|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:0]] | + | #PATRZ [[Zajkányi csata]] |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Zlatitsa
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Zlatitsa&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | {|
| |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | '''Bitka na Zlatici''' (pol. ''Bitwa pod Zlaticą'') została stoczona 12 grudnia 1443 r. na Bałkanach<ref name="MellershWilliams1999">Mellersh, H. E. L.; Williams, Neville (1999). ''[https://books.google.com/books?id=PCcOAQAAMAAJ Chronology of World History]''. ABC-CLIO. str. 527. ISBN 978-1-57607-155-7.</ref><ref name="SettonHazard1990">Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W.; Zacour, Norman P., red. (1989). ''[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/History.CrusSix A History of the Crusades, Volume VI: The Impact of the Crusades on Europe]''. Madison and London: University of Wisconsin Press. str. 270. ISBN 0-299-10740-X. "the most important battle of the whole campaign took place at Bolvani, in the plain of Nish on November 3, 1443 (''najważniejsza bitwa w całej kampanii miała miejsce w Bolvani, na równinie pod Niszem 3 listopada 1443 r.'')"</ref> między wojskami Imperium Osmańskim a serbsko-węgierskimi.<ref>"Battle of Zlatica". ''Encyclopædia Britannica''. 2014. [dostęp:2014-11-13].</ref> Bitwa toczyła się na przełęczy Zlatitsa (bułg. ''Златишки проход'', tur. ''Izladi Derbendi'') w pobliżu miasta Zlatitsa na Bałkanach w Imperium Osmańskim (współczesna Bułgaria). Niecierpliwość [[Władysław Warneńczyk|króla Polski]] i surowość zimy zmusiły [[Hunyadi János|Jana Hunyadiego]] (luty 1444 r.) do powrotu do domu, ale nie wcześniej niż po całkowitym złamaniu władzy sułtana w Bośni, Hercegowinie, Serbii, Bułgarii i Albanii.
| |
| − | | |
| − | == Tło ==
| |
| − | | |
| − | W 1440 r. Jan Hunyadi został zaufanym doradcą i najbardziej cenionym wodzem króla Polski Władysława III. Hunyadi został nagrodzony tytułem komendanta twierdzy Belgrad i głównodowodzącym operacjami wojskowymi przeciwko Turkom. Król Władysław uznając zasługi Hunyadi, przyznał mu posiadłości we wschodnich Węgrzech. Hunyadi wkrótce pokazał i wykazał się niezwykłą zdolnością do organizowania obrony, mając do dyspozycji ograniczone zasoby. Zwyciężył [https://en.wikipedia.org/wiki/Ishak_Bey Isak-Bega] w Semendrii w 1441 r., niedaleko [[Nagyszeben]] w Siedmiogrodzie, unicestwił siły osmańskie i odzyskał dla Węgier zwierzchnictwo nad [[Wołoszczyzna|Wołoszczyzną]]. W lipcu 1442 r. w [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBelazna_Brama Żelaznnej Bramie] pokonał 80-tysięczną armie osmańską dowodzoną przez Sehabbedina. Zwycięstwa te sprawiły, że Hunyadi stał się najsłynniejszym wrogiem Turków i był znany w całym chrześcijaństwie, co stało się dla niego główną motywacją do rozpoczęcia w 1443 r. kamapnii, wraz ze słynną wyprawą króla Władysława znanej jako [https://en.wikipedia.org/wiki/Crusade_of_Varna#Long_Campaign ''długa kampania''], z [[Bitwa o Nisz|bitwą o Nisz]] jako jedną z bitew tej kampanii. Podczas tej kampanii Hunyadi wspierany był przez legata papieskiego na Węgrzech [https://pl.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Cesarini_(1398%E2%80%931444) Giuliano Cesariniego.<ref>Babinger, Franz (1992), ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CE4Q6AEwCA#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]'', Princeton University Press, str. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "''Jan Hunyadi w towarzystwie kardynała legata Giuliano Cesariniego''."</ref> Bitwa odbyła się na równinie między Bolvani i Niszem 3 listopada 1443 r.<ref name="SettonHazard1990"/> Siły osmańskie były dowodzone przez Kasima Paszę, [[beglerbeg]]a Rumelii, [[Turakhan Beg]]a i [[Isak-Beg]]a.<ref name="Babinger 1992 25">Babinger, Franz (1992), ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CE4Q6AEwCA#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]]'', Princeton University Press, str. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "The combined host met Ottoman forces first on November 3, 1443, between the castle of Bolvan (near Aleksinac) and the city of Niš. Here Kasim Bey, then governor of Rumelia, Ishak Bey and other standard bearers were defeated.(''Gospodarz z sojusznikami spotkał się z siłami osmańskimi 3 listopada 1443 r. między zamkiem Bolvan (koło Aleksinaca) a miastem Nisz. Tu pokonano Kasima Beya, ówczesnego władcę Rumelii, Ishaka Beya i innych znaczących dowódców.''"</ref> Po klęsce osmańskiej wycofujące się siły Kasima Paszy i Turakhana Bega spaliły wszystkie wioski między Niszem a Sofią<ref>Imber, Colin (2006), ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA49&dq=kasim+pasha+nish&hl=en&ei=3UHnTZzaHtSs8QPU7Nz8Cg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=kasim&f=false The Crusade of Varna, 1443-45]'', Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., str. 16, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "In the course of their flight Kasim and Turahan burned all villages between Niš and Sofia. (''Podczas rajdu Kasim i Turahan spalili wszystkie wioski między Niszem a Sofią''.)"</ref>. Źródła osmańskie uzasadniają porażkę osmańską brakiem współpracy między armiami osmańskimi dowodzonymi przez różnych dowódców<ref>Imber, Colin (2006), ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA49&dq=kasim+pasha+nish&hl=en&ei=3UHnTZzaHtSs8QPU7Nz8Cg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=kasim&f=false The Crusade of Varna]'', 1443-45, Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., str. 270, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "The Ottoman sources in general emphasize the disagreement and lack of cooperation between frontier Ottoman forces under Turakhan and sipahi army under Kasim" (''Źródła osmańskie ogólnie podkreślają brak porozumienia i brak współpracy między przygranicznymi siłami osmańskimi pod dowództwem Turakhanem i armią spahisów Kasima'').</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Bitwa ==
| |
| − | | |
| − | Do bitwy pod Zlaticą krzyżowcy nie spotkali żadnych dużych formacji armii osmańskiej, na ich drodze do Adrianopola były tylko garnizony miejskie.<ref name="FineFine1994">Fine, John Van Antwerp (1994) [1987]. ''[https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest]''. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. str. 548. ISBN 0-472-08260-4.</ref> Dopiero w Zlaticy spotkali silne i dobrze ustawione siły obronne armii osmańskiej.<ref name="FineFine1994"/> Ciężka zimowa pogoda sprzyjała osmańskim obrońcom<ref name="Stadtmüller1988">Stadtmüller, Georg (1988). ''[https://books.google.com/books?id=-G0RAQAAMAAJ Ungarn-Jahrbuch]''. Hase und Koehler Verlag. str. 16.</ref>. Siłami osmańskimi dowodził Kasim Pasza<ref name="Babinger1992">Babinger, Franz (1992). ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25 Mehmed the Conqueror and His Time]''. Princeton University Press. str. 25. ISBN 0-691-01078-1.</ref>. Krzyżowcy zamierzają kontynuować swą wyprawę w kierunku Adrianopola przez lasy Srednej Góry<ref name="Babinger1992"/>. Kiedy dotarli do Zlaticy, nie byli w stanie kontynuować natarcia, ponieważ przełęcz została zablokowana przez bardzo silną armię osmańską, pogoda była bardzo zimno, bardzo trudno było im regularnie zdobywać zapasy swoich sił i wielokrotnie siły osmańskie Kasima Paszy zaatakował ich.<ref name="Babinger1992"/>
| |
| − | | |
| − | == Skutki ==
| |
| − | Po bitwie pod Zlaticą i późniejszym odwrocie krzyżowców z pola bitwy, cały otaczający je region zostały całkowicie zniszczone. Serbia została zdewastowana, a Sofia zniszczona i spalona, zamieniona w „czarne pole”, a okoliczne wsie zamienione w „czarny węgiel drzewny”<ref name="BoyarFleet2010">Boyar, Ebru; Fleet, Kate (15 April 2010). ''[https://books.google.com/books?id=hHd2OizxNCcC&pg=PA25 A Social History of Ottoman Istanbul]''. Cambridge University Press. str. 25. ISBN 978-1-139-48444-2.</ref> . Tylko [[Đurađ Branković]] zyskał na kampaniizw 1443 r.<ref>''[https://books.google.com/books?id=9lHeh36S8ooC&pg=PT1728 The Cambridge Medieval History Series volumes 1-5]''. Plantagenet Publishing. s. 1728. GGKEY:G636GD76LW7.</ref>
| |
| − | | |
| − | Podczas marszu do domu krzyżowcy zastawili zasadzkę i pokonali pobili turecki pościg w [[Bitwa pod Kunowicą|bitwie pod Kunowicą]], gdzie Mahmud Bey, zięć sułtana i brat wielkiego wezyra [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C3%87andarl%C4%B1_Halil_Pasza Çandarlı Halila Paszy] zostali wzięci do niewoli<ref>Imber, Colin (July 2006). ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA17&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false "Introduction"]''. ''[https://archive.org/details/crusadeofvarna140000imbe/page/9 The Crusade of Varna]'', 1443-45. Ashgate Publishing. str. 9–31. ISBN 0-7546-0144-7. [dostęp:2007-04-19].</ref>.
| |
| − | | |
| − | == Źródła historyczne ==
| |
| − | | |
| − | Wśród historyków trwa debata na temat zwycięzcy bitwy.<ref>Mustafa Serdar Palabiyik (2012). "The Changing Ottoman Perception of War: From the Foundation of the Empire to its Disintegration". In Avery Plaw (red.).'' The Metamorphosis of War. New York, United States of America''. str. 129.</ref><ref>T. C. F. Hopkins (2007). ''[https://archive.org/details/empireswarsbattl00hopk Empires, Wars, and Battles]''. New York, United States of America. str. 207.</ref> Według Halila Inalcika „''İzladi ve Varna Savaşları (1443-1444) Üzerinde Gazavatnâme''” nieznanego autora jest teraz najbardziej wiarygodnym ze wszystkich kronik osmańskich na temat bitwy pod Zlaticą i bitwy pod Warną.<ref name="Blagojević1984">Blagojević, Božidar (1984). ''[https://books.google.com/books?id=M_EJAQAAIAAJ Zbornik radova sa naučnih skupova u Negotinu i Kladovu povodom obeležavanja 170 godina od pogibije Hajduk-Veljka Petrovića i 150 godina oslobođenja od Turaka]''. Izd. Međuopštinska konferencija SSRN Zaječar, Balkanološki institut SANU. str. 35.</ref>
| |
| − | | |
| − | ==Przypisy==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | |
| |
| − | {{Wojna infobox
| |
| − | |nazwa = Bitka na Zlatici (sław.)<br>Bitwa pod Zlaticą (pol.)
| |
| − | |epoka = średniowiecze
| |
| − | |konflikt = część [[Bitwa pod Warną|bitwy pod Warną]]
| |
| − | |grafika = Sredna_gora_by_Elena_Tchotchkova.JPG
| |
| − | |opis grafiki = Sredna Gora
| |
| − | |czas = 12 grudnia [[1443]]
| |
| − | |miejsce = [[Zlatitsa]] przełęcz w [[Balkan Mountains]]<br>(dzisiejsza [[Bulgaria]])
| |
| − | |terytorium = [[Imperium Osmańskie]]
| |
| − | |przyczyna =
| |
| − | |wynik = Zwycięstwo osmańskie;<br/>zatrzymanie postępu krzyżowców
| |
| − | | |
| − | |strona1 =
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|20px]] [[Królestwo Węgier]]<br>
| |
| − | [[File:POL Przemysł II 1295 COA.svg|20px]] [[Królestwo Polskie]]<br />
| |
| − | [[File:Despot of Serbia.png|20px]] [[Despotat Serbii]]
| |
| − | | |
| − | |strona2 =
| |
| − | [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Ottoman Empire]]
| |
| − | | |
| − | |dowódca1 =
| |
| − | [[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|20px]] [[Hunyadi János]]<br>
| |
| − | [[File:Coa_Hungary_Country_History_Vladislaus_I_(1440–1444).svg|20px]] [[I. Ulászló|Władysław III]]<br />
| |
| − | [[File:Despot of Serbia.png|20px]] [[Đurađ Branković]]
| |
| − | | |
| − | |dowódca2 =
| |
| − | [[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|20px]] [[Murad II]]
| |
| − | *[[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Kasim Pasha]]
| |
| − | | |
| − | |jednostki1 =
| |
| − | |jednostki2 =
| |
| − | | |
| − | |siły1 = nieznana liczba
| |
| − | |siły2 = nieznana liczba
| |
| − | |straty1 = nieznana liczba
| |
| − | |straty2 = nieznana liczba
| |
| − | | |
| − | |lokalizacja =
| |
| − | |mapa =
| |
| − | |opis mapy =
| |
| − | |commons =
| |
| − | }}
| |
| − | {{Podboje Turcji Osmańskiej}}
| |
| − | {{Wojny węgiersko-tureckie}}
| |
| − | {{Wojny Chorwatów}}
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {{SORTUJ:Bitwa, Zlatica}}
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Imperium Osmańskiego]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Despotatu Serbii]]
| |
| − | [[Kategoria:Bitwy w historii Serbii]] | |
