Báródság: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
 
(Nie pokazano 5 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
Linia 23: Linia 23:
 
  |
 
  |
  
 +
'''Báródság''' (pol. ''Kotlina Vad'', rum. ''Depresiunea Vad Borod'') – kotlina górska w [[Karpat]]ach, na granicy [[Erdélyi-szigethegység]] (''Gór Zachodniorumuńskich'') i [[Alföld]] (''Wielkiej Niziny Węgierskiej'').
 +
 +
== Lokalizacja ==
 +
 +
Leży w zachodniej Rumunii w [[Partium]]:
 +
* w dorzeczu [[Rév-Báródi-medence]] (''Rév-Báród''),
 +
* na prawym brzegu rzeki [[Sebes-Körös]] (''Szybki Keresz''), rozciągając się od [[Király-hágó]] do [[Élesd]].
 +
 +
Swoją nazwę zawdzięcza położonym tu miejscowościom [[Nagybáród]] i [[Kisbáród]].
 +
 +
== Geografia ==
 +
 +
Kotlina dzieli dwa pasma górskie odgałęziające się na północny zachód od [[Masyw Biharu|Masywu Biharu]] – [[Király-erdő]] na południu i [[Réz-hegység]] na północy. Na wschodzie wąska, na zachodzie otwiera się lejkowato na [[Nizina|Nizinę Węgierską]]. Dno kotliny tworzą osady [[Morze Panońskie|Morza Panońskiego]], pocięte przez erozję rzeczną i obecnie tworzące krajobraz pagórkowaty. Kotlina stanowi środkowy odcinek doliny [[Sebes-Körös]]. Biegną nią droga i linia kolejowa łączące [[Nagyvárad]] z [[Kolozsvár]]em.
 +
 +
== Historia ==
 +
 +
Obszar ten był zamieszkany przez królewskich chłopów pańszczyźnianych wyznaczonych do ochrony drogi wojskowej do Siedmiogrodu po podboju.
 +
 +
Wsie Báródság stały się później częścią majątku [[Sólyomkő]].
 +
 +
Ludność rumuńska osiedliła się na jego terytorium w XIV wieku. Później jednak, Nagy- i Kisbáród, centrum regionu, również powoli ulegały romanizacji.
 +
 +
Po ustanowieniu [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ksi%C4%99stwo_Siedmiogrodu Księstwa Siedmiogrodu] ponownie stało się terytorium wojskowym, służącym i chroniącym książęta i panów przechodzących przez [[Királyhágó|Przełęcz Królewską]].
 +
 +
Po 1711 r. przestało istnieć znaczenie militarne tego obszaru, a tytuł kapitana stał się starostą komitatu.
 +
 +
Byli węgierscy mieszkańcy Báródság mieszkają w Élesd, Réven i okolicznych wioskach.
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 +
== Źródła ==
 +
* ''[https://web.archive.org/web/20110710231100/http://www.fatornyosfalunk.com/html/erdelyi_helynevkonyv.html Tekintő. Erdélyi helynévkönyv]''. Został pobrany z przeglądania bazy danych [https://hu.wikipedia.org/wiki/Vistai_Andr%C3%A1s_J%C3%A1nos Vistai András János]. [Bez miejsca i roku, publikowane tylko w sieci WWW.] 1–3. Tom.
 +
* ''[http://mek.oszk.hu/09500/09536/html/index.html Magyarország vármegyéi és városai: Magyarország monografiája. A magyar korona országai történetének, földrajzi, képzőművészeti, néprajzi, hadügyi és természeti viszonyainak, közművelődési és közgazdasági állapotának encziklopédiája]''. Szerk. Borovszky Samu – Sziklay János. Budapest: Országos Monografia Társaság. 1896–1914. Bihar vármegye
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
# Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84
 +
# Jerzy Kondracki ''Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym'', „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z. 3–4, 1996, s. 457–466
 +
# Jerzy Kondracki ''Karpaty'', wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
 +
# Andrzej Maryański ''Rumunia'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973
 +
 +
|
 
{{region infobox
 
{{region infobox
 
|nazwa=Báródság (węg.)<br><small>Kotlina Vad (pol.)<br>Depresiunea Vad Borod (rum.)</small>
 
|nazwa=Báródság (węg.)<br><small>Kotlina Vad (pol.)<br>Depresiunea Vad Borod (rum.)</small>
|obrazek=
+
|obrazek=Defileul_Crisului.jpg
|opis_obrazka=
+
|opis grafiki =  
 +
|opis_obrazka= Depresja Báródság widziana<br>z doliny rzeki [https://pl.wikipedia.org/wiki/Szybki_Keresz Crisul Repede]
 
|mapa =  
 
|mapa =  
 
|opis_mapy =  
 
|opis_mapy =  
Linia 48: Linia 91:
 
  | popis.mapy1      =  
 
  | popis.mapy1      =  
 
  | lokátor1          =  
 
  | lokátor1          =  
}}  
+
}}
 
+
|}
'''Kotlina Vad''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|542.34]]; [[język rumuński|rum.]] ''Depresiunea Vad Borod'') – [[kotlina]] górska w [[Karpaty|Karpatach]], na granicy [[Góry Zachodniorumuńskie|Gór Zachodniorumuńskich]] i [[Wielka Nizina Węgierska|Wielkiej Niziny Węgierskiej]]. Leży w zachodniej [[Rumunia|Rumunii]].
 
 
 
Kotlina Vad dzieli dwa pasma górskie odgałęziające się na północny zachód od [[Masyw Biharu|Masywu Biharu]] – [[Pădurea Craiului]] na południu i [[góry Seş]] na północy. Na wschodzie wąska, na zachodzie otwiera się lejkowato na Nizinę Węgierską. Dno kotliny tworzą osady [[Morze Panońskie|Morza Panońskiego]], pocięte przez erozję rzeczną i obecnie tworzące krajobraz pagórkowaty. Kotlina stanowi środkowy odcinek doliny [[Szybki Keresz|Szybkiego Kereszu]]. Biegną nią droga i linia kolejowa łączące [[Oradea|Oradeę]] z [[Kluż]]em.
 
 
 
 
 
A '''Báródság''' [[Románia|Romániában]], a [[Partium]]ban, a [[Rév-Báródi-medence|Rév-Báródi-medencében]], a [[Sebes-Körös]] jobb partján lévő, a [[Királyhágó]]tól [[Élesd]]ig húzódó terület. Nevét az itt található [[Nagybáród|Nagy]]- és [[Kisbáród]]ról kapta.
 
 
 
==Története==
 
A területet a [[honfoglalás]] után az [[Erdély]]be vezető hadiút védelmére kirendelt királyi [[jobbágy]]ok lakták.
 
 
 
A Báródság falvai a későbbiekben a [[Sólyomkő]]i uradalom részei lettek.
 
 
 
Román népessége a [[14. század]]ban települt be területére. A későbbiekben azonban a tájegység központjának számító Nagy- és Kisbáród is lassanként elrománosodott.
 
 
 
Az [[Erdélyi Fejedelemség]] kialakulása után újból katonai terület lett, amely a [[Királyhágó]]n áthaladó fejedelmek és főurak szolgálatát és védelmét látta el.
 
 
 
[[1711]] után megszűnt a terület katonai jelentősége, kapitányi címe vármegyei tisztséggé lett.
 
 
 
A Báródság egykori magyar lakói [[Élesd]]en, [[Rév (Románia)|Réven]], valamint a környező falvakban élnek.
 
 
 
== Jegyzetek ==
 
{{jegyzetek}}
 
==Források==
 
* {{Tekintő}}
 
* {{Borovszky}} ''Bihar vármegye''
 
 
 
== Bibliografia ==
 
# Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1&nbsp;000&nbsp;000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84
 
# [[Jerzy Kondracki]] ''Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym'', „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z. 3–4, 1996, s. 457–466
 
# Jerzy Kondracki ''Karpaty'', wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, {{ISBN|83-02-04067-3}}  
 
# [[Andrzej Maryański]] ''Rumunia'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973
 
  
{{SORTUJ:Kotlina, Báródság}}
+
{{SORTUJ:Medence, Báródság}}
  
 +
[[Kategoria:Karpaty]]
 +
[[Kategoria:Karpaty Zachodnie]]
 +
[[Kategoria:Nyugati-Kárpátok]]
 
[[Kategoria:Geografia]]
 
[[Kategoria:Geografia]]
 
[[Kategoria:Kotliny]]
 
[[Kategoria:Kotliny]]
 
[[Kategoria:Góry Zachodniorumuńskie]]
 
[[Kategoria:Góry Zachodniorumuńskie]]
 
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 
[[Kategoria:Siedmiogród]]

Aktualna wersja na dzień 08:05, 23 lut 2021

Báródság (pol. Kotlina Vad, rum. Depresiunea Vad Borod) – kotlina górska w Karpatach, na granicy Erdélyi-szigethegység (Gór Zachodniorumuńskich) i Alföld (Wielkiej Niziny Węgierskiej).

Lokalizacja

Leży w zachodniej Rumunii w Partium:

Swoją nazwę zawdzięcza położonym tu miejscowościom Nagybáród i Kisbáród.

Geografia

Kotlina dzieli dwa pasma górskie odgałęziające się na północny zachód od Masywu BiharuKirály-erdő na południu i Réz-hegység na północy. Na wschodzie wąska, na zachodzie otwiera się lejkowato na Nizinę Węgierską. Dno kotliny tworzą osady Morza Panońskiego, pocięte przez erozję rzeczną i obecnie tworzące krajobraz pagórkowaty. Kotlina stanowi środkowy odcinek doliny Sebes-Körös. Biegną nią droga i linia kolejowa łączące Nagyvárad z Kolozsvárem.

Historia

Obszar ten był zamieszkany przez królewskich chłopów pańszczyźnianych wyznaczonych do ochrony drogi wojskowej do Siedmiogrodu po podboju.

Wsie Báródság stały się później częścią majątku Sólyomkő.

Ludność rumuńska osiedliła się na jego terytorium w XIV wieku. Później jednak, Nagy- i Kisbáród, centrum regionu, również powoli ulegały romanizacji.

Po ustanowieniu Księstwa Siedmiogrodu ponownie stało się terytorium wojskowym, służącym i chroniącym książęta i panów przechodzących przez Przełęcz Królewską.

Po 1711 r. przestało istnieć znaczenie militarne tego obszaru, a tytuł kapitana stał się starostą komitatu.

Byli węgierscy mieszkańcy Báródság mieszkają w Élesd, Réven i okolicznych wioskach.

Przypisy

Źródła

Bibliografia

  1. Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84
  2. Jerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym, „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z. 3–4, 1996, s. 457–466
  3. Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
  4. Andrzej Maryański Rumunia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973

Báródság (węg.)
Kotlina Vad (pol.)
Depresiunea Vad Borod (rum.)

Plik:Defileul Crisului.jpg
Depresja Báródság widziana
z doliny rzeki Crisul Repede
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska
Podprowincja Góry Zachodniorumuńskie
Makroregion Góry Kereszu
Mezoregion Kotlina Vad
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Rumunia
okręg Bihor
Lokalizacja
Góry