Vaskapu-hágó: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 6 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1w]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
Linia 25: Linia 25:
 
  |
 
  |
  
 +
'''Vaskapu-hágó''', znany również jako '''''Erdélyi Vaskapu''''' (pol. ''Przełęcz Żelaznej Bramy'', rum. ''Poarta de Fier a Transilvaniei'') − przełęcz w [[Déli-Kárpátok]] (''Karpatach Południowych'') na wysokości 700 m n.p.m. w okręgu [[Hunedoara]] w Rumunii, w pobliżu [[Várhely]] (rum. ''Sarmizegeusa''), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy [[Hunyadi János|Jánosa Hunyadiego]] w [[Zajkányi csata|Zajkány]] w 1442 roku.
 +
 +
== Lokalizacja ==
 +
 +
Przełęcz oddziela góry [[Ruszka-havas|Ruszka]] (rum. ''Poiana Ruscă'') na północy od [[Szárkő-hegység]] (''Góry Ţarcu'') na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa [[Caransebeş]]-[[Subcetate]].
 +
 +
== Historia ==
 +
 +
Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją ''Tapae''. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków [https://pl.wikipedia.org/wiki/Decebal Decebal]em. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulpia_Traiana_Sarmizegetusa Sarmizegetusa], stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali ''Ulpia Traiana''.
 +
 +
6 września 1442 r. [[Wojewoda|wojewoda Siedmiogrodu]] [[Hunyadi János|János Hunyadi]] z armią około 12÷15 000 ludzi w [[Bitwa pod Zajkány|bitwie]] i rozbił osmańską armię liczącą 81 000 żołnierzy.
 +
 +
== Źródła ==
 +
 +
* Ádám László et. al. ''Románia''. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
 +
* ''Utazások Erdélyben'', Panoráma, Budapest, 1986. ISBN 963 243 321 1, ISSN 0324-6930
 +
* Gáspár-Schreiber: ''Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 30 kwietnia 2003. [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu], i
 +
* Chirmiciu András: ''Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 6 sierpnia 2003 [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu].
 +
 +
|
 +
{{Region infobox
 +
|nazwa=Vaskapu-hágó (węg.)<br>Erdélyi Vaskapu (węg.)<br><small>Przełęcz Żelaznej Bramy (pol.)<br>Poarta de Fier a Transilvanie (rum.)</small>
 +
|obrazek=
 +
|opis_obrazka =
 +
|mapa =
 +
|opis_mapy =
 +
|megaregion=
 +
|prowincja=
 +
|podprowincja=
 +
|makroregion=
 +
|mezoregion=
 +
|mikroregion=
 +
|jednostki='''[[Rumunia]]''':<br />– [[okręg Braszów]]<br />– [[okręg Dîmboviţa]]<br />– [[Okręg Ardżesz|okręg Argeş]]
 +
}}
 
{{Przełęcz infobox
 
{{Przełęcz infobox
  |nazwa            = Vaskapu-hágó (węg.)<br><small>Poarta de Fier a Transilvaniei (rum.)</small>
+
  |nazwa            =  
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |państwo          = ROU
 
  |państwo          = ROU
 
  |wysokość          = 700
 
  |wysokość          = 700
  |pasmo            = [[Poiana Ruscă]], [[Góry Ţarcu]]
+
  |pasmo            = [[Poiana Ruscă]], [[Szárkő-hegység]]
 
  |sąsiednie szczyty =  
 
  |sąsiednie szczyty =  
 
  |data zdobycia    =  
 
  |data zdobycia    =  
Linia 40: Linia 74:
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
 
}}
 
}}
'''Vaskapu-hágó''', znany również jako '''''Erdélyi Vaskapu''''' (pol. ''Przełęcz Żelaznej Bramy'', rum. ''Poarta de Fier a Transilvaniei'') − przełęcz w [[Karpaty Południowe|Karpatach Południowych]]. 700 m n.p.m. w okręgu [[Hunedoara]] w Rumunii, w pobliżu [[Várhely]] (rum. ''Sarmizegeusa''), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy [[Hunyadi János|Jánosa Hunyadiego]] w [[żajkányi csata|Zajkány]] w 1442 roku.
+
{{Infobox vrch
 
+
| názov            = Lokalizacja
== Lokalizacja ==
+
| zemepisná šírka  = 45.5072
 +
| zemepisná dĺžka  = 22.6739
 +
| lokátor          = Románia-reliéf
 +
| commons          =
 +
| poznámka          =
 +
| popis.mapy        =  
 +
| popis.mapy1      =  
 +
| lokátor1          =  
 +
}}
 +
|}
  
Przełęcz Żelaznej Bramy oddziela góry [[Ruszka-havas|Ruszka]] (rum. ''Poiana Ruscă'') na północy od [[Szárkő-hegység|Gór Szárkő]] na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa [[Caransebeş]]-[[Subcetate]].
+
{{SORTUJ:Przełęcz, Vaskapu}}
 
 
== Történelme ==
 
 
 
Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją ''Tapae''. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków [[Decebal]]em. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako [[Várhely|Sarmizegetusa]], stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali ''Ulpia Traiana''.
 
 
 
Turcy zalali południowy Siedmiogród w 1420 roku przez przełęcz Żelaznej Bramy. Ich atak powtórzono w 1438 r., a następnie w 1442 r. w tym samym miejscu. Jednak 6 września 1442 r. [[Wojewoda|wojewoda Siedmiogrodu]] [[Hunyadi János|János Hunyadi]] stanął w pobliżu Zajkány w sile około 12÷15 000 ludzi i rozbił armię liczącą 81 000 żołnierzy, która była znacznie liczniejsza od napastników. W walkach wokół przełęczy zginęła znaczna część Turków, którzy najechali Siedmiogród.
 
 
 
6 września 1896 r., w 454. rocznicę bitwy pod Zajkány, komitat [[Hunyad]] wzniósł czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który pokazywał walki na maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, który wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy podbił Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez obywateli komitatu Hunyad w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.
 
 
 
== Los pomnika Hunyadi ==
 
 
 
W komitacie Hunyad, na przełęczach Karpat Południowych, wzniesiono jednocześnie pięć innych podobnych pomników. Po okupacji rumuńskiej po I wojnie światowej część została zniszczona. Ostatni, na przełęczy nad miastem Zsilyvajdejvulcan, został zniszczony w połowie lat sześćdziesiątych. 22 czerwca 1992 roku „nieznani” sprawcy za pomocą ciężkich maszyn zburzyli ostatni pomnik Hunyadiego w Zajkányi, i zniszczyli jego buławę. Rok później żelazną buławę wyłowiono z jeziora ''[[Osztrói tó|Austria]]'' i przewieziono do Muzeum Sarmizegetusa, które znajduje się w sąsiedztwie miejscowej policji. Stąd, w listopadzie 1994 roku, żelazna buława zniknęła na dobre. W 2002 roku strony DAHR i RSZDP doszły do ​​porozumienia w sprawie zachowania pozostałości zabytku i przygotowań do renowacji. Jednak w kwietniu 2003 r. zniknęły również pozostałości zburzonego pomnika Zajkány na tym miejscu, w Przełęczy Żelaznej Bramy, cokół pomnika został zburzony. Nikt nie jest odpowiedzialny, nie wszczęto żadnego dochodzenia.
 
 
 
== Źródła ==
 
 
 
* Ádám László et. al. ''Románia''. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
 
* ''Utazások Erdélyben'', Panoráma, Budapest, [[1986]]. <small>{{ISBN|963 243 321 1}}, {{ISSN|0324-6930}}</small>.
 
* Gáspár-Schreiber: ''Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', [[Arad (Románia)|Arad]], [[2003]]. [[április 30.]] [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu], és
 
* Chirmiciu András: ''Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', [[Arad (Románia)|Arad]], [[2003]]. [[augusztus 6.]] [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu].
 
  
 
[[Kategoria:Geografia]]  
 
[[Kategoria:Geografia]]  
 
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 
[[Kategoria:Siedmiogród]]

Aktualna wersja na dzień 07:28, 20 lut 2021

Vaskapu-hágó, znany również jako Erdélyi Vaskapu (pol. Przełęcz Żelaznej Bramy, rum. Poarta de Fier a Transilvaniei) − przełęcz w Déli-Kárpátok (Karpatach Południowych) na wysokości 700 m n.p.m. w okręgu Hunedoara w Rumunii, w pobliżu Várhely (rum. Sarmizegeusa), między wioskami Zeicani i Baucar. Miejsce bitwy Jánosa Hunyadiego w Zajkány w 1442 roku.

Lokalizacja

Przełęcz oddziela góry Ruszka (rum. Poiana Ruscă) na północy od Szárkő-hegység (Góry Ţarcu) na południu. Przez przełęcz biegnie droga DN 68 oraz nieużywana lokalna linia kolejowa Caransebeş-Subcetate.

Historia

Przełęcz była wiejską drogą dla swoich mieszkańców od czasów starożytnych, Rzymianie nazywali ją Tapae. Legiony rzymskie a czasach cesarza Domicjana w 89 r. i w 101 roku za panowania cesarza Trajana, stoczyły tu dwie wielkie bitwy z księciem Daków Decebalem. Nieopodal był zamek 10 km na wschód od przełęczy, znany jako Sarmizegetusa, stolica prowincji Dacja, którą Rzymianie nazywali Ulpia Traiana.

6 września 1442 r. wojewoda Siedmiogrodu János Hunyadi z armią około 12÷15 000 ludzi w bitwie i rozbił osmańską armię liczącą 81 000 żołnierzy.

Źródła

  • Ádám László et. al. Románia. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
  • Utazások Erdélyben, Panoráma, Budapest, 1986. ISBN 963 243 321 1, ISSN 0324-6930
  • Gáspár-Schreiber: Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 30 kwietnia 2003. [5], i
  • Chirmiciu András: Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 6 sierpnia 2003 [6].

Vaskapu-hágó (węg.)
Erdélyi Vaskapu (węg.)
Przełęcz Żelaznej Bramy (pol.)
Poarta de Fier a Transilvanie (rum.)

Zajmowane
jednostki
administracyjne
Rumunia:
okręg Braszów
okręg Dîmboviţa
okręg Argeş

Państwo  Rumunia
Wysokość 700 m n.p.m.
Pasmo Poiana Ruscă, Szárkő-hegység
Lokalizacja
Góry
Relief Map of Romania.png
Fire.svg