej mało prawdopodobne stwierdzenie, ponieważ żaden członek rodziny Debreceni nie należał do grupy popierającej Ottona. Dzięki tej darowiźnie król chciał uczynić Dózsę swoim stronnikiem, a tym samym całą rodzinę Debreceni. Oni byli jednak wierni Karolowi I, odkąd przybył na Węgry. Karol Robert doskonale o tym wiedział, ponieważ 26 września 1311 r., jako nagrodę za kampanię przeciwko Mateuszowi III Csákowi, król podarował majątek Páth w powiecie Peszt, a następnie szereg innych darowizn. Jesienią 1311 r.Mateusz III Csák zawarł sojusz z synami zabitego Amadeusza Aby, który 15 czerwca 1312 r. został pokonany w bitwie pod Rozgoniami, przez wojska króla Karola I wspomaganego przez rycerzy joannitów, mieszkańców Kassy i Sasi z Siedmiogrodu. Jednym z przywódców armii był Dózsa. Bitwa ta jest ważnym punktem zwrotnym w walce z oligarchiami. Jednak król nie wykorzystał swego zwycięstwa, ponieważ nie stawił czoła Mateuszowi Csákowi i jego sojusznikom. Niemniej jednak był w stanie skonsolidować swoją siłę w dużej części kraju. Po tej bitwie Dózsa i król stali sie bardzo bliskimi współpracownikami, a nawet król został ojcem chrzestnym jednego z dzieci Dózsy, być może Jakuba z Debreczyna. Wewnętrzne relacje zostały wzmocnione przez fakt, że Karol I w większości szukał rady Dózsy, aby umocnić władzę polityczną. W tym celu zastąpił niewiarygodnych urzędników swoimi lojalnymi wyznawcami. Zaczął odzyskiwać dobra publiczne i położył kres dwuwładzy. W 1317 r. król zlecił mu stłumienie buntu Jakuba Borsy, z którym Dózsa rozprawił się w kilka miesięcy; wiosną 1317 roku odniósł wspaniałe zwycięstwo w bitwie pod Debreczynem, a wkrótce potem Jakub został pojmany. Zbiegł z niewoli i znalazł schronienie w Siedmiogrodzie na dworze zbuntowanego Ákosa II Mojsa. Brak danych o jego uwolnieniu; prawdopodobnie z synem Petenye, Piotrem, został zwolniony w ramach wymiany więźniów. Od 1318 r. Dózsa został wysłany przez Karola do Siedmiogrodu przeciwko kolejnemu oligarchowi, Władysławowi III Kánowi. I on też w krótkim czasie został pokonany. W podziękowaniu za jego osiągnięcia w 1317 r. Karol mianował Dózsę ispánem Bihar i równolegle komitatu Szabolcs, a w 1318 r. wojewodą Siedmiogrodu i ispánem komitatu Szolnok. Dózsa zrezygnował z komitatu Bihar w 1318 roku, ale zachował Szabolcs do 1322 roku. Tymczasem w 1320 r. Karol zrezygnował z Dózsy jako wojewody, powołując go na palatyna. Dózsa sprawował ten urząd do 1322 r., gdy został ispánem komitatu Szatmár. Swój odziedziczony i nabyty majątek połączył z centrum Debreczyna; stąd też sprawował swoja funkcję palatyna. PrzypisyŹródła
Linki zewnętrzne
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kategorie:
- 0
- Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Debreceni
- Palatyni Królestwa Węgier
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Wojewodowie Siedmiogrodu
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w 1322
- Zmarli w XIV wieku
