Мара Бранковић: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 39 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1a]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Maria_of_Serbia,_Queen_of_Bosnia
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Maria_of_Serbia,_Queen_of_Bosnia
Linia 14: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
{{S-start}}
+
{{Redoslijed królowe|
−
{{S-hou|name=Maria of Serbia|[[Branković dynasty]]||1447||1498|}}
+
|poprzedniczka      = [https://pl.wikipedia.org/wiki/Helena_Paleolog Jelena Paleolog]
−
{{S-roy|}}
+
|gl_članak_funkcija = [[Despotina Serbii]]
−
{{S-bef|before=[[Catherine of St Sava]]}}
+
|współrządząca      =
−
{{S-ttl|title=[[Queen consort of Bosnia]]|years=1461 – 1463}}
+
|następczyni        = [[osmański zdobywca]]
−
{{S-non|rows=2|reason=Ottoman conquest}}
+
}}  
−
|-
+
 
−
{{S-vac|last=[[Helena Palaiologina of the Morea|Helena Palaiologina]]}}
+
{{Redoslijed królowe|
−
{{S-ttl|title=[[List of Serbian consorts|Despoina consort of Serbia]]|years=1459}}
+
|poprzedniczka      = [https://pl.wikipedia.org/wiki/Katarzyna_(kr%C3%B3lowa_Bo%C5%9Bni) Katarina Kosača]
−
{{s-end}}
+
|gl_članak_funkcija = [[Królowa Bośni]] ([[1461]]–[[1463]])
 +
|współrządząca      =  
 +
|następczyni        = [[osmański zdobywca]]
 +
}}  
  
 
{|
 
{|
Linia 29: Linia 33:
 
|}
 
|}
  
−
'''Мара Бранковић''' (Mara Branković) (chor. ''Jelena Branković'' (Mara), pol. ''Maria z Serbii'') (* ok.1447, † ok.1500), szlachcianka, najstarsza córka [[Despot Serbii|Despota Serbii]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81azarz_II_Brankovi%C4%87 Lazara Brankovića]. Ostatnia [[królowa]] Bośni i [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_consorts_of_Serbia Despoina Serbii].
+
'''Мара Бранковић''' (Mara Branković) (chor. ''Jelena Branković'' (Mara), pol. ''Maria z Serbii'', węg. ''Brankovics Mária'') (* ok.1447, † ok.1500), szlachcianka, najstarsza córka [[Despot Serbii|Despota Serbii]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81azarz_II_Brankovi%C4%87 Lazara Brankovića]. Ostatnia [[królowa]] Bośni i [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_consorts_of_Serbia Despotina Serbii].
  
 
Ochrzczona w kościele wschodnim jako Helena (Jelena/Јелена), w wieku 12 lat została wydana za mąż za bośniackiego księcia [[Stefan Tomaszević Kotromanić|Stefana Tomaševicia]] w 1459 r. Potem przyjęła imię Maria, a jej mąż uzyskał dzieki niej tytuł [[DEspot Serbii|Despota Serbii]]. Niestety Serbia został podbita przez Turków w ciągu kilku miesięcy, a para uciekła do Bośni. Mąż Marii wstąpił na tron ​​bośniacki w 1461 r., ale dwa lata później królestwo wpadło w w ręce Turków, a król został stracony. Owdowiała królowa uniknęła schwytania, uciekając na wybrzeże. Po kilku latach spędzonych w Dalmacji Weneckiej i prawdopodobnie na Węgrzech, Maria osiadła w osmańskiej Grecji, na dworze ciotek: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mara_Brankovi%C4%87 Marii] i [https://en.wikipedia.org/wiki/Katarina_Brankovi%C4%87 Katarzyny]]. Szereg konfliktów i sporów prawnych z ciotkami, Republiką Ragusa i [https://en.wikipedia.org/wiki/Monastic_Republic_of_Mount_Athos klasztorami Athos] przyniosło jej złą reputację, a mnisi określali ją jako „złą kobietę”.
 
Ochrzczona w kościele wschodnim jako Helena (Jelena/Јелена), w wieku 12 lat została wydana za mąż za bośniackiego księcia [[Stefan Tomaszević Kotromanić|Stefana Tomaševicia]] w 1459 r. Potem przyjęła imię Maria, a jej mąż uzyskał dzieki niej tytuł [[DEspot Serbii|Despota Serbii]]. Niestety Serbia został podbita przez Turków w ciągu kilku miesięcy, a para uciekła do Bośni. Mąż Marii wstąpił na tron ​​bośniacki w 1461 r., ale dwa lata później królestwo wpadło w w ręce Turków, a król został stracony. Owdowiała królowa uniknęła schwytania, uciekając na wybrzeże. Po kilku latach spędzonych w Dalmacji Weneckiej i prawdopodobnie na Węgrzech, Maria osiadła w osmańskiej Grecji, na dworze ciotek: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mara_Brankovi%C4%87 Marii] i [https://en.wikipedia.org/wiki/Katarina_Brankovi%C4%87 Katarzyny]]. Szereg konfliktów i sporów prawnych z ciotkami, Republiką Ragusa i [https://en.wikipedia.org/wiki/Monastic_Republic_of_Mount_Athos klasztorami Athos] przyniosło jej złą reputację, a mnisi określali ją jako „złą kobietę”.
−
 
−
<small><small><small><small>'''Maria of Serbia''' ({{lang-sh|Mara Branković}}/Мара Бранковић; {{circa}} 1447 – {{circa}} 1500), christened '''Helena''' (''Jelena''/Јелена), was the last [[Queen consort of Bosnia|Queen of Bosnia]] and [[List of Serbian consorts|Despoina of Serbia]]. As the eldest daughter of the deceased [[Despot of Serbia]] [[Lazar Branković]], the 12-year-old Helena was given in marriage to the Bosnian prince [[Stephen Tomašević]] in 1459. She then took the name Maria, while her husband obtained the title to [[Despotate of Serbia|Serbia]] through her. The country was lost to the [[Ottomans]] within a few months, and the couple fled to [[Kingdom of Bosnia|Bosnia]]. Maria's husband ascended the Bosnian throne in 1461, but two years later the kingdom too fell to the Ottomans and he was executed. The widowed queen avoided capture by fleeing to the coast. Having spent a few years in [[Venetian Dalmatia]] and possibly Hungary, Maria settled in [[Ottoman Greece]] at the court of her aunts [[Mara Branković|Mara]] and [[Katarina Branković|Kantakouzene]]. Her string of conflicts and legal disputes with Kantakouzene, the [[Republic of Ragusa]] and [[Athonite monasteries]] earned her an ill reputation, with the monks describing her as an "evil woman". </small></small></small></small>
 
  
 
== Młodość ==
 
== Młodość ==
Linia 39: Linia 41:
 
[[File:Serbian Despotate about 1450.png|thumb|Upadek serbskiego despotatu pod koniec lat 50. XV wieku]]
 
[[File:Serbian Despotate about 1450.png|thumb|Upadek serbskiego despotatu pod koniec lat 50. XV wieku]]
  
−
Maria była najstarszą z trojga dzieci urodzonych przez Lazara Brankovića, syna Despota Serbii [[Đurađ Branković]]a i jego żony, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Helena_Paleolog Heleny Helena_Paleologiny]. Urodziła się prawdopodobnie w 1447 roku i została ochrzczona jako Helena. Dwie siostry podążyły za nią: Milica i Irene. [1] [2]
+
Maria była najstarszą z trojga dzieci urodzonych przez Lazara Brankovića, syna Despota Serbii [[Đurađ Branković]]a i jego żony, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Helena_Paleolog Heleny Helena_Paleologiny]. Urodziła się prawdopodobnie w 1447 roku i została ochrzczona jako Helena. Dwie siostry podążyły za nią: Milica i Irene. <ref name="Tošić">Tošić, Đuro (2002), "Posljednja bosanska kraljica Mara (Jelena)", ''Zbornik za istoriju Bosne i Hercegovine 2'' (po serbo-chorwacku), Serbian Academy of Sciences and Arts, str. 30-31, 44-50, 52.</ref><ref name="Mahinić">Mahinić, Senja (2014), "Životni put posljednje bosanske kraljice Mare nakon propasti Bosanskog kraljevstva", ''Radovi'' (po serbo-chorwacku), Filozofski fakultet u Sarajevu. str. 213-221.</ref>
  
−
<small><small><small><small>Maria was the eldest of three children born to [[Lazar Branković]], son of the [[Despot of Serbia]] [[Đurađ Branković]], and his wife, [[Helena Palaiologina of Morea|Helena Palaiologina]]. Born probably in 1447, she was christened Helena. Two sisters followed her: Milica and Irene.{{sfn|Tošić|2014|p=30-31}}{{sfn|Mahinić|2014|p=213}} </small></small></small></small>
+
Lazar zastąpił ojca jako despota 24 grudnia 1456 r., ale jego panowanie zostało przerwane przez jego śmierć 28 stycznia 1458 r. Despotina Helena i brat Lazara, Stefan, przejęli władzę i zaczęli negocjować małżeństwo między jej najstarszą córką a Stefanem Tomaševićiem, starszym ocalałym synem króla Tomasza z Bośni.<ref name="Fine1994">Fine, John Van Antwerp (1994), ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest'', University of Michigan Press. str. 575-581. ISBN 0472082604</ref> Chodziło o konsolidację sojuszu przeciwko zagrożeniu rozszerzającego się Imperium Osmańskiemu, które już zredukowało [[Despotat]] Serbii do pasa ziemi zarządzanego z twierdzy Smederevo. Stefan Tomašević przybył do Smederewa podczas Wielkiego Tygodnia 1459, przejmując fortecę i rząd 21 marca.<ref name="Babinger">Babinger, Franz (1992). ''Mehmed the Conqueror and His Time''. USA: Princeton University Press. str. 163, 224. ISBN 0-691-01078-1.</ref> Ślub odbył się 1 kwietnia<ref name="Mahinić" /><ref name="Fine1994" /> w pierwszą niedzielę po Wielkanocy.<ref name="Babinger"/> Panna młoda wkrótce potem dołączyła do Kościoła katolickiego<ref name="Fine1975">Fine, John Van Antwerp, Jr. (1975). ''[https://archive.org/details/bosnianchurchnew0000fine The Bosnian Church: Its Place in State and Society from the Thirteenth to the Fifteenth Century]''. Saqi. str. 331. ISBN 0914710036.</ref> i przyjęła imię Maria.<ref name="Tošić" /><ref name="Fine1975" />
−
 
 
−
Lazar zastąpił ojca jako despota 24 grudnia 1456 r., ale jego panowanie zostało przerwane przez jego śmierć 28 stycznia 1458 r. Despotina Helena i brat Lazara, Stefan, przejęli władzę i zaczęli negocjować małżeństwo między jej najstarszą córką a Stefanem Tomaševićiem, starszym ocalałym synem króla Tomasza z Bośni. [3] Chodziło o konsolidację sojuszu przeciwko zagrożeniu rozszerzającego się Imperium Osmańskiemu, które już zredukowało [[Despotat]] Serbii do pasa ziemi zarządzanego z twierdzy Smederevo. Stefan Tomašević przybył do Smederewa podczas Wielkiego Tygodnia 1459, przejmując fortecę i rząd 21 marca. [4] Ślub odbył się 1 kwietnia [2] [3] w pierwszą niedzielę po Wielkanocy. [4] Panna młoda wkrótce potem dołączyła do Kościoła katolickiego [5] i przyjęła imię Maria. [1] [5]
 
−
 
 
−
<small><small><small><small>Lazar succeeded his father as despot on 24 December 1456, but his reign was cut short by his death on 28 January 1458. Despoina Helena and Lazar's brother [[Stefan Branković|Stefan]] seized power and began negotiating a marriage between her eldest daughter and [[Stephen Tomašević]], the elder surviving son of [[King Thomas of Bosnia]].{{sfn|Fine|1994|p=575}} The intent was to consolidate an alliance against the threat of the expanding [[Ottoman Empire]], which had already reduced the [[Despotate of Serbia]] to a strip of land governed from the [[Smederevo Fortress]]. Stephen Tomašević arrived to Smederevo during the [[Holy Week]] of 1459, taking over the fortress and the government on 21 March.{{sfn|Babinger|1992|p=163}} The marriage was celebrated on 1 April,{{sfn|Mahinić|2014|p=213}}{{sfn|Fine|1994|p=575}} the [[Octave of Easter|first Sunday following Easter]].{{sfn|Babinger|1992|p=163}} The bride soon afterwards joined the [[Catholic Church]]{{sfn|Fine|1975|p=331}} and adopted the name Maria.{{sfn|Tošić|2014|p=30-31}}{{sfn|Fine|1975|p=331}} </small></small></small></small>
 
  
 
== Małżeństwo ==
 
== Małżeństwo ==
  
−
Rządy Stefan Tomaševicia w Serbii były krótkotrwałe. Osmański sułtan [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Mehmed_II_Zdobywca|Mehmed Zdobywca]] uznał to porozumienie za obrazę jego praw jako władcy Serbii [4]. 20 czerwca 1459 r. siły osmańskie zdobyły Smederevo bez walki [4] i przystąpiły do ​​aneksji resztek państwa serbskiego do swojego Imperium [6]. Stefan i Maria uciekli do Bośni, szukając schronienia na dworze swojego ojca w Jajce. [6] Maria nosiła ze sobą relikwie świętego Łukasza Ewangelisty, jej cennej pamiątki rodzinnej [7]. Po śmierci króla Tomasza latem 1461 r. mąż Marii wstąpił na tron króla Bośni. Maria została nową małżonką królowej, a jej macocha [[Katarina Kosača|Katarzyna]] prawdopodobnie wycofała się z dworu jako królowa-wdowa [8].
+
Rządy Stefan Tomaševicia w Serbii były krótkotrwałe. Osmański sułtan [[https://pl.wikipedia.org/wiki/Mehmed_II_Zdobywca|Mehmed Zdobywca]] uznał to porozumienie za obrazę jego praw jako władcy Serbii<ref name="Babinger" />. 20 czerwca 1459 r. siły osmańskie zdobyły Smederevo bez walki<ref name="Babinger" /> i przystąpiły do ​​aneksji resztek państwa serbskiego do swojego Imperium<ref name="Fine1994" />. Stefan i Maria uciekli do Bośni, szukając schronienia na dworze swojego ojca w Jajce.<ref name="Fine1994" /> Maria nosiła ze sobą relikwie świętego Łukasza Ewangelisty, jej cennej pamiątki rodzinnej<ref name="Mahinić" />. Po śmierci króla Tomasza latem 1461 r. mąż Marii wstąpił na tron króla Bośni. Maria została nową małżonką królowej, a jej macocha [[Katarina Kosača|Katarzyna]] prawdopodobnie wycofała się z dworu jako królowa-wdowa<ref name="Regan">Regan 2010, str. 19-20.</ref>.
  
−
<small><small><small><small>Stephen Tomašević's reign in Serbia was short-lived. The Ottoman sultan [[Mehmed the Conqueror]] regarded the arrangement as an offense to his rights as overlord of Serbia.{{sfn|Babinger|1992|p=163}} On 20 June 1459, Ottoman forces captured [[Smederevo]] without a struggle{{sfn|Babinger|1992|p=163}} and proceeded to annex the remnants of the Serbian state to their realm.{{sfn|Fine|1994|p=581}} Stephen and Maria fled to Bosnia, seeking refuge at the court of his father in [[Jajce]].{{sfn|Fine|1994|p=581}} Maria carried with her the [[relics]] of [[Saint Luke the Evangelist]], her precious family heirloom.{{sfn|Mahinić|2014|p=214}} Upon the death of King Thomas in the summer of 1461, Maria's husband ascended as [[King of Bosnia]]. Maria became the new [[queen consort]], with her stepmother-in-law [[Catherine of Bosnia|Catherine]] possibly retiring from the court as [[queen dowager]].{{sfn|Regan|2010|p=19}} </small></small></small></small>
+
Królowanie Marii też nie trwało długo; w 1462 r. jej mąż podjął śmiertelną decyzję odmowy oddania hołdu Turkom, którzy rozpoczęli przygotowania do ataku, który zakończył niepodległość Królestwa Bośni. Po inwazji osmańskiej w maju 1463 r. rodzina królewska postanowiła rozdzielić się i uciec w kierunku sąsiedniej Chorwacji i Dalmacji w różnych kierunkach, aby zmylić i wprowadzić w błąd napastników<ref name="Regan" />. Król Stefan, który wraz z relikwiami Świętego Łukasza wysłał Marię do Dalmacji, został schwytany i stracony. Dwie królowe, Maria i Katarzyna, były jedynymi członkami rodziny królewskiej, którzy uciekli przed najeźdźcami i ostatecznie dotarli na terytoria [[Republika Raguzy|Republiki Ragusy]].<ref name="Regan" /> Kronikarz z XVI wieku Mavro Orbini napisał, że królowa Maria została pojmana przez bana Chorwacji [[Pavao Špirančić]]a podczas jej podróży na wybrzeże<ref name="Regan" />, ale jest to mało prawdopodobne, ponieważ sam Pavao był w tym czasie w niewoli tureckiej<ref name="Tošić" /><ref name="Mahinić" />
  
−
Królowanie Marii też nie trwało długo; w 1462 r. jej mąż podjął śmiertelną decyzję odmowy oddania hołdu Turkom, którzy rozpoczęli przygotowania do ataku, który zakończył niepodległość Królestwa Bośni. Po inwazji osmańskiej w maju 1463 r. rodzina królewska postanowiła rozdzielić się i uciec w kierunku sąsiedniej Chorwacji i Dalmacji w różnych kierunkach, aby zmylić i wprowadzić w błąd napastników [8]. Król Stefan, który wraz z relikwiami Świętego Łukasza wysłał Marię do Dalmacji, został schwytany i stracony. Dwie królowe, Maria i Katarzyna, były jedynymi członkami rodziny królewskiej, którzy uciekli przed najeźdźcami i ostatecznie dotarli na terytoria [[Republika Raguzy|Republiki Ragusy]]. [9] Kronikarz z XVI wieku Mavro Orbini napisał, że królowa Maria została pojmana przez bana Chorwacji [[Pavao Špirančić]]a podczas jej podróży na wybrzeże [9], ale jest to mało prawdopodobne, ponieważ sam Pavao był w tym czasie w niewoli tureckiej [10] [ 11]
+
== Lata wędrówki ==
  
−
<small><small><small><small>Maria's queenship did not last long either; in 1462, her husband made a fatal decision of refusing to pay tribute to the Ottomans, who started preparing an attack which ended the independent [[Kingdom of Bosnia]]. Following the [[Ottoman conquest of Bosnia|Ottoman invasion in May 1463]], the royal family appears to have decided to split and flee towards the neighbouring [[Croatia proper|Croatia]] and [[Dalmatia]] in different directions to confuse and mislead the attackers.{{sfn|Regan|2010|p=19}} King Stephen, who had sent Maria to Dalmatia along with Saint Luke's relics, was captured and executed. The two queens, Maria and Catherine, were the only members of the royal family to escape the invaders and both eventually reached the territories of the [[Republic of Ragusa]].{{sfn|Regan|2010|p=20}} The 16th century chronicler [[Mavro Orbini]] wrote that Queen Maria was captured by the [[Ban of Croatia]], [[Pavao Špirančić]], during her journey to the coast,{{sfn|Regan|2010|p=20}} but this is unlikely because Pavao himself was in Turkish captivity around that time.{{sfn|Tošić|2014|p=44}}{{sfn|Mahinić|2014|p=215}}  </small></small></small></small>
+
Maria, chcąc uniknąć wpadnięcia w ręce osmańskie, '''zgubiła''' relikwie świętego Łukasza. Bracia franciszkańscy z Bośni odzyskali je i udali się w kierunku Raguzy, ale zostali przechwyceni w Poljicach przez [[Ivaniš Vlatković|Ivaniša Vlatkovića]], miejscowego szlachcica i przyjaciela królowej, który nie pozwolił zakonnikom przejść bez jej pozwolenia. Rozgniewało to Raguzę, która wymogła na Ivaniua oddanie im relikwii<ref name="Fine1975" />. 9 lipca władze republiki wydały dekret zezwalający królowej na schronienie na jednej ze swoich wysp. Dekret zawierał także odniesienie do ważnej kwestii, którą Ragusanie chcieli z nią omówić, najprawdopodobniej sprzedaży relikwii<ref name="Mahinić" />. Republika Wenecka wyraziła również zainteresowanie pamiątką po Marii, ale została poważnie obrażona w sierpniu, gdy władze weneckie skąpiąc próbowały zakwestionować autentyczność relikwii<ref name="Fine1975" />. Wenecjanom w końcu udało się sfinalizować kupno relikwii za pośrednictwem Ivaniša Vlatkovića<ref name="Tošić" />. Królowa żałowała póxniej tej transakcji po tym, jak węgierski król [[Maciej Korwin]] zaoferował jej trzy lub cztery miasta w zamian za relikwie, ale jej próba odzyskania ich przez Ivaniša pod koniec sierpnia nie powiodła się<ref name="Mahinić" />. Zarówno Ivaniš, jak i Maria zostali nagrodzeni przez Wenecję, gdyż królowa mogła osiedlić się w klasztorze benedyktynów św. Stefana/Szczepana pod sosnami w pobliżu Spalato.<ref name="Mahinić" /><ref name="Tošić" />
  
−
== Lata wędrówki ==
+
Mieszkając w klasztorze królowa Maria przyjmowała wizyty Bośniaków i Węgrów, co wzbudziło podejrzenia władz weneckich. Wkrótce poinstruowali rząd Spalato, aby zalecił jej przeniesienie do Sebenico lub na wyspę z powodu złych warunków życia w klasztorze, z zamiarem trwałego usunięcia jej z ich terytorium<ref name="Mahinić" />. W przeciwieństwie do macochy (a nawet króla Węgier) 16-letnia królowa Maria powstrzymała się od roszczeń o dziedzictwo królów bośniackich podczas wygnania w Dalmacji i Ragusie<ref name="Mahinić" />.
  
−
Maria, chcąc uniknąć wpadnięcia w ręce osmańskie, '''zgubiła''' relikwie świętego Łukasza. Bracia franciszkańscy z Bośni odzyskali je i udali się w kierunku Raguzy, ale zostali przechwyceni w Poljicach przez [[Ivaniš Vlatković|Ivaniša Vlatkovića]], miejscowego szlachcica i przyjaciela królowej, który nie pozwolił zakonnikom przejść bez jej pozwolenia. Rozgniewało to Raguzę, która wymogła na Ivaniua oddanie im relikwii [5]. 9 lipca władze republiki wydały dekret zezwalający królowej na schronienie na jednej ze swoich wysp. Dekret zawierał także odniesienie do ważnej kwestii, którą Ragusanie chcieli z nią omówić, najprawdopodobniej sprzedaży relikwii [7]. Republika Wenecka wyraziła również zainteresowanie pamiątką po Marii, ale została poważnie obrażona w sierpniu, gdy władze weneckie skąpiąc próbowały zakwestionować autentyczność relikwii [5]. Wenecjanom w końcu udało się sfinalizować kupno relikwii za pośrednictwem Ivaniša Vlatkovića [12]. Królowa żałowała póxniej tej transakcji po tym, jak węgierski król [[Maciej Korwin]] zaoferował jej trzy lub cztery miasta w zamian za relikwie, ale jej próba odzyskania ich przez Ivaniša pod koniec sierpnia nie powiodła się [7]. Zarówno Ivaniš, jak i Maria zostali nagrodzeni przez Wenecję, gdyż królowa mogła osiedlić się w klasztorze benedyktynów św. Stefana/Szczepana pod sosnami w pobliżu Spalato. [13] [14]
+
Możliwe, że po opuszczeniu Dalmacji spędził trochę czasu na Węgrzech, póxniej królowa Maria osiadła w osmańskiej Grecji. Prawdopodobnie dołączyła do swoich ciotek ze strony ojca, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mara_Brankovi%C4%87 Marii] (cenionej i wpływowej macochy Mehmeda) i [Katarina Branković Katarzyny Kantakouzene], w ich majątku w pobliżu Serres<ref name="Mahinić" />. Konflikt, który wybuchł w 1476 r. między Marią a katarzyna Kantakouzene, doprowadził do krótkiego uwięzienia tej ostatniej po tym, jak królowa złożyła skargę do Mehmeda<ref name="Tošić" />. Walka mogła spowodować, że królowa przeniosła się do Konstantynopola, stolicy osmańskiej, gdzie cieszyła się ochroną Mehmeda i jego następcy, Bayezida II. Spędziła lata „oczerniając i intrygując swoich najbliższych krewnych”<ref name="Babinger" />, a także pozywając każdego, od kogo mogłaby skorzystać.<ref name="Mahinić" />
  
−
<small><small><small><small>Maria, in her haste to avoid falling into Ottoman hands, mislaid the relics of Saint Luke. [[Bosnian Franciscan]] friars retrieved them and headed towards Ragusa, but were intercepted in [[Poljice, Dubrovnik-Neretva County|Poljice]] by [[Ivaniš Vlatković]], a local nobleman and friend of the Queen, who refused to let them pass without her permission. This angered Ragusa, which demanded that Ivaniš surrender the relics to them.{{sfn|Fine|1975|p=331}} On 9 July, the republic's authorities issued a decree allowing the Queen to take refuge on one of their islands. The decree also made reference to an important issue the Ragusans wanted to discuss with her, most likely the sale of the relics.{{sfn|Mahinić|2014|p=214}} The [[Republic of Venice]] also expressed interest in Maria's heirloom, but she was gravely offended in August when Venetian authorities miserly tried to question the authenticity of the relics.{{sfn|Fine|1975|p=331}} The Venetians eventually succeeded in concluding a sale through her deputy, Ivaniš Vlatković.{{sfn|Tošić|2014|p=45-50}} She regretted the transaction after the Hungarian king [[Matthias Corvinus]] offered her three or four towns in exchange for the relics, but her attempt to have Ivaniš retrieve them in late August failed.{{sfn|Mahinić|2014|p=214}} Both Ivaniš and Maria were rewarded by Venice, with the Queen being allowed to settle in the Benedictine [[Monastery of St. Stephen under the Pines]] near [[Spalato]].{{sfn|Mahinić|2014|p=216}}{{sfn|Tošić|2014|p=49}} </small></small></small></small>
+
== Pozwy i oszustwa ==
 +
[[Plik:Mara Branković, Esphigmenou charter (1429).jpg|thumb|left|130px|Maria, ciotka Mary]]
 +
[[Plik:Katarina Esfigmen.jpg|thumb|190px|Kantakouzene, ciotka Mary]]
  
−
Mieszkając w klasztorze królowa Maria przyjmowała wizyty Bośniaków i Węgrów, co wzbudziło podejrzenia władz weneckich. Wkrótce poinstruowali rząd Spalato, aby zalecił jej przeniesienie do Sebenico lub na wyspę z powodu złych warunków życia w klasztorze, z zamiarem trwałego usunięcia jej z ich terytorium [13]. W przeciwieństwie do macochy (a nawet króla Węgier) 16-letnia królowa Maria powstrzymała się od roszczeń o dziedzictwo królów bośniackich podczas wygnania w Dalmacji i Ragusie [15].
+
W październiku 1484 r. Królowa Maria zwróciła się do [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wysoka_Porta Wysokiej Porty] z prośbą o pomoc sułtana w odzyskaniu jednej trzeciej depozytu jej dziadka ze strony ojca w Ragusie, który, jak nalegała, nie został zwrócony ojcu. Bayezid napisał do Ragusy i wysłał wysłannika, aby przyniósł złoto, ale Ragusanie odpowiedzieli listem potwierdzającym, że depozyt został zwrócony Lazarowi. Maria zakwestionowała jednak autentyczność pieczęci ojca, a Bayezid opowiedział się po jej stronie<ref name="Mahinić" />. Nie wiadomo, czy Ragusanie zastosowali się do rozkazu Bayezida, by wysłać złoto królowej, ale istnieje mnóstwo dowodów przeciwko jej zarzutom w listach ojca i wuja<ref name="Mahinić" />.
  
−
<small><small><small><small>While residing in the monastery, Queen Maria received visits from Bosnians and Hungarians that made the Venetian authorities grow suspicious. They soon instructed the government of Spalato to recommend moving her to [[Sebenico]] or to an island on the grounds of poor living conditions in the monastery, with the intention of permanently removing her from their territory.{{sfn|Mahinić|2014|p=216}} Unlike her stepmother-in-law (and even the Hungarian king), the 16-year-old Queen Maria refrained from claiming the patrimony of Bosnian kings during her exile in Dalmatia and Ragusa.{{sfn|Mahinić|2014|p=217}} </small></small></small></small>
+
Po śmierci ciotek Marii i Katarzyny odpowiednio w 1487 i 1490 r. Maria odziedziczyła swój majątek zgodnie z prawem szariatu. Natychmiast zgłosiła roszczenie do ikon pozostawionych przez Marę w klasztorze Wielkiej Ławry na Górze Athos. Ponieważ jej płeć uniemożliwiła dostęp do świętej góry, interwencja sułtana [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bajazyd_II Bajazyda] w 1492 r. wymogła na nich zwrot ikon. Wkrótce potem wezwała '''na dwór szariacki mnichów''' z klasztoru [https://pl.wikipedia.org/wiki/Klasztor_Kseropotamu Xeropotamo]u, twierdząc, że jeden z nich ukradł pieniądze ciotki Kantakouzene podczas jej służby, ale nie mogła tego udowodnić<ref name="Mahinić" />.
  
−
Możliwe, że po opuszczeniu Dalmacji spędził trochę czasu na Węgrzech, póxniej królowa Maria osiadła w osmańskiej Grecji. Prawdopodobnie dołączyła do swoich ciotek ze strony ojca, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Mara_Brankovi%C4%87 Marii] (cenionej i wpływowej macochy Mehmeda) i [Katarina Branković Katarzyny Kantakouzene], w ich majątku w pobliżu Serres [15]. Konflikt, który wybuchł w 1476 r. między Marią a katarzyna Kantakouzene, doprowadził do krótkiego uwięzienia tej ostatniej po tym, jak królowa złożyła skargę do Mehmeda [16]. Walka mogła spowodować, że królowa przeniosła się do Konstantynopola, stolicy osmańskiej, gdzie cieszyła się ochroną Mehmeda i jego następcy, Bayezida II. Spędziła lata „oczerniając i intrygując swoich najbliższych krewnych” [17], a także pozywając każdego, od kogo mogłaby skorzystać. [18]
+
około 1495 roku, Maria zaangażowała się w kolejny spór prawny z Raguzą, tym razem dotyczący [https://en.wikipedia.org/wiki/Tribute_of_Ston hołdu Stona]. Ragusa oddał hołd serbskim władcom od czasów [[Stefan Dušan|Stefana Dušana]], ale dochód został przekazany klasztorowi świętych Archaniołów Michała i Gabriela w Jerozolimie. Maria odzyskała dochód po zamknięciu klasztoru, a po jej śmierci zarządzała nim Kantakouzene. Maria postanowiła się uznać za legalnego spadkobiercę ciotek, ale klasztory w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chilandar Chilandar] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Klasztor_%C5%9Bw._Paw%C5%82a św. Pawła] przywołały nieformalny zapis jej ciotek<ref name="Mahinić" />. Królowa Maria, opisana wprost przez mnichów jako „zła kobieta”, zmarła ok. 1500 r., gdy to Chilandar i św. Pawła zostały zarejestrowane jako zapewniające dochód<ref name="Mahinić" />. Uważa się, że zmarła w [[Çorlu]] i została pochowana w lokalnym kościele wraz ze swoim wujem ze strony matki, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Manuel_Paleolog Manuelem Paleologiem]<ref name="Tošić" />.
  
−
<small><small><small><small>Possibly having spent some time in Hungary after leaving Dalmatia, Queen Maria settled in [[Ottoman Greece]]. She probably joined her paternal aunts, [[Mara Branković|Mara]] (Mehmed's esteemed and influential stepmother) and [[Katarina Branković|Kantakouzene]], on their estate near [[Serres]].{{sfn|Mahinić|2014|p=217}} A conflict which erupted in 1476 between Maria and Kantakouzene led to the latter's brief imprisonment after the Queen complained to Mehmed.{{sfn|Tošić|2014|p=52}} The strife may have caused the Queen to move to [[Constantinople]], the Ottoman capital, where she enjoyed protection of Mehmed and his successor, [[Bayezid II]]. She spent years "slandering and intriguing against her closest relatives",{{sfn|Babinger|1992|p=224}} as well as suing everyone from whom she could profit.{{sfn|Mahinić|2014|p=218}} </small></small></small></small>
+
Nie jest jasne, dlaczego Maria cieszyła się tak silnym wsparciem sułtanów w jej różnych konfliktach i zwykłych oszustwach. Wyjaśnieniem może być narracja jej krewnego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Teodor_Spandounes Teodora Spandounesa], który mieszkał przez pewien czas z ciotkami i którego rodzina utrzymywała bliskie stosunki z dynastią [[Branković]]. Napisał, że królowa Maria poślubiła sipahi, z którym nie miała dzieci, ale posunął się nawet do twierdzenia, że ​​została schwytana przez Turków w Bośni i zmuszona do małżeństwa, co jest oczywiście nieprawdą<ref name="Mahinić" />.
  
−
== Lawsuits and frauds ==
+
== Przodkowie ==
−
{{Multiple image
+
{{Ahnentafel-compact5
−
| image1 = Mara Branković, Esphigmenou charter (1429).jpg
+
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
−
| width1 = 130
+
|border=1
−
| alt1 =  
+
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
−
| image2 = Katarina Esfigmen.jpg
+
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
−
| width2 = 190
+
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
−
| alt2 =
+
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
−
| footer = Maria's aunts Mara and Kantakouzene
+
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
 +
|boxstyle_5=background-color: #fcb;
 +
|1= 1. '''Jelena Branković (Mara)'''
 +
|2= 2. [[Lazar Branković]]
 +
|3= 3. [[Jelena Paleolog]]
 +
|4= 4. '''[[Đurađ Branković]]'''
 +
|5= 5. [[Irina Kantakuzin]]
 +
|6= 6. [[Tomaš Paleolog]]
 +
|7= 7. Katarina Akajska
 +
|8= 8. '''[[Vuk Branković]]'''
 +
|9= 9. [[Mara Hrebljanović]]
 +
|10= 10. [[Dimitrije I Kantakuzin]]
 +
|11= 11. Eufrosina Paleolog
 +
|12= 12. [[Manojlo II Paleolog]] (bizantijski car)
 +
|13= 13. [[Jelena Dragaš]]
 +
|14= 14. [[Centurion II Akajski]]
 +
|15= 15. Kreusa Tocco
 +
|16= 16. [[Branko Mladenović]]
 +
|17= 17. nepoznato
 +
|18= 18. '''[[Lazar Hrebeljanović]]'''
 +
|19= 19. [[Milica Nemanjić]]
 +
|20= 20. [[Matej Kantakuzin]] (bizantijski car)
 +
|21= 21. [[Irena Paleolog]]
 +
|24= 24. [[Ivan V Paleolog]] (bizantijski car)
 +
|25= 25. [[Jelena Kantakuzin]]
 +
|26= 26. [[Konstantin Dragaš]]
 +
|28= 28. Andronico Asano Zaccaria
 +
|30= 30. Leonard II Tocco
 +
|31= 31. [[Mrija Tocco]]
 
}}
 
}}
−
 
−
 
−
W październiku 1484 r. Królowa Maria zwróciła się do [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wysoka_Porta Wysokiej Porty] z prośbą o pomoc sułtana w odzyskaniu jednej trzeciej depozytu jej dziadka ze strony ojca w Ragusie, który, jak nalegała, nie został zwrócony ojcu. Bayezid napisał do Ragusy i wysłał wysłannika, aby przyniósł złoto, ale Ragusanie odpowiedzieli listem potwierdzającym, że depozyt został zwrócony Lazarowi. Maria zakwestionowała jednak autentyczność pieczęci ojca, a Bayezid opowiedział się po jej stronie [18]. Nie wiadomo, czy Ragusanie zastosowali się do rozkazu Bayezida, by wysłać złoto królowej, ale istnieje mnóstwo dowodów przeciwko jej zarzutom w listach ojca i wuja [19].
 
−
 
−
<small><small><small><small>In October 1484, Queen Maria approached the [[Sublime Porte]] to ask for the Sultan's help in reclaiming a third of her paternal grandfather's deposit in Ragusa, which she insisted had not been returned to her father. Bayezid wrote to Ragusa and sent an envoy to bring the gold, but the Ragusans responded with a letter proving that the deposit had been returned to Lazar. Maria, however, disputed the authenticity of her father's seal, and Bayezid sided with her.{{sfn|Mahinić|2014|p=218}} It is not known whether the Ragusans obeyed Bayezid's command to send the gold to the Queen, but there is plenty of evidence against her allegations in the letters of her father and uncle.{{sfn|Mahinić|2014|p=219}} </small></small></small></small>
 
−
 
−
Po śmierci ciotek Marii i Katarzyny odpowiednio w 1487 i 1490 r. Maria odziedziczyła swój majątek zgodnie z prawem szariatu. Natychmiast zgłosiła roszczenie do ikon pozostawionych przez Marę w klasztorze Wielkiej Ławry na Górze Athos. Ponieważ jej płeć uniemożliwiła dostęp do świętej góry, interwencja sułtana [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bajazyd_II Bajazyda] w 1492 r. wymogła na nich zwrot ikon. Wkrótce potem wezwała '''na dwór szariacki mnichów''' z klasztoru [https://pl.wikipedia.org/wiki/Klasztor_Kseropotamu Xeropotamo]u, twierdząc, że jeden z nich ukradł pieniądze ciotki Kantakouzene podczas jej służby, ale nie mogła tego udowodnić [19].
 
−
 
−
<small><small><small><small>Upon the deaths of her aunts Mara and Kantakouzene in 1487 and 1490 respectively, Maria inherited their possessions in accordance with the [[Sharia law]]. She immediately launched a claim to [[icons]] left by Mara to the monastery of [[Great Lavra (Athos)|Great Lavra]] on [[Mount Athos]]. Since her sex [[Avaton|precluded]] her from accessing the holy mountain, it took Bayezid's intervention in 1492 for her to receive the icons. Shortly afterwards she called to Sharia court the monks of [[Xeropotamou Monastery]], alleging that one of them stole money from her aunt Kantakouzene while in her service, but could not prove this.{{sfn|Mahinić|2014|p=219}} </small></small></small></small>
 
−
 
−
około 1495 roku, Maria zaangażowała się w kolejny spór prawny z Raguzą, tym razem dotyczący [https://en.wikipedia.org/wiki/Tribute_of_Ston hołdu Stona]. Ragusa oddał hołd serbskim władcom od czasów [[Stefan Dušan|Stefana Dušana]], ale dochód został przekazany klasztorowi świętych Archaniołów Michała i Gabriela w Jerozolimie. Maria odzyskała dochód po zamknięciu klasztoru, a po jej śmierci zarządzała nim Kantakouzene. Maria postanowiła się uznać za legalnego spadkobiercę ciotek, ale klasztory w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Chilandar Chilandar] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Klasztor_%C5%9Bw._Paw%C5%82a św. Pawła] przywołały nieformalny zapis jej ciotek [19]. Królowa Maria, opisana wprost przez mnichów jako „zła kobieta”, zmarła ok. 1500 r., gdy to Chilandar i św. Pawła zostały zarejestrowane jako zapewniające dochód [20]. Uważa się, że zmarła w [[Çorlu]] i została pochowana w lokalnym kościele wraz ze swoim wujem ze strony matki, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Manuel_Paleolog Manuelem Paleologiem] [21].
 
−
 
−
<small><small><small><small>In {{circa}} 1495, Maria became involved in another legal dispute with Ragusa, this time concerning the [[tribute of Ston]]. The tribute had been paid by Ragusa to Serbian rulers since the reign of [[Stefan Dušan]], but the income was ceded to the [[Monastery of Saint Archangels Michael and Gabriel]] in Jerusalem. Mara reclaimed the income after the monastery was closed, and after her death it was managed by Kantakouzene. Maria decided to claim it as her aunts' legal heir, but the Athonite monasteries of [[Chilandar]] and [[Agiou Pavlou monastery|Saint Paul's]] cited her aunts' non-formalized bequest.{{sfn|Mahinić|2014|p=219}} Queen Maria, described straightforwardly by the monks as an "evil woman", died {{circa}} 1500, when Chilandar and Saint Paul's were recorded as having secured the income.{{sfn|Mahinić|2014|p=220}} She is believed to have died in [[Çorlu]] and to have been buried in a local church along with her maternal uncle, [[Manuel Palaiologos]].{{sfn|Tošić|2002|p=60}} </small></small></small></small>
 
−
 
−
Nie jest jasne, dlaczego Maria cieszyła się tak silnym wsparciem sułtanów w jej różnych konfliktach i zwykłych oszustwach. Wyjaśnieniem może być narracja jej krewnego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Teodor_Spandounes Teodora Spandounesa], który mieszkał przez pewien czas z ciotkami i którego rodzina utrzymywała bliskie stosunki z dynastią [[Branković]]. Napisał, że królowa Maria poślubiła sipahi, z którym nie miała dzieci, ale posunął się nawet do twierdzenia, że ​​została schwytana przez Turków w Bośni i zmuszona do małżeństwa, co jest oczywiście nieprawdą [22].
 
−
 
−
<small><small><small><small>It is not clear why Maria enjoyed such strong support of the sultans in her various conflicts and plain frauds. An explanation might be offered by the narrative of her relative [[Theodore Spandounes]], who lived for some time with her aunts and whose family maintained close relations with the Branković dynasty. He wrote that Queen Maria married a ''[[sipahi]]'' with whom she had no children, but went so far as to claim that she was captured by the Turks in Bosnia and forced into the marriage, which is evidently untrue.{{sfn|Mahinić|2014|p=221}} </small></small></small></small>
 
−
 
−
==Family tree==
 
−
{{family tree/start|align=center}}
 
−
{{familytree|border=0| | | | | | |Đuro|y|Jerina| | | |Tom|y|Kate| | | |Đuro=[[Đurađ Branković]]|Jerina=[[Irene Kantakouzene]]|Tom=[[Thomas Palaiologos]]|Kate=[[Caterina Zaccaria]]}}
 
−
{{familytree|border=0| | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | | | | | |}}
 
−
{{familytree|border=0|Murad|~|Mara| |Kantakuzina| |Lazar|y|Jelica| |Manuel| |Toma|~|Kata| | | | | | | | |Lazar=[[Lazar Branković]]|Jelica=[[Helena Palaiologina, Despotess of Serbia|Helena Palaiologina]]|Toma=[[Tomaš Kotromanić]]|Manuel=[[Manuel Palaiologos]]|Mara=[[Mara Branković]]|Kantakuzina=[[Kantakouzene Branković]]|Kata=[[Katarina Kosača]]|Murad=[[Murad II]]}}
 
−
{{familytree|border=0| |!| | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | |}}
 
−
{{familytree|border=0|Mehmed| | | | | | | | | | | |Mara|~|~|~|~|~|~|~|Stjepko| | | | | | | | | | | |Mara='''Marija/Jelena Branković'''|Stjepko=[[Stephen Tomašević of Bosnia|Stjepan Kotromanić]]|Mehmed=[[Mehmed II]]}}
 
−
{{familytree|border=0| |!| |}}
 
−
{{familytree|border=0|Bayezid| | | | | | | | | | | | | |Bayezid=[[Bayezid II]]}}
 
−
{{Family tree/end}}
 
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
 
{{izvori}}
 
{{izvori}}
−
 
−
== Bibliografia ==
 
−
 
−
* Babinger, Franz (1992). ''Mehmed the Conqueror and His Time''. USA: Princeton University Press. ISBN 0-691-01078-1.
 
−
* Fine, John Van Antwerp, Jr. (1975). ''[https://archive.org/details/bosnianchurchnew0000fine The Bosnian Church: Its Place in State and Society from the Thirteenth to the Fifteenth Century]''. Saqi. ISBN 0914710036.
 
−
* Fine, John Van Antwerp (1994), ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest'', University of Michigan Press, ISBN 0472082604
 
−
* Mahinić, Senja (2014), "Životni put posljednje bosanske kraljice Mare nakon propasti Bosanskog kraljevstva", ''Radovi'' (po serbo-chorwacku), Filozofski fakultet u Sarajevu
 
−
* Tošić, Đuro (2002), "Posljednja bosanska kraljica Mara (Jelena)", ''Zbornik za istoriju Bosne i Hercegovine 2'' (po serbo-chorwacku), Serbian Academy of Sciences and Arts, pp. 29–60
 
  
 
|
 
|
 
{{Władca infobox
 
{{Władca infobox
−
  |władca            = Мара Бранковић (serb-chor.)<br>Jelena Branković (pol.)
+
  |władca            = Мара Бранковић (serb.)<br>Jelena Branković (chor.)<br>Maria z Serbii (pol.)<br>Brankovics Mária (węg.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = [[Królowa Bośni]]<br>[[Despotina Serbii]]
+
  |tytulatura        = [[Królowa Bośni]]<br>[[Despot Serbii|Despotina Serbii]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
−
  |herb              =  
+
  |herb              = CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankovic.png
 
  |opis herbu        =  
 
  |opis herbu        =  
 
  |faksymile        =  
 
  |faksymile        =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
 +
 
  |1. tytuł          = [[Królowa Bośni]]
 
  |1. tytuł          = [[Królowa Bośni]]
 
  |1. od            = 10 lipca [[1461]]
 
  |1. od            = 10 lipca [[1461]]
−
  |1. do            = 5 czerwca [[1463]]
+
  |1. do            = 5 czerwca] [[1463]]
 
  |1. koronacja      =  
 
  |1. koronacja      =  
−
  |1. poprzednik    =  
+
|1. jako          =
−
  |1. następca      =  
+
|1. kogo          =
 +
  |1. poprzednik    = [[Katarina Kosača]]
 +
  |1. następca      = [[tytuł zlikwidowany]] – okupacja turecka
  
−
  |2. tytuł          = [[Despotina Serbii]]
+
  |2. tytuł          = [[Despot Serbii|Despotina Serbii]]
 
  |2. od            = 1 kwietnia [[1459]]
 
  |2. od            = 1 kwietnia [[1459]]
 
  |2. do            = 20 czerwca [[1459]]
 
  |2. do            = 20 czerwca [[1459]]
 
  |2. koronacja      =  
 
  |2. koronacja      =  
−
  |2. poprzednik    =  
+
|2. jako          =
−
  |2. następca      =  
+
|2. kogo          =
 +
  |2. poprzednik    = [[Jelena Paleolog]]
 +
  |2. następca      = [[tytuł zlikwidowany]] – okupacja turecka
  
−
  |dynastia          = [[Branković]]
+
  |dynastia          = [https://en.wikipedia.org/wiki/Brankovi%C4%87_dynasty Branković]
−
  |data urodzenia    = ok. 1447
+
  |data urodzenia    = ok.1447
 
  |miejsce urodzenia = [[Smederevo]], [[Serbia]]
 
  |miejsce urodzenia = [[Smederevo]], [[Serbia]]
−
  |data śmierci      = ok. 1500
+
  |data śmierci      = ok.1500
−
  |miejsce śmierci  = [[Çorlu]], [[Imperium Osmańskie]]
+
  |miejsce śmierci  = Trakija
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |przyczyna śmierci =  
−
  |miejsce spoczynku =  
+
  |miejsce spoczynku = nieznane
−
  |ojciec            = Lazar Branković
+
  |ojciec            = [[Lazar Branković]]
−
  |matka            = Helena Palaiologina
+
  |matka            = [[Jelena Paleolog]]
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |rodzeństwo        =  
 +
 
  |1. związek        = mąż
 
  |1. związek        = mąż
−
  |1. związek z      = [[Stefan Tomašević]]
+
  |1. związek z      = [[Stjepan Tomašević]]
−
  |1. związek od    = 1459
+
  |1. związek od    = listopad 1461
−
  |1. związek do    = 1463
+
  |1. związek do    =  
−
  |1. dzieci        =  
+
  |1. dzieci        = 2 dzieci o nieznanych imionach
 
  |odznaczenia      =  
 
  |odznaczenia      =  
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
Linia 171: Linia 169:
 
{{SORTUJ:Brankovic, Jelena}}
 
{{SORTUJ:Brankovic, Jelena}}
  
−
[[Kategoria:Kotromanić]]
 
 
[[Kategoria:Branković]]
 
[[Kategoria:Branković]]
 +
[[Kategoria:Dynasta]]
 
[[Kategoria:Królowe Bośni]]
 
[[Kategoria:Królowe Bośni]]
 +
[[Kategoria:Bośnia]]
 +
[[Kategoria:Historia Bośnia]]
 
[[Kategoria:Konwertyci na katolicyzm]]
 
[[Kategoria:Konwertyci na katolicyzm]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w 1447]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w 1447]]

Aktualna wersja na dzień 17:35, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzedniczka: Despotina Serbii Następczyni:
Jelena Paleolog osmański zdobywca
Poprzedniczka: Królowa Bośni (1461–1463) Następczyni:
Katarina Kosača osmański zdobywca

Мара Бранковић (Mara Branković) (chor. Jelena Branković (Mara), pol. Maria z Serbii, węg. Brankovics Mária) (* ok.1447, † ok.1500), szlachcianka, najstarsza córka Despota Serbii Lazara Brankovića. Ostatnia królowa Bośni i Despotina Serbii.

Ochrzczona w kościele wschodnim jako Helena (Jelena/Јелена), w wieku 12 lat została wydana za mąż za bośniackiego księcia Stefana Tomaševicia w 1459 r. Potem przyjęła imię Maria, a jej mąż uzyskał dzieki niej tytuł Despota Serbii. Niestety Serbia został podbita przez Turków w ciągu kilku miesięcy, a para uciekła do Bośni. Mąż Marii wstąpił na tron ​​bośniacki w 1461 r., ale dwa lata później królestwo wpadło w w ręce Turków, a król został stracony. Owdowiała królowa uniknęła schwytania, uciekając na wybrzeże. Po kilku latach spędzonych w Dalmacji Weneckiej i prawdopodobnie na Węgrzech, Maria osiadła w osmańskiej Grecji, na dworze ciotek: Marii i Katarzyny]. Szereg konfliktów i sporów prawnych z ciotkami, Republiką Ragusa i klasztorami Athos przyniosło jej złą reputację, a mnisi określali ją jako „złą kobietę”.

Młodość

Plik:Serbian Despotate about 1450.png
Upadek serbskiego despotatu pod koniec lat 50. XV wieku

Maria była najstarszą z trojga dzieci urodzonych przez Lazara Brankovića, syna Despota Serbii Đurađ Brankovića i jego żony, Heleny Helena_Paleologiny. Urodziła się prawdopodobnie w 1447 roku i została ochrzczona jako Helena. Dwie siostry podążyły za nią: Milica i Irene. [1][2]

Lazar zastąpił ojca jako despota 24 grudnia 1456 r., ale jego panowanie zostało przerwane przez jego śmierć 28 stycznia 1458 r. Despotina Helena i brat Lazara, Stefan, przejęli władzę i zaczęli negocjować małżeństwo między jej najstarszą córką a Stefanem Tomaševićiem, starszym ocalałym synem króla Tomasza z Bośni.[3] Chodziło o konsolidację sojuszu przeciwko zagrożeniu rozszerzającego się Imperium Osmańskiemu, które już zredukowało Despotat Serbii do pasa ziemi zarządzanego z twierdzy Smederevo. Stefan Tomašević przybył do Smederewa podczas Wielkiego Tygodnia 1459, przejmując fortecę i rząd 21 marca.[4] Ślub odbył się 1 kwietnia[2][3] w pierwszą niedzielę po Wielkanocy.[4] Panna młoda wkrótce potem dołączyła do Kościoła katolickiego[5] i przyjęła imię Maria.[1][5]

Małżeństwo

Rządy Stefan Tomaševicia w Serbii były krótkotrwałe. Osmański sułtan [Zdobywca] uznał to porozumienie za obrazę jego praw jako władcy Serbii[4]. 20 czerwca 1459 r. siły osmańskie zdobyły Smederevo bez walki[4] i przystąpiły do ​​aneksji resztek państwa serbskiego do swojego Imperium[3]. Stefan i Maria uciekli do Bośni, szukając schronienia na dworze swojego ojca w Jajce.[3] Maria nosiła ze sobą relikwie świętego Łukasza Ewangelisty, jej cennej pamiątki rodzinnej[2]. Po śmierci króla Tomasza latem 1461 r. mąż Marii wstąpił na tron króla Bośni. Maria została nową małżonką królowej, a jej macocha Katarzyna prawdopodobnie wycofała się z dworu jako królowa-wdowa[6].

Królowanie Marii też nie trwało długo; w 1462 r. jej mąż podjął śmiertelną decyzję odmowy oddania hołdu Turkom, którzy rozpoczęli przygotowania do ataku, który zakończył niepodległość Królestwa Bośni. Po inwazji osmańskiej w maju 1463 r. rodzina królewska postanowiła rozdzielić się i uciec w kierunku sąsiedniej Chorwacji i Dalmacji w różnych kierunkach, aby zmylić i wprowadzić w błąd napastników[6]. Król Stefan, który wraz z relikwiami Świętego Łukasza wysłał Marię do Dalmacji, został schwytany i stracony. Dwie królowe, Maria i Katarzyna, były jedynymi członkami rodziny królewskiej, którzy uciekli przed najeźdźcami i ostatecznie dotarli na terytoria Republiki Ragusy.[6] Kronikarz z XVI wieku Mavro Orbini napisał, że królowa Maria została pojmana przez bana Chorwacji Pavao Špirančića podczas jej podróży na wybrzeże[6], ale jest to mało prawdopodobne, ponieważ sam Pavao był w tym czasie w niewoli tureckiej[1][2]

Lata wędrówki

Maria, chcąc uniknąć wpadnięcia w ręce osmańskie, zgubiła relikwie świętego Łukasza. Bracia franciszkańscy z Bośni odzyskali je i udali się w kierunku Raguzy, ale zostali przechwyceni w Poljicach przez Ivaniša Vlatkovića, miejscowego szlachcica i przyjaciela królowej, który nie pozwolił zakonnikom przejść bez jej pozwolenia. Rozgniewało to Raguzę, która wymogła na Ivaniua oddanie im relikwii[5]. 9 lipca władze republiki wydały dekret zezwalający królowej na schronienie na jednej ze swoich wysp. Dekret zawierał także odniesienie do ważnej kwestii, którą Ragusanie chcieli z nią omówić, najprawdopodobniej sprzedaży relikwii[2]. Republika Wenecka wyraziła również zainteresowanie pamiątką po Marii, ale została poważnie obrażona w sierpniu, gdy władze weneckie skąpiąc próbowały zakwestionować autentyczność relikwii[5]. Wenecjanom w końcu udało się sfinalizować kupno relikwii za pośrednictwem Ivaniša Vlatkovića[1]. Królowa żałowała póxniej tej transakcji po tym, jak węgierski król Maciej Korwin zaoferował jej trzy lub cztery miasta w zamian za relikwie, ale jej próba odzyskania ich przez Ivaniša pod koniec sierpnia nie powiodła się[2]. Zarówno Ivaniš, jak i Maria zostali nagrodzeni przez Wenecję, gdyż królowa mogła osiedlić się w klasztorze benedyktynów św. Stefana/Szczepana pod sosnami w pobliżu Spalato.[2][1]

Mieszkając w klasztorze królowa Maria przyjmowała wizyty Bośniaków i Węgrów, co wzbudziło podejrzenia władz weneckich. Wkrótce poinstruowali rząd Spalato, aby zalecił jej przeniesienie do Sebenico lub na wyspę z powodu złych warunków życia w klasztorze, z zamiarem trwałego usunięcia jej z ich terytorium[2]. W przeciwieństwie do macochy (a nawet króla Węgier) 16-letnia królowa Maria powstrzymała się od roszczeń o dziedzictwo królów bośniackich podczas wygnania w Dalmacji i Ragusie[2].

Możliwe, że po opuszczeniu Dalmacji spędził trochę czasu na Węgrzech, póxniej królowa Maria osiadła w osmańskiej Grecji. Prawdopodobnie dołączyła do swoich ciotek ze strony ojca, Marii (cenionej i wpływowej macochy Mehmeda) i [Katarina Branković Katarzyny Kantakouzene], w ich majątku w pobliżu Serres[2]. Konflikt, który wybuchł w 1476 r. między Marią a katarzyna Kantakouzene, doprowadził do krótkiego uwięzienia tej ostatniej po tym, jak królowa złożyła skargę do Mehmeda[1]. Walka mogła spowodować, że królowa przeniosła się do Konstantynopola, stolicy osmańskiej, gdzie cieszyła się ochroną Mehmeda i jego następcy, Bayezida II. Spędziła lata „oczerniając i intrygując swoich najbliższych krewnych”[4], a także pozywając każdego, od kogo mogłaby skorzystać.[2]

Pozwy i oszustwa

Plik:Mara Branković, Esphigmenou charter (1429).jpg
Maria, ciotka Mary
Plik:Katarina Esfigmen.jpg
Kantakouzene, ciotka Mary

W październiku 1484 r. Królowa Maria zwróciła się do Wysokiej Porty z prośbą o pomoc sułtana w odzyskaniu jednej trzeciej depozytu jej dziadka ze strony ojca w Ragusie, który, jak nalegała, nie został zwrócony ojcu. Bayezid napisał do Ragusy i wysłał wysłannika, aby przyniósł złoto, ale Ragusanie odpowiedzieli listem potwierdzającym, że depozyt został zwrócony Lazarowi. Maria zakwestionowała jednak autentyczność pieczęci ojca, a Bayezid opowiedział się po jej stronie[2]. Nie wiadomo, czy Ragusanie zastosowali się do rozkazu Bayezida, by wysłać złoto królowej, ale istnieje mnóstwo dowodów przeciwko jej zarzutom w listach ojca i wuja[2].

Po śmierci ciotek Marii i Katarzyny odpowiednio w 1487 i 1490 r. Maria odziedziczyła swój majątek zgodnie z prawem szariatu. Natychmiast zgłosiła roszczenie do ikon pozostawionych przez Marę w klasztorze Wielkiej Ławry na Górze Athos. Ponieważ jej płeć uniemożliwiła dostęp do świętej góry, interwencja sułtana Bajazyda w 1492 r. wymogła na nich zwrot ikon. Wkrótce potem wezwała na dwór szariacki mnichów z klasztoru Xeropotamou, twierdząc, że jeden z nich ukradł pieniądze ciotki Kantakouzene podczas jej służby, ale nie mogła tego udowodnić[2].

około 1495 roku, Maria zaangażowała się w kolejny spór prawny z Raguzą, tym razem dotyczący hołdu Stona. Ragusa oddał hołd serbskim władcom od czasów Stefana Dušana, ale dochód został przekazany klasztorowi świętych Archaniołów Michała i Gabriela w Jerozolimie. Maria odzyskała dochód po zamknięciu klasztoru, a po jej śmierci zarządzała nim Kantakouzene. Maria postanowiła się uznać za legalnego spadkobiercę ciotek, ale klasztory w Chilandar i św. Pawła przywołały nieformalny zapis jej ciotek[2]. Królowa Maria, opisana wprost przez mnichów jako „zła kobieta”, zmarła ok. 1500 r., gdy to Chilandar i św. Pawła zostały zarejestrowane jako zapewniające dochód[2]. Uważa się, że zmarła w Çorlu i została pochowana w lokalnym kościele wraz ze swoim wujem ze strony matki, Manuelem Paleologiem[1].

Nie jest jasne, dlaczego Maria cieszyła się tak silnym wsparciem sułtanów w jej różnych konfliktach i zwykłych oszustwach. Wyjaśnieniem może być narracja jej krewnego Teodora Spandounesa, który mieszkał przez pewien czas z ciotkami i którego rodzina utrzymywała bliskie stosunki z dynastią Branković. Napisał, że królowa Maria poślubiła sipahi, z którym nie miała dzieci, ale posunął się nawet do twierdzenia, że ​​została schwytana przez Turków w Bośni i zmuszona do małżeństwa, co jest oczywiście nieprawdą[2].

Przodkowie

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Branko Mladenović
 
 
 
 
 
 
 
8. Vuk Branković
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. nepoznato
 
 
 
 
 
 
 
4. Đurađ Branković
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
18. Lazar Hrebeljanović
 
 
 
 
 
 
 
9. Mara Hrebljanović
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
19. Milica Nemanjić
 
 
 
 
 
 
 
2. Lazar Branković
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Matej Kantakuzin (bizantijski car)
 
 
 
 
 
 
 
10. Dimitrije I Kantakuzin
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. Irena Paleolog
 
 
 
 
 
 
 
5. Irina Kantakuzin
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
11. Eufrosina Paleolog
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Jelena Branković (Mara)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. Ivan V Paleolog (bizantijski car)
 
 
 
 
 
 
 
12. Manojlo II Paleolog (bizantijski car)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Jelena Kantakuzin
 
 
 
 
 
 
 
6. Tomaš Paleolog
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Konstantin Dragaš
 
 
 
 
 
 
 
13. Jelena Dragaš
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Jelena Paleolog
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
28. Andronico Asano Zaccaria
 
 
 
 
 
 
 
14. Centurion II Akajski
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7. Katarina Akajska
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
30. Leonard II Tocco
 
 
 
 
 
 
 
15. Kreusa Tocco
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
31. Mrija Tocco
 
 
 
 
 
 

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Tošić, Đuro (2002), "Posljednja bosanska kraljica Mara (Jelena)", Zbornik za istoriju Bosne i Hercegovine 2 (po serbo-chorwacku), Serbian Academy of Sciences and Arts, str. 30-31, 44-50, 52.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 Mahinić, Senja (2014), "Životni put posljednje bosanske kraljice Mare nakon propasti Bosanskog kraljevstva", Radovi (po serbo-chorwacku), Filozofski fakultet u Sarajevu. str. 213-221.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Fine, John Van Antwerp (1994), The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press. str. 575-581. ISBN 0472082604
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Babinger, Franz (1992). Mehmed the Conqueror and His Time. USA: Princeton University Press. str. 163, 224. ISBN 0-691-01078-1.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Fine, John Van Antwerp, Jr. (1975). The Bosnian Church: Its Place in State and Society from the Thirteenth to the Fifteenth Century. Saqi. str. 331. ISBN 0914710036.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Regan 2010, str. 19-20.

Мара Бранковић (serb.)
Jelena Branković (chor.)
Maria z Serbii (pol.)
Brankovics Mária (węg.)

— Królowa Bośni
Despotina Serbii		 —
Plik:CoatOfArmsOfJovanStefanovicBrankovic.png
Królowa Bośni
Okres od 10 lipca 1461
do 5 czerwca] 1463
Poprzednik Katarina Kosača
Następca tytuł zlikwidowany – okupacja turecka
Despotina Serbii
Okres od 1 kwietnia 1459
do 20 czerwca 1459
Poprzednik Jelena Paleolog
Następca tytuł zlikwidowany – okupacja turecka
Dane biograficzne
Dynastia Branković
Państwo {{{państwo}}}
Urodziny ok.1447
Miejsce Smederevo, Serbia
Śmierć ok.1500
Miejsce Trakija
Miejsce spoczynku nieznane
Ojciec Lazar Branković
Matka Jelena Paleolog
Mąż Stjepan Tomašević
od listopad 1461
Dzieci 2 dzieci o nieznanych imionach
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Мара_Бранковић&oldid=51955”