Keleti-Kárpátok: Różnice pomiędzy wersjami
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2o Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii {{Uwaga polska| |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Karpaty_Wschodnie |autorzy = https://pl.w...") |
|||
| Linia 14: | Linia 14: | ||
|-style="vertical-align:top;" | |-style="vertical-align:top;" | ||
| | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
'''Karpaty Wschodnie''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|52]]) – odcinek Łuku [[Karpaty|Karpat]] między [[Przełęcz Łupkowska|Przełęczą Łupkowską]] na północnym zachodzie a [[Predeal (przełęcz)|przełęcz Predeal]] na południu. | '''Karpaty Wschodnie''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|52]]) – odcinek Łuku [[Karpaty|Karpat]] między [[Przełęcz Łupkowska|Przełęczą Łupkowską]] na północnym zachodzie a [[Predeal (przełęcz)|przełęcz Predeal]] na południu. | ||
== Geografia == | == Geografia == | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Szpyci Czarnohora.jpg|thumb|160px|left|Żebra skalne pod Szpyciami, [[Czarnohora]]]] | ||
| + | |||
Karpaty Wschodnie znajdują się głównie na terenie [[Ukraina|Ukrainy]] i [[Rumunia|Rumunii]], tylko niewielki fragment na północnym zachodzie leży na terytorium [[Polska|Polski]] i [[Słowacja|Słowacji]] – [[Bieszczady Zachodnie]], [[Góry Sanocko-Turczańskie]], [[Wyhorlat (góry)|Wyhorlat]]. | Karpaty Wschodnie znajdują się głównie na terenie [[Ukraina|Ukrainy]] i [[Rumunia|Rumunii]], tylko niewielki fragment na północnym zachodzie leży na terytorium [[Polska|Polski]] i [[Słowacja|Słowacji]] – [[Bieszczady Zachodnie]], [[Góry Sanocko-Turczańskie]], [[Wyhorlat (góry)|Wyhorlat]]. | ||
| Linia 33: | Linia 33: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Wystawa 1880 pokucka.jpg|thumb|left|Pierwsza wystawa etnograficzna z roku 1880]] | ||
| + | |||
W czasach antycznych tereny polskich Karpat, nazywane czasami '"[[Bastarnowie|Bastarnice]] Alpes” rozdzielały na północy [[Dacja|Dację]] od ''[[Sarmaci|Sarmatia]] Europea''. Według Juliusza Cesara obszar ten był kontynuacją [[Las Hercyński|Hercynia Silva]]. W średniowieczu polska część gór nazywana była również Górami Sanockimi<ref>„[[1377]] [[Ludwik Węgierski|Ludwik]] król Węgierski i Polski, chcąc się pomścić nad Litwą tak srogiego zburzenia Polskiego królestwa swojego, zebrawszy wojska Węgierskie i wszystkiej Polszce pospolite ruszenie rozkazawszym sam z Węgier do Polski przez góry Sanockie prosto ku Sandomirzowi przyciągnął” [w:] [[Maciej Stryjkowski]], Mikołaj Malinowski, Ignacy Daniłowicz. Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiéj Rusi Macieja Stryjkowskiego. wyd. [[1846]] str. 53.</ref><ref>„Pierwszy „szlak węgierski” prowadził od [[Przemyśl]]a w góry Sanockie, z doliny [[San]]u w dolinę Brzozówki, albo doliną [[Wisłok]]a na [[Frysztak]], na obszar tak zwanych „dołów Sanockich”, a stąd doliną Jasełki w górę na grzebiet tak zwanego „[[Beskid Niski|Niskiego Beskidu]]” przez pasmo Karpat do Węgier w dolinę rzeki [[Ondawa|Ondawy]]”[w:] Listy z ziemi naszej: korespondencja Wincentego Pola z lat 1826-1872. [[Wincenty Pol]], Zbigniew Sudolski. wyd. 2004. str. 187.</ref>; lub Górami Sarmackimi<ref>„Item Saan, cuius fons Montibus Sarmaticis, ex monte, qui dicitur Byesked” [w:] Ioannis Dlugossii Annales: seu, Cronicae incliti Regni Poloniae, t.1-2.; [[Jan Długosz]]. Dzieła wszystkie. [[1873]]. str. 13</ref>. W historiografii niemieckiej jako Sanoker Berge, lub Berge Saana<ref>„Der [[San|Saan]], welcher im [[Sanok]]er Kreise, am '''Berge Saana''' entspringt, dem [[Sanok]] das Flüßchen [[Osława|Oslawa]] ausnimmt, von da nach den Stadchen [[Przemyśl|Przemisl]], Jaroslaw, u.s.w. geht, und oberhalb Radomisl in die [[Wisła|Wiechsel]] fällt. Auch dieser Fluß ist Schiffbar. [w:] Johann Andreas Demian. Darstellung der Oesterreichischen Monarchie nach den neuesten Statistischen Beziehungen. [[1804]]. str. 12.</ref>. | W czasach antycznych tereny polskich Karpat, nazywane czasami '"[[Bastarnowie|Bastarnice]] Alpes” rozdzielały na północy [[Dacja|Dację]] od ''[[Sarmaci|Sarmatia]] Europea''. Według Juliusza Cesara obszar ten był kontynuacją [[Las Hercyński|Hercynia Silva]]. W średniowieczu polska część gór nazywana była również Górami Sanockimi<ref>„[[1377]] [[Ludwik Węgierski|Ludwik]] król Węgierski i Polski, chcąc się pomścić nad Litwą tak srogiego zburzenia Polskiego królestwa swojego, zebrawszy wojska Węgierskie i wszystkiej Polszce pospolite ruszenie rozkazawszym sam z Węgier do Polski przez góry Sanockie prosto ku Sandomirzowi przyciągnął” [w:] [[Maciej Stryjkowski]], Mikołaj Malinowski, Ignacy Daniłowicz. Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiéj Rusi Macieja Stryjkowskiego. wyd. [[1846]] str. 53.</ref><ref>„Pierwszy „szlak węgierski” prowadził od [[Przemyśl]]a w góry Sanockie, z doliny [[San]]u w dolinę Brzozówki, albo doliną [[Wisłok]]a na [[Frysztak]], na obszar tak zwanych „dołów Sanockich”, a stąd doliną Jasełki w górę na grzebiet tak zwanego „[[Beskid Niski|Niskiego Beskidu]]” przez pasmo Karpat do Węgier w dolinę rzeki [[Ondawa|Ondawy]]”[w:] Listy z ziemi naszej: korespondencja Wincentego Pola z lat 1826-1872. [[Wincenty Pol]], Zbigniew Sudolski. wyd. 2004. str. 187.</ref>; lub Górami Sarmackimi<ref>„Item Saan, cuius fons Montibus Sarmaticis, ex monte, qui dicitur Byesked” [w:] Ioannis Dlugossii Annales: seu, Cronicae incliti Regni Poloniae, t.1-2.; [[Jan Długosz]]. Dzieła wszystkie. [[1873]]. str. 13</ref>. W historiografii niemieckiej jako Sanoker Berge, lub Berge Saana<ref>„Der [[San|Saan]], welcher im [[Sanok]]er Kreise, am '''Berge Saana''' entspringt, dem [[Sanok]] das Flüßchen [[Osława|Oslawa]] ausnimmt, von da nach den Stadchen [[Przemyśl|Przemisl]], Jaroslaw, u.s.w. geht, und oberhalb Radomisl in die [[Wisła|Wiechsel]] fällt. Auch dieser Fluß ist Schiffbar. [w:] Johann Andreas Demian. Darstellung der Oesterreichischen Monarchie nach den neuesten Statistischen Beziehungen. [[1804]]. str. 12.</ref>. | ||
Wersja z 17:48, 6 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Karpaty Wschodnie (52) – odcinek Łuku Karpat między Przełęczą Łupkowską na północnym zachodzie a przełęcz Predeal na południu. Spis treściGeografiaPlik:Szpyci Czarnohora.jpg Żebra skalne pod Szpyciami, Czarnohora Karpaty Wschodnie znajdują się głównie na terenie Ukrainy i Rumunii, tylko niewielki fragment na północnym zachodzie leży na terytorium Polski i Słowacji – Bieszczady Zachodnie, Góry Sanocko-Turczańskie, Wyhorlat. Karpaty Wschodnie dzielą się wzdłuż na dwie części:
Te dwa różniące się geologicznie regiony stykają się ze sobą bezpośrednio i miejscami brak wyraźnego rozgraniczenia, a granice między nimi trzeba prowadzić w oparciu o cechy krajobrazowe, układ dolin i przełęczy. Dlatego niektórzy geografowie rumuńscy, zamiast podłużnego podziału Karpat Wschodnich, stosują podział na sektory poprzeczne wyodrębniając:
HistoriaPlik:Wystawa 1880 pokucka.jpg Pierwsza wystawa etnograficzna z roku 1880 W czasach antycznych tereny polskich Karpat, nazywane czasami '"Bastarnice Alpes” rozdzielały na północy Dację od Sarmatia Europea. Według Juliusza Cesara obszar ten był kontynuacją Hercynia Silva. W średniowieczu polska część gór nazywana była również Górami Sanockimi[1][2]; lub Górami Sarmackimi[3]. W historiografii niemieckiej jako Sanoker Berge, lub Berge Saana[4]. Karpaty Wschodnie w Europie rozsławił m.in. Oskar Kolberg – polski etnograf, folklorysta i kompozytor, który w 1880 roku był współorganizatorem wielkiej wystawy etnograficznej w Kołomyi. Udział w niej wziął sam cesarz Franciszek Józef. Znaczenie Karpat Wschodnich doceniła i wiedzę o nich udostępniła czytelnikom na zachodzie także angielska pisarka Ménie Muriel Dowie, która w 1890 odbyła podróż na Pokucie i Huculszczyznę a następnie sporządziła pisemną relację z podróży, która cieszyła się bardzo dużą popularnością i była wielokrotnie wznawiana. Po czasach galicyjskich teren Karpat Wschodnich, który znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej odziedziczył poważne zacofanie i nędzę. Rozwój ekonomiczny rejonu miała wzmocnić turystyka letnia i zimowa. W 1931 r. w Stanisławowie z inicjatywy Rządu RP zorganizowano konferencję „Ankieta w sprawie Karpat Wschodnich”, która stanowiła pierwszą kompleksową próbę nakreślenia planu działań dotyczących rozwoju turystyki oraz karpackich kurortów i miejscowości, a także ochrony przyrody[5]. W przedwojennej Polsce obszar Karpat Wschodnich zamieszkiwali głównie Polacy, Karpatorusini i Żydzi, oraz także w mniejszej liczbie: Ormianie, Węgrzy, Rumuni i Niemcy. W okresie tym największą atrakcyjnością turystyczną cieszyły się takie polskie miejscowości jak: Delatyn, Żabie, Kosów, Worochta czy Jaremcze. Ogromną popularnością cieszyły się również położone na przedgórzu Karpat Wschodnich uzdrowiska, przede wszystkim dynamicznie rozwijające się Truskawiec i Morszyn. Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne |
| |||||||||||
