Erdélyi-medence: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
 +
'''Wyżyna Transylwańska''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|541]]), także ''Wyżyna Siedmiogrodzka'', ''Kotlina Siedmiogrodzka'' ([[język rumuński|rum.]] ''Podişul Transilvaniei'') – [[podprowincja]] geograficzna [[Karpaty|Karpat]] położona na terenie [[Rumunia|Rumunii]], niemal ze wszystkich stron otoczona pasmami [[Karpaty Wschodnie|Karpat Wschodnich]], [[Karpaty Południowe|Południowych]] i [[Góry Zachodniorumuńskie|Gór Zachodniorumuńskich]].
 +
 +
Teren obecnej wyżyny zajmował w [[neogen]]ie basen otoczony wypiętrzającymi się górami. Początkowo zajmowało go morze, gromadził się na jego dnie materiał skalny ([[żwir]]y, [[piasek|piaski]], [[ił (skała)|iły]]), pochodzący z sąsiednich pasm górskich, z którego powstały [[skały osadowe]] budujące obecnie wyżynę. Szczątki żywych organizmów dały początek złożom [[gaz ziemny|gazu ziemnego]], a suchy klimat spowodował powstawanie w zamkniętych zatokach złóż [[halit|soli]]. W [[pliocen]]ie było tu jezioro, a pod koniec pliocenu i w [[plejstocen]]ie wypiętrzenie całego bloku Karpat zmieniło dno jeziora w wyżynę.
 +
 +
Wyżynę Transylwańską budują głównie skały osadowe, jedynie w rejonie północnym na Wyżynie Samoszu odsłonięte jest [[Skały magmowe|krystaliczne]] podłoże. Ponieważ region ma charakter kotliny otoczonej górami, klimat jest tu dosyć suchy, a występuje roślinność leśno-stepowa, miejscami [[halofity|słonolubna]].
 +
 +
Na terenie Wyżyny Transylwańskiej wyróżnia się siedem jednostek:
 +
* 541.1 [[Wyżyna Samoszu]]
 +
* 541.2 [[Równina Transylwańska]]
 +
* 541.3 [[Dolina Środkowej Maruszy]]
 +
* 541.4 [[Wyżyna Tyrnawska]]
 +
* 541.5 [[Kotlina Fogaraska]]
 +
* 541.6 [[Kotlina Sybińska]]
 +
* 541.7 [[Kotlina Haţeg]]
 +
 +
== Hydrografia ===
 +
 +
Jego najważniejszymi rzekami są [[Szamos]] na północy i [[Maros]] pośrodku, które płyną w kierunku północno-wschodnim-południowo-zachodnim przez dorzecze, a na południu [[Ol]]t.
 +
 +
{| align="center"
 +
|
 +
{{Image label begin|image=Transilvania relief.png|width={{{width|600}}}|float={{{float|left}}}}}
 +
<!--------------------------------- H E G Y E K ------------------------------------- -->
 +
<div style="position: absolute; left:300px; top: 180px; letter-spacing: 20px; -webkit-transform: rotate(60deg); -moz-transform: rotate(60deg);word-break: keep-all;">''[[Keleti-Kárpátok]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left:62px; top: 200px; text-align:center;">''[[Erdélyi-szigethegység|Erdélyi-<br />szigethegység]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left:150px; top: 390px; letter-spacing:10px;">''[[Déli-Kárpátok]]''</div>
 +
<!------------------------------ M E D E N C É K ------------------------------------- -->
 +
<div style="position: absolute; left: 443px; top: 240px; font-size:7pt; -webkit-transform: rotate(70deg); -moz-transform: rotate(70deg);">''[[Csíki-medence]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 403px; top: 160px; font-size:7pt; -webkit-transform: rotate(70deg); -moz-transform: rotate(70deg);">''[[Gyergyói-medence|Gyergyói-m.]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 440px; top: 348px; -webkit-transform: rotate(-30deg); -moz-transform: rotate(-30deg); font-size:7pt;">''[[Brassói-medence]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 60px; top: 385px;  text-align:center; font-size:7pt;">''[[Hátszegi-medence|Hátszegi-<br />medence]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 233px; top: 350px; font-size:7pt; text-align:center; line-height: 80%;">''[[Szebeni-medence|Szebeni-<br />medence]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 296px; top: 348px; -webkit-transform: rotate(-10deg); -moz-transform: rotate(-10deg); font-size:7pt;">''[[Fogarasi-medence]]''</div>
 +
<!------------------------------ D O M B S Á G O K ----------------------------------- -->
 +
<div style="position: absolute; left: 95px; top: 144px; -webkit-transform: rotate(15deg); -moz-transform: rotate(15deg); font-size:7pt;">''[[Kalotaszegi-dombság|Kalotaszegi-d.]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 145px; top: 128px; font-size:7pt; text-align:center;">''[[Kolozsvári-dombság|Kolozsvári-<br />dombság]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 170px; top: 90px; font-size:7pt; text-align:center;">''[[Dési-dombság|Dési-<br />dombság]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 210px; top: 165px; font-size:7pt; letter-spacing:10px;">''[[Mezőség]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 214px; top: 230px; -webkit-transform: rotate(-15deg); -moz-transform: rotate(-15deg); font-size:7pt;">''[[Kis-Küküllő-menti-dombság]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 250px; top: 255px; -webkit-transform: rotate(-15deg); -moz-transform: rotate(-15deg); font-size:7pt;">''[[Küküllőközi-dombság]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 343px; top: 213px; -webkit-transform: rotate(60deg); -moz-transform: rotate(60deg); font-size:7pt;">''[[Sóvidéki-dombság]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 300px; top: 110px; -webkit-transform: rotate(55deg); -moz-transform: rotate(55deg); font-size:7pt;">''[[Kelemen-hegyalja|Kelemen-h.]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left: 275px; top: 140px; -webkit-transform: rotate(55deg); -moz-transform: rotate(55deg); font-size:7pt;">''[[Beszterce–Régeni-dombvidék|Beszterce–Régeni-d.]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left:245px; top: 305px; -webkit-transform: rotate(-45deg); -moz-transform: rotate(-45deg); font-size:7pt;">''[[Hortobágy dombsága]]''</div>
 +
<div style="position: absolute; left:140px; top: 250px; -webkit-transform: rotate(-75deg); -moz-transform: rotate(-75deg); font-size:7pt;">''[[Erdélyi-hegyalja]]''</div>
 +
{{Image label end}}
 +
|}
 +
 +
|
 
{{Region infobox
 
{{Region infobox
−
 
 
|mapa =
 
|mapa =
 
|opis_mapy =
 
|opis_mapy =
Linia 30: Linia 78:
 
  |jednostki='''[[Rumunia]]'''<br />– [[okręg Sălaj]]<br />– [[okręg Kluż]]<br />– [[okręg Bistriţa-Năsăud]]<br />– [[okręg Arad]]<br />– [[okręg Hunedoara]]<br />– [[okręg Alba]]<br />– [[okręg Marusza]]<br />– [[okręg Harghita]]<br />– [[okręg Sybin]]<br />– [[okręg Braszów]]
 
  |jednostki='''[[Rumunia]]'''<br />– [[okręg Sălaj]]<br />– [[okręg Kluż]]<br />– [[okręg Bistriţa-Năsăud]]<br />– [[okręg Arad]]<br />– [[okręg Hunedoara]]<br />– [[okręg Alba]]<br />– [[okręg Marusza]]<br />– [[okręg Harghita]]<br />– [[okręg Sybin]]<br />– [[okręg Braszów]]
 
}}
 
}}
−
 
+
|}
−
'''Wyżyna Transylwańska''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|541]]), także ''Wyżyna Siedmiogrodzka'', ''Kotlina Siedmiogrodzka'' ([[język rumuński|rum.]] ''Podişul Transilvaniei'') – [[podprowincja]] geograficzna [[Karpaty|Karpat]] położona na terenie [[Rumunia|Rumunii]], niemal ze wszystkich stron otoczona pasmami [[Karpaty Wschodnie|Karpat Wschodnich]], [[Karpaty Południowe|Południowych]] i [[Góry Zachodniorumuńskie|Gór Zachodniorumuńskich]].
 
−
 
 
−
Teren obecnej wyżyny zajmował w [[neogen]]ie basen otoczony wypiętrzającymi się górami. Początkowo zajmowało go morze, gromadził się na jego dnie materiał skalny ([[żwir]]y, [[piasek|piaski]], [[ił (skała)|iły]]), pochodzący z sąsiednich pasm górskich, z którego powstały [[skały osadowe]] budujące obecnie wyżynę. Szczątki żywych organizmów dały początek złożom [[gaz ziemny|gazu ziemnego]], a suchy klimat spowodował powstawanie w zamkniętych zatokach złóż [[halit|soli]]. W [[pliocen]]ie było tu jezioro, a pod koniec pliocenu i w [[plejstocen]]ie wypiętrzenie całego bloku Karpat zmieniło dno jeziora w wyżynę.
 
−
 
 
−
Wyżynę Transylwańską budują głównie skały osadowe, jedynie w rejonie północnym na Wyżynie Samoszu odsłonięte jest [[Skały magmowe|krystaliczne]] podłoże. Ponieważ region ma charakter kotliny otoczonej górami, klimat jest tu dosyć suchy, a występuje roślinność leśno-stepowa, miejscami [[halofity|słonolubna]].
 
−
 
 
−
Na terenie Wyżyny Transylwańskiej wyróżnia się siedem jednostek:
 
−
* 541.1 [[Wyżyna Samoszu]]
 
−
* 541.2 [[Równina Transylwańska]]
 
−
* 541.3 [[Dolina Środkowej Maruszy]]
 
−
* 541.4 [[Wyżyna Tyrnawska]]
 
−
* 541.5 [[Kotlina Fogaraska]]
 
−
* 541.6 [[Kotlina Sybińska]]
 
−
* 541.7 [[Kotlina Haţeg]]
 
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==

Wersja z 17:26, 6 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Wyżyna Transylwańska (541), także Wyżyna Siedmiogrodzka, Kotlina Siedmiogrodzka (rum. Podişul Transilvaniei) – podprowincja geograficzna Karpat położona na terenie Rumunii, niemal ze wszystkich stron otoczona pasmami Karpat Wschodnich, Południowych i Gór Zachodniorumuńskich.

Teren obecnej wyżyny zajmował w neogenie basen otoczony wypiętrzającymi się górami. Początkowo zajmowało go morze, gromadził się na jego dnie materiał skalny (żwiry, piaski, iły), pochodzący z sąsiednich pasm górskich, z którego powstały skały osadowe budujące obecnie wyżynę. Szczątki żywych organizmów dały początek złożom gazu ziemnego, a suchy klimat spowodował powstawanie w zamkniętych zatokach złóż soli. W pliocenie było tu jezioro, a pod koniec pliocenu i w plejstocenie wypiętrzenie całego bloku Karpat zmieniło dno jeziora w wyżynę.

Wyżynę Transylwańską budują głównie skały osadowe, jedynie w rejonie północnym na Wyżynie Samoszu odsłonięte jest krystaliczne podłoże. Ponieważ region ma charakter kotliny otoczonej górami, klimat jest tu dosyć suchy, a występuje roślinność leśno-stepowa, miejscami słonolubna.

Na terenie Wyżyny Transylwańskiej wyróżnia się siedem jednostek:

Hydrografia =

Jego najważniejszymi rzekami są Szamos na północy i Maros pośrodku, które płyną w kierunku północno-wschodnim-południowo-zachodnim przez dorzecze, a na południu Olt.

Wyżyna Transylwańska

{{{opis grafiki}}}
Wyżyna Transylwańska
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska
Podprowincja Wyżyna Transylwańska
Zajmowane
jednostki
administracyjne 		Rumunia
– okręg Sălaj
– okręg Kluż
– okręg Bistriţa-Năsăud
– okręg Arad
– okręg Hunedoara
– okręg Alba
– okręg Marusza
– okręg Harghita
– okręg Sybin
– okręg Braszów

Bibliografia

  1. Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84
  2. Jerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym, „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z. 3–4, 1996, s. 457–466
  3. Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989,
  4. Andrzej Maryański Rumunia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Erdélyi-medence&oldid=49142”