Zárai béke: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 16: Linia 16:
  
 
'''Zárai béke''' (pol. '''''Traktat z Zadaru''''', znany również jako ''traktat zarański'', it. ''Pace di Zara''), był traktatem pokojowym podpisanym w Zadarze w Dalmacji w dniu 18 lutego 1358 r., na mocy którego [[Republika Wenecka]] straciła wpływ na swoje terytoria Dalmacji. Traktat zadarski zakończył działania wojenne między [[I. Lajos|Ludwikiem Węgierskim]] jako królem Chorwacji a Republiką Wenecką, które kwestionowały kontrolę nad szeregiem terytoriów wzdłuż wschodniego wybrzeża Adriatyku we współczesnej Chorwacji.
 
'''Zárai béke''' (pol. '''''Traktat z Zadaru''''', znany również jako ''traktat zarański'', it. ''Pace di Zara''), był traktatem pokojowym podpisanym w Zadarze w Dalmacji w dniu 18 lutego 1358 r., na mocy którego [[Republika Wenecka]] straciła wpływ na swoje terytoria Dalmacji. Traktat zadarski zakończył działania wojenne między [[I. Lajos|Ludwikiem Węgierskim]] jako królem Chorwacji a Republiką Wenecką, które kwestionowały kontrolę nad szeregiem terytoriów wzdłuż wschodniego wybrzeża Adriatyku we współczesnej Chorwacji.
 
<small><small>The '''Treaty of Zadar''', also known as the '''Treaty of Zara''', was a [[peace treaty]] signed in [[Zadar]], [[Dalmatia]] on February 18, 1358 by which the [[Venetian Republic]] lost influence over its Dalmatian holdings. The Treaty of Zadar ended hostilities between [[Louis I of Hungary]]/[[Kingdom of Croatia (1102–1526)|Croatia]] and the [[Republic of Venice]], who were contesting control of a series of territories along the eastern [[Adriatic]] coastline in present-day [[Croatia]]. </small></small>
 
  
 
==Tło==
 
==Tło==
  
 
W 1301 r. dynastia [[Arpadowie|Arpadów]] wygasła i po krótkiej przerwie została na Węgrzech i w Chorwacji zastąpiona dynastią [[Andegawenowie|Andegaweńską]]. Pierwszym królem z nowej dynastii był [[I. Károly|Karol Robert]], który rządził od 1312 do 1342 roku. Jednak banem Chorwacji był nadal [[Pavao I. Šubić|Pavao I. Šubić Bribirski]], który uprzednio otrzymał wiele uprawnień monarchy, w tym bicie monet, nadawanie miastom praw i nakładanie na nie rocznych podatków.
 
W 1301 r. dynastia [[Arpadowie|Arpadów]] wygasła i po krótkiej przerwie została na Węgrzech i w Chorwacji zastąpiona dynastią [[Andegawenowie|Andegaweńską]]. Pierwszym królem z nowej dynastii był [[I. Károly|Karol Robert]], który rządził od 1312 do 1342 roku. Jednak banem Chorwacji był nadal [[Pavao I. Šubić|Pavao I. Šubić Bribirski]], który uprzednio otrzymał wiele uprawnień monarchy, w tym bicie monet, nadawanie miastom praw i nakładanie na nie rocznych podatków.
 
<small><small>In 1301, the [[Árpád dynasty]] was dissolved and, following a brief interlude, was replaced by the [[Capetian House of Anjou|Angevin dynasty]] as the rulers of Hungary and [[Kingdom of Croatia (1102–1526)|Croatia]]. The first Angevin king was [[Charles I of Hungary|Charles Robert]], who ruled from 1312 to 1342. He was supported by the most powerful Croatian nobleman [[Paul I Šubić of Bribir|Paweł I Šubić]], [[House of Šubić|Prince of Bribir]] and [[Ban (title)|Ban (viceroy)]] of [[Kingdom of Croatia (medieval)|Croatia]], ruler of the coastal cities of Split, Trogir, and Šibenik. Pavao became the [[Ban of Croatia]], conferring on him many of the powers of a monarch including minting coinage, conferring charters on cities and levying annual taxes on them. </small></small>
 
  
 
[[File:Street of Peace of Zadar 1358.JPG|thumb|left|180px|Pokój w Zadarze 1358 Street.]]
 
[[File:Street of Peace of Zadar 1358.JPG|thumb|left|180px|Pokój w Zadarze 1358 Street.]]
  
Działania bana Pawła doprowadziły do buntu wśród chorwackiej szlachty, która z powodzeniem skontaktowała się z królem Karolem, aby pomógł im usunąć go. W zamian za pomoc chorwacka szlachta została jednak zmuszona do zadeklarowania swojej bezpośredniej przynależności do monarchii węgierskiej, przygotowując grunt pod próby wydalenia Republiki Weneckiej z chorwackiego wybrzeża [1]. Podczas gdy inne miasta w regionie Dalmacji cierpiały z powodu przeciągania wojny między Wenecjanami a Węgrami i Chorwatami, Dubrownik, który był utrzymywany przez Wenecję, stał się potęgą gospodarczą, wykorzystując swoją pozycję między zachodem a bogatymi w minerały królestwami Serbii i Bośni, a także dzięki położeniu między Europą a Lewantem [2]
+
Działania bana Pawła doprowadziły do buntu wśród chorwackiej szlachty, która z powodzeniem skontaktowała się z królem Karolem, aby pomógł im usunąć go. W zamian za pomoc chorwacka szlachta została jednak zmuszona do zadeklarowania swojej bezpośredniej przynależności do monarchii węgierskiej, przygotowując grunt pod próby wydalenia Republiki Weneckiej z chorwackiego wybrzeża<ref>Goldstein, I:" Croatia; A History", str. 27. Hurst & Company,London,1999.</ref>. Podczas gdy inne miasta w regionie Dalmacji cierpiały z powodu przeciągania wojny między Wenecjanami a Węgrami i Chorwatami, Dubrownik, który był utrzymywany przez Wenecję, stał się potęgą gospodarczą, wykorzystując swoją pozycję między zachodem a bogatymi w minerały królestwami Serbii i Bośni, a także dzięki położeniu między Europą a Lewantem.<ref>Tanner, M: "Croatia; A nation forged in war", str 25. Yale University Press, 1997.</ref>
 
 
<small><small>Pavao's actions led to a revolt among the Croatian nobility, who successfully reached out to King Charles to help them remove Pavao. In exchange for his aide, however, the Croatian nobility was forced to declare their direct allegiance to the Hungarian monarchy, setting the stage for Hungarian attempts to expel the Venetian Republic from the Croatian coastline.<ref>Goldstein, I:" Croatia; A History", page 27. Hurst & Company,London,1999.</ref> While the other cities in the Dalmatian region were suffering from tug of war between the Venetians and the Hungarians and Croatians, [[Dubrovnik]], which was held by Venice, was growing into an economic power house by exploiting its position between the west and the mineral-rich kingdoms of Serbia and Bosnia, as well as Dubrovnik's broader location between Europe and the Levant.<ref>Tanner, M: "Croatia; A nation forged in war",page 25. Yale University Press, 1997.</ref> </small></small>
 
  
 
[[File:Zadar Treaty 1358.png|thumbnail|300px|'''Traktat w Zadarze'''<br />{{legend|#E28E5A|[[Królestwo Wegier]]}}
 
[[File:Zadar Treaty 1358.png|thumbnail|300px|'''Traktat w Zadarze'''<br />{{legend|#E28E5A|[[Królestwo Wegier]]}}
Linia 41: Linia 35:
  
 
W latach pięćdziesiątych XIV wieku król Ludwik I był w stanie zgromadzić armię 50 000 ludzi, łącząc swoje siły ze posiłkami wysłanymi przez księcia Austrii, hrabiów Gorycji, władcy Padwy, [[https://it.wikipedia.org/wiki/Francesco_I_da_Carrara Francesco I da Carrara]] i [[Patriarchat Akwilei|patriarchatu Akwilei]] - państwa w obrębie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1356 r. koalicja obległa Wenecjan pod Asolo, Conegliano, Cenedą i twierdzą Treviso. W tym samym czasie wzdłuż wybrzeża Dalmacji armia zaatakowała chorwackie miasta Zadar, Trogir, Split i Dubrownik, a także inne mniejsze miasta, które poddały się dość szybko.
 
W latach pięćdziesiątych XIV wieku król Ludwik I był w stanie zgromadzić armię 50 000 ludzi, łącząc swoje siły ze posiłkami wysłanymi przez księcia Austrii, hrabiów Gorycji, władcy Padwy, [[https://it.wikipedia.org/wiki/Francesco_I_da_Carrara Francesco I da Carrara]] i [[Patriarchat Akwilei|patriarchatu Akwilei]] - państwa w obrębie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1356 r. koalicja obległa Wenecjan pod Asolo, Conegliano, Cenedą i twierdzą Treviso. W tym samym czasie wzdłuż wybrzeża Dalmacji armia zaatakowała chorwackie miasta Zadar, Trogir, Split i Dubrownik, a także inne mniejsze miasta, które poddały się dość szybko.
 
<small><small>In the 1350s King Louis I was able to assemble a force of 50,000 men by joining his forces with reinforcements sent by the [[Duke of Austria]], the [[Meinhardiner|Counts]] of [[Gorizia]], the Lord of Padua, [[Francesco I da Carrara]], and the [[Patriarchate of Aquileia (state)|Patriarchate of Aquileia]], a state within the [[Holy Roman Empire]]. In 1356, the coalition besieged the Venetians at [[Asolo]], [[Conegliano]], [[Vittorio Veneto|Ceneda]] and the stronghold of [[Treviso]]. At the same time, along the Dalmatian coast, the army had attacked the Croatian cities of [[Zadar]], [[Trogir]], [[Split (city)|Split]] and [[Dubrovnik]], as well as other smaller towns that surrendered fairly quickly. </small></small>
 
  
 
Złamani serią odwrotów wojskowych na terytorium pod ich kontrolą Wenecjanie pogodzili się z niesprzyjającymi warunkami określonymi w traktacie zadarskim, który został podpisany w tytułowym mieście 18 lutego 1358 r.
 
Złamani serią odwrotów wojskowych na terytorium pod ich kontrolą Wenecjanie pogodzili się z niesprzyjającymi warunkami określonymi w traktacie zadarskim, który został podpisany w tytułowym mieście 18 lutego 1358 r.
 
<small><small>Broken by a series of military reversals suffered in the territory under their control, the Venetians resigned themselves to the unfavorable conditions stipulated in the Treaty of Zadar, which was signed in the eponymous city on February 18, 1358. </small></small>
 
  
 
==Konsekwencje==
 
==Konsekwencje==
  
<small><small>The treaty was signed in the [[Monastery of St. Francis Assisi (Zadar)|Closter of Monastery of St. Francis]] and based on the terms of the agreement, the [[Dubrovnik]] region and Zadar came under the rule of the King of [[Kingdom of Hungary|Hungary]]<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/348730/Louis-I Lous I] on Britannica Encyclopedia</ref><ref>[http://www.answers.com/topic/louis-i Louis I] on Answers.com</ref> and Croatia. It marked the rise of the [[Republic of Ragusa]] as an independent and successful state. The same cannot be said for Zadar since it was later sold back to Venice by [[Ladislaus of Naples]].<ref>Ayton, Andrew (2005), ''The Realm of St. Stephen. A History of Medieval Hungary, 895 – 1526'', str. 162-163, London: Tauris, ISBN 1-85043-977-X</ref> </small></small>
+
Traktat został podpisany w klasztorze św. Franciszka i zgodnie z warunkami umowy region Dubrownik i Zadar znalazły się pod panowaniem króla Węgier<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/348730/Louis-I Louis I] w ''Britannica Encyclopedia''</ref> i Chorwacji. Oznaczało to powstanie [[Republika Raguzy|Republiki Ragusa]] jako niepodległego i odnoszącego sukcesy państwa. Tego samego nie można powiedzieć o Zadarze, ponieważ [[Władysław Neapolitański]] sprzedał go później Wenecji<ref>Ayton, Andrew (2005), ''The Realm of St. Stephen. A History of Medieval Hungary, 895 – 1526'', str. 162-163, London: Tauris, ISBN 1-85043-977-X</ref>.
  
Traktat został podpisany w klasztorze św. Franciszka i zgodnie z warunkami umowy region Dubrownik i Zadar znalazły się pod panowaniem króla Węgier [3] [4] i Chorwacji. Oznaczało to powstanie [[Republika Raguzy|Republiki Ragusa]] jako niepodległego i odnoszącego sukcesy państwa. Tego samego nie można powiedzieć o Zadarze, ponieważ [[Władysław Neapolitański]] sprzedał go później Wenecji [5].
+
W wyniku traktatu pokojowego Wenecja musiała oddać cały swój majątek w Dalmacji królowi, od [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Kvarner zatoki Kvarner] do [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zatoka_Kotorska Zatoki Kotorskiej], ale mogła zachować wybrzeże Istrii i region Treviso. Został również zmuszony do zniesienia, w tytule swojego doży, jakiegokolwiek odniesienia do Dalmacji. Jednak traktat zachował przewagę marynarki wojennej Wenecji na Morzu Adriatyckim, ponieważ król Ludwik zgodził się nie budować własnej floty.
 
 
W wyniku traktatu pokojowego Wenecja musiała oddać cały swój majątek w Dalmacji królowi, od Kvarneru do Zatoki Kotorskiej, ale mogła zachować wybrzeże Istrii i region Treviso. Został również zmuszony do zniesienia, w tytule swojego doży, jakiegokolwiek odniesienia do Dalmacji. Jednak traktat zachował przewagę marynarki wojennej Wenecji na Morzu Adriatyckim, ponieważ król Ludwik zgodził się nie budować własnej floty.
 
 
 
<small><small>As a result of the peace treaty, Venice had to give all its possessions in Dalmatia to the King, from the [[Kvarner]] to the [[Bay of Kotor]], but could keep the [[Istrian]] coast and the [[Treviso]] region. It was also forced to cancel, in the title of its doge, any reference to Dalmatia. However, the treaty preserved Venice's naval predominance in the [[Adriatic Sea]] as the King Louis accepted not to build a fleet of his own. </small></small>
 
  
 
Ludwik i jego armia triumfalnie wkroczyli do Zadaru w 1358 r., udzielając rozległych przywilejów szlachcie w Zadarze i wznosząc stolicę Dalmacji.
 
Ludwik i jego armia triumfalnie wkroczyli do Zadaru w 1358 r., udzielając rozległych przywilejów szlachcie w Zadarze i wznosząc stolicę Dalmacji.
 
<small><small>Louis and his army triumphantly entered Zadar in 1358 by granting extensive privileges to the nobility of Zadar and erecting the city capital of Dalmatia. </small></small>
 
  
 
==Zobacz także==
 
==Zobacz także==
Linia 77: Linia 61:
 
| grafika            = Peace-treaty_of_Zadar_1358.JPG
 
| grafika            = Peace-treaty_of_Zadar_1358.JPG
 
| image_width        =  
 
| image_width        =  
| opis grafiki        = Pax cum d [omi] no rege Hungarie, tekst rękopisu pokoju w Zadarze
+
| opis grafiki        = Pax cum d [omi] no rege Hungarie<br>tekst rękopisu pokoju w Zadarze
 
| powód              = Wojna wenecko-węgierska z 1356 r
 
| powód              = Wojna wenecko-węgierska z 1356 r
 
| type                = traktat pokojowy  
 
| type                = traktat pokojowy  
Linia 85: Linia 69:
 
| date_sealed        =  
 
| date_sealed        =  
 
| date_effective      =  
 
| date_effective      =  
| condition_effective = Narodziny [[Republika Ragusy|Republiki Ragusa]].<br>Utrata części posiadłości weneckich w [[Dalmacja|Dalmacji]]
+
| condition_effective = Narodziny [[Republika Raguzy|Republiki Raguzy]].<br>Utrata części posiadłości weneckich w [[Dalmacja|Dalmacji]]
 
| date_expiration    =  
 
| date_expiration    =  
 
| signatories        =  
 
| signatories        =  
Linia 98: Linia 82:
 
| wikisource          =
 
| wikisource          =
 
}}
 
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Traktaty Andegawenów}}
 
{{Traktaty Andegawenów}}
 
|}
 
|}
  
{{SORTUJ:Traktat z Zadaru}}
+
{{SORTUJ:Traktat, Zadar}}
  
 
[[Kategoria:Traktaty Węgier]]
 
[[Kategoria:Traktaty Węgier]]
 
[[Kategoria:Królestwo Węgier]]
 
[[Kategoria:Królestwo Węgier]]
 
[[Kategoria:Królestwo Chorwacji]]
 
[[Kategoria:Królestwo Chorwacji]]

Aktualna wersja na dzień 16:44, 7 mar 2021

Zárai béke (pol. Traktat z Zadaru, znany również jako traktat zarański, it. Pace di Zara), był traktatem pokojowym podpisanym w Zadarze w Dalmacji w dniu 18 lutego 1358 r., na mocy którego Republika Wenecka straciła wpływ na swoje terytoria Dalmacji. Traktat zadarski zakończył działania wojenne między Ludwikiem Węgierskim jako królem Chorwacji a Republiką Wenecką, które kwestionowały kontrolę nad szeregiem terytoriów wzdłuż wschodniego wybrzeża Adriatyku we współczesnej Chorwacji.

Tło

W 1301 r. dynastia Arpadów wygasła i po krótkiej przerwie została na Węgrzech i w Chorwacji zastąpiona dynastią Andegaweńską. Pierwszym królem z nowej dynastii był Karol Robert, który rządził od 1312 do 1342 roku. Jednak banem Chorwacji był nadal Pavao I. Šubić Bribirski, który uprzednio otrzymał wiele uprawnień monarchy, w tym bicie monet, nadawanie miastom praw i nakładanie na nie rocznych podatków.

Plik:Street of Peace of Zadar 1358.JPG
Pokój w Zadarze 1358 Street.

Działania bana Pawła doprowadziły do buntu wśród chorwackiej szlachty, która z powodzeniem skontaktowała się z królem Karolem, aby pomógł im usunąć go. W zamian za pomoc chorwacka szlachta została jednak zmuszona do zadeklarowania swojej bezpośredniej przynależności do monarchii węgierskiej, przygotowując grunt pod próby wydalenia Republiki Weneckiej z chorwackiego wybrzeża[1]. Podczas gdy inne miasta w regionie Dalmacji cierpiały z powodu przeciągania wojny między Wenecjanami a Węgrami i Chorwatami, Dubrownik, który był utrzymywany przez Wenecję, stał się potęgą gospodarczą, wykorzystując swoją pozycję między zachodem a bogatymi w minerały królestwami Serbii i Bośni, a także dzięki położeniu między Europą a Lewantem.[2]

W latach pięćdziesiątych XIV wieku król Ludwik I był w stanie zgromadzić armię 50 000 ludzi, łącząc swoje siły ze posiłkami wysłanymi przez księcia Austrii, hrabiów Gorycji, władcy Padwy, [Francesco I da Carrara] i patriarchatu Akwilei - państwa w obrębie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1356 r. koalicja obległa Wenecjan pod Asolo, Conegliano, Cenedą i twierdzą Treviso. W tym samym czasie wzdłuż wybrzeża Dalmacji armia zaatakowała chorwackie miasta Zadar, Trogir, Split i Dubrownik, a także inne mniejsze miasta, które poddały się dość szybko.

Złamani serią odwrotów wojskowych na terytorium pod ich kontrolą Wenecjanie pogodzili się z niesprzyjającymi warunkami określonymi w traktacie zadarskim, który został podpisany w tytułowym mieście 18 lutego 1358 r.

Konsekwencje

Traktat został podpisany w klasztorze św. Franciszka i zgodnie z warunkami umowy region Dubrownik i Zadar znalazły się pod panowaniem króla Węgier[3] i Chorwacji. Oznaczało to powstanie Republiki Ragusa jako niepodległego i odnoszącego sukcesy państwa. Tego samego nie można powiedzieć o Zadarze, ponieważ Władysław Neapolitański sprzedał go później Wenecji[4].

W wyniku traktatu pokojowego Wenecja musiała oddać cały swój majątek w Dalmacji królowi, od [zatoki Kvarner do Zatoki Kotorskiej, ale mogła zachować wybrzeże Istrii i region Treviso. Został również zmuszony do zniesienia, w tytule swojego doży, jakiegokolwiek odniesienia do Dalmacji. Jednak traktat zachował przewagę marynarki wojennej Wenecji na Morzu Adriatyckim, ponieważ król Ludwik zgodził się nie budować własnej floty.

Ludwik i jego armia triumfalnie wkroczyli do Zadaru w 1358 r., udzielając rozległych przywilejów szlachcie w Zadarze i wznosząc stolicę Dalmacji.

Zobacz także

Przypisy

  1. Goldstein, I:" Croatia; A History", str. 27. Hurst & Company,London,1999.
  2. Tanner, M: "Croatia; A nation forged in war", str 25. Yale University Press, 1997.
  3. Louis I w Britannica Encyclopedia
  4. Ayton, Andrew (2005), The Realm of St. Stephen. A History of Medieval Hungary, 895 – 1526, str. 162-163, London: Tauris, ISBN 1-85043-977-X

Linki zewnętrzne

  • Zadarski list Kako je i zašto Ladislav prodao Dalmaciju (po chorwacku), [dostęp:2008-06-07].

Zárai béke (węg)
Traktat z Zadaru (pol.)
Pace di Zara (wł.)

Pax cum d [omi] no rege Hungarie tekst rękopisu pokoju w Zadarze
Pax cum d [omi] no rege Hungarie
tekst rękopisu pokoju w Zadarze
Powód Wojna wenecko-węgierska z 1356 r
Rodzaj traktat pokojowy
Data 18 lutego 1358
Miejsce Zadar
Warunki Narodziny Republiki Raguzy.
Utrata części posiadłości weneckich w Dalmacji
Strony 22px Królestwo Węgier
w unii z Królestwem Chorwacji

22px Republika Wenecka

Język łacina
Traktaty:
15px 15px Plik:Coa Hungary Country History Charles I (1310-1342).svg Plik:Blason Louis Ier de Hongrie.svg 15px Dynastii Andegawenów
15px 15px 15px 13px 13px 15px Królów elekcyjnych

Treaty of Bruck (1328)  ♦  Treaty of Enns (1336)  ♦  Hungarian–Lithuanian Treaty (1351)  ♦  Hungarian–Neapolitan Treaty (1352)  ♦  Traktat z Zadaru (1358)  ♦  Treaty of Brunn (1364)  ♦  Treaty of Torino (1381)  ♦  Treaty of Iglo (1397)  ♦  Treaty of Lubowla (1412)  ♦  Truce of Eger (1437)  ♦  Pokój w Szeged (1444)  ♦  Truce of Radkersburg (1447)  ♦  Hunyadi–Frederick pact (1450)  ♦  Traktat pokojowy z Wiener Neustadt (1463)  ♦  Treaty of Ófalu (1474)  ♦  Treaty of Korneoburg-Gmunden (1477)  ♦  Treaty of Brno (1478)  ♦  Treaty of Piotrków (1479)  ♦  Pokój w Ołomuńcu (1479)  ♦  Pozsonyi béke (1491)  ♦  I Kongers Wiedeński (1515)  ♦  Układ w Wielkim Waradynie (1538)  ♦  Traktat w Spirze (1570)