Udvarhelyszék: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:1sek]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 33: Linia 33:
 
}}
 
}}
  
Udvarhelyszék był jednym z krzeseł Szeklerów, czyli jednostek administracyjnych historycznego regionu Szeklerland. Tradycyjne centrum Szeklerland od wieków, z centrum Odorheiu Secuiesc. [1] Szeklerowie zwołali tu kilka zgromadzeń narodowych. Chociaż niektórzy kwestionują tradycyjną centralną rolę Udvarhely, nie występuje to w przypadku profesjonalistów zajmujących się Szeklerland lub specjalnym prawem Szekler. Wśród wnikliwych znajomości tematu warto wspomnieć o opracowaniach György'ego Bodora i György Bónisa. W Karcie Szeklera można znaleźć również: Wśród uchwał zebrania w Zaboli w 1466 r. „Strona niezadowolona z wyroku może odwołać się do sądu, a jeśli zechce, do małżonka Szeklera, a następnie do królewskiego z nawyku, idź. Należy dodać, że każdy wnosi sprawę do własnego sądu, a nie gdzie indziej ”. (SzO. III. 83-86) W dniu 20 listopada 1505 roku Zgromadzenie Narodowe Szeklera podjęło decyzję o skorygowaniu wymiaru sprawiedliwości i sądownictwa Szeklera, mając na celu uniknięcie dotychczasowych niedociągnięć, i zdecydowało o powołaniu sądu powszechnego obejmującego całość Szeklerland. Zgromadzenie Narodowe Szeklera, zwołane w Odorheiu Secuiesc w kwietniu 1555 r., Podjęło działalność kodyfikacyjną o znaczeniu epokowym, przyjmując Kodeks Postępowania i Procedury Szeklera. Znajduje się w centralnej części Szeklerland, w dolinach strumieni Kis- i Nagy-Homoród, Vargyas oraz Nagy-Küküllő i Fehér-Nyikó, a także wzdłuż dopływów wymienionych wód. Udvarhelyszék zostało założone w pierwszej połowie XII wieku przez Szeklerów, którzy przybyli tu z Bihar. Według innych historyków Szeklerowie mieszkali na obecnym obszarze, jak mówią nazwy topograficzne i geograficzne, takie jak lasy Harghita, Réka, Kadicsa, Máré, Zete, Rapsonné, Tartod, Firtos i Budvár. Mówią o tym także nazwy miejscowości.
+
'''Udvarhelyszék''' był jedną z '''siedzib''' [[Sekler]]ów, czyli jednostek administracyjnych historycznego regionu [[Székelyföld]]. Tradycyjne centrum Székelyföld od wieków, z centrum [[Székelyudvarhely]] (rum. ''Odorheiu Secuiesc'').<ref>Konrad Gündisch. ''„Hauptstädte” – in Siebenbürgen'' (po niemiecku). Böhlau Verlag Wien, str. 61. (1998). ISBN 3205989015</ref> Seklerowie zwoływali tu kilka zgromadzeń narodowych. Chociaż niektórzy kwestionują tradycyjną centralną rolę Udvarhely, nie występuje to w przypadku profesjonalistów zajmujących się ''Székelyföld'' lub specjalnym prawem seklerskim. Wśród wnikliwych znajomości tematu warto wspomnieć o opracowaniach György'ego Bodora i György Bónisa. W ''Karcie Seklera'' można znaleźć również:
  
'''Udvarhelyszék''' egyike volt a székely székeknek, vagyis a történelmi [[Székelyföld]] közigazgatási egységeinek. Székelyföld hagyományos központja évszázadokon keresztül, [[Székelyudvarhely]] központtal.<ref name=hauptstadte>{{cite book |author= Konrad Gündisch |title= „Hauptstädte” – in Siebenbürgen |publisher= Böhlau Verlag Wien |language= német |year= 1998 |pages= 61 |isbn= 3205989015}}</ref> Számos nemzetgyűlést tartottak itt a székelyek. Egyesek ugyan megkérdőjelezik Udvarhely hagyományos központi szerepét, de a Székelyfölddel vagy a sajátos székely joggal foglalkozó szakembereknél ez nem merül fel. A téma alapos ismerői közül érdemes megemlíteni Bodor György és Bónis György tanulmányait. A Székely oklevéltárban is fellelhető az alábbi: Az 1466. évi zabolai gyűlés határozatai közül meg lehet említeni: „az ítéletükkel elégedetlen fél fellebbezés útján Udvarhelyszékhez, és végül, ha akar, a székelyek ispánjához, és azután a királyi felség jelenlétéhez, e részben a régi szokást fenntartván, mehessen. Hozzáteendő, hogy saját ügyét mindenki a saját törvényszékén vigye, s ne másutt.(SzO. III. 83-86) 1505. november 20-i székely nemzetgyűlés döntöttek a székely igazságszolgáltatás és bíráskodás kijavításáról, azzal a céllal, hogy el lehessen kerülni az eddigi hiányosságokat és elhatározták az egész Székelyföldre kiterjedő főtörvényszék felállítását. A Székelyudvarhelyen 1555 áprilisában összeült székely nemzetgyűlés korszakalkotó jelentőségű kodifikációs tevékenységet vitt véghez, amikor elfogadta a székely perrendtartási és eljárásjog kódexét. 
+
''Wśród uchwał zebrania w Zaboli w 1466 r. „Strona niezadowolona z wyroku może odwołać się do sądu, a jeśli zechce, do małżonka Seklera, a następnie do królewskiego z nawyku, idź. Należy dodać, że każdy wnosi sprawę do własnego sądu, a nie gdzie indziej''”. (SzO. III. 83-86)
[[Székelyföld]] középső részén fekszik, a [[Kis-Homoród|Kis-]] és [[Nagy-Homoród]], a Vargyas patakok, valamint a [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] és a [[Fehér-Nyikó]] völgyében, illetve a fölsorolt vizek mellék patakainak mentén. Udvarhelyszéket a [[12. század]] első felében alapították a Biharból ide érkező székelyek. Más történészek szerint a székelyek korábban is a jelenlegi területen éltek, hiszen erről beszélnek a helyrajzi, földrajzi nevek, mint amilyen a Hargita, Réka erdeje, Kadicsa, Máré, Zete, Rapsonné, Tartod, Firtos és Budvár várak. Erről beszélnek a települések nevei is.
 
  
W 1870 r. Liczyło 98.224 mieszkańców, z czego 36272 (36,9%) było reformowanych, 34729 (35,4%) było rzymskokatolikami, 22770 (23,2%) było unitarianami, 1942 (2%) było grekokatolikami, 1873 (1,9%) ) Prawosławie i 638 innych religii. 95,5% to Węgrzy i 3,9% Rumuni.
+
W dniu 20 listopada 1505 roku Zgromadzenie Narodowe Seklerów podjęło decyzję o skorygowaniu wymiaru sprawiedliwości i sądownictwa Seklerów, mając na celu uniknięcie dotychczasowych niedociągnięć, i zdecydowało o powołaniu sądu powszechnego obejmującego całość Székelyföld. Zgromadzenie Narodowe Seklerów, zwołane w Székelyudvarhely w kwietniu 1555 r., podjęło działalność kodyfikacyjną o znaczeniu epokowym, przyjmując ''Kodeks Postępowania i Procedury Seklera''.  
  
1870-ben 98.224 lakosa volt, melyből 36.272 (36,9%) református, 34.729 (35,4%) római katolikus, 22.770 (23,2%) unitárius, 1.942 (2%) görög katolikus, 1.873 (1,9%) ortodox és 638 egyéb vallású. 95,5% magyar és 3,9% román nemzetiségű.  
+
Znajduje się w centralnej części Székelyföld, w dolinach strumieni [[Kis-Homoród|Kis-]] i [[Nagy-Homoród]], [[Vargyas patakok|Vargyas]] oraz [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] i [[Fehér-Nyikó]], a także wzdłuż dopływów wymienionych wód. Udvarhelyszék zostało założone w pierwszej połowie XII wieku przez Seklerów, którzy przybyli tu z Bihar. Według innych historyków Seklerowie mieszkali na obecnym obszarze, jak mówią nazwy topograficzne i geograficzne, takie jak lasy Harghita, Réka, Kadicsa, Máré, Zete, Rapsonné, Tartod, Firtos i Budvár. Mówią o tym także nazwy miejscowości.
  
 +
Udvarhelyszék został zniesiony w 1876 roku systemu powiatowego. Zamiast tego utworzono komitat [[Udvarhely vármegye|Udvarhely]]. Dziś jest w dużej mierze częścią okręgu [[Hargita megye|Harghita]].
  
Udvarhelyszék został zniesiony w 1876 roku systemu powiatowego. Zamiast tego utworzono hrabstwo Udvarhely. Dziś jest w dużej mierze częścią hrabstwa Harghita.
+
== Populacja ==
  
Udvarhelyszék az [[1876-os megyerendezés]] során szűnt meg. Helyette [[Udvarhely vármegye|Udvarhely vármegyét]] hozták létre. Ma nagyrészt [[Hargita megye]] része.
+
W 1870 r. liczyło 98 224 mieszkańców,
 +
 
 +
=== Skład narodowościowy ===
 +
* Węgrzy − 95,5%,
 +
* Rumuni − 3,9%.
 +
 
 +
== Skład wyznaniowy ==
 +
 
 +
 
 +
* reformowani − 36 272 (36,9%),
 +
* rzymscy katolicy − 34 729 (35,4%),
 +
* unitarianie − 22 770 (23,2%),
 +
* grekokatolicy − 1 942 (2%), 
 +
* prawosławni − 1 873 (1,9%)
 +
* inne religie − 638
  
 
== Tájegységei ==
 
== Tájegységei ==
Linia 59: Linia 73:
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
 
{{izvori}}
 
{{izvori}}
 +
 +
|
 +
{{Székelyföldi székek}}
 +
|}
  
  
 
[[Kategoria:Seklerzy]]
 
[[Kategoria:Seklerzy]]

Wersja z 08:23, 12 mar 2021

Udvarhelyszék
Herb Udvarhelyszék
Herb Udvarhelyszék

Inne nazwy Scaunul Odorhei
Istnienie XII wiek - 1876
Państwo Románia Románia, Székelyföld
Centrum Székelyudvarhely
Główne osady Székelykeresztúr, Szentegyháza
Populacja
Populacja 121 586
Religia zreformowany, rzymskokatolicki, unitarny
Dane geograficzne
Powierzchnia2900  km²

Udvarhelyszék był jedną z siedzib Seklerów, czyli jednostek administracyjnych historycznego regionu Székelyföld. Tradycyjne centrum Székelyföld od wieków, z centrum Székelyudvarhely (rum. Odorheiu Secuiesc).[1] Seklerowie zwoływali tu kilka zgromadzeń narodowych. Chociaż niektórzy kwestionują tradycyjną centralną rolę Udvarhely, nie występuje to w przypadku profesjonalistów zajmujących się Székelyföld lub specjalnym prawem seklerskim. Wśród wnikliwych znajomości tematu warto wspomnieć o opracowaniach György'ego Bodora i György Bónisa. W Karcie Seklera można znaleźć również:

Wśród uchwał zebrania w Zaboli w 1466 r. „Strona niezadowolona z wyroku może odwołać się do sądu, a jeśli zechce, do małżonka Seklera, a następnie do królewskiego z nawyku, idź. Należy dodać, że każdy wnosi sprawę do własnego sądu, a nie gdzie indziej”. (SzO. III. 83-86)

W dniu 20 listopada 1505 roku Zgromadzenie Narodowe Seklerów podjęło decyzję o skorygowaniu wymiaru sprawiedliwości i sądownictwa Seklerów, mając na celu uniknięcie dotychczasowych niedociągnięć, i zdecydowało o powołaniu sądu powszechnego obejmującego całość Székelyföld. Zgromadzenie Narodowe Seklerów, zwołane w Székelyudvarhely w kwietniu 1555 r., podjęło działalność kodyfikacyjną o znaczeniu epokowym, przyjmując Kodeks Postępowania i Procedury Seklera.

Znajduje się w centralnej części Székelyföld, w dolinach strumieni Kis- i Nagy-Homoród, Vargyas oraz Nagy-Küküllő i Fehér-Nyikó, a także wzdłuż dopływów wymienionych wód. Udvarhelyszék zostało założone w pierwszej połowie XII wieku przez Seklerów, którzy przybyli tu z Bihar. Według innych historyków Seklerowie mieszkali na obecnym obszarze, jak mówią nazwy topograficzne i geograficzne, takie jak lasy Harghita, Réka, Kadicsa, Máré, Zete, Rapsonné, Tartod, Firtos i Budvár. Mówią o tym także nazwy miejscowości.

Udvarhelyszék został zniesiony w 1876 roku systemu powiatowego. Zamiast tego utworzono komitat Udvarhely. Dziś jest w dużej mierze częścią okręgu Harghita.

Populacja

W 1870 r. liczyło 98 224 mieszkańców,

Skład narodowościowy

  • Węgrzy − 95,5%,
  • Rumuni − 3,9%.

Skład wyznaniowy

  • reformowani − 36 272 (36,9%),
  • rzymscy katolicy − 34 729 (35,4%),
  • unitarianie − 22 770 (23,2%),
  • grekokatolicy − 1 942 (2%),
  • prawosławni − 1 873 (1,9%)
  • inne religie − 638

Tájegységei

Źródła

Przypisy

  1. Konrad Gündisch. „Hauptstädte” – in Siebenbürgen (po niemiecku). Böhlau Verlag Wien, str. 61. (1998). ISBN 3205989015
18px Székelyföldi székek / Lokacje Seklerów

Aranyosszék
Csíkszék (Gyergyószék  •  Kászonszék)
Háromszék = Kézdiszék  •  Orbaiszék  •  Sepsiszék (Miklósvárszék)
Marosszék
Udvarhelyszék (Bardócszék  •  Keresztúrszék)