Rákos-mező: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - " r]]" na " r.]]")
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1w]]
+
[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z węgierskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/R%C3%A1kos-mez%C5%91
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/R%C3%A1kos-mez%C5%91
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
[[Plik:Mikovinyi Buda és Pest Fossa Magna 1737.jpg|thumb|[[Mikoviny Sámuel]], mapa opublikowana w 1737 r]]
+
[[Plik:Mikovinyi Buda és Pest Fossa Magna 1737.jpg|thumb|[[Mikoviny Sámuel]], mapa opublikowana w 1737 r.]]
  
 
'''Rákosmező''' (pol. ''Pole Rákos'' lub ''Rákos'') to miejsce wielu [[dieta wegierska|diet]] narodowych i działań wojennych w średniowiecznych Węgrzech, co w szerokim znaczeniu oznaczało całą piaszczystą równinę po wschodniej stronie Pesztu.<ref>Hunfalvy János [https://books.google.hu/books?id=FVQ_AAAAcAAJ&pg=PA155&q=%22r%C3%A1kos%20mezeje%22%20homokos&f=false#v=onepage&q=%22r%C3%A1kos%20mezeje%22%20homokos&f=false Magyarország és Erdély eredeti képekben: Rajzolta Rohbock Lajos.  Történelmi és helyirati szöveggel], 1. kötet, 1. kiadás; Ludwig Rohbock Gusztav György Lange, books.google.hu – 1856</ref> Później, w kronikach [[Anonymus]]a i [[Szymon Keza|Szymona Kezy]], ''pole Rákos'' zostało określone jako centrum Węgier<ref>Podhradczky József, Anonymus Belae Regis Notarius: [https://books.google.hu/books?id=j09GAAAAYAAJ&pg=PA330&q=R%C3%A1kos%20mez%C5%91%20Pesthez&ved=0ahUKEwirl_HfzITZAhUFDiwKHdxoALwQ6AEIOzAE#v=onepage& Béla király névtelen jegyzőjének idegenkora és hitelessége: oklevelek, egykorú és közelkorú kútfők szerint], Bagó Mártonnál, books.google.hu - 1861</ref>. Później między Angyalföld i Kőbánya za murami miejskimi Pestu (Kiskörút), według innego źródła rozciągało się on od Ogrodu Orczy<ref>Podhradczky József, Anonymus Belae Regis Notarius: [https://books.google.hu/books?id=j09GAAAAYAAJ&pg=PA330&q=R%C3%A1kos%20mez%C5%91%20Pesthez&ved=0ahUKEwirl_HfzITZAhUFDiwKHdxoALwQ6AEIOzAE#v=onepage& Béla király névtelen jegyzőjének idegenkora és hitelessége: oklevelek, egykorú és közelkorú kútfők szerint], Bagó Mártonnál, books.google.hu - 1861</ref> do potoku Rákos, od którego pochodzi nazwa obszaru. W tym samym czasie w pracy [[Salamon Ferenc|Ferenca Salamona]] „''Historia Budapesztu''”, opartej na mapie [[Mikoviny Sámuel|Sámuela Mikoviny]], opublikowanej w 1737 r., „Campi Rakos” rozciągał się nad strumieniem naprzeciw [[Wyspa Królików|Wyspy Małgorzaty]] w Budapeszcie XIII.<ref name=media13-07>Gellért Lajos–Juhász Katalin–Pappné Vőneki Erzsébet: [http://media13.hu/kiadvanyok/diszkonyv.pdf A XIII. kerület. Kezdetektől napjainkig] 2. bőv. kiad., media13.hu – 2007.</ref><ref name=media13-00>[http://media13.hu/kiadvanyok/bp13%20beliv.pdf XIII. kerület - Angyalföld, Újlipótváros, Vizafogó], media13.hu – 2000</ref>
 
'''Rákosmező''' (pol. ''Pole Rákos'' lub ''Rákos'') to miejsce wielu [[dieta wegierska|diet]] narodowych i działań wojennych w średniowiecznych Węgrzech, co w szerokim znaczeniu oznaczało całą piaszczystą równinę po wschodniej stronie Pesztu.<ref>Hunfalvy János [https://books.google.hu/books?id=FVQ_AAAAcAAJ&pg=PA155&q=%22r%C3%A1kos%20mezeje%22%20homokos&f=false#v=onepage&q=%22r%C3%A1kos%20mezeje%22%20homokos&f=false Magyarország és Erdély eredeti képekben: Rajzolta Rohbock Lajos.  Történelmi és helyirati szöveggel], 1. kötet, 1. kiadás; Ludwig Rohbock Gusztav György Lange, books.google.hu – 1856</ref> Później, w kronikach [[Anonymus]]a i [[Szymon Keza|Szymona Kezy]], ''pole Rákos'' zostało określone jako centrum Węgier<ref>Podhradczky József, Anonymus Belae Regis Notarius: [https://books.google.hu/books?id=j09GAAAAYAAJ&pg=PA330&q=R%C3%A1kos%20mez%C5%91%20Pesthez&ved=0ahUKEwirl_HfzITZAhUFDiwKHdxoALwQ6AEIOzAE#v=onepage& Béla király névtelen jegyzőjének idegenkora és hitelessége: oklevelek, egykorú és közelkorú kútfők szerint], Bagó Mártonnál, books.google.hu - 1861</ref>. Później między Angyalföld i Kőbánya za murami miejskimi Pestu (Kiskörút), według innego źródła rozciągało się on od Ogrodu Orczy<ref>Podhradczky József, Anonymus Belae Regis Notarius: [https://books.google.hu/books?id=j09GAAAAYAAJ&pg=PA330&q=R%C3%A1kos%20mez%C5%91%20Pesthez&ved=0ahUKEwirl_HfzITZAhUFDiwKHdxoALwQ6AEIOzAE#v=onepage& Béla király névtelen jegyzőjének idegenkora és hitelessége: oklevelek, egykorú és közelkorú kútfők szerint], Bagó Mártonnál, books.google.hu - 1861</ref> do potoku Rákos, od którego pochodzi nazwa obszaru. W tym samym czasie w pracy [[Salamon Ferenc|Ferenca Salamona]] „''Historia Budapesztu''”, opartej na mapie [[Mikoviny Sámuel|Sámuela Mikoviny]], opublikowanej w 1737 r., „Campi Rakos” rozciągał się nad strumieniem naprzeciw [[Wyspa Królików|Wyspy Małgorzaty]] w Budapeszcie XIII.<ref name=media13-07>Gellért Lajos–Juhász Katalin–Pappné Vőneki Erzsébet: [http://media13.hu/kiadvanyok/diszkonyv.pdf A XIII. kerület. Kezdetektől napjainkig] 2. bőv. kiad., media13.hu – 2007.</ref><ref name=media13-00>[http://media13.hu/kiadvanyok/bp13%20beliv.pdf XIII. kerület - Angyalföld, Újlipótváros, Vizafogó], media13.hu – 2000</ref>
Linia 29: Linia 29:
 
Obszar ten stawał się coraz bardziej odpowiedni do zasiedlenia, częściowo poprzez naturalne uzupełnianie, a następnie interwencję człowieka (odwadnianie, budowa zapory, rów, uprawa ziemi).<ref name=media13-07>Gellért Lajos–Juhász Katalin–Pappné Vőneki Erzsébet: [http://media13.hu/kiadvanyok/diszkonyv.pdf A XIII. kerület. Kezdetektől napjainkig] 2. bőv. kiad., media13.hu – 2007.</ref><ref name=media13-00>[http://media13.hu/kiadvanyok/bp13%20beliv.pdf XIII. kerület - Angyalföld, Újlipótváros, Vizafogó], media13.hu – 2000</ref>
 
Obszar ten stawał się coraz bardziej odpowiedni do zasiedlenia, częściowo poprzez naturalne uzupełnianie, a następnie interwencję człowieka (odwadnianie, budowa zapory, rów, uprawa ziemi).<ref name=media13-07>Gellért Lajos–Juhász Katalin–Pappné Vőneki Erzsébet: [http://media13.hu/kiadvanyok/diszkonyv.pdf A XIII. kerület. Kezdetektől napjainkig] 2. bőv. kiad., media13.hu – 2007.</ref><ref name=media13-00>[http://media13.hu/kiadvanyok/bp13%20beliv.pdf XIII. kerület - Angyalföld, Újlipótváros, Vizafogó], media13.hu – 2000</ref>
  
Już w czasach rzymskich i poprzez dolinę Rákos przemieszczano się z Buda, Pestu i ich okolice ku dolinom [https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1pi%C3%B3 Tapio] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Galga Galgi do regionu Tisza. Wiele armii starło się w tym regionie, m.in. bitwa między królem [[Salamon]]em oraz [[I. Géza|Gejzą I]] i [[I. Lászlo|Władysławem I]] w [[Mogyoródi csata|bitwie pod Mogyoródem]] i Cinkota w 1074 r., która dała koronę synom [[I. Béla|Beli I]], o czym relacjonuje ''„Kép“'' i wspomina o ''„descendit in Racus“''.<ref>Marczali Henrik: ''Gödöllő és vidéke''. Az Osztrák–Magyar Monarchia írásban és képben Az Osztrák–Magyar Monarchia térképe (''Monarchia austro-węgierska na piśmie i na zdjęciach Mapa monarchii austro-węgierskiej''). Arcanum Adatbázis Kft.</ref><ref>Bánlaky József: A magyar nemzet hadtörténelme – [http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0003/187.html#note1 2. A mogyoródi csata 1074. március 14-én].</ref>
+
Już w czasach rzymskich i poprzez dolinę Rákos przemieszczano się z Buda, Pestu i ich okolice ku dolinom [https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1pi%C3%B3 Tapio] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Galga Galgi do regionu Tisza. Wiele armii starło się w tym regionie, m.in. bitwa między królem [[Salamon]]em oraz [[I. Géza|Gejzą I]] i [[I. László|Władysławem I]] w [[Mogyoródi csata|bitwie pod Mogyoródem]] i Cinkota w 1074 r., która dała koronę synom [[I. Béla|Beli I]], o czym relacjonuje ''„Kép“'' i wspomina o ''„descendit in Racus“''.<ref>Marczali Henrik: ''Gödöllő és vidéke''. Az Osztrák–Magyar Monarchia írásban és képben Az Osztrák–Magyar Monarchia térképe (''Monarchia austro-węgierska na piśmie i na zdjęciach Mapa monarchii austro-węgierskiej''). Arcanum Adatbázis Kft.</ref><ref>Bánlaky József: A magyar nemzet hadtörténelme – [http://mek.oszk.hu/09400/09477/html/0003/187.html#note1 2. A mogyoródi csata 1074. március 14-én].</ref>
 
   
 
   
 
Według Leksykonu Katolickiego ''Rákos-mező'' wspomniany został w 1289 r. jako centrum kraju.Od XII-XIII wieku stał się głównym miejscem operacji wojskowych i [[dieta węgiersk|diet]] (parlamentów), na których czasem gromadziły się dziesiątki tysięcy ludzi. Szlachta obozowała po obu stronach Kerepesi út, wzdłuż którego od końca XV wieku na terenie późniejszego dzielnicy [https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zsefv%C3%A1ros Józsefa] i częściowo dzielnicy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ferencv%C3%A1ros Ferencváros] stworzono dla nich przedmieście dla większej wygody.
 
Według Leksykonu Katolickiego ''Rákos-mező'' wspomniany został w 1289 r. jako centrum kraju.Od XII-XIII wieku stał się głównym miejscem operacji wojskowych i [[dieta węgiersk|diet]] (parlamentów), na których czasem gromadziły się dziesiątki tysięcy ludzi. Szlachta obozowała po obu stronach Kerepesi út, wzdłuż którego od końca XV wieku na terenie późniejszego dzielnicy [https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zsefv%C3%A1ros Józsefa] i częściowo dzielnicy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ferencv%C3%A1ros Ferencváros] stworzono dla nich przedmieście dla większej wygody.
Linia 47: Linia 47:
 
W części pola pomiędzy [https://hu.wikipedia.org/wiki/Kerepesi_%C3%BAt Kerepesi úti Éles-sarok, na dawnym poligonie kawalerii, na powierzchni około dziesięciu kilometrów kwadratowych rozpoczął się historia lotnictwa na Węgrzech. Pionierzy lotnictwa położyli podwaliny pod lotnictwo krajowe w latach 1909–1914<ref>Tóth Bálint: [https://index.hu/tudomany/tortenelem/2017/10/28/rablo_aviatikusok_-_epizod_a_magyar_repules_hoskorabol/ Amikor a magyar aviatikusok repülőmotort raboltak maguknak], index.hu - 2017. október 28.</ref>. Budowa hangarów do montażu i przechowywania maszyn rozpoczęła się latem 1909 roku. Pierwszy hangar postawił dr. Ágoston Kutassy. W rejestrze Węgierskiego Stowarzyszenia Lotniczego, posiadaczem identyfikatora pilota nr 1 jest również Kutassy.<ref>Szentesi Csaba: A magyar repülés a hőskorától 1920-ig, 14 sierpnia 2002 14. Zarchiwizowano z oryginału 2013-08-24.</ref><ref>A „rákosmenti repülők” rövid életrajzai Zarchiwizowano 29 stycznia 2012 z oryginału na Wayback Machine-ben, Rákosmente.hu. [dostęp:2018-10-25].</ref> W 1910 r. dzielnica VII złożyła wniosek o przyznanie mu prawa do organizowania dużych międzynarodowych zawodów lotniczych i to bez szczególnego lobbingu. Upamiętnia to również statua na głównym placu w [https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%96rs_vez%C3%A9r_tere Örs]<ref>[https://mult-kor.hu/cikk.php?id=12179&pIdx=2 Ferihegy régóta a régió első számú reptere lehetne], mult-kor.hu - 2006. február 3.</ref>. Do 1912 r. wybudowano 17 hangarów. Były wykonane z desek i zostały wyposażone w rolowane drzwi przesuwne. Z wyjątkiem pierwszych dwóch, miały 20 metrów szerokości, 12 metrów głębokości i 6 metrów wysokości.<ref>Harangozó Tamás: [http://www.haif.org/archiv/Presentations/100_eves_a_magyar_repules.pdf 100 éves a magyar repülés] prezentációs anyag, haif.org - 2010.</ref>
 
W części pola pomiędzy [https://hu.wikipedia.org/wiki/Kerepesi_%C3%BAt Kerepesi úti Éles-sarok, na dawnym poligonie kawalerii, na powierzchni około dziesięciu kilometrów kwadratowych rozpoczął się historia lotnictwa na Węgrzech. Pionierzy lotnictwa położyli podwaliny pod lotnictwo krajowe w latach 1909–1914<ref>Tóth Bálint: [https://index.hu/tudomany/tortenelem/2017/10/28/rablo_aviatikusok_-_epizod_a_magyar_repules_hoskorabol/ Amikor a magyar aviatikusok repülőmotort raboltak maguknak], index.hu - 2017. október 28.</ref>. Budowa hangarów do montażu i przechowywania maszyn rozpoczęła się latem 1909 roku. Pierwszy hangar postawił dr. Ágoston Kutassy. W rejestrze Węgierskiego Stowarzyszenia Lotniczego, posiadaczem identyfikatora pilota nr 1 jest również Kutassy.<ref>Szentesi Csaba: A magyar repülés a hőskorától 1920-ig, 14 sierpnia 2002 14. Zarchiwizowano z oryginału 2013-08-24.</ref><ref>A „rákosmenti repülők” rövid életrajzai Zarchiwizowano 29 stycznia 2012 z oryginału na Wayback Machine-ben, Rákosmente.hu. [dostęp:2018-10-25].</ref> W 1910 r. dzielnica VII złożyła wniosek o przyznanie mu prawa do organizowania dużych międzynarodowych zawodów lotniczych i to bez szczególnego lobbingu. Upamiętnia to również statua na głównym placu w [https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%96rs_vez%C3%A9r_tere Örs]<ref>[https://mult-kor.hu/cikk.php?id=12179&pIdx=2 Ferihegy régóta a régió első számú reptere lehetne], mult-kor.hu - 2006. február 3.</ref>. Do 1912 r. wybudowano 17 hangarów. Były wykonane z desek i zostały wyposażone w rolowane drzwi przesuwne. Z wyjątkiem pierwszych dwóch, miały 20 metrów szerokości, 12 metrów głębokości i 6 metrów wysokości.<ref>Harangozó Tamás: [http://www.haif.org/archiv/Presentations/100_eves_a_magyar_repules.pdf 100 éves a magyar repülés] prezentációs anyag, haif.org - 2010.</ref>
  
== Główne diety ==
+
== Główne [[dieta węgierska|diety]] ==
  
* [[1277]], w maju, z pomocą [[biskup Zagrzebia|biskupa Zagrzebia]] [[Timót]a, zwołano dietę w terenie obok potoku [https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%A1kos-patak Rákos]. [[dieta wEgierska|Dieta]] ogłosiła, że król [[IV. László|László Kun]] jest pełnoletni i przekazała mu władzę nad krajem oraz zatwierdziła również trakta sojuszniczy z [[Rudolf Habsburg|Rudolfem Habsburgiem]].
+
* [[1277]], w maju, z pomocą [[biskup Zagrzebia|biskupa Zagrzebia]] [[Timót]]a, zwołano dietę w terenie obok potoku [https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%A1kos-patak Rákos]. ''Dieta'' ogłosiła, że król [[IV. László|László Kun]] jest pełnoletni i przekazała mu władzę nad krajem oraz zatwierdziła również traktat sojuszniczy z [[Rudolf I. (Böhmen)|Rudolfem Habsburgiem]].
* [[1278]] zebrała się latem na polu Rákos przecikwo armii króla Czech [[II Ottokár|Ottokara II]].
+
* [[1278]] zebrała się latem na polu Rákos przeciwko armii króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]].
* Po wyginięciu [[Domu Árpáda]] tradycyjnym stało się organizowanie parlamentów na placu Rákos. Dobrym tego przykładem jest [[1307]]. [[10 października | 10 października]] Parlament, który [[I. King Charles of Hungary | Charles Robert]] został wybrany Królem Węgier
+
* Po wymarciu dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] tradycyjnym stało się organizowanie diet na polu Rákos. Dobrym tego przykładem jest 10 października [[1307]], gdy dieta wybrała królem Wegier [[I. Károly|Karola Roberta]].
* [[1490]] zostaje wybrany królem na polu Rákos [[II. Król Ulászló Węgier | II. (Jagielloński) Ulászló]] t
+
* [[1490]] na polu Rákos wybrano królem  [[II. Ulászló|Władysław II Jagiellończyk]]
* W [[1505]], pod naciskiem [[wspólnoty]], Zgromadzenie Narodowe w Rakosie przyjmuje następującą rezolucję: Jeśli II. Ulászló umrze bez spadkobiercy, tylko Węgier zostanie wybrany królem. Powodem tej decyzji było to, że Ulászló nie zajmował się interesami Węgrów. Ta aspiracja pospolitych stała się daremna w następnym roku, kiedy urodził się syn Ulászló [[II. Król Ludwik Węgierski II. Louis]]
+
* W [[1505]], pod naciskiem szlachty, dieta przyjęła następującą rezolucję: jeśli król II. Ulászló umrze bez spadkobiercy, tylko Węgier zostanie wybrany królem. Powodem tej decyzji było to, że Ulászló nie zajmował się interesami Węgrów. Ten wymóg stała się nieaktualny w następnym roku wraz z narodzinami syna Ulászló [[II. Lajos|Ludwika]]
* [[1526]]. [[24 kwietnia | 24 kwietnia]] szlachta węgierska postanowiła w parlamencie Rakosów o konflikcie między arystokratą i ludem, wyposażeniem [[fortecy granicznej]] i rozmieszczeniem wojsk. Potrzebna była tylko wola i pieniądze.
+
* [[1526]], 24 kwietnia szlachta węgierska rozstrzygnęła konflikt między arystokratą i ludem, postanowiła o wyposażeniu fortec granicznych i rozmieszczeniu wojsk. Potrzebna była tylko wola i pieniądze.
* [[1540]] We wrześniu Parlament ds. Raka [[II. Król Węgier Jan | II. János]] został wybrany Królem Węgier [[I. Król János z Węgier | János Szapolyai]] i [[Królowa Jabelló Izabella z Węgier | Jabelló Izabella]] synek
+
* [[1540]], wrzesień – królem Węgier wybrano [[Szapolyai János Zsigmond|Jana II Szapolayia]], syna [[I. János|Jana I Szapolyai]] i [[Izabela Jagiellonka|Izabeli Jagiellonki]]
 
 
 
 
* [[1277]] májusában Timót [[zágráb]]i püspök segítségével országos gyűlést hívtak össze a [[Rákos-patak]] melletti mezőre. A országgyűlés törvényes korúnak nyilvánította [[IV. László magyar király|Kun László]] királyt, és kezébe adta az ország kormányzását, egyben jóváhagyta a [[I. Rudolf német király|Habsburg Rudolffal]] kötendő szövetségi szerződést.
 
* [[1278]] nyarán a Rákos-mezőn gyűlt össze a [[II. Ottokár cseh király]] ellen induló sereg.
 
* Az [[Árpád-ház]] kihalását követően hagyományossá vált az országgyűlések Rákos-mezőn való tartása. Jó példa erre az [[1307]]. [[október 10.|október 10-ei]] országgyűlés, mely [[I. Károly magyar király|Károly Róbertet]] magyar királlyá választotta
 
* [[1490]]-ben a Rákos mezején királlyá választják [[II. Ulászló magyar király|II. (Jagelló) Ulászló]]t
 
* [[1505]]-ben a [[köznemesség]] nyomására a rákosi országgyűlés a következő határozatot hozza: Ha II. Ulászló fiúörökös nélkül hal meg, csak magyart fognak királlyá választani. A határozat oka az volt, hogy Ulászló nem foglalkozott a magyarok érdekeivel. A köznemesek eme törekvése a következő évben okafogyottá vált, mivel megszületett Ulászló fia, [[II. Lajos magyar király|II. Lajos]]
 
* [[1526]]. [[április 24.|április 24-én]] a magyar nemesség a rákosi országgyűlésen döntött a főúri és a köznemesi párt viszályáról, a [[végvár]]ak felszereléséről és a hadak táborba szállásáról. Mindehhez csak az akarat és a pénz hiányzott.
 
* [[1540]] szeptemberében a rákosi országgyűlés [[II. János magyar király|II. János]] néven magyar királlyá választotta [[I. János magyar király|Szapolyai János]] és [[Jagelló Izabella magyar királyné|Jagelló Izabella]] csecsemő korú fiát
 
  
 
== Jegyzetek ==
 
== Jegyzetek ==

Aktualna wersja na dzień 13:38, 4 lut 2021

Rákosmező (pol. Pole Rákos lub Rákos) to miejsce wielu diet narodowych i działań wojennych w średniowiecznych Węgrzech, co w szerokim znaczeniu oznaczało całą piaszczystą równinę po wschodniej stronie Pesztu.[1] Później, w kronikach Anonymusa i Szymona Kezy, pole Rákos zostało określone jako centrum Węgier[2]. Później między Angyalföld i Kőbánya za murami miejskimi Pestu (Kiskörút), według innego źródła rozciągało się on od Ogrodu Orczy[3] do potoku Rákos, od którego pochodzi nazwa obszaru. W tym samym czasie w pracy Ferenca SalamonaHistoria Budapesztu”, opartej na mapie Sámuela Mikoviny, opublikowanej w 1737 r., „Campi Rakos” rozciągał się nad strumieniem naprzeciw Wyspy Małgorzaty w Budapeszcie XIII.[4][5]

Nazwę Rákosmező nazywano również Rákosfalva w XIX wieku[6], a w 1935 r. w Budapeszcie Okręg XIV ubiegał się również o tę nazwę (ostatecznie do 1949 r.[7] była Rákosváros)[8][9], a niegdyś piaszczyste lotnisko graniczy z Kerepesi út – Fehér út – Keresztúri út[10].

Historia

Przed średniowieczem obszar potoku Rákos i jego dopływów był podmokłym obszarem pokrytym luźnym piaskiem czwartorzędowym odkładającym się podczas powodzi Dunaju nad dolną warstwą żwiru. Z powodu nanoszonego piasku strumień, który kiedyś skręcał znacznie dalej na południe, ciągle zmieniał swój bieg.

Plik:Gurk-Hofbauer View of Pest and Buda from the Field Rákos.jpg
Widok miasta Pest i Budy z pola Rákos (1829 rajzoló: Hofbauer János, metsző: Gurk Eduard)

Obszar ten stawał się coraz bardziej odpowiedni do zasiedlenia, częściowo poprzez naturalne uzupełnianie, a następnie interwencję człowieka (odwadnianie, budowa zapory, rów, uprawa ziemi).[4][5]

Już w czasach rzymskich i poprzez dolinę Rákos przemieszczano się z Buda, Pestu i ich okolice ku dolinom Tapio i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Galga Galgi do regionu Tisza. Wiele armii starło się w tym regionie, m.in. bitwa między królem Salamonem oraz Gejzą I i Władysławem I w bitwie pod Mogyoródem i Cinkota w 1074 r., która dała koronę synom Beli I, o czym relacjonuje „Kép“ i wspomina o „descendit in Racus“.[11][12]

Według Leksykonu Katolickiego Rákos-mező wspomniany został w 1289 r. jako centrum kraju.Od XII-XIII wieku stał się głównym miejscem operacji wojskowych i diet (parlamentów), na których czasem gromadziły się dziesiątki tysięcy ludzi. Szlachta obozowała po obu stronach Kerepesi út, wzdłuż którego od końca XV wieku na terenie późniejszego dzielnicy Józsefa i częściowo dzielnicy Ferencváros stworzono dla nich przedmieście dla większej wygody.

Stracił na znaczeniu w czasach tureckich, a od XVIII wieku rozwijający się Peszt pozyskiwał z lasów drewno potrzebne do ogrzewania i budowy.potrzebne źródło

Utóélete / życie pozagrobowe

Na terenach rolniczych usługi użyteczności publicznej i wzmożone prace budowlane rozpoczęły się w latach 80. XIX wieku, ale nadal w XIX i XX wieku. Na przełomie XIX i XX wieku obszar ten charakteryzował się ogrodnictwem i zabudową wiejską. Obecnie tylko kilka przestrzeni publicznych nosi nazwy z przeszłości (np. Bolgárkertész utca).[13]

Plik:Rákosmező 1909 emléktábla.JPG
Tablica pamiątkowa upamiętniająca pierwszy węgierski port lotniczy, Budapeszt XIV. Dzielnica, park miejski, muzeum transportu

Károly Kisfaludy napisał także wiersz o polu Rákos[14]. W czerwcu 1827 r. odbył się tutaj pierwszy wyścig koni dzięki Stefanowi Széchenyiemu. Zostało to również opisane przez Dániela Berzsenyiego w jego poemacie pt. Hrabia János Mailáth w 1830 roku.[15][16]

Od utworzenia Budapesztu (1873) należy do miasta. Początkowo w VI, VII, VIII, X., a później w 1930 r. XIV. część dzielnicy[17].

W części pola pomiędzy Kerepesi úti Éles-sarok, na dawnym poligonie kawalerii, na powierzchni około dziesięciu kilometrów kwadratowych rozpoczął się historia lotnictwa na Węgrzech. Pionierzy lotnictwa położyli podwaliny pod lotnictwo krajowe w latach 1909–1914[18]. Budowa hangarów do montażu i przechowywania maszyn rozpoczęła się latem 1909 roku. Pierwszy hangar postawił dr. Ágoston Kutassy. W rejestrze Węgierskiego Stowarzyszenia Lotniczego, posiadaczem identyfikatora pilota nr 1 jest również Kutassy.[19][20] W 1910 r. dzielnica VII złożyła wniosek o przyznanie mu prawa do organizowania dużych międzynarodowych zawodów lotniczych i to bez szczególnego lobbingu. Upamiętnia to również statua na głównym placu w [https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%96rs_vez%C3%A9r_tere Örs[21]. Do 1912 r. wybudowano 17 hangarów. Były wykonane z desek i zostały wyposażone w rolowane drzwi przesuwne. Z wyjątkiem pierwszych dwóch, miały 20 metrów szerokości, 12 metrów głębokości i 6 metrów wysokości.[22]

Główne diety

  • 1277, w maju, z pomocą biskupa Zagrzebia Timóta, zwołano dietę w terenie obok potoku Rákos. Dieta ogłosiła, że król László Kun jest pełnoletni i przekazała mu władzę nad krajem oraz zatwierdziła również traktat sojuszniczy z Rudolfem Habsburgiem.
  • 1278 zebrała się latem na polu Rákos przeciwko armii króla Czech Ottokara II.
  • Po wymarciu dynastii Arpadów tradycyjnym stało się organizowanie diet na polu Rákos. Dobrym tego przykładem jest 10 października 1307, gdy dieta wybrała królem Wegier Karola Roberta.
  • 1490 na polu Rákos wybrano królem Władysław II Jagiellończyk
  • W 1505, pod naciskiem szlachty, dieta przyjęła następującą rezolucję: jeśli król II. Ulászló umrze bez spadkobiercy, tylko Węgier zostanie wybrany królem. Powodem tej decyzji było to, że Ulászló nie zajmował się interesami Węgrów. Ten wymóg stała się nieaktualny w następnym roku wraz z narodzinami syna Ulászló Ludwika
  • 1526, 24 kwietnia szlachta węgierska rozstrzygnęła konflikt między arystokratą i ludem, postanowiła o wyposażeniu fortec granicznych i rozmieszczeniu wojsk. Potrzebna była tylko wola i pieniądze.
  • 1540, wrzesień – królem Węgier wybrano Jana II Szapolayia, syna Jana I Szapolyai i Izabeli Jagiellonki

Jegyzetek

  1. Hunfalvy János Magyarország és Erdély eredeti képekben: Rajzolta Rohbock Lajos. Történelmi és helyirati szöveggel, 1. kötet, 1. kiadás; Ludwig Rohbock Gusztav György Lange, books.google.hu – 1856
  2. Podhradczky József, Anonymus Belae Regis Notarius: Béla király névtelen jegyzőjének idegenkora és hitelessége: oklevelek, egykorú és közelkorú kútfők szerint, Bagó Mártonnál, books.google.hu - 1861
  3. Podhradczky József, Anonymus Belae Regis Notarius: Béla király névtelen jegyzőjének idegenkora és hitelessége: oklevelek, egykorú és közelkorú kútfők szerint, Bagó Mártonnál, books.google.hu - 1861
  4. 4,0 4,1 Gellért Lajos–Juhász Katalin–Pappné Vőneki Erzsébet: A XIII. kerület. Kezdetektől napjainkig 2. bőv. kiad., media13.hu – 2007.
  5. 5,0 5,1 XIII. kerület - Angyalföld, Újlipótváros, Vizafogó, media13.hu – 2000
  6. Rákosfalva — Rákosmező, Rákos Vidéke, 5. évfolyam 28. szám, library.hungaricana.hu - 1905. július 9.
  7. Tanulmányok Budapest Múltjából 30. (2002) – Az ötven éves Nagy-Budapest – előzmények és megvalósulás, Gergely Gábor: Budapest kerületeinek közigazgatási változásai (341. oldal)
  8. 451. A közgyűlés tárgyalja a polgármester 20.398/1935—1. számú előterjesztését, a XIV. közigazgatási kerületnek „Rákosmező” néven való elnevezése tárgyában., Budapest főváros törvényhatósági bizottsága közgyűlési jegyzőkönyvei 193514. 1935. október 23. rendes közgyűlés jegyzőkönyve, library.hungaricana.hu
  9. Rákosváros lesz Zugló új neve Küldöttség megy Szendy polgármesterhez, Uj Budapest 13. évfolyam, 37. szám, library.hungaricana.hu - 1935. szeptember 21.
  10. Utcanevek eredete - XVII. kerület, WeLoveBudapest.com – 2014. febr. 17.
  11. Marczali Henrik: Gödöllő és vidéke. Az Osztrák–Magyar Monarchia írásban és képben Az Osztrák–Magyar Monarchia térképe (Monarchia austro-węgierska na piśmie i na zdjęciach Mapa monarchii austro-węgierskiej). Arcanum Adatbázis Kft.
  12. Bánlaky József: A magyar nemzet hadtörténelme – 2. A mogyoródi csata 1074. március 14-én.
  13. Petz Anna: Bolgárkertész bevándorlók, akik elvették a magyarok munkáját, hvg.hu - 2015. november. 22.
  14. Balázs Géza: Egykori országgyűlések színhelyén, Kortárs 45. évf. 10. sz. epa.oszk.hu - 2001.
  15. Joseph - Stanislaus Albach, németből fordította Gegö E. N.: Magyar Ország' rövid földleirása gyermekek' oktatására, Müller, books.google.hu - 1834
  16. Mihály Lackó Széchenyi és Kossuth vitája (115. oldal), books.google.hu - 1977
  17. Budapest kerületei 1873-ban (és később) – térképen
  18. Tóth Bálint: Amikor a magyar aviatikusok repülőmotort raboltak maguknak, index.hu - 2017. október 28.
  19. Szentesi Csaba: A magyar repülés a hőskorától 1920-ig, 14 sierpnia 2002 14. Zarchiwizowano z oryginału 2013-08-24.
  20. A „rákosmenti repülők” rövid életrajzai Zarchiwizowano 29 stycznia 2012 z oryginału na Wayback Machine-ben, Rákosmente.hu. [dostęp:2018-10-25].
  21. Ferihegy régóta a régió első számú reptere lehetne, mult-kor.hu - 2006. február 3.
  22. Harangozó Tamás: 100 éves a magyar repülés prezentációs anyag, haif.org - 2010.

Források

Więcej informacji