Zajkányi csata: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Zlatitsa
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Battle_of_Zlatitsa&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Vaskapu-h%C3%A1g%C3%B3
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Vaskapu-h%C3%A1g%C3%B3
Linia 15: Linia 26:
 
  |
 
  |
  
−
Turcy zalali południowy Siedmiogród w 1420 roku przez przełęcz Żelaznej Bramy. Ich atak powtórzono w 1438 r., a następnie w 1442 r. w tym samym miejscu. Jednak 6 września 1442 r. [[Wojewoda|wojewoda Siedmiogrodu]] [[Hunyadi János|János Hunyadi]] stanął w pobliżu Zajkány w sile około 12÷15 000 ludzi i rozbił armię liczącą 81 000 żołnierzy, która była znacznie liczniejsza od napastników. W walkach wokół przełęczy zginęła znaczna część Turków, którzy najechali Siedmiogród.
+
'''Zajkányi csata''' (pol. ''Bitwa pod Zlaticą'', serb. ''Bitka na Zlatici'', bułg. ''Битка при Златица'', serb. ''Битка код Златице'') została stoczona 12 grudnia 1443 r. na Bałkanach<ref name="MellershWilliams1999">Mellersh, H. E. L.; Williams, Neville (1999). ''[https://books.google.com/books?id=PCcOAQAAMAAJ Chronology of World History]''. ABC-CLIO. str. 527. ISBN 978-1-57607-155-7.</ref><ref name="SettonHazard1990">Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W.; Zacour, Norman P., red. (1989). ''[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/History.CrusSix A History of the Crusades, Volume VI: The Impact of the Crusades on Europe]''. Madison and London: University of Wisconsin Press. str. 270. ISBN 0-299-10740-X. "the most important battle of the whole campaign took place at Bolvani, in the plain of Nish on November 3, 1443 (''najważniejsza bitwa w całej kampanii miała miejsce w Bolvani, na równinie pod Niszem 3 listopada 1443 r.'')"</ref> między wojskami Imperium Osmańskim a serbsko-węgierskimi.<ref>"Battle of Zlatica". ''Encyclopædia Britannica''. 2014. [dostęp:2014-11-13].</ref> Bitwa toczyła się na przełęczy Zlatitsa (bułg. ''Златишки проход'', tur. ''Izladi Derbendi'') w pobliżu miasta Zlatitsa na Bałkanach w Imperium Osmańskim (współczesna Bułgaria). Niecierpliwość [[Władysław Warneńczyk|króla Polski]] i surowość zimy zmusiły [[Hunyadi János|Jana Hunyadiego]] (luty 1444 r.) do powrotu do domu, ale nie wcześniej niż po całkowitym złamaniu władzy sułtana w Bośni, Hercegowinie, Serbii, Bułgarii i Albanii.
 +
 
 +
== Tło ==
 +
 
 +
W 1440 r. Jan Hunyadi został zaufanym doradcą i najbardziej cenionym wodzem króla Polski Władysława III. Hunyadi został nagrodzony tytułem komendanta twierdzy Belgrad i głównodowodzącym operacjami wojskowymi przeciwko Turkom. Król Władysław uznając zasługi Hunyadi, przyznał mu posiadłości we wschodnich Węgrzech. Hunyadi wkrótce pokazał i wykazał się niezwykłą zdolnością do organizowania obrony, mając do dyspozycji ograniczone zasoby. Zwyciężył [https://en.wikipedia.org/wiki/Ishak_Bey Isak-Bega] w Semendrii w 1441 r., niedaleko [[Nagyszeben]] w Siedmiogrodzie, unicestwił siły osmańskie i odzyskał dla Węgier zwierzchnictwo nad [[Wołoszczyzna|Wołoszczyzną]]. W lipcu 1442 r. w [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBelazna_Brama Żelaznnej Bramie] pokonał 80-tysięczną armie osmańską dowodzoną przez Sehabbedina. Zwycięstwa te sprawiły, że Hunyadi stał się najsłynniejszym wrogiem Turków i był znany w całym chrześcijaństwie, co stało się dla niego główną motywacją do rozpoczęcia w 1443 r. kamapnii, wraz ze słynną wyprawą króla Władysława znanej jako [https://en.wikipedia.org/wiki/Crusade_of_Varna#Long_Campaign ''długa kampania''], z [[Bitwa o Nisz|bitwą o Nisz]] jako jedną z bitew tej kampanii. Podczas tej kampanii Hunyadi wspierany był przez legata papieskiego na Węgrzech [https://pl.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Cesarini_(1398%E2%80%931444) Giuliano Cesariniego.<ref>Babinger, Franz (1992), ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CE4Q6AEwCA#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]'', Princeton University Press, str. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "''Jan Hunyadi w towarzystwie kardynała legata Giuliano Cesariniego''."</ref> Bitwa odbyła się na równinie między Bolvani i Niszem 3 listopada 1443 r.<ref name="SettonHazard1990"/> Siły osmańskie były dowodzone przez Kasima Paszę, [[beglerbeg]]a Rumelii, [[Turakhan Beg]]a i [[Isak-Beg]]a.<ref name="Babinger 1992 25">Babinger, Franz (1992), ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CE4Q6AEwCA#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false Mehmed the Conqueror and His Time]]'', Princeton University Press, str. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "The combined host met Ottoman forces first on November 3, 1443, between the castle of Bolvan (near Aleksinac) and the city of Niš. Here Kasim Bey, then governor of Rumelia, Ishak Bey and other standard bearers were defeated.(''Gospodarz z sojusznikami spotkał się z siłami osmańskimi 3 listopada 1443 r. między zamkiem Bolvan (koło Aleksinaca) a miastem Nisz. Tu pokonano Kasima Beya, ówczesnego władcę Rumelii, Ishaka Beya i innych znaczących dowódców.''"</ref> Po klęsce osmańskiej wycofujące się siły Kasima Paszy i Turakhana Bega spaliły wszystkie wioski między Niszem a Sofią<ref>Imber, Colin (2006), ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA49&dq=kasim+pasha+nish&hl=en&ei=3UHnTZzaHtSs8QPU7Nz8Cg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=kasim&f=false The Crusade of Varna, 1443-45]'', Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., str. 16, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "In the course of their flight Kasim and Turahan burned all villages between Niš and Sofia. (''Podczas rajdu Kasim i Turahan spalili wszystkie wioski między Niszem a Sofią''.)"</ref>. Źródła osmańskie uzasadniają porażkę osmańską brakiem współpracy między armiami osmańskimi dowodzonymi przez różnych dowódców<ref>Imber, Colin (2006), ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA49&dq=kasim+pasha+nish&hl=en&ei=3UHnTZzaHtSs8QPU7Nz8Cg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=snippet&q=kasim&f=false The Crusade of Varna]'', 1443-45, Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., str. 270, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "The Ottoman sources in general emphasize the disagreement and lack of cooperation between frontier Ottoman forces under Turakhan and sipahi army under Kasim" (''Źródła osmańskie ogólnie podkreślają brak porozumienia i brak współpracy między przygranicznymi siłami osmańskimi pod dowództwem Turakhanem i armią spahisów Kasima'').</ref>.
 +
 
 +
== Bitwa ==
 +
 
 +
Do bitwy pod Zlaticą krzyżowcy nie spotkali żadnych dużych formacji armii osmańskiej, na ich drodze do Adrianopola były tylko garnizony miejskie.<ref name="FineFine1994">Fine, John Van Antwerp (1994) [1987]. ''[https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest]''. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. str. 548. ISBN 0-472-08260-4.</ref> Dopiero w Zlaticy spotkali silne i dobrze ustawione siły obronne armii osmańskiej.<ref name="FineFine1994"/> Ciężka zimowa pogoda sprzyjała osmańskim obrońcom<ref name="Stadtmüller1988">Stadtmüller, Georg (1988). ''[https://books.google.com/books?id=-G0RAQAAMAAJ Ungarn-Jahrbuch]''. Hase und Koehler Verlag. str. 16.</ref>. Siłami osmańskimi dowodził Kasim Pasza<ref name="Babinger1992">Babinger, Franz (1992). ''[https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&pg=PA25 Mehmed the Conqueror and His Time]''. Princeton University Press. str. 25. ISBN 0-691-01078-1.</ref>. Krzyżowcy zamierzają kontynuować swą wyprawę w kierunku Adrianopola przez lasy Srednej Góry<ref name="Babinger1992"/>. Kiedy dotarli do Zlaticy, nie byli w stanie kontynuować natarcia, ponieważ przełęcz została zablokowana przez bardzo silną armię osmańską, pogoda była bardzo zimno, bardzo trudno było im regularnie zdobywać zapasy swoich sił i wielokrotnie siły osmańskie Kasima Paszy zaatakował ich.<ref name="Babinger1992"/>
 +
 
 +
== Skutki ==
 +
Po bitwie pod Zlaticą i późniejszym odwrocie krzyżowców z pola bitwy, cały otaczający je region zostały całkowicie zniszczone. Serbia została zdewastowana, a Sofia zniszczona i spalona, zamieniona w „czarne pole”, a okoliczne wsie zamienione w „czarny węgiel drzewny”<ref name="BoyarFleet2010">Boyar, Ebru; Fleet, Kate (15 April 2010). ''[https://books.google.com/books?id=hHd2OizxNCcC&pg=PA25 A Social History of Ottoman Istanbul]''. Cambridge University Press. str. 25. ISBN 978-1-139-48444-2.</ref> . Tylko [[Đurađ Branković]] zyskał na kampaniizw 1443 r.<ref>''[https://books.google.com/books?id=9lHeh36S8ooC&pg=PT1728 The Cambridge Medieval History Series volumes 1-5]''. Plantagenet Publishing. s. 1728. GGKEY:G636GD76LW7.</ref>
 +
 
 +
Podczas marszu do domu krzyżowcy zastawili zasadzkę i pokonali pobili turecki pościg w [[Bitwa pod Kunowicą|bitwie pod Kunowicą]], gdzie Mahmud Bey, zięć sułtana i brat wielkiego wezyra [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C3%87andarl%C4%B1_Halil_Pasza Çandarlı Halila Paszy] zostali wzięci do niewoli<ref>Imber, Colin (July 2006). ''[https://books.google.com/books?id=xeuaoghuq3cC&pg=PA17&dq=battle+of+Zlatitsa&hl=en&ei=i8XsTdOcAs7usgbUstTnCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=battle%20of%20Zlatitsa&f=false "Introduction"]''. ''[https://archive.org/details/crusadeofvarna140000imbe/page/9 The Crusade of Varna]'', 1443-45. Ashgate Publishing. str. 9–31. ISBN 0-7546-0144-7. [dostęp:2007-04-19].</ref>.
 +
 
 +
== Upamiętnienie ==
  
 
6 września 1896 r., w 454. rocznicę [[Zajkányi csata|bitwy pod Zajkány]], komitat [[Hunyad]] wzniósł czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który pokazywał walki na maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, który wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy podbił Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez obywateli komitatu Hunyad w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.
 
6 września 1896 r., w 454. rocznicę [[Zajkányi csata|bitwy pod Zajkány]], komitat [[Hunyad]] wzniósł czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który pokazywał walki na maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, który wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy podbił Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez obywateli komitatu Hunyad w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.
Linia 29: Linia 55:
 
* Gáspár-Schreiber: ''Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 30 kwietnia 2003. [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu], i
 
* Gáspár-Schreiber: ''Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 30 kwietnia 2003. [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu], i
 
* Chirmiciu András: ''Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 6 sierpnia 2003 [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu].
 
* Chirmiciu András: ''Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek''. Megjelent: ''Nyugati Jelen'', Arad, 6 sierpnia 2003 [http://udvardy.adatbank.transindex.ro/index.php?action=helymutato&helymutato=Vaskapu].
 +
 +
== Źródła historyczne ==
 +
 +
Wśród historyków trwa debata na temat zwycięzcy bitwy.<ref>Mustafa Serdar Palabiyik (2012). "The Changing Ottoman Perception of War: From the Foundation of the Empire to its Disintegration". In Avery Plaw (red.).'' The Metamorphosis of War. New York, United States of America''. str. 129.</ref><ref>T. C. F. Hopkins (2007). ''[https://archive.org/details/empireswarsbattl00hopk Empires, Wars, and Battles]''. New York, United States of America. str. 207.</ref> Według Halila Inalcika „''İzladi ve Varna Savaşları (1443-1444) Üzerinde Gazavatnâme''” nieznanego autora jest teraz najbardziej wiarygodnym ze wszystkich kronik osmańskich na temat bitwy pod Zlaticą i bitwy pod Warną.<ref name="Blagojević1984">Blagojević, Božidar (1984). ''[https://books.google.com/books?id=M_EJAQAAIAAJ Zbornik radova sa naučnih skupova u Negotinu i Kladovu povodom obeležavanja 170 godina od pogibije Hajduk-Veljka Petrovića i 150 godina oslobođenja od Turaka]''. Izd. Međuopštinska konferencija SSRN Zaječar, Balkanološki institut SANU. str. 35.</ref>
 +
 +
==Przypisy==
 +
{{izvori}}
  
 
|
 
|
 
{{Wojna infobox
 
{{Wojna infobox
−
  |nazwa        = Zajkányi csata (węg.)<br>Bitwa na przełęczy Zajkány (pol.)
+
  |nazwa        = Zajkányi csata (węg.)<br><small>Bitwa pod Zlaticą (pol.)<br>Битка при Златица (bułg.)<br>Битка код Златице (serb.)</smal>
 
  |epoka        = średniowiecze
 
  |epoka        = średniowiecze
−
  |konflikt    = Wojny węgiersko-tureckie
+
  |konflikt    = część [[Bitwa pod Warną|bitwy pod Warną]]
−
  |grafika      =  
+
  |grafika      = Sredna_gora_by_Elena_Tchotchkova.JPG
−
  |opis grafiki =  
+
  |opis grafiki = Sredna Gora
−
  |czas        = 6 września [[1442]]
+
  |czas        = 12 grudnia [[1443]]
−
  |miejsce      = przełęcz, [[Karpaty Południowe]]
+
  |miejsce      = [[Zlatitsa]] przełęcz w [[Balkan Mountains]]<br>(dzisiejsza [[Bulgaria]])
−
  |terytorium  =  
+
  |terytorium  = [[Imperium Osmańskie]]
 
  |przyczyna    =  
 
  |przyczyna    =  
−
  |wynik        = porażka Turków
+
  |wynik        = Zwycięstwo osmańskie;<br/>zatrzymanie postępu krzyżowców
 +
 
 +
|strona1      =
 +
[[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|20px]] [[Królestwo Węgier]]<br>
 +
[[File:POL Przemysł II 1295 COA.svg|20px]] [[Królestwo Polskie]]<br />
 +
[[File:Despot of Serbia.png|20px]] [[Despotat Serbii]]
 +
 
 +
|strona2      =
 +
[[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Ottoman Empire]]
 +
 
 +
|dowódca1    =
 +
[[File:Coa Hungary Country History (15th century).svg|20px]] [[Hunyadi János]]<br>
 +
[[File:Coa_Hungary_Country_History_Vladislaus_I_(1440–1444).svg|20px]] [[I. Ulászló|Władysław III]]<br />
 +
[[File:Despot of Serbia.png|20px]] [[Đurađ Branković]]
 +
 
 +
|dowódca2    =
 +
[[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|20px]] [[Murad II]]
 +
*[[File:Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg|24px]] [[Kasim Pasha]]
 +
 
 +
|jednostki1 =
 +
|jednostki2 =
  
−
  |strona1     = [[Plik:Coa Hungary Country History (15th century).svg|23px]] [[Królestwo Węgier]]
+
  |siły1        = nieznana liczba
 +
|siły2        = nieznana liczba
 +
|straty1     = nieznana liczba
 +
|straty2      = nieznana liczba
  
−
|strona2      = [[File:Flag_of_the_Ottoman_Empire.svg|23px]] [[Imperium osmańskie]]
 
−
|jednostki1  =
 
−
|jednostki2  =
 
−
|dowódca1    = [[Plik:Coa_Hungary_Family_Hunyadi_János_(extended)_big.svg|23px]] [[Hunyadi János|János Hunyadi]]
 
−
|dowódca2    = nieznany
 
−
|siły1        = 12 tys. - 15 tys.
 
−
|siły2        = 81 tys.
 
−
|straty1      = nieznane
 
−
|straty2      = nieznane, ale znaczne
 
 
  |lokalizacja  =  
 
  |lokalizacja  =  
 
  |mapa        =  
 
  |mapa        =  
−
  |opis mapy    = 
+
  |opis mapy    =  
−
|kod mapy    =
 
−
|współrzędne  =  
 
 
  |commons      =  
 
  |commons      =  
 
}}
 
}}
 +
{{Podboje Turcji Osmańskiej}}
 
{{Wojny węgiersko-tureckie}}
 
{{Wojny węgiersko-tureckie}}
−
{{Podboje Turcji Osmańskiej}}
+
{{Wojny Chorwatów}}
−
|}
 
 
|}
 
|}
  
Linia 71: Linia 116:
 
[[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]]
 
[[Kategoria:Bitwy w historii Węgier]]
 
[[Kategoria:Bitwy w historii Imperium Osmańskiego]]
 
[[Kategoria:Bitwy w historii Imperium Osmańskiego]]
 +
[[Kategoria:Bitwy w historii Despotatu Serbii]]
 +
[[Kategoria:Bitwy w historii Serbii]]

Aktualna wersja na dzień 13:09, 23 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Zajkányi csata (pol. Bitwa pod Zlaticą, serb. Bitka na Zlatici, bułg. Битка при Златица, serb. Битка код Златице) została stoczona 12 grudnia 1443 r. na Bałkanach[1][2] między wojskami Imperium Osmańskim a serbsko-węgierskimi.[3] Bitwa toczyła się na przełęczy Zlatitsa (bułg. Златишки проход, tur. Izladi Derbendi) w pobliżu miasta Zlatitsa na Bałkanach w Imperium Osmańskim (współczesna Bułgaria). Niecierpliwość króla Polski i surowość zimy zmusiły Jana Hunyadiego (luty 1444 r.) do powrotu do domu, ale nie wcześniej niż po całkowitym złamaniu władzy sułtana w Bośni, Hercegowinie, Serbii, Bułgarii i Albanii.

Tło

W 1440 r. Jan Hunyadi został zaufanym doradcą i najbardziej cenionym wodzem króla Polski Władysława III. Hunyadi został nagrodzony tytułem komendanta twierdzy Belgrad i głównodowodzącym operacjami wojskowymi przeciwko Turkom. Król Władysław uznając zasługi Hunyadi, przyznał mu posiadłości we wschodnich Węgrzech. Hunyadi wkrótce pokazał i wykazał się niezwykłą zdolnością do organizowania obrony, mając do dyspozycji ograniczone zasoby. Zwyciężył Isak-Bega w Semendrii w 1441 r., niedaleko Nagyszeben w Siedmiogrodzie, unicestwił siły osmańskie i odzyskał dla Węgier zwierzchnictwo nad Wołoszczyzną. W lipcu 1442 r. w Żelaznnej Bramie pokonał 80-tysięczną armie osmańską dowodzoną przez Sehabbedina. Zwycięstwa te sprawiły, że Hunyadi stał się najsłynniejszym wrogiem Turków i był znany w całym chrześcijaństwie, co stało się dla niego główną motywacją do rozpoczęcia w 1443 r. kamapnii, wraz ze słynną wyprawą króla Władysława znanej jako długa kampania, z bitwą o Nisz jako jedną z bitew tej kampanii. Podczas tej kampanii Hunyadi wspierany był przez legata papieskiego na Węgrzech [https://pl.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Cesarini_(1398%E2%80%931444) Giuliano Cesariniego.[4] Bitwa odbyła się na równinie między Bolvani i Niszem 3 listopada 1443 r.[2] Siły osmańskie były dowodzone przez Kasima Paszę, beglerbega Rumelii, Turakhan Bega i Isak-Bega.[5] Po klęsce osmańskiej wycofujące się siły Kasima Paszy i Turakhana Bega spaliły wszystkie wioski między Niszem a Sofią[6]. Źródła osmańskie uzasadniają porażkę osmańską brakiem współpracy między armiami osmańskimi dowodzonymi przez różnych dowódców[7].

Bitwa

Do bitwy pod Zlaticą krzyżowcy nie spotkali żadnych dużych formacji armii osmańskiej, na ich drodze do Adrianopola były tylko garnizony miejskie.[8] Dopiero w Zlaticy spotkali silne i dobrze ustawione siły obronne armii osmańskiej.[8] Ciężka zimowa pogoda sprzyjała osmańskim obrońcom[9]. Siłami osmańskimi dowodził Kasim Pasza[10]. Krzyżowcy zamierzają kontynuować swą wyprawę w kierunku Adrianopola przez lasy Srednej Góry[10]. Kiedy dotarli do Zlaticy, nie byli w stanie kontynuować natarcia, ponieważ przełęcz została zablokowana przez bardzo silną armię osmańską, pogoda była bardzo zimno, bardzo trudno było im regularnie zdobywać zapasy swoich sił i wielokrotnie siły osmańskie Kasima Paszy zaatakował ich.[10]

Skutki

Po bitwie pod Zlaticą i późniejszym odwrocie krzyżowców z pola bitwy, cały otaczający je region zostały całkowicie zniszczone. Serbia została zdewastowana, a Sofia zniszczona i spalona, zamieniona w „czarne pole”, a okoliczne wsie zamienione w „czarny węgiel drzewny”[11] . Tylko Đurađ Branković zyskał na kampaniizw 1443 r.[12]

Podczas marszu do domu krzyżowcy zastawili zasadzkę i pokonali pobili turecki pościg w bitwie pod Kunowicą, gdzie Mahmud Bey, zięć sułtana i brat wielkiego wezyra Çandarlı Halila Paszy zostali wzięci do niewoli[13].

Upamiętnienie

6 września 1896 r., w 454. rocznicę bitwy pod Zajkány, komitat Hunyad wzniósł czterometrowy żeliwny pomnik w Przełęczy Żelaznej Bramy, między wioskami Paucsinesd i Zajkány, na wzgórzu zwanym Vámoszajkány, który pokazywał walki na maczugi. Na pomniku widniał herb Jánosa Hunyadiego i napis: „6 września 1442 r. János Hunyadi pokonał w tym wąwozie armię Sehabeddina Beglerbéga, który wraz z piętnastoma tysiącami rycerzy podbił Siedmiogród. Ta kolumna została wzniesiona przez obywateli komitatu Hunyad w tysięcznym roku podboju jako wieczne wspomnienie wspaniałej broni ”.

Los pomnika Hunyadi

W komitacie Hunyad, na przełęczach Karpat Południowych, wzniesiono jednocześnie pięć innych podobnych pomników. Po okupacji rumuńskiej po I wojnie światowej część została zniszczona. Ostatni, na przełęczy nad miastem Zsilyvajdejvulcan, został zniszczony w połowie lat sześćdziesiątych. 22 czerwca 1992 roku „nieznani” sprawcy za pomocą ciężkich maszyn zburzyli ostatni pomnik Hunyadiego w Zajkányi, i zniszczyli jego buławę. Rok później żelazną buławę wyłowiono z jeziora Austria i przewieziono do Muzeum Sarmizegetusa, które znajduje się w sąsiedztwie miejscowej policji. Stąd, w listopadzie 1994 roku, żelazna buława zniknęła na dobre. W 2002 roku strony DAHR i RSZDP doszły do ​​porozumienia w sprawie zachowania pozostałości zabytku i przygotowań do renowacji. Jednak w kwietniu 2003 r. zniknęły również pozostałości zburzonego pomnika Zajkány na tym miejscu, w Przełęczy Żelaznej Bramy, cokół pomnika został zburzony. Nikt nie jest odpowiedzialny, nie wszczęto żadnego dochodzenia.

Źródła

  • Ádám László et. al. Románia. Panoráma (1975). ISBN 963-243-068-9
  • Utazások Erdélyben, Panoráma, Budapest, 1986. ISBN 963 243 321 1, ISSN 0324-6930
  • Gáspár-Schreiber: Eltűnt a buzogány tartóoszlopa is. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 30 kwietnia 2003. [5], i
  • Chirmiciu András: Magyarországi segítség a zajkányi emlékműnek. Megjelent: Nyugati Jelen, Arad, 6 sierpnia 2003 [6].

Źródła historyczne

Wśród historyków trwa debata na temat zwycięzcy bitwy.[14][15] Według Halila Inalcika „İzladi ve Varna Savaşları (1443-1444) Üzerinde Gazavatnâme” nieznanego autora jest teraz najbardziej wiarygodnym ze wszystkich kronik osmańskich na temat bitwy pod Zlaticą i bitwy pod Warną.[16]

Przypisy

  1. ↑ Mellersh, H. E. L.; Williams, Neville (1999). Chronology of World History. ABC-CLIO. str. 527. ISBN 978-1-57607-155-7.
  2. ↑ 2,0 2,1 Setton, Kenneth M.; Hazard, Harry W.; Zacour, Norman P., red. (1989). A History of the Crusades, Volume VI: The Impact of the Crusades on Europe. Madison and London: University of Wisconsin Press. str. 270. ISBN 0-299-10740-X. "the most important battle of the whole campaign took place at Bolvani, in the plain of Nish on November 3, 1443 (najważniejsza bitwa w całej kampanii miała miejsce w Bolvani, na równinie pod Niszem 3 listopada 1443 r.)"
  3. ↑ "Battle of Zlatica". Encyclopædia Britannica. 2014. [dostęp:2014-11-13].
  4. ↑ Babinger, Franz (1992), Mehmed the Conqueror and His Time, Princeton University Press, str. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "Jan Hunyadi w towarzystwie kardynała legata Giuliano Cesariniego."
  5. ↑ Babinger, Franz (1992), Mehmed the Conqueror and His Time], Princeton University Press, str. 25, ISBN 978-0-691-01078-6, "The combined host met Ottoman forces first on November 3, 1443, between the castle of Bolvan (near Aleksinac) and the city of Niš. Here Kasim Bey, then governor of Rumelia, Ishak Bey and other standard bearers were defeated.(Gospodarz z sojusznikami spotkał się z siłami osmańskimi 3 listopada 1443 r. między zamkiem Bolvan (koło Aleksinaca) a miastem Nisz. Tu pokonano Kasima Beya, ówczesnego władcę Rumelii, Ishaka Beya i innych znaczących dowódców."
  6. ↑ Imber, Colin (2006), The Crusade of Varna, 1443-45, Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., str. 16, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "In the course of their flight Kasim and Turahan burned all villages between Niš and Sofia. (Podczas rajdu Kasim i Turahan spalili wszystkie wioski między Niszem a Sofią.)"
  7. ↑ Imber, Colin (2006), The Crusade of Varna, 1443-45, Aldershot ; Burlington (Vt.) : Ashgate, cop., str. 270, ISBN 978-0-7546-0144-9, OCLC 470458159, "The Ottoman sources in general emphasize the disagreement and lack of cooperation between frontier Ottoman forces under Turakhan and sipahi army under Kasim" (Źródła osmańskie ogólnie podkreślają brak porozumienia i brak współpracy między przygranicznymi siłami osmańskimi pod dowództwem Turakhanem i armią spahisów Kasima).
  8. ↑ 8,0 8,1 Fine, John Van Antwerp (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press. str. 548. ISBN 0-472-08260-4.
  9. ↑ Stadtmüller, Georg (1988). Ungarn-Jahrbuch. Hase und Koehler Verlag. str. 16.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Babinger, Franz (1992). Mehmed the Conqueror and His Time. Princeton University Press. str. 25. ISBN 0-691-01078-1.
  11. ↑ Boyar, Ebru; Fleet, Kate (15 April 2010). A Social History of Ottoman Istanbul. Cambridge University Press. str. 25. ISBN 978-1-139-48444-2.
  12. ↑ The Cambridge Medieval History Series volumes 1-5. Plantagenet Publishing. s. 1728. GGKEY:G636GD76LW7.
  13. ↑ Imber, Colin (July 2006). "Introduction". The Crusade of Varna, 1443-45. Ashgate Publishing. str. 9–31. ISBN 0-7546-0144-7. [dostęp:2007-04-19].
  14. ↑ Mustafa Serdar Palabiyik (2012). "The Changing Ottoman Perception of War: From the Foundation of the Empire to its Disintegration". In Avery Plaw (red.). The Metamorphosis of War. New York, United States of America. str. 129.
  15. ↑ T. C. F. Hopkins (2007). Empires, Wars, and Battles. New York, United States of America. str. 207.
  16. ↑ Blagojević, Božidar (1984). Zbornik radova sa naučnih skupova u Negotinu i Kladovu povodom obeležavanja 170 godina od pogibije Hajduk-Veljka Petrovića i 150 godina oslobođenja od Turaka. Izd. Međuopštinska konferencija SSRN Zaječar, Balkanološki institut SANU. str. 35.

Zajkányi csata (węg.)
Bitwa pod Zlaticą (pol.)
Битка при Златица (bułg.)
Битка код Златице (serb.)</smal>

— część bitwy pod Warną —
Sredna Gora
Sredna Gora
Czas 12 grudnia 1443
Miejsce Zlatitsa przełęcz w Balkan Mountains
(dzisiejsza Bulgaria)
Terytorium Imperium Osmańskie
Wynik Zwycięstwo osmańskie;
zatrzymanie postępu krzyżowców
Strony konfliktu
Coa Hungary Country History (15th century).svg Królestwo Węgier

POL Przemysł II 1295 COA.svg Królestwo Polskie
Despot of Serbia.png Despotat Serbii

Fictitious Ottoman flag 1.svg Ottoman Empire
Dowódcy
Coa Hungary Country History (15th century).svg Hunyadi János

20px Władysław III
Despot of Serbia.png Đurađ Branković

Plik:Fictitious Ottoman flag 1.svg Murad II
Siły
nieznana liczba nieznana liczba
Straty
nieznana liczba nieznana liczba

Podboje Turcji Osmańskiej

 ♦  Didymotyka  ♦  Bitwa pod Adrianopolem (1365)  ♦  Marica  ♦  Dubravnica  ♦  Bileća  ♦  Plocznik  ♦  Kosowe Pole (1389)  ♦  Rowina  ♦  Tyrnowo (1393)  ♦  Bitwa pod Nikopolis (1396)  ♦  Ankara  ♦  Powstanie w Bułgarii (1403)  ♦  Gallipoli  ♦  Siedmiogród (1438)  ♦  Jałomica (1442)  ♦  Zlatica (1443)  ♦  Warna (1444)  ♦  Kosowe Pole (1448)  ♦  Albulena (1457)  ♦  Serbia (1458)  ♦  Konstantynopol  ♦  Belgrad  ♦  Târgovişte (1462)  ♦  Kruja (1466)  ♦  Başkent  ♦  Vaslui (1475)  ♦  Valea Albă (1476)  ♦  Chlebowe Pole  ♦  Krbavsko Polje  ♦  Sapienza  ♦  Czałdyran  ♦  Mardż Dabik  ♦  Ar-Rajdanijja  ♦  Rodos –  ♦  Oblężenie Ostrovicy (1523)  ♦  Mohacz  ♦  Wiedeń (1529)

Hungary Arms.svg Wojny węgiersko-tureckie Emblem of Turkey.svg

Nikopolis (1396)  ♦  Oblężenie Belgradu (1440)  ♦  Jałomica (1442)  ♦  Sybin (1442)  ♦  Bitwa pod Zlaticą (1443)  ♦  Nisz (1443)  ♦  Bitwa pod Kunowicą (1444)  ♦  Kosowe Pole (1448)  ♦  Bitwa pod Kruševac (1454)  ♦  Bitwa pod Belgradem (1456)  ♦  Vaslui (1475)  ♦  Šabac (1476)  ♦  Bitwa na Chlebowym Polu (1479)  ♦  Bitwa w wawozie Vrpilam (1491)  ♦  Krbavsko Polje (1493)  ♦  Bitwa pod Dubicą (1513)  ♦  Oblężenie Zimony (1521)  ♦  Oblężenie Szabács (1521)  ♦  Upadek Belgradu (1521)  ♦  Oblężenie Ostrovicy (1523)  ♦  Upadek Petrovaradina (1526)  ♦  Bitwa pod Mohaczem (1526)  ♦  Bitwa pod Pusztamarót (1526)  ♦  Güns (1532)  ♦  Eger (1552)  ♦  Szigetvár (1566)  ♦  Calugareni (1595)

18px Wojny Chorwatów

Oblężenie Zary (1202)  ♦  IV wyprawa krzyżowa  ♦  V wyprawa krzyżowa  ♦  Bitwa na równinie Mohi (1241)  ♦  Bitwa pod Bliską (1322)  ♦  Oblężenie Zary (1345–46)  ♦  Bitwa pod Samoborem (1441)  ♦  Bitwa pod Zlaticą (1443)  ♦  Bitwa pod Warną (1444)  ♦  Bitwa nad Uną (1483)  ♦  Bitwa w wąwozie Vrpile (1491)  ♦  Bitwa na Krbavskim Polu (1493)  ♦  Bitwa pod Dubicą (1513)  ♦  Bitwa o Jajce (1518)  ♦  Oblężenie Knina (1522)  ♦  Oblężenie Ostrovicy (1523)  ♦  Bitwa pod Mohaczem (1526)  ♦  Węgierska kampania (1527–38)

Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Zajkányi_csata&oldid=50800”