Debreceni Dózsa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/Debreceni_D%C3%B3zsa Debreceni Dózsa] {{Vezető infobox | név =Debreceni Dózsa | kép = <!-- Wiki...")
 
m (Zastępowanie tekstu - "Strony importowane z węgierskiej Wikipedii" na "Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii")
 
(Nie pokazano 47 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/Debreceni_D%C3%B3zsa Debreceni Dózsa]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Debreceni_D%C3%B3zsa
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Debreceni_D%C3%B3zsa&action=history
 +
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
{{Vezető infobox
+
{{Redoslijed|
| név              =Debreceni Dózsa
+
|poprzednik         = [[Pok Miklós]]
| kép              = <!-- Wikidatából -->
+
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1318-1321)
| képméret         =220px
+
|współrządzący      =
| képaláírás      =
+
|następca          = [[Szécsényi I. Tamás]]
| állam            =A Magyar Királyság
+
}}
| város            =
+
{{Redoslijed|
| sorszám          =
+
|poprzednik         = [[Rátót II. Domokos]]
| megnevezés      =[[erdélyi vajda|erdélyi vajdája]]
+
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1322)
| terminus kezdete =[[1318]]
+
|współrządzący     =  
| terminus vége    =[[1321]]
+
|następca          = [[Drugeth Fülöp]]
| alelnök          =
+
}}
| helyettes        =
+
{|
| uralkodó         =
+
|
| elnök            =
+
|}
| főnöke-neve     =
 
| főnöke-tisztsége =
 
| előd            =[[Pok nembeli Miklós]]
 
| utód            =[[Szécsényi Tamás]]
 
| szavazatszám    =
 
  
| állam2          =
+
[[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|300px|left|Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején]]
| sorszám2        =
 
| megnevezés2      =
 
| terminus kezdete2=
 
| terminus vége2  =
 
| alelnök2        =
 
| helyettes2      =
 
| uralkodó2        =
 
| elnök2          =
 
| főnöke-neve2    =
 
| főnöke-tisztsége2=
 
| előd2            =
 
| utód2            =
 
  
| állam3          =
+
'''Debreceni Dózsa''' (pol. ''Doża Debreceni'') (* przed 1291,&nbsp;† 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie ''[[interregnum]]'' jeden z najważniejszych stronników [[I. Károly|Karola Roberta]]. [[Wojewoda Siedmiogrodu]], a następnie [[palatyn]]. Najbardziej znany członek rodziny [[Debreceni]], która była właścicielem Debreczyna od XIII do początku XV wieku.<ref>[https://hu.wikipedia.org/wiki/Debreceni_D%C3%B3zsa#hely:M%C3%B3dy_Debrecen_1290%E2%80%931390 Módy Debrecen 1290–1390]</ref>
| sorszám3        =
 
| megnevezés3      =
 
| uralkodó3        =
 
| terminus kezdete3=
 
| terminus vége3  =
 
| előd3            = <!-- Wikidatából -->
 
| utód3            = <!-- Wikidatából -->
 
  
| állam4          =
+
==Biografia==
| sorszám4        =
 
| megnevezés4      =
 
| terminus kezdete4=
 
| terminus vége4  =
 
| előd4            = <!-- Wikidatából -->
 
| utód4            = <!-- Wikidatából -->
 
  
| születési név    = <!-- Wikidatából -->
+
Wiosną 1307 r. bawarski książę [[Otto]]n (który był także królem węgierskim w latach 1305-1308) podarował Dózsie majątek Elep w komitacie Szabolcs, który przeszedł w ręce króla bez dziedzica, gdyż według niego Dózsa był uważany za zwolennika Kopasza, Bekék és Lászl. Jest to raczej mało prawdopodobne stwierdzenie, ponieważ żaden członek rodziny [[Debreceni]] nie należał do grupy popierającej Ottona. Dzięki tej darowiźnie król chciał uczynić Dózsę swoim stronnikiem, a tym samym całą rodzinę [[Debreceni]]. Oni byli jednak wierni [[I. Károly|Karolowi I]], odkąd przybył na Węgry. Karol Robert doskonale o tym wiedział, ponieważ 26 września 1311 r., jako nagrodę za kampanię przeciwko [[Csák III. Máté|Mateuszowi III Csákowi]], król podarował majątek Páth w powiecie Peszt, a następnie szereg innych darowizn.
| születési hely  = <!-- Wikidatából -->
+
 
| születési dátum  = ''születési ideje nem ismert''
+
Jesienią 1311 r.Mateusz III Csák zawarł sojusz z synami zabitego [[Aba Amadé|Amadeusza Aby]], który 15 czerwca 1312 r. został pokonany w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgoniami]], przez wojska króla Karola I wspomaganego przez rycerzy joannitów, mieszkańców [[Kassa|Kassy]] i [[Sasi]] z Siedmiogrodu. Jednym z przywódców armii był Dózsa. Bitwa ta jest ważnym punktem zwrotnym w walce z oligarchiami. Jednak król nie wykorzystał swego zwycięstwa, ponieważ nie stawił czoła Mateuszowi Csákowi i jego sojusznikom. Niemniej jednak był w stanie skonsolidować swoją siłę w dużej części kraju.
| halálozási hely  = <!-- Wikidatából -->
+
 
| halálozási dátum = [[1322]]
+
Po tej bitwie Dózsa i król stali sie bardzo bliskimi współpracownikami, a nawet król został ojcem chrzestnym jednego z dzieci Dózsy, być może [[Debreceni Jakab|Jakuba z Debreczyna]]. Wewnętrzne relacje zostały wzmocnione przez fakt, że Karol I w większości szukał rady Dózsy, aby umocnić władzę polityczną. W tym celu zastąpił niewiarygodnych urzędników swoimi lojalnymi wyznawcami. Zaczął odzyskiwać dobra publiczne i położył kres dwuwładzy.
| sírhely          = <!-- Wikidatából -->
 
| szülei          = <!-- Wikidatából -->
 
| házastárs        = <!-- Wikidatából -->
 
| élettárs        = <!-- Wikidatából -->
 
| gyermekei        = <!-- Wikidatából -->
 
| párt            = <!-- Wikidatából -->
 
| választókerület  =
 
| foglalkozás      = <!-- Wikidatából -->
 
| iskolái          = <!-- Wikidatából -->
 
| halál oka        = <!-- Wikidatából -->
 
| vallás          = <!-- Wikidatából -->
 
| aláírás          = <!-- Wikidatából -->
 
| wikicommons      = <!-- Wikidatából -->
 
| lábjegyzet      =
 
}}
 
[[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|300px|left|Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején]]
 
  
'''Debreceni (I.) Dózsa''' (1291 előtt – 1322) katona, hadvezér, az [[interregnum]] idején [[I. Károly magyar király|Károly Róbert]] híve, seregeinek egyik vezére, amiért cserébe egy időben [[erdélyi vajda]], majd [[nádor]] is volt. A [[Debrecen]]ben a 13. századtól a 15. század elejéig birtokos [[Debreceni család]] legnevezetesebb tagja.{{refhely|Módy Debrecen 1290–1390}}
+
W 1317 r. król zlecił mu stłumienie buntu [[Borsa Kopasz|Jakuba Borsy]], z którym Dózsa rozprawił się w kilka miesięcy; wiosną 1317 roku odniósł wspaniałe zwycięstwo w [[Debreczyn|bitwie pod Debreczynem]], a wkrótce potem Jakub został pojmany. Zbiegł z niewoli i znalazł schronienie w Siedmiogrodzie na dworze zbuntowanego [[Ákosa II. Mojs|Ákosa II Mojsa]]. Brak danych o jego uwolnieniu; prawdopodobnie z synem Petenye, Piotrem, został zwolniony w ramach wymiany więźniów. Od 1318 r. Dózsa został wysłany przez Karola do Siedmiogrodu przeciwko kolejnemu oligarchowi, [[Kán III. László|Władysławowi III Kánowi]]. I on też w krótkim czasie został pokonany.
  
==Életrajza==
+
W podziękowaniu za jego osiągnięcia w 1317 r. Karol mianował Dózsę [[ispán]]em [[Bihar]] i równolegle komitatu [[Szabolcs]], a w 1318 r. [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]] i [[ispán]]em komitatu [[Szolnok]]. Dózsa zrezygnował z komitatu [[Bihar]] w 1318 roku, ale zachował [[Szabolcs]] do 1322 roku. Tymczasem w 1320 r. Karol zrezygnował z Dózsy jako wojewody, powołując go na [[palatyn]]a. Dózsa sprawował ten urząd do 1322 r., gdy został [[ispán]]em komitatu [[Szatmár]]. Swój odziedziczony i nabyty majątek połączył z centrum Debreczyna; stąd też sprawował swoja funkcję palatyna.
  
1307 tavaszán [[Ottó magyar király|Ottó bajor herceg]] (aki egyben 1305–1308 között magyar király is volt) Dózsának ajándékozta az örökös nélkül a királyra szállt Szabolcs megyei Elep birtokot, mivel szerinte Dózsa a Barsa nembeli Kopasznak, Bekének és Lászlónak, az ő híveinek rokona. Ez elég valószínűtlen állítás, mivel a Debreceni család egy tagja sem tartozott az Ottót támogató párthoz. A király ezzel az adománnyal akarta az oldalára állítani Dózsát s ezzel az egész Debreceni családot. Viszont ők I. Károly állandó hívei voltak azóta, hogy az Magyarországra érkezett. Ezt nagyon jól tudta Károly Róbert is, mert a Csák Máté elleni hadjárat jutalmaként a király 1311. szeptember 26-án Dózsának adományozta a Pest megyei Páth birtokot, amelyet ajándékbirtokok egész sora követett.
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
1311 őszén Csák Máté a meggyilkolt Aba Amadé fiaival szövetséget kötött, akik 1312. június 15-én a [[rozgonyi csata|rozgonyi csatában]] teljes vereséget szenvedtek I. Károly király hadaitól, akiket segítettek a [[Johanniták|johannita lovagok]], a kassai polgárok és a szepesi szászok. A seregek egyik vezére Debreceni Dózsa volt. Ez az ütközet jelentős fordulópont az oligarchiák elleni küzdelemben. A király azonban nem használta ki a győzelmét, mivel nem fordult szembe erőteljesen Csák Mátéval és szövetségeseivel. Ennek ellenére az ország jelentős részében meg tudta szilárdítani a hatalmát. A rozgonyi csata után Dózsa, Károly Róbert legbizalmasabb környezetébe került, sőt a király Dózsa egyik gyermekének, talán Debreceni Jakabnak lett a keresztapja. A bensőbb viszonyt erősítette az a tény, hogy I. Károly többnyire kikérte Dózsa mester tanácsait, melyekkel megszilárdította a közhatalmat. Ennek jegyében a megbízhatatlan tisztségviselőket hűséges híveire cserélte le. Elindította a közjavak visszaszerzését és felszámolta a hatalmaskodásokat.
+
== Źródła ==
 +
* [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC03014/03149.htm Életrajza] w węgierskim leksykonie biograficznym
 +
* '''Módy Földesúri kúriák''': Módy György: ''[https://web.archive.org/web/20140714151342/http://www.hbml.archivportal.hu/data/files/144787898.pdf# Földesúri kúriák és várkastély Debrecenben]''. [dostęp:2019-11-10].
  
1312-ben részt vett a [[rozgonyi csata|rozgonyi csatában]]. 1317-ben a király a [[Borsa Kopasz]]-féle lázadás leverésével bízta meg, amit pár hónap alatt sikerrel végre is hajtott; 1317 tavaszán a [[debreceni csata (1317)|debreceni csatában]] fényes győzelmet aratott, s nem sokkal később a [[Sólyomkő vára|sólyomkői vár]]ban Kopaszt el is fogta, majd lefejeztette. Innét 1318-ban Károly Róbert [[Erdély]]be vezényelte egy másik oligarcha család, [[Kán László]] fiai ellen, akiket szintén csakhamar legyőzött.
+
== Linki zewnętrzne ==
  
Eredményeiért cserébe még 1317-ben Károly kinevezte [[Bihar vármegye|Bihar]], illetve (részben párhuzamosan) [[Szabolcs vármegye|Szabolcs vármegyék]] (fő)[[ispán]]jává, valamint [[1318]]-ban [[erdélyi vajda|Erdély vajdájává]] és [[Szolnok vármegye|szolnoki ispánná]]. Bihari ispánságát 1318-ban visszaadta a szabolcsit azonban 1322-ig megtartotta. Eközben 1320-ban Károly leváltotta az erdélyi vajdaságról, cserébe [[nádor]]rá nevezte ki. Nádori tisztét 1322-ig tarthatta meg, ekkor [[Szatmár vármegye]] ispánja lett. Örökölt és szerzett birtokait [[Debrecen]] központtal egyesítette; nádori tisztségét is innét gyakorolta.
+
* ''[http://genealogy.euweb.cz/hung/debreceni.html Debreceni family]''. genealogy.euweb.cz. [dostęp:2019-11-10].
  
== Jegyzetek ==
+
|
{{jegyzetek}}
+
{{Urzędnik infobox
 +
|urzędnik          = Debreceni Dózsa (węg.)
 +
|imiona            =
 +
|tytulatura        =[[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>[[Palatyn Królestwa Węgier]]
 +
|grafika          =
 +
|opis grafiki      =
 +
|herb              =
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 +
|1. od            = [[1318]]
 +
|1. do            = [[1321]]
 +
|1. powołanie      =  
 +
|1. poprzednik    = [[Pok Miklós]]
 +
|1. następca      = [[Szécsényi I. Tamás]]
  
== Források ==
+
|2. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
*[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC03014/03149.htm Életrajza] a Magyar életrajzi lexikonban
+
|2. od            = [[1322]]
* {{hely|Módy Debrecen 1290–1390}} {{cite journal| url=http://www.derimuzeum.hu/files/konyvtar/MEGY_HAJB_Hbmmk_42.pdf| title=Debrecen 1290–1390 között| author=Módy György| year=1984| place=Debrecen| journal=A Hajdú–Bihar megyei múzeumok közleményei| issue=42| accessdate=2014-07-08| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714141842/http://www.derimuzeum.hu/files/konyvtar/MEGY_HAJB_Hbmmk_42.pdf#| archivedate=2014-07-14}}
+
|2. do            = [[1322]]
 +
|2. powołanie      =  
 +
|2. poprzednik    = [[Rátót II. Domokos]]
 +
|2. następca      = [[Drugeth Fülöp]]
  
== További információk ==
+
|klan              =  
* {{hely|Módy Földesúri kúriák}} {{cite web| url=http://www.hbml.archivportal.hu/data/files/144787898.pdf| author=Módy György| title=Földesúri kúriák és várkastély Debrecenben| accessdate=2014-07-08| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714151342/http://www.hbml.archivportal.hu/data/files/144787898.pdf#| archivedate=2014-07-14}}
+
|ród              = [[Debreceni]]
* {{cite web|url=http://genealogy.euweb.cz/hung/debreceni.html|title=Debreceni family|publisher=genealogy.euweb.cz|accessdate=2014-07-08}}
+
|rodzina          =  
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]
 +
|data urodzenia    = data nieznana
 +
|miejsce urodzenia =  
 +
|data śmierci      = [[1322]]
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =  
 +
|ojciec            = András
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        = Margit<br>2 siostry
 +
|1. związek        = żona
 +
|1. związek z      = nieznana
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        = Jakab<br>Miklós<br>Rafain<br>András<br>Pál<br>Dózsa<br>Klára
 +
|dokonania        = zwycięstowo w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozhanovcami]]
 +
|odznaczenia      =  
 +
|commons          =  
 +
|wikiźródła        =  
 +
|wikicytaty        =  
 +
}}
 +
|}
  
{{DEFAULTSORT:Debreceni Doz~sa}}
+
{{SORTUJ:Debreceni, Dozsa}}
[[Kategória:Nádorok]]
 
[[Kategória:Erdélyi vajdák]]
 
[[Kategória:Debrecen vezetői]]
 
[[Kategória:Bihar vármegye főispánjai]]
 
[[Kategória:Szabolcs vármegye főispánjai]]
 
[[Kategória:Szatmár vármegye főispánjai]]
 
[[Kategória:Debreceni család|Dozsa]]
 
[[Kategória:Szolnok vármegye főispánjai]]
 
  
[[Kategoria:Szybkie]]
+
[[Kategoria:Debreceni]]
 +
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1322]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 12:24, 4 lut 2021

Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg
Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején

Debreceni Dózsa (pol. Doża Debreceni) (* przed 1291, † 1322), węgierski szlachcic, żołnierz, wódz, a w czasie interregnum jeden z najważniejszych stronników Karola Roberta. Wojewoda Siedmiogrodu, a następnie palatyn. Najbardziej znany członek rodziny Debreceni, która była właścicielem Debreczyna od XIII do początku XV wieku.[1]

Biografia

Wiosną 1307 r. bawarski książę Otton (który był także królem węgierskim w latach 1305-1308) podarował Dózsie majątek Elep w komitacie Szabolcs, który przeszedł w ręce króla bez dziedzica, gdyż według niego Dózsa był uważany za zwolennika Kopasza, Bekék és Lászl. Jest to raczej mało prawdopodobne stwierdzenie, ponieważ żaden członek rodziny Debreceni nie należał do grupy popierającej Ottona. Dzięki tej darowiźnie król chciał uczynić Dózsę swoim stronnikiem, a tym samym całą rodzinę Debreceni. Oni byli jednak wierni Karolowi I, odkąd przybył na Węgry. Karol Robert doskonale o tym wiedział, ponieważ 26 września 1311 r., jako nagrodę za kampanię przeciwko Mateuszowi III Csákowi, król podarował majątek Páth w powiecie Peszt, a następnie szereg innych darowizn.

Jesienią 1311 r.Mateusz III Csák zawarł sojusz z synami zabitego Amadeusza Aby, który 15 czerwca 1312 r. został pokonany w bitwie pod Rozgoniami, przez wojska króla Karola I wspomaganego przez rycerzy joannitów, mieszkańców Kassy i Sasi z Siedmiogrodu. Jednym z przywódców armii był Dózsa. Bitwa ta jest ważnym punktem zwrotnym w walce z oligarchiami. Jednak król nie wykorzystał swego zwycięstwa, ponieważ nie stawił czoła Mateuszowi Csákowi i jego sojusznikom. Niemniej jednak był w stanie skonsolidować swoją siłę w dużej części kraju.

Po tej bitwie Dózsa i król stali sie bardzo bliskimi współpracownikami, a nawet król został ojcem chrzestnym jednego z dzieci Dózsy, być może Jakuba z Debreczyna. Wewnętrzne relacje zostały wzmocnione przez fakt, że Karol I w większości szukał rady Dózsy, aby umocnić władzę polityczną. W tym celu zastąpił niewiarygodnych urzędników swoimi lojalnymi wyznawcami. Zaczął odzyskiwać dobra publiczne i położył kres dwuwładzy.

W 1317 r. król zlecił mu stłumienie buntu Jakuba Borsy, z którym Dózsa rozprawił się w kilka miesięcy; wiosną 1317 roku odniósł wspaniałe zwycięstwo w bitwie pod Debreczynem, a wkrótce potem Jakub został pojmany. Zbiegł z niewoli i znalazł schronienie w Siedmiogrodzie na dworze zbuntowanego Ákosa II Mojsa. Brak danych o jego uwolnieniu; prawdopodobnie z synem Petenye, Piotrem, został zwolniony w ramach wymiany więźniów. Od 1318 r. Dózsa został wysłany przez Karola do Siedmiogrodu przeciwko kolejnemu oligarchowi, Władysławowi III Kánowi. I on też w krótkim czasie został pokonany.

W podziękowaniu za jego osiągnięcia w 1317 r. Karol mianował Dózsę ispánem Bihar i równolegle komitatu Szabolcs, a w 1318 r. wojewodą Siedmiogrodu i ispánem komitatu Szolnok. Dózsa zrezygnował z komitatu Bihar w 1318 roku, ale zachował Szabolcs do 1322 roku. Tymczasem w 1320 r. Karol zrezygnował z Dózsy jako wojewody, powołując go na palatyna. Dózsa sprawował ten urząd do 1322 r., gdy został ispánem komitatu Szatmár. Swój odziedziczony i nabyty majątek połączył z centrum Debreczyna; stąd też sprawował swoja funkcję palatyna.

Przypisy

Źródła

Linki zewnętrzne

Debreceni Dózsa (węg.)

Wojewoda Siedmiogrodu
Palatyn Królestwa Węgier
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1318
do 1321
Poprzednik Pok Miklós
Następca Szécsényi I. Tamás
Palatyn Królestwa Węgier
Okres 1318
Poprzednik Rátót II. Domokos
Następca Drugeth Fülöp
Dane biograficzne
Ród Debreceni
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny data nieznana
Śmierć 1322
Ojciec András
Matka nieznana
Rodzeństwo Margit
2 siostry
Żona nieznana
Dzieci Jakab
Miklós
Rafain
András
Pál
Dózsa
Klára
Sukcesy zwycięstowo w bitwie pod Rozhanovcami