Aranyosszék: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 Kategoria:Strony skompilowane Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedi...") |
|||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1s]] |
[[Kategoria:Strony skompilowane]] | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
| Linia 43: | Linia 43: | ||
}} | }} | ||
{{Székelyföldi székek}} | {{Székelyföldi székek}} | ||
| + | |||
| + | |||
[[plik:GrandDuchyOfTransylvania_Josephinische_Landaufnahme.jpg|260px|thumb|Aranyosszék [[Magyarország első katonai felmérése|az első katonai felmérés]] térképének részletén]] | [[plik:GrandDuchyOfTransylvania_Josephinische_Landaufnahme.jpg|260px|thumb|Aranyosszék [[Magyarország első katonai felmérése|az első katonai felmérés]] térképének részletén]] | ||
[[File:Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg|350px|thumb|right|„''Aranyos Seat''”, 1769-73]] | [[File:Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg|350px|thumb|right|„''Aranyos Seat''”, 1769-73]] | ||
| − | |||
| − | + | Siedziba Aranyos (;;) [3] była siedzibą (terytorialna jednostka administracyjna) siedmiogrodzkich Székelys mieszkających w dolinie rzeki Arieş (węgierski: Aranyos). | |
| − | + | '''Aranyos seat''' ({{lang-hu|Aranyosszék}}; {{lang-la|Sedes Aurata}}; {{lang-ro|Scaunul Arieşului}})<ref>Attila M. Szabó: Historical and Administrative Toponymy of Transylvania, the Banat and Partium. Miercurea-Ciuc, 2003, pp. II/1079-80.</ref> was the [[Seat (territorial-administrative unit)|seat]] (territorial administrative unit) of the [[Transylvania]]n [[Székely]]s living in the Valley of the [[Arieş River (Mureş)|Arieş River]] (Hungarian: ''Aranyos''). | |
| − | + | Wolni Strażnicy Székely otrzymali część ziem należących do króla wokół starego zamku Turda (w ruinie, dziś w rejonie Moldovenești) w nagrodę za odwagę, jaką wykazali się w bitwach z Tatarami. Tutaj osiedlili się w 21 wsiach około 1270 roku. Była to najnowsza siedziba Székely, ponieważ inne terytoria Székely (dziś: Székely Land) były zasiedlone wcześniej. | |
| − | The | + | The free Székely Guards were granted a part of the lands belonging to the king around the old Turda Castle (in ruins, today in the [[Moldovenești]] area), as a reward for the courage they showed in battles against [[Tatars]]. Here they settled in 21 villages, in around 1270. This was the newest Székely Seat, because the other Székely territories (today: [[Székely Land]]) were populated earlier. |
| − | + | Centrum siedziby stanowiło niewielkie miasteczko targowe (oppidum), Felvinc, obecnie wieś Unirea. | |
| − | |||
| − | + | The centre of the seat was a small market town (oppidum), Felvinc, now [[Unirea, Alba|Unirea]] village. | |
| − | + | Pod koniec XIX wieku, kiedy system administracyjny Królestwa Węgier został zreorganizowany, siedziba została połączona z okręgiem Torda i utworzono okręg Torda-Aranyos. | |
| − | == | + | In the late 19th century, when the administrative system of the [[Kingdom of Hungary]] was reorganised, the Seat was united with [[Turda|Torda]] County and [[Torda-Aranyos]] County was created. |
| − | Aranyosszék népessége 1867-ben, Orbán Balázs összeszámolása alapján {{szám|19680}} fő volt, ebből {{szám|9898}} fő férfi és {{szám|9782}} fő nő volt.<ref name=ob-asz1/> | + | |
| + | Region jest obecnie częścią hrabstw Alba i Cluj w Rumunii. Osady, obecne lub dawne, znajdują się obecnie w następujących miejscowościach: Lunca Mureșului, Ocna Mureș, Mirăslău, Rimetea i Unirea w okręgu Alba; oraz Călărași, Mihai Viteazu, Moldovenești i Turda w hrabstwie Cluj. | ||
| + | |||
| + | The region is today part of the [[Alba County|Alba]] and [[Cluj County|Cluj]] Counties in [[Romania]]. The settlements, current or former, are now in the following localities: [[Lunca Mureșului]], [[Ocna Mureș]], [[Mirăslău]], [[Rimetea]] and [[Unirea, Alba|Unirea]] in Alba County; and [[Călărași, Cluj|Călărași]], [[Mihai Viteazu, Cluj|Mihai Viteazu]], [[Moldovenești]] and [[Turda]] in Cluj County. | ||
| + | |||
| + | == Przegląd Historyczny | ||
| + | |||
| + | Król Stefan V osadził Szeklerów na nowo powstałym Złotym Krześle, które miało te same przywileje, co inne krzesła Szeklera. [4] Przywilej tronu nadał raz Karol Robert (4 lipca 1313 [5]), dwukrotnie król Zygmunt (23 grudnia 1394 [6] i 6 czerwca 1436 [7]), a król Maciej dwukrotnie ( 25 stycznia 1484 [8] i 9 listopada 1469 [9]). [10] Na prośbę królowej Felwinca królowa Izabela przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja 27 października 1558 r. [11] | ||
| + | |||
| + | [[V. István magyar király|V. István király]] telepített [[székelyek]]et az újonnan alakított Aranyosszékre, mely ugyanazokkal a kiváltságokkal rendelkezett, mint a többi székely szék.<ref name="szkl-sze" /> A szék kiváltságát [[I. Károly magyar király|Károly Róbert]] egy alkalommal ([[1313]]. [[július 4.|július 4]]-én<ref>Közli Fejér Cod. dipl. VIII. I. 500–501 és Szereday Not. Cap. Alb. 23 és Series Epp. Tr. 1. lap.</ref>), [[Zsigmond magyar király|Zsigmond király]] két alkalommal ([[1394]]. [[december 23.|december 23]]-án<ref>A János esztergomi érsek és korlátnok keze által kelt és kettős pecséttel megerősített okmányban szóról szóra be van iktatva IV. László és III. Endre fenn közölt kiváltságlevele. Közli Kemény József App. Dipl. Tran. IV. 80.</ref> és [[1436]]. [[június 6.|június 6]]-án<ref>A Bataloncz Mátyás pécsi prépost és korlátnok keze által kelt okmány, melybe Zsigmond adománylevele szóról szóra ismételve van, egész terjedelmében megvan Mátyás király 1484-ben kelt confimationalisában.</ref>), [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] szintén két alkalommal ([[1484]]. [[január 25.|január 25]]-én<ref>A Péter kalocsai érsek és udvari korlátnok keze által kelt és az ország nagyjai által aláirt okmány egészen be van iktatva Mátyás 1496-ki confirmationalisába.</ref> és [[1469]]. [[november 9.|november 9]]-én<ref>Hiteles másolatban a kolozsvári ref. collegium levélt. Collec. Ms. Comit. Székelyiana. T. III. 375. lap. Közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. VI. 217.</ref>) megerősítette.<ref name="ob-asz">{{hiv-web |url=http://mek.oszk.hu/04800/04804/html/179.html |cím=Orbán Balázs: Székelyföld leírása – Aranyosszék előismertetése |elérés=20140127}}</ref> [[Jagelló Izabella magyar királyné|Izabella királyné]] [[Felvinc]] kérésére [[1558]]. [[október 27.|október 27]]-én átírta és megerősítette Mátyás király fentebbi kiváltságleveleit.<ref>Kemény József App. dipl. Tran. XII. 20.</ref> | ||
| + | |||
| + | Przywileje Aranyosszéka zostały również potwierdzone, a nawet zwiększone przez większość książąt siedmiogrodzkich. Należą do nich listy uprzywilejowane wydane przez Jánosa Zsigmonda 17 grudnia 1568 r., [12] Kristóf Báthory z 24 kwietnia 1576 r., [13] Zsigmond Báthory z 4 kwietnia 1585 r. [14] i Gábor Bethlen z 22 lipca 1628 r. którym zabezpieczono prawa Złotego Krzesła. [10] | ||
| + | |||
| + | Az [[erdélyi fejedelmek listája|erdélyi fejedelmek]] legtöbbje által szintén megerősítést, sőt gyarapítást nyertek Aranyosszék kiváltságai. Ezek közé tartoznak [[II. János magyar király|János Zsigmond]] [[1568]]. [[december 17.|december 17]]-én,<ref>Egész terjedelmében megvan Maros-Vásárhelyt a Teleki-könyvtárban, honnan közli Kemény Józs. App. dipl. Tran. XI. 40. Töredékesen közölve volt Nemz. Társ 1830. 165–166. lapján. Ugyszintén ez és a fennebbiek is egész terjedelemben megvannak a kolozsm. conv. egy 1634-ben kelt hiteles transumt., melyből a Felvinczet érdeklőket kiadta ujból a conv. 1742-ben, ez megvan a Gub. levélt. Priv. et const. Civitatum T. II. G. 18.</ref> [[Báthory Kristóf]] [[1576]]. [[április 24.|április 24]]-én,<ref>Eredet. a kolozsm. conv. levélt., töredékesen közölve Nemz. Társ. 1830. 165. lap.</ref> [[Báthory Zsigmond]] [[1585]]. [[április 4.|április 4]]-én<ref>Lásd Kemény Józs. App. dipl. Tran. XIII. 31.</ref> és [[Bethlen Gábor]] [[1628]]. [[július 22.|július 22]]-én kiadott kiváltságlevelei, melyekben biztosították Aranyosszék jogait.<ref name="ob-asz" /> | ||
| + | |||
| + | W 1870 r. Liczyło 19 680 mieszkańców, w tym 5755 (29,2%) grekokatolicy, 4964 (25,1%) unitarni, 4560 (23,2%) reformowano, 3294 (16,7%) prawosławni, 1048 (5,3%) Rzymskokatolicki i 77 innych religii. 53,5% to Węgrzy i 46% Rumunii. | ||
| + | |||
| + | 1870-ben 19.680 lakosa volt, melyből 5.755 (29,2%) görög katolikus, 4.964 (25,1%) unitárius, 4.560 (23,2%) református, 3.294 (16,7%) ortodox, 1.048 (5,3%) római katolikus és 77 egyéb vallású volt. 53,5% magyar és 46% román nemzetiségű. | ||
| + | |||
| + | == Ludność i podział wyznaniowy | ||
| + | |||
| + | Populacja Aranyosszék wynosiła 18 680 w 1867 roku, według spisu Balázs Orbán, z czego 9898 to mężczyźni i 9782 kobiety. [1] | ||
| + | |||
| + | Aranyosszék népessége 1867-ben, Orbán Balázs összeszámolása alapján {{szám|19680}} fő volt, ebből {{szám|9898}} fő férfi és {{szám|9782}} fő nő volt.<ref name=ob-asz1/> | ||
| + | |||
| + | Zgodnie z tą samą agregacją rozkład nominałów przedstawiał się następująco: | ||
| + | |||
| + | Ugyanaz az összeszámolás szerint a felekezeti megoszlás a következő volt: | ||
| − | |||
{| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" style="width: 400px; margin: 0 0 1em 1em" | {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" style="width: 400px; margin: 0 0 1em 1em" | ||
|- | |- | ||
| Linia 83: | Linia 109: | ||
|} | |} | ||
| − | Az 1870-es hivatalos népszámlálás adatai szerint Aranyosszék népessége {{szám|19800}} fő volt,<ref name=ob-asz1/> mely különbséget [[Orbán Balázs (író)|Orbán Balázs]] a 3 év alatt történt népességnövekedésnek tulajdonított.<ref>„''Ezen egybehasonlitásból kitünik, hogy az én kimutatásom alapos volt, mert a hiv. kimutatásban mutatkozó 2826 lélek többlet'' (egész Székelyföldön – szerk megj.) ''az azutáni népszaporodás eredménye, mivel az én számitásom ezelőtt 3 évvel készült.''”</ref> | + | Według danych oficjalnego spisu powszechnego z 1870 r. Ludność Aranyosszék wynosiła 19 800 osób [1], co Balázs Orbán przypisał wzrostowi populacji w ciągu 3 lat. [25] |
| + | |||
| + | Az 1870-es hivatalos népszámlálás adatai szerint Aranyosszék népessége {{szám|19800}} fő volt,<ref name=ob-asz1/> mely különbséget [[Orbán Balázs (író)|Orbán Balázs]] a 3 év alatt történt népességnövekedésnek tulajdonított.<ref>„''Ezen egybehasonlitásból kitünik, hogy az én kimutatásom alapos volt, mert a hiv. kimutatásban mutatkozó 2826 lélek többlet'' (egész Székelyföldön – szerk megj.) ''az azutáni népszaporodás eredménye, mivel az én számitásom ezelőtt 3 évvel készült.''”</ref> | ||
| − | == | + | == Galeria == |
<gallery class="center"> | <gallery class="center"> | ||
| − | Plik:Unirea, Alba 1.JPG| | + | Plik:Unirea, Alba 1.JPG|Wesołość Felinci |
| − | Plik:MoldovenestiBisUnitariana.jpg| | + | Plik:MoldovenestiBisUnitariana.jpg|Kościół unitarian w Várfalva |
| − | Plik:2009-DSC00677.JPG| | + | Plik:2009-DSC00677.JPG|Kościół reformowany w Aranyospolyán (pomnik, ''LMI: CJ-II-m-B-07790'') |
| − | Plik:Podeni01.jpg| | + | Plik:Podeni01.jpg|Widok na most Seklera |
| − | Plik:Podeni Iarna.JPG| | + | Plik:Podeni Iarna.JPG|Widok na Most Seklera zimą |
| − | Plik:Gara Razboieni 1910.jpg|A székelykocsárdi (ma székelyföldvári) állomás 1910-ben | + | Plik:Gara Razboieni 1910.jpg|A székelykocsárdi (ma székelyföldvári) állomás 1910-ben / Stacja Székelykocsárd (obecnie Szeklerland) w 1910 roku |
| − | Plik:Székelyföldvár.JPG| | + | Plik:Székelyföldvár.JPG|Obecnie stacja Szeklerland |
| − | Plik:Biserica romano-catolica din Mihai Viteazu (17).JPG| | + | Plik:Biserica romano-catolica din Mihai Viteazu (17).JPG|Kościół rzymskokatolicki w Szentmihályfalva (pomnik, ''LMI: CJ-II-m-B-07711'') |
| − | Plik:Biserica unitariana din Mihai Viteazu (3).JPG| | + | Plik:Biserica unitariana din Mihai Viteazu (3).JPG|Kościół unitarny Szentmihályfalva (pomnikk, ''LMI: CJ-II-m-B-07712'') |
| − | Plik:Bágyon.jpg|Bágyon | + | Plik:Bágyon.jpg|Widok Bágyon |
| − | Plik:Reformed church in Székelykocsárd 1.JPG| | + | Plik:Reformed church in Székelykocsárd 1.JPG|Kościół reformowany w Székelykocsárd |
| − | Plik:Torocko.JPG| | + | Plik:Torocko.JPG|Typowy dom Torocka |
| − | Plik:CetateaColtesti.jpg| | + | Plik:CetateaColtesti.jpg|Zamek Torockószentgyörgy |
</gallery> | </gallery> | ||
Wersja z 15:55, 12 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:GrandDuchyOfTransylvania Josephinische Landaufnahme.jpg Aranyosszék az első katonai felmérés térképének részletén Plik:Scaunul Secuiesc al Arieșului - Aranyosszék - Josephinische Landesaufnahme 1769-73.jpg „Aranyos Seat”, 1769-73 Siedziba Aranyos (;;) [3] była siedzibą (terytorialna jednostka administracyjna) siedmiogrodzkich Székelys mieszkających w dolinie rzeki Arieş (węgierski: Aranyos). Aranyos seat (; ; )[3] was the seat (territorial administrative unit) of the Transylvanian Székelys living in the Valley of the Arieş River (Hungarian: Aranyos). Wolni Strażnicy Székely otrzymali część ziem należących do króla wokół starego zamku Turda (w ruinie, dziś w rejonie Moldovenești) w nagrodę za odwagę, jaką wykazali się w bitwach z Tatarami. Tutaj osiedlili się w 21 wsiach około 1270 roku. Była to najnowsza siedziba Székely, ponieważ inne terytoria Székely (dziś: Székely Land) były zasiedlone wcześniej. The free Székely Guards were granted a part of the lands belonging to the king around the old Turda Castle (in ruins, today in the Moldovenești area), as a reward for the courage they showed in battles against Tatars. Here they settled in 21 villages, in around 1270. This was the newest Székely Seat, because the other Székely territories (today: Székely Land) were populated earlier. Centrum siedziby stanowiło niewielkie miasteczko targowe (oppidum), Felvinc, obecnie wieś Unirea. The centre of the seat was a small market town (oppidum), Felvinc, now Unirea village. Pod koniec XIX wieku, kiedy system administracyjny Królestwa Węgier został zreorganizowany, siedziba została połączona z okręgiem Torda i utworzono okręg Torda-Aranyos. In the late 19th century, when the administrative system of the Kingdom of Hungary was reorganised, the Seat was united with Torda County and Torda-Aranyos County was created. Region jest obecnie częścią hrabstw Alba i Cluj w Rumunii. Osady, obecne lub dawne, znajdują się obecnie w następujących miejscowościach: Lunca Mureșului, Ocna Mureș, Mirăslău, Rimetea i Unirea w okręgu Alba; oraz Călărași, Mihai Viteazu, Moldovenești i Turda w hrabstwie Cluj. The region is today part of the Alba and Cluj Counties in Romania. The settlements, current or former, are now in the following localities: Lunca Mureșului, Ocna Mureș, Mirăslău, Rimetea and Unirea in Alba County; and Călărași, Mihai Viteazu, Moldovenești and Turda in Cluj County. == Przegląd Historyczny Król Stefan V osadził Szeklerów na nowo powstałym Złotym Krześle, które miało te same przywileje, co inne krzesła Szeklera. [4] Przywilej tronu nadał raz Karol Robert (4 lipca 1313 [5]), dwukrotnie król Zygmunt (23 grudnia 1394 [6] i 6 czerwca 1436 [7]), a król Maciej dwukrotnie ( 25 stycznia 1484 [8] i 9 listopada 1469 [9]). [10] Na prośbę królowej Felwinca królowa Izabela przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja 27 października 1558 r. [11] V. István király telepített székelyeket az újonnan alakított Aranyosszékre, mely ugyanazokkal a kiváltságokkal rendelkezett, mint a többi székely szék.[4] A szék kiváltságát Károly Róbert egy alkalommal (1313. július 4-én[5]), Zsigmond király két alkalommal (1394. december 23-án[6] és 1436. június 6-án[7]), Mátyás király szintén két alkalommal (1484. január 25-én[8] és 1469. november 9-én[9]) megerősítette.[10] Izabella királyné Felvinc kérésére 1558. október 27-én átírta és megerősítette Mátyás király fentebbi kiváltságleveleit.[11] Przywileje Aranyosszéka zostały również potwierdzone, a nawet zwiększone przez większość książąt siedmiogrodzkich. Należą do nich listy uprzywilejowane wydane przez Jánosa Zsigmonda 17 grudnia 1568 r., [12] Kristóf Báthory z 24 kwietnia 1576 r., [13] Zsigmond Báthory z 4 kwietnia 1585 r. [14] i Gábor Bethlen z 22 lipca 1628 r. którym zabezpieczono prawa Złotego Krzesła. [10] Az erdélyi fejedelmek legtöbbje által szintén megerősítést, sőt gyarapítást nyertek Aranyosszék kiváltságai. Ezek közé tartoznak János Zsigmond 1568. december 17-én,[12] Báthory Kristóf 1576. április 24-én,[13] Báthory Zsigmond 1585. április 4-én[14] és Bethlen Gábor 1628. július 22-én kiadott kiváltságlevelei, melyekben biztosították Aranyosszék jogait.[10] W 1870 r. Liczyło 19 680 mieszkańców, w tym 5755 (29,2%) grekokatolicy, 4964 (25,1%) unitarni, 4560 (23,2%) reformowano, 3294 (16,7%) prawosławni, 1048 (5,3%) Rzymskokatolicki i 77 innych religii. 53,5% to Węgrzy i 46% Rumunii. 1870-ben 19.680 lakosa volt, melyből 5.755 (29,2%) görög katolikus, 4.964 (25,1%) unitárius, 4.560 (23,2%) református, 3.294 (16,7%) ortodox, 1.048 (5,3%) római katolikus és 77 egyéb vallású volt. 53,5% magyar és 46% román nemzetiségű. == Ludność i podział wyznaniowy Populacja Aranyosszék wynosiła 18 680 w 1867 roku, według spisu Balázs Orbán, z czego 9898 to mężczyźni i 9782 kobiety. [1] Aranyosszék népessége 1867-ben, Orbán Balázs összeszámolása alapján 19 680 fő volt, ebből {{#invoke:String|replace|source=9898|pattern=.|replace=,}} fő férfi és {{#invoke:String|replace|source=9782|pattern=.|replace=,}} fő nő volt.[1]
Zgodnie z tą samą agregacją rozkład nominałów przedstawiał się następująco: Ugyanaz az összeszámolás szerint a felekezeti megoszlás a következő volt:
Według danych oficjalnego spisu powszechnego z 1870 r. Ludność Aranyosszék wynosiła 19 800 osób [1], co Balázs Orbán przypisał wzrostowi populacji w ciągu 3 lat. [25] Az 1870-es hivatalos népszámlálás adatai szerint Aranyosszék népessége 19 800 fő volt,[1] mely különbséget Orbán Balázs a 3 év alatt történt népességnövekedésnek tulajdonított.[17] Galeria
See alsoReferences
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
