Felvidék: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 28 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:3]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
[[File:Cassovia 1617.jpg|thumb|290px|"[[Cassovia]]: Superioris Hungariae Civitas Primaria",<ref>''Kniha'' ([[Matica slovenská]]) {{ISSN|1336-5436}}, 2008: [https://books.google.com/books?id=xYjgAAAAMAAJ&dq=Cassovia+%E2%80%93+Superioris+Hungariae+Civitas+Primaria p. 16.]</ref> the prospect from [[Civitates orbis terrarum]]. Cassovia (''Slovak: Košice, German: Kaschau, Hungarian: Kassa''), the "capital" of Upper Hungary in 1617.]]
+
[[File:Cassovia 1617.jpg|thumb|290px|"[[Cassovia]]: Superioris Hungariae Civitas Primaria",<ref>''Kniha'' ([https://en.wikipedia.org/wiki/Matica_slovensk%C3%A1 Matica slovenská]) ISSN 1336-5436, 2008: [https://books.google.com/books?id=xYjgAAAAMAAJ&dq=Cassovia+%E2%80%93+Superioris+Hungariae+Civitas+Primaria str. 16.]</ref> the prospect from [[Civitates orbis terrarum]]. Cassovia (''Slovak: Košice, German: Kaschau, Hungarian: Kassa''), the "capital" of Upper Hungary in 1617.]]
  
 
'''Felvidék''' (pol. ''Górne Węgry''), węgierski termin oznaczający obszar, który był historycznie północną częścią [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]], obecnie głównie dzisiejszą [[Słowacja|Słowacją]].<ref>Gardiner, Duncan (1991). ''[https://web.archive.org/web/20160401115300/http://feefhs.org/links/Slovakia/dg-gps.html German Towns in Slovakia and Upper Hungary: A Genealogical Gazetteer]''. ISBN 978-0-929871-02-8. Zarchiwizowane z [http://feefhs.org/links/Slovakia/dg-gps.html oryginału] 2016-04-01. [dostęp:2016-01-05].</ref><ref>Berger, Tilman (lipiec 2003). [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Journal_of_the_Sociology_of_Language "Slovaks in Czechia — Czechs in Slovakia"] (PDF). International Journal of the Sociology of Language. '''2003''' (162): str. 19–39. doi:[https://doi.org/10.1515%2Fijsl.2003.035 10.1515/ijsl.2003.035]. ISSN 0165-2516.</ref><ref>Hirsch, Eric (April 1997). "Voices from the Black Box: Folk Song, Boy Scouts and the Construction of Folk Nationalist Hegemony in Hungary, 1930–1944". ''Antipode''. '''29''' (2): str. 197–215. doi:[https://doi.org/10.1111%2F1467-8330.00043 10.1111/1467-8330.00043]]. ISSN 1467-8330.</ref><ref>Demarée, G.R.; Ogilvie, A.E.J. (2001). ''[https://books.google.com/books?id=kP8xBwAAQBAJ&pg=PA234 "Bons Baisers d'Islande: Climatic, Environmental, and Human Dimensions Impacts of the Lakagígar'' Eruption (1783-1784) in Iceland"]. W: Jones, Philip D (ed.). ''History and Climate: Memories of the Future?''. Kluwer Academic Publishers. s. 234. ISBN 0306465892.</ref> Region został również nazwany ''Felső-Magyarország'' (sł. ''Horné Uhorsko'').
 
'''Felvidék''' (pol. ''Górne Węgry''), węgierski termin oznaczający obszar, który był historycznie północną częścią [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]], obecnie głównie dzisiejszą [[Słowacja|Słowacją]].<ref>Gardiner, Duncan (1991). ''[https://web.archive.org/web/20160401115300/http://feefhs.org/links/Slovakia/dg-gps.html German Towns in Slovakia and Upper Hungary: A Genealogical Gazetteer]''. ISBN 978-0-929871-02-8. Zarchiwizowane z [http://feefhs.org/links/Slovakia/dg-gps.html oryginału] 2016-04-01. [dostęp:2016-01-05].</ref><ref>Berger, Tilman (lipiec 2003). [https://en.wikipedia.org/wiki/International_Journal_of_the_Sociology_of_Language "Slovaks in Czechia — Czechs in Slovakia"] (PDF). International Journal of the Sociology of Language. '''2003''' (162): str. 19–39. doi:[https://doi.org/10.1515%2Fijsl.2003.035 10.1515/ijsl.2003.035]. ISSN 0165-2516.</ref><ref>Hirsch, Eric (April 1997). "Voices from the Black Box: Folk Song, Boy Scouts and the Construction of Folk Nationalist Hegemony in Hungary, 1930–1944". ''Antipode''. '''29''' (2): str. 197–215. doi:[https://doi.org/10.1111%2F1467-8330.00043 10.1111/1467-8330.00043]]. ISSN 1467-8330.</ref><ref>Demarée, G.R.; Ogilvie, A.E.J. (2001). ''[https://books.google.com/books?id=kP8xBwAAQBAJ&pg=PA234 "Bons Baisers d'Islande: Climatic, Environmental, and Human Dimensions Impacts of the Lakagígar'' Eruption (1783-1784) in Iceland"]. W: Jones, Philip D (ed.). ''History and Climate: Memories of the Future?''. Kluwer Academic Publishers. s. 234. ISBN 0306465892.</ref> Region został również nazwany ''Felső-Magyarország'' (sł. ''Horné Uhorsko'').
  
−
Podczas wojen habsbursko-osmańskich Górne Węgry oznaczały tylko północno-wschodnie części Królestwa Węgier. Regiony północno-zachodnie (dzisiejsza zachodnia i środkowa Słowacja) należały do ​​Dolnych Węgier. Jakiś czas w XVIII lub XIX wieku Górne Węgry zaczęły implikować całe północne regiony królestwa. Ludność Górnych Węgier była mieszana i składała się głównie ze Słowaków, Węgrów, Niemców i Rusinów. Pierwsze złożone dane demograficzne pochodzą z XVIII wieku, w którym Słowacy stanowili większość ludności Górnych Węgier [6]. Słowacy nazwali to terytorium „Słowacką” (Słowacja), który to termin pojawia się w dokumentach pisemnych z XV wieku, ale nie został precyzyjnie zdefiniowany [7], a region zamieszkały przez Słowaków nie posiadał wyraźnego statusu prawnego, konstytucyjnego ani politycznego na Górnych Węgrzech [8]
+
Podczas wojen habsbursko-osmańskich Górne Węgry oznaczały tylko północno-wschodnie części Królestwa Węgier. Regiony północno-zachodnie (dzisiejsza zachodnia i środkowa Słowacja) należały do ​​Dolnych Węgier. Jakiś czas w XVIII lub XIX wieku Górne Węgry zaczęły implikować całe północne regiony królestwa. Ludność Górnych Węgier była mieszana i składała się głównie ze Słowaków, Węgrów, Niemców i Rusinów. Pierwsze złożone dane demograficzne pochodzą z XVIII wieku, w którym Słowacy stanowili większość ludności Górnych Węgier<ref name="Kocsis">Kocsis, Károly; Kocsisné Hodosi, Eszter (1998). ''[https://books.google.com/books?id=-zZ_NVM9mNEC&pg=PA41 Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin]''. Budapest: Instytut Badań Geograficznych Centrum Badań Nauk o Ziemi. str. 41-42. ISBN 9637395849.</ref>. Słowacy nazwali to terytorium „''Slovensko''” (Słowacja), który to termin pojawia się w dokumentach pisemnych z XV wieku, ale nie został precyzyjnie zdefiniowany<ref>Kováč, Dušan (2011). [https://books.google.com/books?id=jrC1HFgjJxsC&pg=PA3 "Slovakia, the Slovaks and their history"]. W: Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan (eds.). ''Slovakia in history''. Cambridge University Press. str. 3. ISBN 0521802539.</ref>, a region zamieszkały przez Słowaków nie posiadał wyraźnego statusu prawnego, konstytucyjnego ani politycznego na Górnych Węgrzech.<ref name="Felak1995">Felak, James Ramon (1994). At the Price of the Republic: Hlinka's Slovak People's Party, 1929–1938. University of Pittsburgh Press. str. 3–. ISBN 978-0-8229-3779-1.</ref>
  
−
<small><small><small><small>During the [[Habsburg–Ottoman wars]], Upper Hungary meant only the northeastern parts of the Hungarian Kingdom. The northwestern regions (present-day western and central Slovakia) belonged to ''Lower Hungary''. Sometime during the 18th or 19th centuries, Upper Hungary began to imply the whole northern regions of the kingdom.  </small></small></small></small>
+
==Etymologia==
−
 
 
−
<small><small><small><small>The population of Upper Hungary was mixed and mainly consisted of [[Slovaks]], [[Hungarians]], [[Germans]] and [[Ruthenians]]. The first complex demographic data are from the 18th century, in which Slovaks constituted the majority population in Upper Hungary.<ref name="Kocsis">{{cite book |last1=Kocsis |first1=Károly |last2=Kocsisné Hodosi |first2=Eszter |date=1998 |title=Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin |url={{Google books|-zZ_NVM9mNEC|page=41|plainurl=yes}} |location=Budapest |publisher=Geographical Research Institute Research Centre for Earth Sciences |page=41 |isbn=9637395849 |ref=harv}}</ref> Slovaks called this territory "''Slovensko''" (Slovakia), which term appears in written documents from the 15th century, but it was not precisely defined<ref>{{cite book |last=Kováč |first=Dušan |editor1-last=Teich |editor1-first=Mikuláš |editor2-last=Kováč |editor2-first=Dušan |title=Slovakia in history |chapterurl={{Google books|jrC1HFgjJxsC|page=3|plainurl=yes}} |publisher=[[Cambridge University Press]] |date=2011 |pages=3 |chapter=Slovakia, the Slovaks and their history |isbn=0521802539}}</ref> and the region inhabited by Slovaks held no distinct legal, constitutional, or political status within Upper Hungary.<ref name="Felak1995">{{cite book |last=Felak |first=James Ramon |date=1994 |title=At the Price of the Republic: Hlinka's Slovak People's Party, 1929–1938 |url={{Google books|sOlD_8Kw0K0C|page=3|plainurl=yes}} |publisher=[[University of Pittsburgh Press]] |page=3– |isbn=978-0-8229-3779-1 |ref=harv}}</ref> </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
==Etymology==
 
  
 
=== Wykorzystanie historyczne ===
 
=== Wykorzystanie historyczne ===
  
 
Historycznie istnieją różne znaczenia:
 
Historycznie istnieją różne znaczenia:
 +
#Starszy węgierski termin Felső-Magyarország (pol. „''Górne Węgry''”, słow. ''Horné Uhorsko'', niem. ''Oberungarn'', ukr. ''Верхня Угорщина'', ros. ''Верхняя Венгрия'') formalnie nawiązywał do dzisiejszej Słowacji w XVI-XVIII wieku i nieformalnie do wszystkich północnych części Królestwa Węgier w XIX wieku.
 +
#Istnieje kilka źródeł z XVI wieku, które odnoszą się do terytorium Królestwa Węgier zamieszkałego na Słowacji jako „Sclavonia” lub „Slováky”, nazwy, które wyróżniają region zarówno pod względem etnicznym, jak i geograficznym<ref name="Felak1995" />.
 +
#Węgierski ''Felvidék'' (dosłownie: „Górna Kraina”, „Wyżyna”, „Średniogórze”, a dokładniej słow. ''Horná zem''; niem. ''Oberland'', jidysz: אױבערלאַנד) ma miał kilka nieformalnych znaczeń:
  
−
<small><small><small><small>Historically there are different meanings: </small></small></small></small>
+
W XIX wieku i części XVIII używano go zwykle:
−
 
+
* dla oznaczenia górzystej północnej części Królestwa Węgier w przeciwieństwie do południowych nizin;
−
1. Starszy węgierski termin Felső-Magyarország (dosłownie: „Górne Węgry”; słowacki: Horné Uhorsko; niemiecki: Oberungarn; ukraiński: Верхня Угорщина; rosyjski: Верхняя Венгрия) formalnie nawiązywał do dzisiejszej Słowacji w XVI-XVIII wieku i nieformalnie do wszystkich północnych części Królestwa Węgier w XIX wieku.
+
* bardziej ogólnie, aby wskazać regiony lub terytoria położone na większej wysokości niż osada mówiącego;
−
 
+
* jako synonim ówczesnego znaczenia ''Felső-Magyarország''.
−
<small><small><small><small>1. The older [[Hungarian language|Hungarian]] term ''Felső-Magyarország'' (literally: "Upper Hungary"; {{lang-sk|Horné Uhorsko}}; {{lang-de|Oberungarn}}; {{lang-uk|Верхня Угорщина}}; {{lang-ru|Верхняя Венгрия}}) formally referred to what is today [[Regions of Slovakia|Slovakia]] in the 16th-18th centuries and informally to all the northern parts of the [[Kingdom of Hungary]] in the 19th century. </small></small></small></small>
+
Po Wielkiej Wojnie (1914-1918) znaczenie w języku węgierskim ograniczono do [[Słowacja|Słowacji]] i [[Ruś Zakarpacka|Rusi Karpackiej]], a po II wojnie tylko do Słowacji. Jednocześnie słowo „felvidék” pozostaje wspólnym rzeczownikiem węgierskim stosowanym do obszarów na wyższych wysokościach, np. ''Balaton-felvidék'', <ref> [http://bfnp.nemzetipark.gov.hu Balaton -felvidéki Nemzeti Park] </ref> pagórkowaty region i park narodowy <ref> [http://www.foek.hu/zsibongo/termve/np/angnp/bfnp.htm Park Narodowy Wyżyny Balatonu] </ref> przylegający do [[Balaton]]u
−
 
 
−
2. Istnieje kilka źródeł z XVI wieku, które odnoszą się do terytorium Królestwa Węgier zamieszkałego na Słowacji jako „Sclavonia” lub „Slováky”, nazwy, które wyróżniają region zarówno pod względem etnicznym, jak i geograficznym [9].
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>2. There are some 16th-century sources which refer to the Slovak-inhabited territory of the Kingdom of Hungary as "Sclavonia" or "Slováky", names that distinguish the region ethnically as well as geographically.<ref>{{harvnb|Felak|1994|p=219}}</ref> </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
3. Węgierski Felvidék (dosłownie: „Upper Country”, „Upland”, „Highland”, a dokładniej „Upper Landscape” lub „Upper Countryside”; słowacki: Horná zem; niemiecki: Oberland; jidysz: אױבערלאַנד) ma miał kilka nieformalnych znaczeń:
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>3. The [[Hungarian language|Hungarian]] ''Felvidék'' (literally: "Upper Country", "Upland", "Highland," or perhaps more accurately "Upper Landscape" or "Upper Countryside"; {{lang-sk|Horná zem}};  {{lang-de|Oberland}}; {{lang-yi|אױבערלאַנד}}) has had several informal meanings: </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
* W XIX wieku i części XVIII używano go zwykle:
 
−
** dla oznaczenia górzystej północnej części Królestwa Węgier w przeciwieństwie do południowych nizin
 
−
** bardziej ogólnie, aby wskazać regiony lub terytoria położone na większej wysokości niż osada mówiącego
 
−
** jako synonim ówczesnego znaczenia ''Felső-Magyarország''
 
−
* Po [[I wojnie światowej]] znaczenie w języku węgierskim ograniczono do [[Słowacji]] i [[Rusi Karpackiej]], a po [[II wojnie światowej]] tylko do Słowacji. Jednocześnie słowo „felvidék” pozostaje wspólnym rzeczownikiem węgierskim stosowanym do obszarów na wyższych wysokościach, np. ''Balaton-felvidék'', <ref> [http://bfnp.nemzetipark.gov.hu Balaton -felvidéki Nemzeti Park] </ref> pagórkowaty region i park narodowy <ref> [http://www.foek.hu/zsibongo/termve/np/angnp/bfnp.htm Park Narodowy Wyżyny Balatonu] </ref> przylegający do [[Balaton]]u
 
  
 
=== Nowoczesne zastosowanie ===
 
=== Nowoczesne zastosowanie ===
  
−
Po I wojnie światowej znaczenie Felvidéka w języku węgierskim (Felső-Magyarország nie było już używane) zostało ograniczone do słowackiej i karpackiej ruskiej części Czechosłowacji. Dziś termin Felvidék jest czasami używany na Węgrzech, gdy mówi się o Słowacji, i jest używany wyłącznie (i anachronicznie) w węgierskiej literaturze historycznej, gdy mówi się o średniowieczu, tj. Zanim nazwa faktycznie powstała. Trzy powiaty regionu, które pozostały na Węgrzech po I wojnie światowej, nie są dziś jednak nazywane Górnymi Węgrami, tylko Północnymi Węgrami (Észak-Magyarország). Każde użycie słowa Felvidék w odniesieniu do całej współczesnej Słowacji jest uważane przez Słowaków za obraźliwe [12] i nieodpowiednie przez niektórych Węgrów [13], ale obecnie jest powszechnie używane przez znaczną mniejszość węgierską w południowej strefie przygranicznej Słowacji [ 14] w celu wskazania obszarów, w których mieszkają większość Węgier. [15] [16] Niektórzy z nich nazywają siebie magyarok felvidéki, tj. „Wyżynowi Węgrzy”. Słowo felvidék jest również używane jako element toponimu Balaton-felvidék, opisującego pagórkowaty obszar na północ od jeziora Balaton, bez związku z historycznymi Górnymi Węgrami<ref>Budai, Tamás; et al. (1999). ''A Balaton-felvidék földtana : magyarázó a Balaton-felvidék földtani térképéhez'' (1:50,000) [''Geologia Wyżyny Balatońskiej: wyjaśnienie mapy geologicznej Wyżyny Balatońskiej''] (po wegiersku). Budapest: Geological and Geophysical Institute of Hungary (MÁFI). ISBN 9636712247.</ref>.
+
Po I wojnie światowej znaczenie ''Felvidék'' w języku węgierskim (Felső-Magyarország nie było już używane) zostało ograniczone do słowackiej i karpackiej ruskiej części Czechosłowacji. Dziś termin ''Felvidék'' jest czasami używany na Węgrzech, gdy mówi się o Słowacji, i jest używany wyłącznie (i anachronicznie) w węgierskiej literaturze historycznej, gdy mówi się o średniowieczu, tj. zanim nazwa faktycznie powstała. Trzy komitaty regionu, które pozostały na Węgrzech po I wojnie światowej, nie są dziś jednak nazywane Górnymi Węgrami, tylko Północnymi Węgrami (Észak-Magyarország). Każde użycie słowa ''Felvidék'' w odniesieniu do całej współczesnej Słowacji jest uważane przez Słowaków za obraźliwe, <ref>Na przykład: Morvay, Peter (3 kwietnia 2006). [http://www.sme.sk/c/2658787/orban-recnil-duray-len-pocuval.html "Orbán rečnil, Duray len počúval"] [Viktor Orbán wygłosił mowę, Miklós Duray tylko słuchał]. SME (po słowacku).</ref> i nieodpowiednie przez niektórych Węgrów<ref>Käfer, István (2002). "Terminologia Hungaro-Sclavonica: a magyar-szlovák interetnikus összefüggések történeti vizsgálatának terminológiai kérdései". In Rozsondai, Marianne (ed.). ''Jubileumi csokor Csapodi Csaba tiszteletére: Tanulmányok'' (po węgiersku). Budapest: Argumentum. ISBN 9634462065.</ref>, ale obecnie jest powszechnie używane przez znaczną mniejszość węgierską w południowej strefie przygranicznej Słowacji w celu wskazania obszarów, w których mieszkają większość węgierska<ref>Lanstyák, István; Simon, Szabolcs, eds. (1998). ''Tanulmányok a magyar–szlovák kétnyelvűségről'' [''Studia nad dwujęzycznością słowacko-węgierską''] (po węgiersku). Bratislava: Kalligram. ISBN 80-7149-193-4.</ref><ref>Liszka, József (2014). ''[http://adatbank.sk/lexikon/felvidek-2/ "Felvidék"]''. In Urbán, Zsolt (ed.). '''A (cseh)szlovákiai magyarok lexikona — Csehszlovákia megalakulásától napjainkig'' [''Encyklopedia Węgrów na (Czecho-) Słowacji – od założenia Czechosłowacji do naszych dni''] (po węgiersku). Bratislava: Slovenské pedagogické nakladateľstvo – Mladé letá. ISBN 978-80-10-00399-0.</ref>  
  
−
<small><small><small><small>After World War I, the meaning of ''Felvidék'' in the Hungarian language (''Felső-Magyarország'' was not used anymore) was restricted to the [[Slovakia]]n and [[Carpathian Ruthenia]]n parts of [[Czechoslovakia]]. Today the term ''Felvidék'' is sometimes used in Hungary when speaking about Slovakia, and it is exclusively (and anachronistically) used in Hungarian historical literature when speaking about the Middle Ages, i.e., before the name actually came into existence. The three counties of the region that remained in Hungary after World War I, however, are never called Upper Hungary today, only [[Northern Hungary]] (''Észak-Magyarország''). Any use of the word ''Felvidék'' to denote all of modern Slovakia is considered offensive by Slovaks,<ref>E.g., {{cite news |last=Morvay |first=Peter |date=3 April 2006 |title=Orbán rečnil, Duray len počúval |trans-title=Viktor Orbán made a speech, Miklós Duray only listened |url=http://www.sme.sk/c/2658787/orban-recnil-duray-len-pocuval.html |language=sk |newspaper=[[SME (newspaper)|SME]]}}.</ref> and inappropriate by some Hungarians,<ref>{{cite book |last=Käfer |first=István |editor-last=Rozsondai |editor-first=Marianne |title=Jubileumi csokor Csapodi Csaba tiszteletére: Tanulmányok |location=Budapest |publisher=Argumentum |language=hu |date=2002 |chapter=Terminologia Hungaro-Sclavonica: a magyar-szlovák interetnikus összefüggések történeti vizsgálatának terminológiai kérdései |isbn=9634462065}}.</ref> but it is now commonly used by the sizeable Hungarian minority in the southern border-zone of Slovakia<ref>{{cite book |last= |first= |editor1-last=Lanstyák |editor1-first=István |editor2-last=Simon |editor2-first=Szabolcs |date=1998 |title=Tanulmányok a magyar–szlovák kétnyelvűségről |trans-title=Studies on Slovak-Hungarian bilinguism |language=hu |location=Bratislava |publisher=Kalligram |isbn=80-7149-193-4}}.</ref> to identify the Hungarian-majority areas where they live.<ref>{{cite book |last=Liszka |first=József |editor-last=Urbán |editor-first=Zsolt |date=2014 |title=A (cseh)szlovákiai magyarok lexikona — Csehszlovákia megalakulásától napjainkig |trans-title=Encyclopedia of Hungarians in (Czecho-)Slovakia — From the foundation of Czechoslovakia until our days |chapter=[http://adatbank.sk/lexikon/felvidek-2/ Felvidék] |language=hu |location=Bratislava |publisher=Slovenské pedagogické nakladateľstvo – Mladé letá |isbn=978-80-10-00399-0}}</ref><ref>[http://www.ujszo.com/ See, e.g., the systematic differentiated use of the words ''Felvidék'' and ''Szlovákia'' in the Hungarian-language newspaper ''Új Szó'' published by the Hungarians in Slovakia.]</ref> Some of them call themselves ''felvidéki magyarok'', i.e. the "Upland Hungarians."  The word ''felvidék'' is also used as a component of the toponym ''Balaton-felvidék,'' describing the hilly area north of [[Lake Balaton]], with no connection to the historical Upper Hungary. </small></small></small></small>
+
Niektórzy z nich nazywają siebie ''magyarok felvidéki'', tj. „wyżynni Węgrzy”. Słowo ''felvidék'' jest również używane jako element toponimu ''Balaton-felvidék'', opisującego pagórkowaty obszar na północ od jeziora Balaton, bez związku z historycznymi Górnymi Węgrami<ref>Budai, Tamás; et al. (1999). ''A Balaton-felvidék földtana : magyarázó a Balaton-felvidék földtani térképéhez'' (1:50,000) [''Geologia Wyżyny Balatońskiej: wyjaśnienie mapy geologicznej Wyżyny Balatońskiej''] (po węgiersku). Budapest: Geological and Geophysical Institute of Hungary (MÁFI). ISBN 9636712247.</ref>
  
 
==History==
 
==History==
Linia 63: Linia 48:
 
===Średniowiecze ===
 
===Średniowiecze ===
  
−
Termin „Górne Węgry” często pojawia się w publikacjach historycznych jako nieco anachroniczne tłumaczenie innych wcześniejszych (wówczas łacińskich) oznaczeń w przybliżeniu tego samego terytorium. Niektóre inne terminy to Partes Danubii septentrionales (Terytoria na północ od Dunaju) lub Partes regni superiores (Górne części Królestwa). Rzeczywista nazwa „Górne Węgry” powstała później z tej ostatniej frazy.
+
Termin „Górne Węgry” często pojawia się w publikacjach historycznych jako nieco anachroniczne tłumaczenie innych wcześniejszych (wówczas łacińskich) oznaczeń w przybliżeniu tego samego terytorium. Niektóre inne terminy to ''Partes [[Danube|Danubii]] septentrionales'' (Terytoria na północ od Dunaju) lub ''Partes [[Królestwo Wegier|regni]] superiores'' (Górne części Królestwa). Rzeczywista nazwa „Górne Węgry” powstała później z tej ostatniej frazy.
−
 
 
−
<small><small><small><small>The term ''Upper Hungary'' often occurs in publications on history as a somewhat-anachronistic translation of other, earlier (then [[Latin]]) designations denoting approximately the same territory. Some of the other terms were ''Partes [[Danube|Danubii]] septentrionales'' (Territories to the north of the [[Danube]]) or ''Partes [[Kingdom of Hungary|regni]] superiores'' (Upper parts of the [[Kingdom of Hungary|Kingdom]]). The actual name "Upper Hungary" arose later from the latter phrase. </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
W XV wieku „Somorja (Šamorín), Nagyszombat (Trnava), Galgóc (Hlohovec), Nyitra (Nitra), Léva (Levice), Losonc (Lučenec), Rimaszombat (Rimavská Sobota), Rozsnyó (Rožňava), Jászó ( Jasov), Kassa (Košice), Gálszécs (Sečovce), Nagymihály (Michalovce) „linia” była północną „granicą” węgierskiego obszaru etnicznego [18].
 
  
−
<small><small><small><small>In the 15th century, the "Somorja ([[Šamorín]]), Nagyszombat ([[Trnava]]), Galgóc ([[Hlohovec]]), Nyitra ([[Nitra]]), Léva ([[Levice]]), Losonc ([[Lučenec]]), Rimaszombat ([[Rimavská Sobota]]), Rozsnyó ([[Rožňava]]), Jászó ([[Jasov]]), Kassa ([[Košice]]), Gálszécs ([[Sečovce]]), Nagymihály ([[Michalovce]])" line was the northern "boundary" of the Hungarian ethnic area.<ref name="Kocsis" /> </small></small></small></small>
+
W XV wieku „Somorja (Šamorín), Nagyszombat (Trnava), Galgóc (Hlohovec), Nyitra (Nitra), Léva (Levice), Losonc (Lučenec), Rimaszombat (Rimavská Sobota), Rozsnyó (Rožňava), Jászó ( Jasov), Kassa (Košice), Gálszécs (Sečovce), Nagymihály (Michalovce) „linia” była północną „granicą” węgierskiego obszaru etnicznego<ref name="Kocsis" />.
  
 
==== Przynależność do Węgier ====
 
==== Przynależność do Węgier ====
  
−
Księstwo Nitry powstało w VIII wieku i rozwinęło się w niezależne państwo słowiańskie; chociaż polityka mogła stracić swoją niezależność, gdy była jeszcze na etapie rozwoju. <ref>Ďurianová, Marta (2004-07-12). [http://www.spectator.sk/articles/view/16658 "Nitra: from fields to factories"]. The Slovak Spectator. [dostęp:2008-04-22].</ref><ref>Poulik, Josef (1978). "The Origins of Christianity in Slavonic Countries North of the Middle Danube Basin". ''World Archaeology''. Taylor&Francis Ltd. '''10''' (2): str 158–171. doi:10.1080/00438243.1978.9979728. JSTOR 124226.</ref> Na początku IX wieku państwo znajdowało się na północno-zachodnich terytoriach dzisiejszej Słowacji.
+
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Ksi%C4%99stwo_Nitrza%C5%84skie Księstwo Nitrzańskie] powstało w VIII wieku i rozwinęło się w niezależne państwo słowiańskie; chociaż polityka mogła stracić swoją niezależność, gdy była jeszcze na etapie rozwoju.<ref>Ďurianová, Marta (2004-07-12). [http://www.spectator.sk/articles/view/16658 "Nitra: from fields to factories"]. The Slovak Spectator. [dostęp:2008-04-22].</ref><ref>Poulik, Josef (1978). "The Origins of Christianity in Slavonic Countries North of the Middle Danube Basin". ''World Archaeology''. Taylor&Francis Ltd. '''10''' (2): str 158–171. doi:10.1080/00438243.1978.9979728. JSTOR 124226.</ref> Na początku IX wieku państwo znajdowało się na północno-zachodnich terytoriach dzisiejszej Słowacji.
−
 
 
−
<small><small><small><small>The [[Principality of Nitra]] emerged in the 8th century and developed into an independent Slavic state; although the polity may have lost its independence when it was still at the stage of development. In the early 9th century, the polity was situated on the north-western territories of present-day [[Slovakia]]. </small></small></small></small>
 
−
 
 
−
=== XVI - XVII wiek ===
 
−
 
 
−
Termin pojawił się w przybliżeniu po podboju dzisiejszych Węgier przez Turków w XVI wieku, gdy Felső-Magyarország (niem. Oberungarn; słowacko: Horné Uhorsko) odnosi się do dzisiejszej wschodniej Słowacji oraz sąsiednich terytoriów dzisiejszych Węgier i Ukrainy, które nie były okupowane przez Imperium Osmańskie. Terytorium to stanowiło odrębny okręg wojskowy („Kapitan Górnych Węgier” (1564–1686) z siedzibą w Kassie / Kaschau / Koszycach) na terenie Węgier Królewskich. W tym czasie dzisiejsza zachodnia Słowacja, a czasem także pozostałe terytoria królewskich Węgier na południu, nazywane były Dolnymi Węgrami (węgierski: Alsó-Magyarország; niemiecki: Niederungarn; słowacki: Dolné Uhorsko).
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>The term emerged approximately after the conquest of today's Hungary by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] in the 16th century when ''Felső-Magyarország'' (German: ''Oberungarn;'' Slovak: ''Horné Uhorsko'') referred to present-day eastern Slovakia and the adjacent territories of today's [[Hungary]] and [[Ukraine]] that were not occupied by the [[Ottoman Empire]]. That territory formed a separate military district (the "[[Captaincy of Upper Hungary]]" (1564–1686) headquartered in Kassa/Kaschau/[[Košice]]) within [[Royal Hungary]]. At that time, present-day [[Regions of Slovakia|western Slovakia]], and sometimes also the remaining territories of Royal Hungary to the south of it, were called Lower Hungary (Hungarian: ''Alsó-Magyarország;'' German: ''Niederungarn;'' Slovak: ''Dolné Uhorsko''). </small></small></small></small>
 
  
−
Było to krótko odrębny stan wasalny Imperium Osmańskiego pod rządami Imre Thököly w latach 80. XVI wieku.
+
=== XVI – XVII wiek ===
  
−
<small><small><small><small>It was briefly a [[Principality of Upper Hungary|separate vassal state]] of the [[Ottoman Empire]] under [[Imre Thököly]] in the 1680s. </small></small></small></small>
+
Termin pojawił się w przybliżeniu po podboju dzisiejszych Węgier przez Turków w XVI wieku, gdy ''Felső-Magyarország'' (niem. ''Oberungarn'', słow. ''Horné Uhorsko'') odnosi się do dzisiejszej wschodniej Słowacji oraz sąsiednich terytoriów dzisiejszych Węgier i Ukrainy, które nie były okupowane przez [[Imperium Osmańskie]]. Terytorium to stanowiło odrębny okręg wojskowy („[https://en.wikipedia.org/wiki/Captaincies_of_the_Kingdom_of_Hungary#Captaincy_of_Upper_Hungary#Captaincy of Upper Hungary  Kapitan Górnych Węgier”] (1564–1686) z siedzibą w Kassie/Kaschau/Koszycach) na terenie Węgier Królewskich. W tym czasie dzisiejsza zachodnia Słowacja, a czasem także pozostałe terytoria królewskich Węgier na południu, nazywane były Dolnymi Węgrami (węg. ''Alsó-Magyarország'', niem. ''Niederungarn'', słow. ''Dolné Uhorsko'').
  
−
Takie użycie występuje w wielu tekstach do około 1800 r. - na przykład słynna szkoła górnicza Schemnitz / Selmecbánya / Bańska Szczawnica we współczesnej środkowej Słowacji została założona na Węgrzech „Dolnych” (nie na „Górnych” Węgrzech) w XVIII wieku i Pozsony (dzisiejsza Bratysława) były również określane jako „dolne” Węgry pod koniec XVIII wieku.
+
Był to krótko odrębny [https://en.wikipedia.org/wiki/Principality_of_Upper_Hungary stan wasalny Imperium Osmańskiego] pod rządami [https://pl.wikipedia.org/wiki/Imre_Th%C3%B6k%C3%B6ly Imre Thököly] w latach 80. XVI wieku.
  
−
<small><small><small><small>This usage occurs in many texts up to around 1800 – for example, the renowned mining school of Schemnitz/Selmecbánya/[[Banská Štiavnica]] in present-day central Slovakia was founded in "Lower" Hungary (not in "Upper" Hungary) in the 18th century and Pozsony (today's [[Bratislava]]) was also referred to as being in "Lower" Hungary in the late 18th century. </small></small></small></small>
+
Takie użycie występuje w wielu tekstach do około 1800 r. – na przykład słynna szkoła górnicza Schemnitz/Selmecbánya/Bańska Szczawnica we współczesnej środkowej Słowacji została założona na Węgrzech „Dolnych” (nie na „Górnych” Węgrzech) w XVIII wieku i Pozsony (dzisiejsza Bratysława) były również określane jako „dolne” Węgry pod koniec XVIII wieku.
  
 
== Zobacz także ==
 
== Zobacz także ==
−
* [[Carpathian Germans]]
+
* [https://pl.wikipedia.org/wiki/Niemcy_karpaccy Niemcy karpaccy]
−
* [[Oberlander Jews]]
+
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Oberlander_Jews Żydzi z Oberlander]
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==

Aktualna wersja na dzień 16:23, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Cassovia 1617.jpg
"Cassovia: Superioris Hungariae Civitas Primaria",[1] the prospect from Civitates orbis terrarum. Cassovia (Slovak: Košice, German: Kaschau, Hungarian: Kassa), the "capital" of Upper Hungary in 1617.

Felvidék (pol. Górne Węgry), węgierski termin oznaczający obszar, który był historycznie północną częścią Królestwa Węgier, obecnie głównie dzisiejszą Słowacją.[2][3][4][5] Region został również nazwany Felső-Magyarország (sł. Horné Uhorsko).

Podczas wojen habsbursko-osmańskich Górne Węgry oznaczały tylko północno-wschodnie części Królestwa Węgier. Regiony północno-zachodnie (dzisiejsza zachodnia i środkowa Słowacja) należały do ​​Dolnych Węgier. Jakiś czas w XVIII lub XIX wieku Górne Węgry zaczęły implikować całe północne regiony królestwa. Ludność Górnych Węgier była mieszana i składała się głównie ze Słowaków, Węgrów, Niemców i Rusinów. Pierwsze złożone dane demograficzne pochodzą z XVIII wieku, w którym Słowacy stanowili większość ludności Górnych Węgier[6]. Słowacy nazwali to terytorium „Slovensko” (Słowacja), który to termin pojawia się w dokumentach pisemnych z XV wieku, ale nie został precyzyjnie zdefiniowany[7], a region zamieszkały przez Słowaków nie posiadał wyraźnego statusu prawnego, konstytucyjnego ani politycznego na Górnych Węgrzech.[8]

Etymologia

Wykorzystanie historyczne

Historycznie istnieją różne znaczenia:

  1. Starszy węgierski termin Felső-Magyarország (pol. „Górne Węgry”, słow. Horné Uhorsko, niem. Oberungarn, ukr. Верхня Угорщина, ros. Верхняя Венгрия) formalnie nawiązywał do dzisiejszej Słowacji w XVI-XVIII wieku i nieformalnie do wszystkich północnych części Królestwa Węgier w XIX wieku.
  2. Istnieje kilka źródeł z XVI wieku, które odnoszą się do terytorium Królestwa Węgier zamieszkałego na Słowacji jako „Sclavonia” lub „Slováky”, nazwy, które wyróżniają region zarówno pod względem etnicznym, jak i geograficznym[8].
  3. Węgierski Felvidék (dosłownie: „Górna Kraina”, „Wyżyna”, „Średniogórze”, a dokładniej słow. Horná zem; niem. Oberland, jidysz: אױבערלאַנד) ma miał kilka nieformalnych znaczeń:

W XIX wieku i części XVIII używano go zwykle:

  • dla oznaczenia górzystej północnej części Królestwa Węgier w przeciwieństwie do południowych nizin;
  • bardziej ogólnie, aby wskazać regiony lub terytoria położone na większej wysokości niż osada mówiącego;
  • jako synonim ówczesnego znaczenia Felső-Magyarország.

Po Wielkiej Wojnie (1914-1918) znaczenie w języku węgierskim ograniczono do Słowacji i Rusi Karpackiej, a po II wojnie tylko do Słowacji. Jednocześnie słowo „felvidék” pozostaje wspólnym rzeczownikiem węgierskim stosowanym do obszarów na wyższych wysokościach, np. Balaton-felvidék, [9] pagórkowaty region i park narodowy [10] przylegający do Balatonu

Nowoczesne zastosowanie

Po I wojnie światowej znaczenie Felvidék w języku węgierskim (Felső-Magyarország nie było już używane) zostało ograniczone do słowackiej i karpackiej ruskiej części Czechosłowacji. Dziś termin Felvidék jest czasami używany na Węgrzech, gdy mówi się o Słowacji, i jest używany wyłącznie (i anachronicznie) w węgierskiej literaturze historycznej, gdy mówi się o średniowieczu, tj. zanim nazwa faktycznie powstała. Trzy komitaty regionu, które pozostały na Węgrzech po I wojnie światowej, nie są dziś jednak nazywane Górnymi Węgrami, tylko Północnymi Węgrami (Észak-Magyarország). Każde użycie słowa Felvidék w odniesieniu do całej współczesnej Słowacji jest uważane przez Słowaków za obraźliwe, [11] i nieodpowiednie przez niektórych Węgrów[12], ale obecnie jest powszechnie używane przez znaczną mniejszość węgierską w południowej strefie przygranicznej Słowacji w celu wskazania obszarów, w których mieszkają większość węgierska[13][14]

Niektórzy z nich nazywają siebie magyarok felvidéki, tj. „wyżynni Węgrzy”. Słowo felvidék jest również używane jako element toponimu Balaton-felvidék, opisującego pagórkowaty obszar na północ od jeziora Balaton, bez związku z historycznymi Górnymi Węgrami[15]

History

Plik:Central europe 1572.png
Captaincy of Upper Hungary in 1572.
Plik:Central europe 1683.png
Principality of Upper Hungary in 1683.

Średniowiecze

Termin „Górne Węgry” często pojawia się w publikacjach historycznych jako nieco anachroniczne tłumaczenie innych wcześniejszych (wówczas łacińskich) oznaczeń w przybliżeniu tego samego terytorium. Niektóre inne terminy to Partes Danubii septentrionales (Terytoria na północ od Dunaju) lub Partes regni superiores (Górne części Królestwa). Rzeczywista nazwa „Górne Węgry” powstała później z tej ostatniej frazy.

W XV wieku „Somorja (Šamorín), Nagyszombat (Trnava), Galgóc (Hlohovec), Nyitra (Nitra), Léva (Levice), Losonc (Lučenec), Rimaszombat (Rimavská Sobota), Rozsnyó (Rožňava), Jászó ( Jasov), Kassa (Košice), Gálszécs (Sečovce), Nagymihály (Michalovce) „linia” była północną „granicą” węgierskiego obszaru etnicznego[6].

Przynależność do Węgier

Księstwo Nitrzańskie powstało w VIII wieku i rozwinęło się w niezależne państwo słowiańskie; chociaż polityka mogła stracić swoją niezależność, gdy była jeszcze na etapie rozwoju.[16][17] Na początku IX wieku państwo znajdowało się na północno-zachodnich terytoriach dzisiejszej Słowacji.

XVI – XVII wiek

Termin pojawił się w przybliżeniu po podboju dzisiejszych Węgier przez Turków w XVI wieku, gdy Felső-Magyarország (niem. Oberungarn, słow. Horné Uhorsko) odnosi się do dzisiejszej wschodniej Słowacji oraz sąsiednich terytoriów dzisiejszych Węgier i Ukrainy, które nie były okupowane przez Imperium Osmańskie. Terytorium to stanowiło odrębny okręg wojskowy („of Upper Hungary Kapitan Górnych Węgier” (1564–1686) z siedzibą w Kassie/Kaschau/Koszycach) na terenie Węgier Królewskich. W tym czasie dzisiejsza zachodnia Słowacja, a czasem także pozostałe terytoria królewskich Węgier na południu, nazywane były Dolnymi Węgrami (węg. Alsó-Magyarország, niem. Niederungarn, słow. Dolné Uhorsko).

Był to krótko odrębny stan wasalny Imperium Osmańskiego pod rządami Imre Thököly w latach 80. XVI wieku.

Takie użycie występuje w wielu tekstach do około 1800 r. – na przykład słynna szkoła górnicza Schemnitz/Selmecbánya/Bańska Szczawnica we współczesnej środkowej Słowacji została założona na Węgrzech „Dolnych” (nie na „Górnych” Węgrzech) w XVIII wieku i Pozsony (dzisiejsza Bratysława) były również określane jako „dolne” Węgry pod koniec XVIII wieku.

Zobacz także

Przypisy

  1. ↑ Kniha (Matica slovenská) ISSN 1336-5436, 2008: str. 16.
  2. ↑ Gardiner, Duncan (1991). German Towns in Slovakia and Upper Hungary: A Genealogical Gazetteer. ISBN 978-0-929871-02-8. Zarchiwizowane z oryginału 2016-04-01. [dostęp:2016-01-05].
  3. ↑ Berger, Tilman (lipiec 2003). "Slovaks in Czechia — Czechs in Slovakia" (PDF). International Journal of the Sociology of Language. 2003 (162): str. 19–39. doi:10.1515/ijsl.2003.035. ISSN 0165-2516.
  4. ↑ Hirsch, Eric (April 1997). "Voices from the Black Box: Folk Song, Boy Scouts and the Construction of Folk Nationalist Hegemony in Hungary, 1930–1944". Antipode. 29 (2): str. 197–215. doi:10.1111/1467-8330.00043]. ISSN 1467-8330.
  5. ↑ Demarée, G.R.; Ogilvie, A.E.J. (2001). "Bons Baisers d'Islande: Climatic, Environmental, and Human Dimensions Impacts of the Lakagígar Eruption (1783-1784) in Iceland". W: Jones, Philip D (ed.). History and Climate: Memories of the Future?. Kluwer Academic Publishers. s. 234. ISBN 0306465892.
  6. ↑ 6,0 6,1 Kocsis, Károly; Kocsisné Hodosi, Eszter (1998). Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin. Budapest: Instytut Badań Geograficznych Centrum Badań Nauk o Ziemi. str. 41-42. ISBN 9637395849.
  7. ↑ Kováč, Dušan (2011). "Slovakia, the Slovaks and their history". W: Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan (eds.). Slovakia in history. Cambridge University Press. str. 3. ISBN 0521802539.
  8. ↑ 8,0 8,1 Felak, James Ramon (1994). At the Price of the Republic: Hlinka's Slovak People's Party, 1929–1938. University of Pittsburgh Press. str. 3–. ISBN 978-0-8229-3779-1.
  9. ↑ Balaton -felvidéki Nemzeti Park
  10. ↑ Park Narodowy Wyżyny Balatonu
  11. ↑ Na przykład: Morvay, Peter (3 kwietnia 2006). "Orbán rečnil, Duray len počúval" [Viktor Orbán wygłosił mowę, Miklós Duray tylko słuchał]. SME (po słowacku).
  12. ↑ Käfer, István (2002). "Terminologia Hungaro-Sclavonica: a magyar-szlovák interetnikus összefüggések történeti vizsgálatának terminológiai kérdései". In Rozsondai, Marianne (ed.). Jubileumi csokor Csapodi Csaba tiszteletére: Tanulmányok (po węgiersku). Budapest: Argumentum. ISBN 9634462065.
  13. ↑ Lanstyák, István; Simon, Szabolcs, eds. (1998). Tanulmányok a magyar–szlovák kétnyelvűségről [Studia nad dwujęzycznością słowacko-węgierską] (po węgiersku). Bratislava: Kalligram. ISBN 80-7149-193-4.
  14. ↑ Liszka, József (2014). "Felvidék". In Urbán, Zsolt (ed.). 'A (cseh)szlovákiai magyarok lexikona — Csehszlovákia megalakulásától napjainkig [Encyklopedia Węgrów na (Czecho-) Słowacji – od założenia Czechosłowacji do naszych dni] (po węgiersku). Bratislava: Slovenské pedagogické nakladateľstvo – Mladé letá. ISBN 978-80-10-00399-0.
  15. ↑ Budai, Tamás; et al. (1999). A Balaton-felvidék földtana : magyarázó a Balaton-felvidék földtani térképéhez (1:50,000) [Geologia Wyżyny Balatońskiej: wyjaśnienie mapy geologicznej Wyżyny Balatońskiej] (po węgiersku). Budapest: Geological and Geophysical Institute of Hungary (MÁFI). ISBN 9636712247.
  16. ↑ Ďurianová, Marta (2004-07-12). "Nitra: from fields to factories". The Slovak Spectator. [dostęp:2008-04-22].
  17. ↑ Poulik, Josef (1978). "The Origins of Christianity in Slavonic Countries North of the Middle Danube Basin". World Archaeology. Taylor&Francis Ltd. 10 (2): str 158–171. doi:10.1080/00438243.1978.9979728. JSTOR 124226.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Felvidék&oldid=51850”