Klissza bevétele: Różnice pomiędzy wersjami
(→Tło) |
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej") |
||
| (Nie pokazano 19 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| − | [[Kategoria:Strony | + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] |
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Klis | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Klis | ||
| Linia 29: | Linia 29: | ||
Po upadku Królestwa Bośni w ręce osmańskie w 1463 r. Południowa i środkowa część Królestwa Chorwacji pozostała niezabezpieczona, której obrony pozostawiono szlachcie chorwackiej, która zatrzymywała mniejsze wojska na umocnionych obszarach granicznych na własny koszt .<ref name="Ágoston and Alan Masters">Ágoston, Gábor; Masters, Bruce Alan (2009). ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''. Infobase Publishing. str. 163-164.</ref> Decydujące zwycięstwo Osmanów w bitwie na polu Krbava w 1493 r. Wstrząsnęło całą Chorwacją. Nie zniechęciło to jednak Chorwatów do podejmowania bardziej zdecydowanych i wytrwałych prób obrony przed atakami znacznie większego wroga. Nowa fala podboju osmańskiego rozpoczęła się w 1521 r., po czym znaczna część Chorwacji została podbita lub splądrowana<ref name="Ágoston and Alan Masters" />. | Po upadku Królestwa Bośni w ręce osmańskie w 1463 r. Południowa i środkowa część Królestwa Chorwacji pozostała niezabezpieczona, której obrony pozostawiono szlachcie chorwackiej, która zatrzymywała mniejsze wojska na umocnionych obszarach granicznych na własny koszt .<ref name="Ágoston and Alan Masters">Ágoston, Gábor; Masters, Bruce Alan (2009). ''Encyclopedia of the Ottoman Empire''. Infobase Publishing. str. 163-164.</ref> Decydujące zwycięstwo Osmanów w bitwie na polu Krbava w 1493 r. Wstrząsnęło całą Chorwacją. Nie zniechęciło to jednak Chorwatów do podejmowania bardziej zdecydowanych i wytrwałych prób obrony przed atakami znacznie większego wroga. Nowa fala podboju osmańskiego rozpoczęła się w 1521 r., po czym znaczna część Chorwacji została podbita lub splądrowana<ref name="Ágoston and Alan Masters" />. | ||
| − | 29 sierpnia 1526 r. W bitwie pod Mohaczem chrześcijańskie siły lodowe króla Ludwika II zostały pokonane przez siły osmańskie pod lodem przez sułtana Sulejmana Wspaniałego.<ref name="Turnbull">Turnbull, Stephen (2003). The Ottoman Empire, 1326-1699. New York (USA): Osprey Publishing Ltd. str. 49–51.</ref> Ludwik zginął w bitwie, która poległa pod koniec niepodległego Królestwa Węgier, ponieważ zmarł bez spadkobiercy. Zarówno Królestwa Węgier, jak i Chorwacja stały się spornymi terytoriami z roszczeniami zarówno imperiów Habsburgów, jak i Imperium Osmańskiego. Ferdynand I, arcyksiążę Austrii, członek rodu Habsburgów, brat Świętego Cesarza Rzymskiego Karola V i samego przyszłego Świętego Cesarza Rzymskiego, poślubił siostrę Ludwika II<ref name="Turnbull" /> i został wybrany królem przez szlachciców obu Węgier i Chorwacja.<ref name="Corvisier and Childs">Corvisier, André; Childs, John (1994). ''[https://books.google.com/books?id=nEQ7FUAdmc8C&dq=A+Dictionary+of+Military+History+and+the+Art+of+War,&source=gbs_navlinks_s A Dictionary of Military History and the Art of War]''. Wiley-Blackwell. str. 289</ref><ref><small><sup>'''Uwaga:1'''</sup></small> Chorwacka szlachta zwołała wybory w Cetin w 1527 r., Aby potwierdzić, że Ferdynand jest ich królem. Królestwo Węgier zostało wówczas uwikłane w małą wojnę.</ref> | + | 29 sierpnia 1526 r. W bitwie pod Mohaczem chrześcijańskie siły lodowe króla Ludwika II zostały pokonane przez siły osmańskie pod lodem przez sułtana Sulejmana Wspaniałego.<ref name="Turnbull">Turnbull, Stephen (2003). The Ottoman Empire, 1326-1699. New York (USA): Osprey Publishing Ltd. str. 49–51.</ref> Ludwik zginął w bitwie, która poległa pod koniec niepodległego Królestwa Węgier, ponieważ zmarł bez spadkobiercy. Zarówno Królestwa Węgier, jak i Chorwacja stały się spornymi terytoriami z roszczeniami zarówno imperiów Habsburgów, jak i Imperium Osmańskiego. Ferdynand I, arcyksiążę Austrii, członek rodu Habsburgów, brat Świętego Cesarza Rzymskiego Karola V i samego przyszłego Świętego Cesarza Rzymskiego, poślubił siostrę Ludwika II<ref name="Turnbull" /> i został wybrany królem przez szlachciców obu Węgier i Chorwacja.<ref name="Corvisier and Childs">Corvisier, André; Childs, John (1994). ''[https://books.google.com/books?id=nEQ7FUAdmc8C&dq=A+Dictionary+of+Military+History+and+the+Art+of+War,&source=gbs_navlinks_s A Dictionary of Military History and the Art of War]''. Wiley-Blackwell. str. 289</ref><ref><small><sup>'''Uwaga:1'''</sup></small> Chorwacka szlachta zwołała wybory w Cetin w 1527 r., Aby potwierdzić, że Ferdynand jest ich królem. Królestwo Węgier zostało wówczas uwikłane w małą wojnę.</ref><ref name="Setton" /> |
| − | Ze względu na swoje położenie Twierdza Klis była ważną pozycją obronną podczas podboju Osmanów na Bałkanach<ref name="Singleton | + | Ze względu na swoje położenie Twierdza Klis była ważną pozycją obronną podczas podboju Osmanów na Bałkanach<ref name="Singleton">Singleton, Frederick Bernard (1989). ''A Short History of the Yugoslav Peoples''. Cambridge: Cambridge University Press. str. 60–62.</ref>. Twierdza stoi wzdłuż trasy, przez którą Turcy mogą przedostać się przez barierę górską oddzielającą przybrzeżne niziny od okolic Splitu od osmańskiej Bośni.<ref name="Singleton"/> Chorwacki feudał Lord Petar Kružić skomponował garnizon złożony z chorwackich uchodźców, którzy korzystali z bazy w Klis zarówno w celu powstrzymania Turków, jak i udziału w marudach i piractwie przeciwko żegludze przybrzeżnej.<ref name="Singleton"/> Chociaż nominalnie akceptując suwerenność cesarza Habsburgów Ferdynanda, który uzyskał koronę chorwacką w 1527 r., Kružić i jego wolniutki Uskoks byli dla siebie prawem<ref name="Singleton"/>. |
== Oblężenie == | == Oblężenie == | ||
=== Nieudane próby === | === Nieudane próby === | ||
| − | Od 1513 r. Petar Kružić był jednym z dowódców twierdzy Klis<ref name="Klis">[http://www.casopis-gradjevinar.hr/assets/Uploads/JCE-53-2001-09-06.pdf "Klis –vrata Dalmacije"] [Klis – A gateway to Dalmatia] (PDF). Građevinar (po chorwacku). Zagreb: Croatian Society of Civil Engineers. '''53''' (9): str. 605–611. Wrzesień 2001. ISSN 0350-2465. [dostęp:2009-12-17].</ref>. Turcy kilkakrotnie próbowali podbić Twierdzę Klis.<ref name="Povijest Klisa"/> Pierwsza poważna próba została podjęta przez Skender-beg Ornosovic w 1515 r.<ref name="Povijest Klisa"/> Turcy zdobyli Klis, wioskę tuż pod fortecą o tej samej nazwie, ale garnizon w twierdzy powyżej utrzymał.<ref name=" | + | Od 1513 r. Petar Kružić był jednym z dowódców twierdzy Klis<ref name="Klis">[http://www.casopis-gradjevinar.hr/assets/Uploads/JCE-53-2001-09-06.pdf "Klis –vrata Dalmacije"] [Klis – A gateway to Dalmatia] (PDF). Građevinar (po chorwacku). Zagreb: Croatian Society of Civil Engineers. '''53''' (9): str. 605–611. Wrzesień 2001. ISSN 0350-2465. [dostęp:2009-12-17].</ref>. Turcy kilkakrotnie próbowali podbić Twierdzę Klis.<ref name="Povijest Klisa"/> Pierwsza poważna próba została podjęta przez Skender-beg Ornosovic w 1515 r.<ref name="Povijest Klisa"/> Turcy zdobyli Klis, wioskę tuż pod fortecą o tej samej nazwie, ale garnizon w twierdzy powyżej utrzymał.<ref name="Perojevic">Perojević, Marko (1931). ''Petar Kružić, kapetan i knez grada Klisa'' (po chorwacku). Matica hrvatska. str. 35, 45, 198.</ref> Kružić został awansowany na kapitana Twierdzy Klis przez Petara Berislavicia w 1520 r.<ref name="Klis" /> Druga poważna próba została podjęta w 1520 r.<ref name="Povijest Klisa"/><ref name="Klis"/>, a rok później Makut Pasza podjęła kolejną próbę z dodatkowym 2000 piechotą, 50 jeźdźcami i sprzętem oblężniczym<ref name="Perojevic" />. Kolejną nieudaną próbę podjęli w 1522 r. Hasan-Pasza z Mostaru i Mehmed-błagał Mihalbegović.<ref name="Povijest Klisa"/><ref name="Spandouginos">Spandouginos, Theodōros (1997). ''On the Origin of the Ottoman Emperors''. Cambridge: Cambridge University Press. str. 72, 75, 105.</ref> Później tego samego roku Mihalbegovic podjął kolejną próbę oblężenia 3000 żołnierzy, ale znów poniósł porażkę.<ref name="Povijest Klisa"/> W 1523 r. Twierdza Klis została ponownie zaatakowana przez armię sułtana<ref name="Spandouginos" />. Próbę podjął także Gazi Husrev-beg w 1526 i 1528, a później w 1531 i 1532.<ref name="Povijest Klisa"/> |
| − | W 1534 r. Osmanie pod Mihalbegoviciem przeprowadzili miesięczne oblężenie ze stałą skoncentrowaną armatą<ref name="Povijest Klisa"/>. Ferdynand wezwał papieża do wysłania statków w celu złagodzenia oblężenia osmańskiego | + | W 1534 r. Osmanie pod Mihalbegoviciem przeprowadzili miesięczne oblężenie ze stałą skoncentrowaną armatą<ref name="Povijest Klisa"/>. Ferdynand wezwał papieża do wysłania statków w celu złagodzenia oblężenia osmańskiego<ref name="Schutte" />. Chociaż Turcy ostatecznie zlikwidowali oblężenie, Ferdinand był niezadowolony, że Papież nie udzielił żadnej pomocy w obronie twierdzy<ref name="Schutte">Schutte, Anne Jacobson (1977). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Pier_Paolo_Vergerio Pier Paolo Vergerio: the making of an Italian reformer]''. Librairie Droz. str. 63, 80.</ref>. W 1535 r. Turcy próbowali przejąć fortecę przez zdradę, a ponownie w 1536 r., Ale nie udało im się to w obu przypadkach<ref name="Povijest Klisa"/>. W tym roku Turcy rozpoczęli nowe oblężenie, które potrwa do ostatecznego upadku twierdzy.<ref name="Povijest Klisa"/> |
| − | + | Kiedy duże siły osmańskie zagroziły fortecy, Kruzic zwrócił się do Ferdynanda o pomoc, ale uwaga cesarza została odwrócona przez atak osmański w Slawonii<ref name="Singleton"/>. Koło poprowadziło obronę Klis i wraz ze swoimi żołnierzami walczyło prawie samotnie przeciwko Turkom, gdy wielokrotnie rzucali armie przeciwko twierdzy.<ref name="Povijest Klisa"/> Żadne wojska króla węgierskiego nie przybyły, ponieważ zostali zamordowani przez Turków w bitwie pod Mohaczami w 1526 r., A Wenecjanie narazili się na wysłanie jakiejkolwiek pomocy<ref name="Povijest Klisa"/>. Tylko papież był gotów zapewnić ludzi i pieniądze.<ref name="Povijest Klisa"/> | |
| − | |||
| − | Kiedy duże siły osmańskie zagroziły fortecy, Kruzic zwrócił się do Ferdynanda o pomoc, ale uwaga cesarza została odwrócona przez atak osmański w Slawonii<ref name="Singleton | ||
=== Ostatnia bitwa === | === Ostatnia bitwa === | ||
| − | [[File:Clissa, principal fortezza del Turcho nella Dalmatia - Camocio Giovanni Francesco - 1574.jpg|250px|thumb|left| | + | [[File:Clissa, principal fortezza del Turcho nella Dalmatia - Camocio Giovanni Francesco - 1574.jpg|250px|thumb|left|Twierdza Klis (XVI wiek)]] |
| − | Papież Paweł III domagał się pewnych praw do Klis, <ref><small><sup>'''Uwaga:2'''</sup></small> Według Theodōros Spandouginos papieskie zaniepokojenie bezpieczeństwem Klis zostało wyrażone w wielu dokumentach.</ref><ref name="Spandouginos | + | Papież Paweł III domagał się pewnych praw do Klis, <ref><small><sup>'''Uwaga:2'''</sup></small> Według Theodōros Spandouginos papieskie zaniepokojenie bezpieczeństwem Klis zostało wyrażone w wielu dokumentach.</ref><ref name="Spandouginos" />, a we wrześniu 1536 r. W Kurii rozmawiano o wzmocnieniu obrony twierdzy<ref name="Setton">Setton, Kenneth Meyer (1984). ''The Papacy and the Levant, 1204–1571: The Sixteenth Century, Vol. III''. Philadelphia: The American Philosophical Society. str. 9, 148–149.</ref>. Papież powiadomił Ferdynanda, że jest gotów podzielić koszty utrzymania odpowiedniego garnizonu w Klis<ref name="Setton"/>. Ferdynand wysłał pomoc Klisowi i najwyraźniej miał nadzieję utrzymać fortecę, kiedy Turcy ponownie ją oblężą<ref name="Setton"/>. Ferdynand rekrutował mężczyzn z Triestu i innych krajów Habsburgów, a papież wysyłał żołnierzy z Ankony<ref name="Setton"/>. W posiłkach znajdowało się około 3000 piechoty, co stanowiło znaczną siłę pomocniczą, dowodzoną przez Petara Kružicia, Niccolo dalla Torre i papieskiego komisarza Jacomo Dalmoro d'Arbe<ref name="Setton"/>. 9 marca 1537 r. Zeszli na ląd w pobliżu Klis, w miejscu zwanym S. Girolamo, z czternastoma kawałkami artylerii.<ref name="Setton"/> Po śmierci Ibrahima Sulejman wysłał 8 000 ludzi pod dowództwem Murata-błagającego Tardica (Amurat Vaivoda), Chorwata, który urodził się w Sibeniku, aby udał się i obległ fortecę Klis (Clissa) i walczył z Kruziciem<<ref name="Spandouginos" />. Początkowe spotkanie z chrześcijańskimi siłami pomocowymi z Turkami było niezdecydowane, ale 12 marca zostali przytłoczeni przybyciem dużej liczby Turków<ref name="Setton"/>. |
| − | Próby uwolnienia cytadeli zakończyły się farsą<ref name="Bousfield 313">Bousfield, Jonathan (2003). ''The Rough Guide to Croatia''. London: Rough Guides. str. 313.</ref>. Źle wywiercone posiłki wysłane przez Habsburgów uciekły w obawie przed Turkami, a ich próby ponownego wejścia na pokład łodzi w Zatoce Solin spowodowały zatonięcie wielu statków<ref name="Bousfield 313"/>. Niccolo dalla Torre i papieskiemu komisarzowi udało się uciec.<ref name="Spandouginos | + | Próby uwolnienia cytadeli zakończyły się farsą<ref name="Bousfield 313">Bousfield, Jonathan (2003). ''The Rough Guide to Croatia''. London: Rough Guides. str. 313.</ref>. Źle wywiercone posiłki wysłane przez Habsburgów uciekły w obawie przed Turkami, a ich próby ponownego wejścia na pokład łodzi w Zatoce Solin spowodowały zatonięcie wielu statków<ref name="Bousfield 313"/>. Niccolo dalla Torre i papieskiemu komisarzowi udało się uciec.<ref name="Spandouginos" /> Sam krąg - który miał lewą fortecę do kontaktu ze posiłkami - został schwytany i stracony; widok jego głowy na patyku przytłoczonym przez pozostałych obrońców Klis, którzy byli teraz gotowi zrezygnować z fortecy w zamian za bezpieczne przejście na północ<ref name="Bousfield 313"/>. Po śmierci Kružicia i przy braku zapasów wody obrońcy Klis ostatecznie poddali się Turkom w zamian za wolność, 12 marca 1537 r.<ref name="Povijest Klisa"/><ref name="Perojevic" /> Wielu mieszkańców uciekło z miasta, podczas gdy Uskoci wycofali się do miasta Senj, gdzie kontynuowali walkę z armią osmańską.<ref name="Povijest Klisa"/> |
== Następstwa == | == Następstwa == | ||
| − | [[File:Cannon-in-klis.JPG|160px|thumb|right| | + | [[File:Cannon-in-klis.JPG|160px|thumb|right|Armata w twierdzy Klis]] |
Podczas wojen osmańskich w Europie Twierdza Klis stała się centrum administracyjnym lub marzeniem (Kilis Sancağı) Bosnia Eyalet i tak pozostanie przez stulecie. | Podczas wojen osmańskich w Europie Twierdza Klis stała się centrum administracyjnym lub marzeniem (Kilis Sancağı) Bosnia Eyalet i tak pozostanie przez stulecie. | ||
| − | <ref name="Povijest Klisa"/> Jako pierwsza ucieczka marzeń Klis, Murat-beg Tardic zbudował znaczący meczet wewnątrz twierdzy Klis<ref name="Jurin Starčević 2006">Jurin Starčević, Kornelija ( | + | <ref name="Povijest Klisa"/> Jako pierwsza ucieczka marzeń Klis, Murat-beg Tardic zbudował znaczący meczet wewnątrz twierdzy Klis<ref name="Jurin Starčević 2006">Jurin Starčević, Kornelija (Listopad 2006). [http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=79249&lang=en "Islamic-Ottoman towns in the hinterland of Dalmatia: a contribution to the research of urban development in the 16th and the 17th centuries"]. Journal (Radovi) (po chorwacku). Institute of Croatian History, Faculty of Philosophy, Zagreb. '''38''' (1): str. 126. ISSN 0353-295X. [dostęp:2012-07-02].</ref>. W tym samym roku siły osmańskie zajęły Wronę, zaś Nadin i Perusic polegli w 1538 r.<ref name="Čoralić Prijatelj Pavičić 132">Čoralić, Lovorka; Prijatelj Pavičić, Ivana (Grudzień 2005). [http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=19576&lang=en "Ivan iz Vrane – mletački admiral u Lepantskom boju (1571.)"]. Wkłady historyczne (po chorwacku). Croatian Institute of History. '''29''' (29): str. 132. ISSN 0351-9767. [dostęp:2012-07-08].</ref> |
| − | Kilka miesięcy po upadku Klis rozpoczęła się wojna osmańsko-wenecka w latach 1537–1540, a podczas tej wojny, podobnie jak wojna osmańsko-wenecka w latach 1570–1573, Osmanie zajęli znaczną część dalmatyńskiego zaplecza w pobliżu Sibenika i Zadaru<ref name="Čoralić Prijatelj Pavičić 132"/> 7 kwietnia 1596 r. Szlachcic w Splicie Ivan Alberti i Nikola Cindro wraz z nieregularnymi Uskoci, Poljicani i Kaštelani zorganizowali wyzwolenie Klis.<ref name="Povijest Klisa"/> Udało im się to, korzystając z dysydenckich elementów garnizonu osmańskiego.<ref name="Povijest Klisa"/><ref name="Setton | + | Kilka miesięcy po upadku Klis rozpoczęła się wojna osmańsko-wenecka w latach 1537–1540, a podczas tej wojny, podobnie jak wojna osmańsko-wenecka w latach 1570–1573, Osmanie zajęli znaczną część dalmatyńskiego zaplecza w pobliżu Sibenika i Zadaru<ref name="Čoralić Prijatelj Pavičić 132"/> 7 kwietnia 1596 r. Szlachcic w Splicie Ivan Alberti i Nikola Cindro wraz z nieregularnymi Uskoci, Poljicani i Kaštelani zorganizowali wyzwolenie Klis.<ref name="Povijest Klisa"/> Udało im się to, korzystając z dysydenckich elementów garnizonu osmańskiego.<ref name="Povijest Klisa"/><ref name="Setton" /> W odpowiedzi Mustafa-błagał sprowadzając ponad 10 000 żołnierzy pod fortecę.<ref name="Povijest Klisa"/> Generał Ivan Lenković, prowadzący 1000 Uskoci, przyszedł z pomocą 1500 obrońcom Klis<ref name="Povijest Klisa"/> Podczas bitwy Ivan Lenković i jego ludzie wycofali się po tym, jak został ranny w bitwie, a forteca została utracona przez Turków, 31 maja.<ref name="Povijest Klisa"/> Niemniej jednak ta tymczasowa ulga rozbrzmiewała w Europie i wśród miejscowej ludności<ref name="Povijest Klisa"/>. |
| − | Wenecjanie walczyli przez dziesięciolecia, zanim w końcu udało im się ponownie wziąć Klis.<ref name="Povijest Klisa"/> Podczas wojny kreteńskiej w latach 1645–1669 Wenecjanie w Dalmacji cieszyli się poparciem miejscowej ludności, zwłaszcza Morlachów (Morlacchi).<ref name="Povijest Klisa"/> Wenecki dowódca Leonardo Foscolo zdobył kilka fortów, odbił Novigrad, tymczasowo zdobył Twierdzę Knin i zdołał zmusić garnizon Twierdzy Klis do poddania się.<ref name="Fraser 244-245">Fraser (1854), | + | Wenecjanie walczyli przez dziesięciolecia, zanim w końcu udało im się ponownie wziąć Klis.<ref name="Povijest Klisa"/> Podczas wojny kreteńskiej w latach 1645–1669 Wenecjanie w Dalmacji cieszyli się poparciem miejscowej ludności, zwłaszcza Morlachów (Morlacchi).<ref name="Povijest Klisa"/> Wenecki dowódca Leonardo Foscolo zdobył kilka fortów, odbił Novigrad, tymczasowo zdobył Twierdzę Knin i zdołał zmusić garnizon Twierdzy Klis do poddania się.<ref name="Fraser 244-245">Fraser, Robert William (1854). ''Turkey, Ancient and Modern. A History of the Ottoman Empire From the Period of Its Establishment to the Present Time''. Edinburgh: Adam & Charles Black – Harvard University. str. 244–245.</ref><ref name="Setton" /> |
== Referencje == | == Referencje == | ||
| Linia 77: | Linia 75: | ||
* Schutte, Anne Jacobson (1977). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Pier_Paolo_Vergerio Pier Paolo Vergerio: the making of an Italian reformer]''. Librairie Droz. ISBN 9782600030724. | * Schutte, Anne Jacobson (1977). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Pier_Paolo_Vergerio Pier Paolo Vergerio: the making of an Italian reformer]''. Librairie Droz. ISBN 9782600030724. | ||
| − | * Setton, Kenneth Meyer (1984). ''The Papacy and the Levant, 1204–1571: The Sixteenth Century, Vol. III | + | * Setton, Kenneth Meyer (1984). ''The Papacy and the Levant, 1204–1571: The Sixteenth Century, Vol. III''. Philadelphia: The American Philosophical Society. ISBN 0-87169-161-2. |
* Setton, Kenneth Meyer (1991). ''Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century''. Philadelphia: Diane Publishing. ISBN 0-87169-192-2. | * Setton, Kenneth Meyer (1991). ''Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century''. Philadelphia: Diane Publishing. ISBN 0-87169-192-2. | ||
| Linia 129: | Linia 127: | ||
|} | |} | ||
| − | == Przypisy == | + | == Przypisy i 2 uwagi == |
{{izvori}} | {{izvori}} | ||
Aktualna wersja na dzień 16:11, 7 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Klissza bevétele (pol. Oblężenie Klisa lub Bitwa pod Klisem, chor. Bitka kod Klisa 1537, tur. Klise Kuşatması) było oblężeniem twierdzy Klis w Królestwie Chorwacji w obrębie monarchii Habsburgów. Oblężenie twierdzy, które trwało ponad dwie dekady, oraz ostatnia bitwa pod Klis w 1537 r., toczyły się w ramach wojen osmańsko-habsburskich między broniącymi siłami chorwackimi - Habsburgami pod dowództwem chorwackiego feudalnego władcy Petara Kružicia oraz atakującą armię osmańską pod dowództwem generała osmańskiego Murat-beg Tardićia. Po decydującym zwycięstwie Osmanów w bitwie na polu Krbavskim w 1493 r., a zwłaszcza po bitwie pod Mohaczem w 1526 r., Chorwaci nadal bronili się przed atakami osmańskimi. Podbój osmański w pierwszych latach XVI wieku spowodował powstanie Uskoków, pod dowództwem chorwackiego kapitana Petara Kružicia, zwanego także księciem Klis. W ramach systemu obronnego Habsburgów Uskokowie wykorzystawi bazę w Klis jako ważną pozycję obronną. Walczyli prawie samotnie z Turkami i przez ponad dwie dekady bronili twierdzy przed atakami osmańskimi.[1] Po ostatniej bitwie, która zakończyła się zwycięstwem osmańskim i śmiercią Petara Kružicia, obrońcy Klis, którym brakowało zapasów wody, ostatecznie poddali się Turkom w zamian za wolność 12 marca 1537 r. Obywatele uciekli z miasta, podczas gdy Uskoki wycofały się do miasta Senj, gdzie kontynuowali walkę z armią osmańską. Klis stał się centrum administracyjnym [Kliški sandžak sandżaku Klis] w Bosnia Eyalet i takim pozostał przez stulecia. Spis treściTłoPo upadku Królestwa Bośni w ręce osmańskie w 1463 r. Południowa i środkowa część Królestwa Chorwacji pozostała niezabezpieczona, której obrony pozostawiono szlachcie chorwackiej, która zatrzymywała mniejsze wojska na umocnionych obszarach granicznych na własny koszt .[2] Decydujące zwycięstwo Osmanów w bitwie na polu Krbava w 1493 r. Wstrząsnęło całą Chorwacją. Nie zniechęciło to jednak Chorwatów do podejmowania bardziej zdecydowanych i wytrwałych prób obrony przed atakami znacznie większego wroga. Nowa fala podboju osmańskiego rozpoczęła się w 1521 r., po czym znaczna część Chorwacji została podbita lub splądrowana[2]. 29 sierpnia 1526 r. W bitwie pod Mohaczem chrześcijańskie siły lodowe króla Ludwika II zostały pokonane przez siły osmańskie pod lodem przez sułtana Sulejmana Wspaniałego.[3] Ludwik zginął w bitwie, która poległa pod koniec niepodległego Królestwa Węgier, ponieważ zmarł bez spadkobiercy. Zarówno Królestwa Węgier, jak i Chorwacja stały się spornymi terytoriami z roszczeniami zarówno imperiów Habsburgów, jak i Imperium Osmańskiego. Ferdynand I, arcyksiążę Austrii, członek rodu Habsburgów, brat Świętego Cesarza Rzymskiego Karola V i samego przyszłego Świętego Cesarza Rzymskiego, poślubił siostrę Ludwika II[3] i został wybrany królem przez szlachciców obu Węgier i Chorwacja.[4][5][6] Ze względu na swoje położenie Twierdza Klis była ważną pozycją obronną podczas podboju Osmanów na Bałkanach[7]. Twierdza stoi wzdłuż trasy, przez którą Turcy mogą przedostać się przez barierę górską oddzielającą przybrzeżne niziny od okolic Splitu od osmańskiej Bośni.[7] Chorwacki feudał Lord Petar Kružić skomponował garnizon złożony z chorwackich uchodźców, którzy korzystali z bazy w Klis zarówno w celu powstrzymania Turków, jak i udziału w marudach i piractwie przeciwko żegludze przybrzeżnej.[7] Chociaż nominalnie akceptując suwerenność cesarza Habsburgów Ferdynanda, który uzyskał koronę chorwacką w 1527 r., Kružić i jego wolniutki Uskoks byli dla siebie prawem[7]. OblężenieNieudane próbyOd 1513 r. Petar Kružić był jednym z dowódców twierdzy Klis[8]. Turcy kilkakrotnie próbowali podbić Twierdzę Klis.[1] Pierwsza poważna próba została podjęta przez Skender-beg Ornosovic w 1515 r.[1] Turcy zdobyli Klis, wioskę tuż pod fortecą o tej samej nazwie, ale garnizon w twierdzy powyżej utrzymał.[9] Kružić został awansowany na kapitana Twierdzy Klis przez Petara Berislavicia w 1520 r.[8] Druga poważna próba została podjęta w 1520 r.[1][8], a rok później Makut Pasza podjęła kolejną próbę z dodatkowym 2000 piechotą, 50 jeźdźcami i sprzętem oblężniczym[9]. Kolejną nieudaną próbę podjęli w 1522 r. Hasan-Pasza z Mostaru i Mehmed-błagał Mihalbegović.[1][10] Później tego samego roku Mihalbegovic podjął kolejną próbę oblężenia 3000 żołnierzy, ale znów poniósł porażkę.[1] W 1523 r. Twierdza Klis została ponownie zaatakowana przez armię sułtana[10]. Próbę podjął także Gazi Husrev-beg w 1526 i 1528, a później w 1531 i 1532.[1] W 1534 r. Osmanie pod Mihalbegoviciem przeprowadzili miesięczne oblężenie ze stałą skoncentrowaną armatą[1]. Ferdynand wezwał papieża do wysłania statków w celu złagodzenia oblężenia osmańskiego[11]. Chociaż Turcy ostatecznie zlikwidowali oblężenie, Ferdinand był niezadowolony, że Papież nie udzielił żadnej pomocy w obronie twierdzy[11]. W 1535 r. Turcy próbowali przejąć fortecę przez zdradę, a ponownie w 1536 r., Ale nie udało im się to w obu przypadkach[1]. W tym roku Turcy rozpoczęli nowe oblężenie, które potrwa do ostatecznego upadku twierdzy.[1] Kiedy duże siły osmańskie zagroziły fortecy, Kruzic zwrócił się do Ferdynanda o pomoc, ale uwaga cesarza została odwrócona przez atak osmański w Slawonii[7]. Koło poprowadziło obronę Klis i wraz ze swoimi żołnierzami walczyło prawie samotnie przeciwko Turkom, gdy wielokrotnie rzucali armie przeciwko twierdzy.[1] Żadne wojska króla węgierskiego nie przybyły, ponieważ zostali zamordowani przez Turków w bitwie pod Mohaczami w 1526 r., A Wenecjanie narazili się na wysłanie jakiejkolwiek pomocy[1]. Tylko papież był gotów zapewnić ludzi i pieniądze.[1] Ostatnia bitwaPapież Paweł III domagał się pewnych praw do Klis, [12][10], a we wrześniu 1536 r. W Kurii rozmawiano o wzmocnieniu obrony twierdzy[6]. Papież powiadomił Ferdynanda, że jest gotów podzielić koszty utrzymania odpowiedniego garnizonu w Klis[6]. Ferdynand wysłał pomoc Klisowi i najwyraźniej miał nadzieję utrzymać fortecę, kiedy Turcy ponownie ją oblężą[6]. Ferdynand rekrutował mężczyzn z Triestu i innych krajów Habsburgów, a papież wysyłał żołnierzy z Ankony[6]. W posiłkach znajdowało się około 3000 piechoty, co stanowiło znaczną siłę pomocniczą, dowodzoną przez Petara Kružicia, Niccolo dalla Torre i papieskiego komisarza Jacomo Dalmoro d'Arbe[6]. 9 marca 1537 r. Zeszli na ląd w pobliżu Klis, w miejscu zwanym S. Girolamo, z czternastoma kawałkami artylerii.[6] Po śmierci Ibrahima Sulejman wysłał 8 000 ludzi pod dowództwem Murata-błagającego Tardica (Amurat Vaivoda), Chorwata, który urodził się w Sibeniku, aby udał się i obległ fortecę Klis (Clissa) i walczył z Kruziciem<[10]. Początkowe spotkanie z chrześcijańskimi siłami pomocowymi z Turkami było niezdecydowane, ale 12 marca zostali przytłoczeni przybyciem dużej liczby Turków[6]. Próby uwolnienia cytadeli zakończyły się farsą[13]. Źle wywiercone posiłki wysłane przez Habsburgów uciekły w obawie przed Turkami, a ich próby ponownego wejścia na pokład łodzi w Zatoce Solin spowodowały zatonięcie wielu statków[13]. Niccolo dalla Torre i papieskiemu komisarzowi udało się uciec.[10] Sam krąg - który miał lewą fortecę do kontaktu ze posiłkami - został schwytany i stracony; widok jego głowy na patyku przytłoczonym przez pozostałych obrońców Klis, którzy byli teraz gotowi zrezygnować z fortecy w zamian za bezpieczne przejście na północ[13]. Po śmierci Kružicia i przy braku zapasów wody obrońcy Klis ostatecznie poddali się Turkom w zamian za wolność, 12 marca 1537 r.[1][9] Wielu mieszkańców uciekło z miasta, podczas gdy Uskoci wycofali się do miasta Senj, gdzie kontynuowali walkę z armią osmańską.[1] NastępstwaPodczas wojen osmańskich w Europie Twierdza Klis stała się centrum administracyjnym lub marzeniem (Kilis Sancağı) Bosnia Eyalet i tak pozostanie przez stulecie. [1] Jako pierwsza ucieczka marzeń Klis, Murat-beg Tardic zbudował znaczący meczet wewnątrz twierdzy Klis[14]. W tym samym roku siły osmańskie zajęły Wronę, zaś Nadin i Perusic polegli w 1538 r.[15] Kilka miesięcy po upadku Klis rozpoczęła się wojna osmańsko-wenecka w latach 1537–1540, a podczas tej wojny, podobnie jak wojna osmańsko-wenecka w latach 1570–1573, Osmanie zajęli znaczną część dalmatyńskiego zaplecza w pobliżu Sibenika i Zadaru[15] 7 kwietnia 1596 r. Szlachcic w Splicie Ivan Alberti i Nikola Cindro wraz z nieregularnymi Uskoci, Poljicani i Kaštelani zorganizowali wyzwolenie Klis.[1] Udało im się to, korzystając z dysydenckich elementów garnizonu osmańskiego.[1][6] W odpowiedzi Mustafa-błagał sprowadzając ponad 10 000 żołnierzy pod fortecę.[1] Generał Ivan Lenković, prowadzący 1000 Uskoci, przyszedł z pomocą 1500 obrońcom Klis[1] Podczas bitwy Ivan Lenković i jego ludzie wycofali się po tym, jak został ranny w bitwie, a forteca została utracona przez Turków, 31 maja.[1] Niemniej jednak ta tymczasowa ulga rozbrzmiewała w Europie i wśród miejscowej ludności[1]. Wenecjanie walczyli przez dziesięciolecia, zanim w końcu udało im się ponownie wziąć Klis.[1] Podczas wojny kreteńskiej w latach 1645–1669 Wenecjanie w Dalmacji cieszyli się poparciem miejscowej ludności, zwłaszcza Morlachów (Morlacchi).[1] Wenecki dowódca Leonardo Foscolo zdobył kilka fortów, odbił Novigrad, tymczasowo zdobył Twierdzę Knin i zdołał zmusić garnizon Twierdzy Klis do poddania się.[16][6] Referencje
Dalsze czytanie
Linki zewnętrzne
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
_(Border).svg){kind=small}
Przypisy i 2 uwagi
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 Listeš, Srećko. "Povijest Klisa". Official website - klis.hr (po chorwacku). Municipality of Klis. [dostęp:2010-05-16].
- ↑ 2,0 2,1 Ágoston, Gábor; Masters, Bruce Alan (2009). Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing. str. 163-164.
- ↑ 3,0 3,1 Turnbull, Stephen (2003). The Ottoman Empire, 1326-1699. New York (USA): Osprey Publishing Ltd. str. 49–51.
- ↑ Corvisier, André; Childs, John (1994). A Dictionary of Military History and the Art of War. Wiley-Blackwell. str. 289
- ↑ Uwaga:1 Chorwacka szlachta zwołała wybory w Cetin w 1527 r., Aby potwierdzić, że Ferdynand jest ich królem. Królestwo Węgier zostało wówczas uwikłane w małą wojnę.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Setton, Kenneth Meyer (1984). The Papacy and the Levant, 1204–1571: The Sixteenth Century, Vol. III. Philadelphia: The American Philosophical Society. str. 9, 148–149.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Singleton, Frederick Bernard (1989). A Short History of the Yugoslav Peoples. Cambridge: Cambridge University Press. str. 60–62.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 "Klis –vrata Dalmacije" [Klis – A gateway to Dalmatia] (PDF). Građevinar (po chorwacku). Zagreb: Croatian Society of Civil Engineers. 53 (9): str. 605–611. Wrzesień 2001. ISSN 0350-2465. [dostęp:2009-12-17].
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Perojević, Marko (1931). Petar Kružić, kapetan i knez grada Klisa (po chorwacku). Matica hrvatska. str. 35, 45, 198.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Spandouginos, Theodōros (1997). On the Origin of the Ottoman Emperors. Cambridge: Cambridge University Press. str. 72, 75, 105.
- ↑ 11,0 11,1 Schutte, Anne Jacobson (1977). Pier Paolo Vergerio: the making of an Italian reformer. Librairie Droz. str. 63, 80.
- ↑ Uwaga:2 Według Theodōros Spandouginos papieskie zaniepokojenie bezpieczeństwem Klis zostało wyrażone w wielu dokumentach.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 Bousfield, Jonathan (2003). The Rough Guide to Croatia. London: Rough Guides. str. 313.
- ↑ Jurin Starčević, Kornelija (Listopad 2006). "Islamic-Ottoman towns in the hinterland of Dalmatia: a contribution to the research of urban development in the 16th and the 17th centuries". Journal (Radovi) (po chorwacku). Institute of Croatian History, Faculty of Philosophy, Zagreb. 38 (1): str. 126. ISSN 0353-295X. [dostęp:2012-07-02].
- ↑ 15,0 15,1 Čoralić, Lovorka; Prijatelj Pavičić, Ivana (Grudzień 2005). "Ivan iz Vrane – mletački admiral u Lepantskom boju (1571.)". Wkłady historyczne (po chorwacku). Croatian Institute of History. 29 (29): str. 132. ISSN 0351-9767. [dostęp:2012-07-08].
- ↑ Fraser, Robert William (1854). Turkey, Ancient and Modern. A History of the Ottoman Empire From the Period of Its Establishment to the Present Time. Edinburgh: Adam & Charles Black – Harvard University. str. 244–245.
