Hunyad: Różnice pomiędzy wersjami
m (Zastępowanie tekstu - " r]]" na " r.]]") |
|||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1w]] |
| + | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Hunyad_v%C3%A1rmegye | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Hunyad_v%C3%A1rmegye | ||
| − | |autorzy = https:// | + | |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Hunyad_v%C3%A1rmegye&action=history |
|nota = węgierski | |nota = węgierski | ||
| + | }} | ||
| + | {{Uwaga| | ||
| + | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Hunyad_County | ||
| + | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hunyad_County&action=history | ||
| + | |nota = angielski | ||
}} | }} | ||
| Linia 15: | Linia 22: | ||
| | | | ||
| − | [[Plik:Hunyad county map.jpg|thumb| | + | [[Plik:Hunyad county map.jpg|thumb|left|250px|Map komitatu Hunyad (1890)]] |
| + | [[Plik:Hunyad county administrative map.jpg|thumb|250px|Mapa administracyjna komitatu Hunyad z 1910 roku]] | ||
| + | |||
| + | '''Hunyad vármegye''' (rum. ''Hunedoara'', niem. ''Eisenmarkt'', łac. ''Hunyadiensis'') był jednostką administracyjna na terytorium byłego [[Królestwo|Królestwa Węgier]]. Jego stolicą była [[Deva]]. Obecnie komiata jest częścią Rumunii. | ||
| + | |||
| + | == Geografia == | ||
| + | |||
| + | Graniczył z komitatami: od północy z [[Torda-Aranyos]], od wschodu z [[Alsó-Fehér]] i [[Szeben]], od południa z Rumunią, a od zachodu z [[Arad]] i [[Krassó-Szörény]]. | ||
| + | |||
| + | Hunyad był jednym z najbardziej znanych komitatów Królestwa Węgier. Komitat obejmował kilka ogromnych łańcuchóœ górskich: góry [[Retyezát-hegység]], góry [[Paring-hegység]], góry [[Kudsiri-havasok]], góry [[Pojána-Ruszka hegység]] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Masyw_Bihorski masy Bihor]. Komitat posiadał również wiele ważnych rzek: [[Maros]], [[Sebes (folyó)|Sebes]], [[Zsil]], [[Sztrigy]], [[Fehér-Körös]]. Ponieważ w górach komitatu wydobywano węgiel, był on szczególnie ważny z przemysłowego punktu widzenia. | ||
| + | |||
| + | == Historia == | ||
| + | |||
| + | [[File:Transylvania16cent_adm_div.PNG|thumb|left|250px|Komitat Hunyad jako jednostka administracyjna na początku XVI wieku]] | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Bethlen Gábor fejedelemsége.png|thumb||250px|Komitat Hunyad w Księstwie Transylwanii]] | ||
| + | |||
| + | Imię Hunyad pochodzi od węgierskiego imienia i na pewno zachowuje imię jego pierwszego małżonka. | ||
| + | |||
| + | A Hunyad név magyar személynévből alakult ki, s bizonyára első ispánja nevét őrzi. | ||
| + | |||
| + | |||
| + | Hrabstwo Hunyad mogło zostać zorganizowane po klęsce Gyuli w 1003 roku. To wtedy rycerze plemienia Berény mogli zostać posadzeni obok miasta wznoszącego się na płaszczyźnie Mureş, a następnie ziemny zamek Hunyad - którego ostatnim władcą mógł być Bél lub jego następca - można było zbudować jako siedziba pierwszej ispán. | ||
| + | |||
| + | Hunyad vármegye szervezésére [[Gyula (méltóság)|Gyula]] [[1003]]-ban történt legyőzése után kerülhetett sor. Ekkor ültethették a [[Maros]] síkján emelkedő város mellé a berény törzsbeli vitézeket, és ezt követően építhették ki a hunyadi földvárat - amely földvárnak utolsó ura Béld vagy annak utóda lehetett - az első ispán székhelyévé. | ||
| + | |||
| + | Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z papieskiej dziesięciny z 1256 roku. W momencie osiedlenia się powiatu w 1876 r. Połowa nieistniejącego powiatu Zaránd i krzesło Szászváros, które również przestały istnieć, zostały przyłączone do jego terytorium. | ||
| + | |||
| + | Legelőször az [[1256]]-os pápai dézsma alkalmával említik. Az [[1876]]-os megyerendezéskor csatolták területéhez a megszűnő [[Zaránd vármegye]] egyik felét, továbbá a szintén megszűnő [[Szászváros]]-széket. | ||
| + | |||
| + | Jest częścią Rumunii od 1920 roku. Obecnie większość terytorium dawnego hrabstwa należy do hrabstwa Hunedoara w Rumunii, niektóre wioski należą do Fehér na wschodzie i do okręgu Caraș-Severin na południowym zachodzie. | ||
| + | |||
| + | [[1920]]-tól [[Románia]] része. Ma az egykori vármegye területének legnagyobb része a [[románia]]i [[Hunyad megye|Hunyad megyéhez]], néhány község keleten [[Fehér megye|Fehér]], délnyugaton [[Krassó-Szörény megye]] területéhez tartozik. | ||
[[Plik:Hunyad 1876 1914.PNG|thumb|150px|Rozszerzenie granic komitatu Hunyad w 1876 r.]] | [[Plik:Hunyad 1876 1914.PNG|thumb|150px|Rozszerzenie granic komitatu Hunyad w 1876 r.]] | ||
| − | |||
[[Plik:Hunyad 1914 közig.PNG|thumb|250px|right|Okręgi i miasta komitatu Hunyad w 1914 r.]] | [[Plik:Hunyad 1914 közig.PNG|thumb|250px|right|Okręgi i miasta komitatu Hunyad w 1914 r.]] | ||
| − | + | == Populacja == | |
| − | + | Hrabstwo Hunyad było zamieszkane w 1880 roku przez Szablon: Numer / Znak [1], z czego 87,5% stanowili Rumuni, 4,9% Węgrzy, 2,5% Niemcy. [2] W 1910 r. Był mieszkańcem Template: Number / Sign [1], z czego 79,9% stanowili Rumuni, 15,5% Węgrzy, 2,5% Niemcy. [2] | |
| − | + | == Demografia == | |
| − | [[ | + | W 1900 r. Hrabstwo liczyło 303 838 mieszkańców i składało się z następujących społeczności językowych: <ref name = ktp23> {{cite web | url = http: //kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt .cgi? konyvtar / kt06042201 / 0_0_3_pg_23.html | title = KlimoTheca :: Library | publisher = Kt.lib.pte.hu | page = 23 | access-date = 2012-12-06}} </ref> |
| − | [[ | + | |
| − | [[ | + | '' 'Razem:' '' |
| + | |||
| + | * [[Język rumuński | rumuński]]: 257 013 (84,6%) | ||
| + | * [[Język węgierski | węgierski]]: 32 316 (10,6%) | ||
| + | * [[Język niemiecki | niemiecki]]: 9189 (3,0%) | ||
| + | * [[Język ruski | ruski]]: 697 (0,2%) | ||
| + | * [[Język słowacki | słowacki]]: 611 (0,2%) | ||
| + | * [[Język chorwacki | chorwacki]]: 111 (0,0%) | ||
| + | * [[Język serbski | serbski]]: 56 (0,0%) | ||
| + | * Inne lub nieznane: 3845 (1,3%) | ||
| + | |||
| + | Według spisu z 1900 r. Hrabstwo składało się z następujących wspólnot religijnych: <ref name = ktp31> {{cite web | url = http: //kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi? konyvtar / kt06042201 / 0_0_3_pg_31.html | title = KlimoTheca :: Biblioteka | wydawca = Kt.lib.pte.hu | page = 31 | access-date = 2012-12-06}} </ref> | ||
| + | |||
| + | '' 'Razem:' '' | ||
| + | |||
| + | * [[Cerkiew | Prawosławie]]: 204350 (67,3%) | ||
| + | * [[Greckokatolicki]]: 55,116 (18,1%) | ||
| + | * [[Rzymskokatolicki]]: 24,993 (8,2%) | ||
| + | * [[Kalwinizm | kalwinizm]]: 11 398 (3,8%) | ||
| + | * [[Żydowski]]: 4 056 (1,3%) | ||
| + | * [[Luteranizm | Luterański]]: 3,269 (1,1%) | ||
| + | * [[Unitarianism | Unitarian]]: 632 (0,2%) | ||
| + | * Inne lub nieznane: 24 (0,0%) | ||
| − | + | [[Plik: Mapa etniczna Hunyad.png | thumb | right | 200 px | Mapa etniczna powiatu z danymi ze spisu ludności z 1910 r. (Patrz klucz w opisie).]] W 1910 roku hrabstwo liczyło 340 135 osób i składał się z następujących społeczności językowych: <ref name = ktp23 /> | |
| − | + | '' 'Razem:' '' | |
| − | + | * [[Język rumuński | rumuński]]: 271 675 (79,9%) | |
| + | * [[Język węgierski | węgierski]]: 52 720 (15,5%) | ||
| + | * [[J. Niemiecki | niemiecki]]: 8,101 (2,4%) | ||
| + | * [[Język słowacki | słowacki]]: 1024 (0,3%) | ||
| + | * [[Język ruski | ruski]]: 606 (0,2%) | ||
| + | * [[Język chorwacki | chorwacki]]: 195 (0,0%) | ||
| + | * [[Język serbski | serbski]]: 140 (0,0%) | ||
| + | * Inne lub nieznane: 5674 (1,7%) | ||
| − | + | Według spisu z 1910 r. Powiat składał się z następujących wspólnot wyznaniowych: <ref name = ktp31 /> | |
| − | + | '' 'Razem:' '' | |
| − | + | * [[Cerkiew | Prawosławie]]: 217425 (63,9%) | |
| + | * [[Grekokatolicy]]: 60 024 (17,6%) | ||
| + | * [[Rzymskokatolicki]]: 34 668 (10,2%) | ||
| + | * [[Kalwinizm | kalwinizm]]: 16,675 (4,9%) | ||
| + | * [[Żydowski]]: 5679 (1,7%) | ||
| + | * [[Luteranizm | Luterański]]: 4 110 (1,2%) | ||
| + | * [[Unitarianism | Unitarianist]]: 1,525 (0,4%) | ||
| + | * Inne lub nieznane: 29 (0,0%) | ||
| − | |||
==Lakosság== | ==Lakosság== | ||
| − | Hunyad vármegyének 1880-ban {{szám|248464}} lakosa volt,<ref name="KSH1"/> ebből 87,5% román, 4,9% magyar, 2,5% német.<ref name="KSH2"/> 1910-ben {{szám|340135}} lakosa volt,<ref name="KSH1"/> ebből 79,9% román, 15,5% magyar, 2,5% német.<ref name="KSH2"/> | + | Hunyad vármegyének 1880-ban {{szám|248464}} lakosa volt,<ref name="KSH1">''Erdély településeinek vallási adatai (1880–1941) II''. Szerk. dr. Kepecs József. Budapest: Központi Statisztikai Hivatal. 2001. str. 212. ISBN 9632154193</ref> ebből 87,5% román, 4,9% magyar, 2,5% német.<ref name="KSH2">''Erdély településeinek nemzetiségi (anyanyelvi) adatai százalékos megoszlásban (1850–1941)''. Szerk. dr. Kepecs József. Budapest: Központi Statisztikai Hivatal. 1996. str. 13–14.ISBN 9632151046</ref> 1910-ben {{szám|340135}} lakosa volt,<ref name="KSH1"/> ebből 79,9% román, 15,5% magyar, 2,5% német.<ref name="KSH2"/> |
| + | |||
| + | == Publiczna administracja == | ||
| − | + | W 1910 r. komitat został podzielony na 10 powiatów i obejmował cztery miasta gminne. | |
| − | |||
| − | A járások: | + | A járások: Dzielnice: |
# [[Algyógyi járás]], székhelye [[Algyógy]] | # [[Algyógyi járás]], székhelye [[Algyógy]] | ||
# [[Brádi járás]], székhelye [[Brád]] | # [[Brádi járás]], székhelye [[Brád]] | ||
| Linia 62: | Linia 136: | ||
# [[Vajdahunyadi járás]], székhelye [[Vajdahunyad]] | # [[Vajdahunyadi járás]], székhelye [[Vajdahunyad]] | ||
| − | + | Miasta ze zorganizowanymi radami: | |
* Déva | * Déva | ||
* Hátszeg | * Hátszeg | ||
| Linia 68: | Linia 142: | ||
* Vajdahunyad | * Vajdahunyad | ||
| − | == | + | == Linki == |
{{jegyzetek|oszlopok=1}} | {{jegyzetek|oszlopok=1}} | ||
| − | == | + | == Zasoby == |
| − | + | * Bokor József (szerk.). Hunyad, [https://pl.wikipedia.org/wiki/A_Pallas_nagy_lexikona A Pallas nagy lexikona]. Arcanum: FolioNET (1893–1897, 1998.). ISBN 963-85923-2-X. | |
| − | == | + | == Więcej informacji == |
* Kuun Géza – Torma Zsófia – Téglás Gábor: ''[http://mek.oszk.hu/10900/10928/10928.pdf Hunyadvármegye földjének története: az őskortól a honfoglalásig]''. Budapest: Athenaeum. 1902. | * Kuun Géza – Torma Zsófia – Téglás Gábor: ''[http://mek.oszk.hu/10900/10928/10928.pdf Hunyadvármegye földjének története: az őskortól a honfoglalásig]''. Budapest: Athenaeum. 1902. | ||
* ''[http://mek.oszk.hu/11700/11737/index.phtml Hunyadvármegyei almanach]''. Szerk. Dénes Károly. Déva: Dénes Ny. 1909–1911. | * ''[http://mek.oszk.hu/11700/11737/index.phtml Hunyadvármegyei almanach]''. Szerk. Dénes Károly. Déva: Dénes Ny. 1909–1911. | ||
| Linia 102: | Linia 176: | ||
[[Kategoria:Komitaty historyczne]] | [[Kategoria:Komitaty historyczne]] | ||
[[Kategoria:Historia]] | [[Kategoria:Historia]] | ||
| − | |||
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Rumunii]] | ||
Wersja z 16:09, 4 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Hunyad county map.jpg Map komitatu Hunyad (1890) Plik:Hunyad county administrative map.jpg Mapa administracyjna komitatu Hunyad z 1910 roku Hunyad vármegye (rum. Hunedoara, niem. Eisenmarkt, łac. Hunyadiensis) był jednostką administracyjna na terytorium byłego Królestwa Węgier. Jego stolicą była Deva. Obecnie komiata jest częścią Rumunii. Spis treściGeografiaGraniczył z komitatami: od północy z Torda-Aranyos, od wschodu z Alsó-Fehér i Szeben, od południa z Rumunią, a od zachodu z Arad i Krassó-Szörény. Hunyad był jednym z najbardziej znanych komitatów Królestwa Węgier. Komitat obejmował kilka ogromnych łańcuchóœ górskich: góry Retyezát-hegység, góry Paring-hegység, góry Kudsiri-havasok, góry Pojána-Ruszka hegység i masy Bihor. Komitat posiadał również wiele ważnych rzek: Maros, Sebes, Zsil, Sztrigy, Fehér-Körös. Ponieważ w górach komitatu wydobywano węgiel, był on szczególnie ważny z przemysłowego punktu widzenia. HistoriaBłąd przy generowaniu miniatury: Komitat Hunyad jako jednostka administracyjna na początku XVI wieku Plik:Bethlen Gábor fejedelemsége.png Komitat Hunyad w Księstwie Transylwanii Imię Hunyad pochodzi od węgierskiego imienia i na pewno zachowuje imię jego pierwszego małżonka. A Hunyad név magyar személynévből alakult ki, s bizonyára első ispánja nevét őrzi.
Hunyad vármegye szervezésére Gyula 1003-ban történt legyőzése után kerülhetett sor. Ekkor ültethették a Maros síkján emelkedő város mellé a berény törzsbeli vitézeket, és ezt követően építhették ki a hunyadi földvárat - amely földvárnak utolsó ura Béld vagy annak utóda lehetett - az első ispán székhelyévé. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z papieskiej dziesięciny z 1256 roku. W momencie osiedlenia się powiatu w 1876 r. Połowa nieistniejącego powiatu Zaránd i krzesło Szászváros, które również przestały istnieć, zostały przyłączone do jego terytorium. Legelőször az 1256-os pápai dézsma alkalmával említik. Az 1876-os megyerendezéskor csatolták területéhez a megszűnő Zaránd vármegye egyik felét, továbbá a szintén megszűnő Szászváros-széket. Jest częścią Rumunii od 1920 roku. Obecnie większość terytorium dawnego hrabstwa należy do hrabstwa Hunedoara w Rumunii, niektóre wioski należą do Fehér na wschodzie i do okręgu Caraș-Severin na południowym zachodzie. 1920-tól Románia része. Ma az egykori vármegye területének legnagyobb része a romániai Hunyad megyéhez, néhány község keleten Fehér, délnyugaton Krassó-Szörény megye területéhez tartozik. Plik:Hunyad 1876 1914.PNG Rozszerzenie granic komitatu Hunyad w 1876 r. Plik:Hunyad 1914 közig.PNG Okręgi i miasta komitatu Hunyad w 1914 r. PopulacjaHrabstwo Hunyad było zamieszkane w 1880 roku przez Szablon: Numer / Znak [1], z czego 87,5% stanowili Rumuni, 4,9% Węgrzy, 2,5% Niemcy. [2] W 1910 r. Był mieszkańcem Template: Number / Sign [1], z czego 79,9% stanowili Rumuni, 15,5% Węgrzy, 2,5% Niemcy. [2] DemografiaW 1900 r. Hrabstwo liczyło 303 838 mieszkańców i składało się z następujących społeczności językowych: [1] 'Razem:'
Według spisu z 1900 r. Hrabstwo składało się z następujących wspólnot religijnych: [2] 'Razem:'
Plik:Mapa etniczna Hunyad.png Mapa etniczna powiatu z danymi ze spisu ludności z 1910 r. (Patrz klucz w opisie). 'Razem:'
Według spisu z 1910 r. Powiat składał się z następujących wspólnot wyznaniowych: [2] 'Razem:'
LakosságHunyad vármegyének 1880-ban 248 464 lakosa volt,[3] ebből 87,5% román, 4,9% magyar, 2,5% német.[4] 1910-ben 340 135 lakosa volt,[3] ebből 79,9% román, 15,5% magyar, 2,5% német.[4] Publiczna administracjaW 1910 r. komitat został podzielony na 10 powiatów i obejmował cztery miasta gminne. A járások: Dzielnice:
Miasta ze zorganizowanymi radami:
Linki
Zasoby
Więcej informacji
|
| ||||||||||||||||||
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)